KELİMELERİN KUR’AN’A GÖRE MANALARI 2
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Kur’an’da geçen bazı kelimelerin manalarını anlamaya çalışıyorduk. Aslında bu kelimeler hayatımızın içinde her gün kullandığımız Kur’ani, İslami kelimelerdir. Eğer bu kelimelerin içi Allah’ın doldurduğu mana ile dolu değilse, içi boşaltılarak başka bir mana ile doldurulmuşsa bu durumda bu kelimeleri kullandığımızda Allah’ın murad ettiğini söylememiş, anlamamış, anlatmamış oluruz. Bu yüzden Allah bir kelimeye hangi manayı yüklemişse bizim de o kelimeyi o manayla anlamamız gerekir ki doğru anlayabilelim.
Kur’an’da geçen kelimelerden birkaç tanesini önceki sohbetimizde anlamaya çalışmıştık, bir o kadarını da bu sohbetimizde öğrenmeye çalışacağız inşallah.
Bu kelimeler aynı zamanda Türkçe’de kullandığımız kelimelerdir. Mesela; selam, şeytan, iblis, cin, kibir, melek, secde, salavat, sabır, şükür, hamd, ibadet, helal, haram gibi kelimeler günlük hayatta ana dilimizin içinde kullandığımız kelimelerdir. Bu kelimeler, Allah’ın murad ettiği manayı taşımazsa birbirimize Allah’ın muradını taşımamış oluruz. Allah’ın muradını birbirimize taşımamız için Allah’ın o kelimedeki muradını anlamamız gerekir ki doğru anlamış, aynı zamanda onu birbirimize doğru olarak öğretmiş ve aktarmış olabilelim.
Önce selam kelimesini anlamaya çalışacağız inşallah.
Selam; Allah’ın ismidir. Allah, cennete “selam yurdu”484 demiştir. Aynı şekilde mü’minler karşılaştıklarında birbirlerine “es selâmun aleykum” diye selam verirler. Bu kelimenin manası Allah’ın murad ettiği gibi anlaşılmazsa sadece içi boş bir kelimeden ibaret olur. Eğer mesele biriyle karşılaşınca sırf hitap etmek olsa ister “selam” denilsin, ister “selâmun aleykum” denilsin, ister “günaydın” denilsin, isterse de “merhaba” denilsin, hiç fark etmez; ama mesele sadece hitap etmek değildir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Cennete giremezsiniz iman etmedikçe, iman etmiş olmazsınız birbirinizi sevmedikçe, buyurur. Ardından da sahabeye size birbirinizi seveceğiniz bir kelime öğreteyim mi, diye sorar.
Sahabeler;
-Evet, ya resulullah, der.
Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Birbirinize, tanıyıp tanımadığınıza selam verin. Eğer böyle yaparsanız birbirinizi seversiniz, buyurur. 485
Madem selam verince birbirimizi sevmeye başlıyorsak o halde hep selamlaştığımız halde neden birbirimize olan sevgimiz bir türlü artmıyor?
Çünkü verdiğimiz ve aldığımız selamın içi boştur, selamımız Allah’ın murat ettiği manayı taşımıyor. Selam verenler ne söylediğini, karşıdakiler de kendisine ne söylendiğini bilmiyor, anlamıyor.
Allah, peygamberlerine selam etmiştir. Selâmun alâ ilyâsîn:486 “İlyas’a selam olsun” ayetinde olduğu gibi… Ya da bütün peygamberlere birden ve selâmun alâl murselîn:487 “Resullerime selam olsun” diye selam etmiştir. Eğer Allah, resulleri için “onlara selam olsun” dediyse o halde bu kelimenin çok önemli bir kelime olması gerekir. Bu yüzden birbirimize selam verirken mutlaka ne söylediğimizi bilmemiz lazım.
Birine selam verip “Allah’ın selamı, selameti senin üzerinde olsun” dediğimizde “senin için Allah’tan dünyada cennet gibi bir hayatı, ahirette de selam yurdu olan cenneti diliyorum” demiş oluruz. Birine selam verirken gönlümüz bu manayı taşımazsa bu durumda yalan söylemiş, dolayısıyla yalancılardan olmuş oluruz. Eğer yalan söyleyeceksek bunu yapmayalım.
Aynı şekilde biri selam alırken “selam senin üzerine de olsun” deyip selama ayniyle mukabele eder. Allah ayet-i kerimede “bir selamla selamlandığınızda ya ondan daha güzeliyle selam verin ya da ayniyle mukabele edin (ondan aşağısı olmasın). Allah her şeyin hesabını arayandır, sorandır”488 buyurur. Yani biri size selam verip dua ettiğinde siz de ona dua edin. Ya onun için daha fazlasını ya da aynısını isteyin. Yalnız bu, kuru kuruya bir istek değildir.
Selam vermek “senin selamette olabilmen, rahat edebilmen, huzurlu olabilmen için elimden geleni yaparım” deyip karşımızdakine söz vermektir. Karşımızdaki de selamımıza ayniyle ya da daha güzeliyle mukabele ederken “ben de senin için böyle düşünüyorum” deyip aynı sözü vermiş olur. Neden? -Çünkü ikisi de mü’mindir, Müslümandır. Zaten başka türlü düşünülemez.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadisinde “kendiniz için istediğinizi kardeşiniz için de istemedikçe mü’min olamazsınız”489 buyurur. O zaman birbirimize selam verdiğimizde neyi söylediğimizi bilmemiz, “acaba kardeşim için bu duayı gerçekten yapıyor muyum” deyip gönlümüzü kontrol etmemiz gerekir. Böyle yaparsak bunun karşılığında birbirimizi severiz. Kim söylüyor bunu? - Allah’ın resulü söylüyor.
Peki, birbirimizi sevince neyi kazanırız?
Allah’ın sevgisini kazanırız. Allah’ın Vedud ismi üzerimizde tecelli edince karşımızdakini sevmiş oluruz, karşımızdaki de bizi sever, dolayısıyla her ikimiz için de Allah’ın Vedud ismi tecelli eder, bu defa da Allah bizi sever ve kendinden ikram eder. Eğer gerçekten birbirimize selam vermiş, birbirimize bu şekilde dua etmiş olsaydık âlem muhabbete gark olur, sevgiden geçilemez olurdu. Herkes birbirine yardım etmek, selamete erdirmek, o selamın gereğini yerine getirmek için yarışırdı; ama maalesef böyle olmuyor.
Peki, neden böyle olmuyor?
Verdiğimiz selamın içi boştu da ondan. Kelimenin içi boş olunca o kelime ölü bir kelime olur; yani ne kelimeyi kullanan kişiye ne karşısındakine ne de başkalarına fayda verir. Eğer kelime diri olsaydı; yani duamız gönlümüzden akmış olsaydı hem bize, hem de karşımızdakine kazandırırdı.
Kelime; Allah’ın, içini mana ile doldurup tecelli ettiği varlık demektir. Mesela Kur’an-ı Kerim için “kelamullah” Allah’ın kelamı deriz. Allah ayet-i kerimede Hz. İsa (a.s.) için “o, Allah’ın kelimesidir”490 buyurur. Allah’ın, Hz. İsa (a.s.) için Allah’ın kelimesi demesi aynı zamanda mucize manasına gelir; çünkü Allah onu babasız olarak sadece “ol” deyip yaratmıştır.
İnsan, Allah’ın yarattığı bu kelimeleri kullanır, bu kelimelerle iman eder veya kâfir olur. Kişi gerçek manada “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” derse iman etmiş olur; çünkü iman dil ile ikrar, kalp ile tasdik etmektir. İman dil ile ikrar edilmezse olmaz. Bu yüzden Allah ayetlerinde “kul; de ki, söyle” buyurur. Kelimeler iman için ne kadar önemliyse aynı şekilde küfür için de öylesine önemlidir. Biri küfür bir kelime söylerse kâfir olur.
Kelimeleri kullanmak çok önemlidir; çünkü kelimeler hem savaşa hem barışa kapı açar. Dedikodu yapılınca, iftira atılınca fitne, hatta savaş çıkar. Aynı şekilde barış olmasına da vesile olabilir. Bu yüzden kelime deyip geçmememiz gerekir. Eğer Allah’ın kelimeye yüklediği manayı anlamazsak hayat manasız bir şey olur. Kelime manasız olunca hayatımız da, amelimiz de manasız, faydasız bir hale gelir. Bu yüzden ibadet ederken Allah’ın vahyettiği kelimeleri, ayetleri; yani Fatiha’yı, tesbihleri, hamdleri mutlaka öğrenmemiz, anlamamız, ne söylediğimizi bilmemiz gerekir. Yoksa içi boş, anlaşılmayan kelimeler sarf etmiş oluruz.
Mesela; Türkçe bilmeyen birini gördüğümüzü farz edelim. Bir kâğıda Türkçe övgü dolu kelimeler yazıp sonra ona “git falan adama bunu oku” desek o da ne söylediğini bilmeden, içinden bir şey gelmediği halde gidip kâğıdı ona okusa ve adamı övdüğünü, sevdiğini söylese bu durumda karşısındaki kişi onu kendisini övmüş ve sevgisini arz etmiş olarak kabul eder mi? -Elbette ki etmez; çünkü okuyan ne söylediğini bilmiyor. İşte ibadet de böyledir. Allah’a ne söylediğimizi, Allah için ne yaptığımızı bilmezsek Allah onu bizden kabul etmez. Ne söylediğimizi bilmiyoruz ki Allah kabul etsin!
Salavat; Allah ayet-i kerimede İnnallâhe ve melâiketehu yusallûne alân nebiyy, yâ eyyuhâllezîne âmenû sallû aleyhi ve sellimû teslîmâ: “Allah ve melekleri nebisine salat ederler. Ey iman edenler! Siz de tam bir teslimiyetle salat edin”491 buyurur. Salavat bize “allahumme salli ala seyyidina muhammedin ve ala âli seyyidina muhammed denince salavat getirilmiş olunur” şeklinde öğretildi; fakat Allah’ın salavattaki muradı bu değildir.
Peki, Allah’ın salavattaki muradı nedir?
Allah ayet-i kerimede “Allah ve melekleri peygambere salat ederler. Ey iman edenler! Siz de tam bir teslimiyetle salat edin” derken Allah ve melekleri “Allahumme salli ala seyyidina muhammedin ve ala âli seyyidina muhammed” mi diyorlar? -Hâşâ!
Allah böyle söylüyorsa o halde Allah’ın, meleklerin ve mü’minlerden yapmalarını istediği salatın aynı olması gerekir. Bir de bu ayet her Cuma günü hutbede okunur ve açıklaması yapılırken salavat okuyun denir. Millet de hemen salavatı getirip, elini yüzüne sürer ve Allah’ın emrini yerine getirdiğini zanneder. Evet, bu bir emirdir; ama salat etmek bu şekilde salavat okumak değildir.
Allah, “Allah ve melekleri peygambere salat ederler” derken “Allah, nebisine yardım eder. Melekler de aynı şekilde Allah’ın emriyle ona yardım eder. Ey iman edenler! Siz de peygamberinize tam bir teslimiyetle yardım edin” buyurmuştur. Yardım edin derken Allah bir de tam bir teslimiyetle, ona onun istediği, Allah’ın emrettiği gibi yardım etmemiz, destek olmamız şartını koymuştur.
Peygamberin vazifesi nedir?
Allah’ın vahyini kullarına taşımak, hidayete, imana vesile olmaktır. O halde ayet “siz de vahyi, hidayeti, imanı kullara taşıyın, yardım edin” manasına gelir.
Bu salavatı getirirken selam vermek sünnet, almak ise farzdır. Namazda ettehiyatü kısmında ilk önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’a hamd edip bütün övgülerin Allah’a ait olduğunu söyler. Bu, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, Allah’ın huzurunda verdiği selamdır. Sonra Allah; esselamu aleyke eyyühen nebbiyyu “selamım üzerine olsun” buyurur. Bu durumda selamı almak farzdır.
Bir kul, diliyle salavat getirdiğinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onun selamını aynen alır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in selamı, salavatı o kul için dua olmuş olur; yani salavat getirirken kendisi için peygamberine dua ettirmiştir. Kulun, diliyle yaptığı o salavat, peygamberine bir şey kazandırmaz, kendisine kazandırır. Bir adım ötesinde bu salavatın ona peygambere yardımı kazandırması gerekir. Aynı şekilde kul, fiili olarak peygambere yardım etmiyorsa, diliyle söylediğini kalbi tasdik etmiyor, onu fiile, amele dökemiyorsa salavatı yalan bir salavat olmuş olur. Yaptığı salavat ölü olduğu için kendisine bir fayda da vermez.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in selamını, duasını almak için dilimizle salavat okumamız gerekir. Aynı şekilde onun duasını aldıysak duasının bizim üzerimizde gerçekleşmesi lazım. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in duası bizim üzerimizde gerçekleştiyse bizim de salavatımız, onun da bizim için olan salavatı kabul olmuş demektir; ama harekete geçmediysek, gerekeni yapmadıysak, kıpırdamadıysak bu durumda selamımız ona gitmemiş olur; yani ona selam verememiş, salavat okuyamamışız, dolayısıyla ondan da bize bir selam gelmemiş olur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e selam verince; yani salavat okuyunca ne dediğimizi, bununla beraber bu salavatın bize ne kazandırması gerektiğini anlamaya çalıştık.
İblis; Allah’ın, meleklere “Âdem’e secde edin”492 emrine karşı gelen cinlerin önde gelenlerinden hem zahiri hem manevi olarak mevki makam sahibi, kendi âleminde söz hakkına sahip olan biridir.
Allah, meleklere “Âdem’e secde edin” diye emrederken orda bulunanlar arasında iblis de vardır. Bütün melekler bu emir karşısında secde eder; ama iblis etmez. Kendine göre gerekçeleri vardır, bu gerekçelerden biri kendini üstün görmesidir. Bu yüzden “ben ondan daha hayırlıyım. Beni ateşten, onu çamurdan yaratmışsın”493 der. Allah secdeyi emrederken özelikle “ben onu tasvir edip (suret verip) tamamladıktan, ona kendi ruhumdan nefhettikten sonra hepiniz ona secde edin”494 buyurur. Yani secde emrini verirken “Âdem’e kendi ruhumdan nefhettiğimde” der; ama iblis bunu görmezlikten gelir. Yani Allah “nefhettiğim ruha secde et, ruhtan dolayı ona secde et” diye emreder yoksa “çamura secde et” demez; ama iblis, Âdem’e nefhedilen ruhu kibrinden, hasedinden dolayı yok sayar.
Allah’ın, her kelimesinde bize bir mesajı, üzerimizde bir muradı vardır. Allah bize bunu anlatırken hikâye anlatmıyor, bizim de bu muradı anlamamız gerekir. Peki, Allah bu ayetle bize ne demek istiyor?
“Sen kendini veya insanı çamurdan bir varlık olarak görürsen secdeye layık göremezsin, kıymetini, değerini, şerefini takdir edemezsin, dolayısıyla tıpkı iblis gibi olursun.” Allah bize böyle söylüyor. Ayeti kendimize taşıyıp “rabbim burada bana ne söyledi” dediğimizde “iblis gibi olma” diye buyurduğunu anlarız.
İblis, Allah’ın emrine itiraz ederken kendini haklı görür. Allah da onu huzurdan kovup “orası senin kibirleneceğin yer değildir, in aşağı oradan”495 buyurur. Bu durumda biri günah işlediğinde, yanlış yaptığında kendi günahını, yanlışını savunursa iblis gibi yapmış olur. Dolayısıyla mürşidi iblis olmuş olur; yani iblise tabi olmuş olur. Bu, görmediğimiz bir şey değildir.
Çevremizde görüyoruz, öyleleri var ki; yanlış yaptığını bildiği halde bile bile karşısındakine üstün gelmek için yanlışını savunur. Yanlış yaptığı halde kendini haklı görür ve suçu karşısındakine atarak özür dileme, af isteme büyüklüğünü, âdemliğini gösteremez; çünkü adam olamamış, âdem olamamıştır. Bu, iblisin hali, iblisin tavrıdır.
İblis, Allah’ın huzurundan kovulduktan sonra “beni azdırdığından dolayı ben de senin sırat-el mustakiminin üzerine oturup onları şaşırtacağım”496 der; yani Allah’a “benim azama sen hükmettin ve bana sen yanlış yaptırdın” der. Hâşâ! Bu yüzden suçu ister Allah’a, isterse bir başkasına atanlar iblisin durumuna düşer. Aynı zamanda iblis sırat-el mustakimde oturur ve insanları saptırır. Bu durumda insanları Allah yolundan alıkoyan, başka tarafa yönlendirenler iblistir.
İblis denince neyi anlamamız gerektiğini anlatmaya çalışıyoruz. Yoksa “bütün suçlar iblisindir, bu yüzden cehenneme o gitsin” demek kimseyi kurtarmaz. Allah’ın onun hakkındaki ayetlerini öğrenmeye çalışırken “acaba biz de iblisin yolunda gidiyor muyuz, biz de iblisleşmiş miyiz” diye kendimize bakmamız gerekir. Görüyoruz, öyleleri var ki; mü’min, Müslüman olduğu halde Allah’ın yolunu, Allah yolunda gideni, yürüyeni, Allah’ın sevdiğini sevmiyor. Bununla beraber Allah’ın “güzel” dediğine “güzel” diyemiyor. Böyle biri iblis olmamış da ne olmuş! Ona başka ne denebilir!
Şeytan; cinlerden iblise tabi olanlar, ona hizmet edenler ve onun yolunda yürüyenlerdir. Bunlar cin taifesidir, dünyaya insanlardan önce gelmişlerdir. Allah’a tıpkı insanlar gibi âbd olmakla sorumludurlar. İman edenleri, kâfirleri ve münafıkları vardır. Aynı şekilde iblise tabi olup şeytan olanları da vardır. Nasıl ki cinlerin mü’minleri, kâfirleri, şeytanları varsa insanlar için de bu aynen böyledir.
Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadisinde “Ya Ebu Zer! İnsan ve cin şeytanlarından sakın” buyurur. Ebu Zer “ya Resulullah! İnsanlardan da mı şeytanlar var” diye sorar. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “evet, onlar daha tehlikelidir” buyurur.497
İnsanlardan olan şeytanlar daha tehlikelidir; çünkü onlar seninle konuşup elinden tutarak seni başka yere çekebilir, sana karşı zor kullanabilir. Cinlerden olan şeytanların ise böyle bir gücü yoktur, sadece vesvese verip seni davet eder, tehdit edemez; ama insanlardan olan şeytanlar seni bir de tehdit eder. Bu durumda Ebu Cehil’e ya da Firavun’a şeytan demekten başka bir şey söylenebilir mi! Aynı şekilde bu kıyamete kadar böyledir. İnsanları Allah yolundan ayırmaya çalışanlar şeytanlaşmıştır, bir de tehdit edebildikleri için cin şeytanlarından daha tehlikelidirler.
Allah Kur’an’ı kerimdeki son iki sure olan Felak ve Nas Suresi’nde kendisine sığınmamızı isteyerek Nas Suresi’nde “insanların göğsüne gizlice vesvese veren, seni başka yere davet eden şeytanların şerrinden Allah’a sığın.” Minel cinneti ven nâs:498 “(O şeytanlar) Cinlerden de, insanlardan da (olur)” buyurur. Bu fark etmez, onlardan Allah’a sığın.
Şeytana uymak başka şeytan olmak başka şeydir. Biri her türlü yanlışı yapmış, her türlü günahı işlemiş olsa, hatta kâfir olsa, şeytana uymuş, tabi olmuştur; ama biri haktan, Allah’tan başka bir yere, aynı şekilde Allah’ın resulünden, kelamından, vahyinden başka bir yere bilerek veya bilmeyerek seni davet ederse Allah katında halis, muhlis, su katılmamış şeytandır. İster bilerek, ister bilmeyerek bunu yapmış olsun; çünkü öğrenmek zorundadır.
İnsan yemek yemeyi, yolda yürümeyi, konuşmayı nasıl öğrenmişse rabbine iman etmeyi, itaat etmeyi, resulüne tabi olmayı da öyle öğrenmelidir. Yoksa bunları ciddiye almamışsa peşinen şeytan olmayı zaten kabul etmiş demektir.
Allah ayet-i kerimede “hakkı çekip çıkardıktan sonra batıldan başka ne kalır”499 buyurur. Yani ya hakka, Allah’ın vahyine, tabi olursun ya da batılı tercih eder, batılda kalırsın. Allah’ın vahyine tabi olmak; Allah’a uymak, Allah’ı dinlemek demektir. Öyle hayali şeylerle din olmaz. Eğer dikkatle bakacak olsak en yakınlarımızın bile arada bir şeytanın vazifesini yaptığını görürüz. Söyledim, bilerek veya bilmeyerek olsa bile bu fark etmez, durum böyledir. Bilmemenin mazeret olması burada geçerli değildir.
Cin; Allah’ın imtihan olarak Hz. Âdem (a.s.)’dan önce dünyaya gönderdiği, dumansız ateşten yarattığı varlıklardır. Cinler de Allah’a tıpkı insanlar gibi âbd olmakla sorumludurlar. Aradaki fark; Allah’ın, cinlere kendi ruhundan nefhetmemesidir. Bu yüzden Allah onları ruhunu nefhettiği insana secde ettirmiştir.
Cinler, insanlar üzerinde bir hükmü olan, insanlardan daha üstün, korkulan bir varlık olarak anlaşılmıştır. Bu da şeytanın başka bir hilesidir. Birçok mü’min, Müslüman böyle bilir, hatta cinlerin ismini söylemekten bile çekinip “üç harfliler” der. Daha kötüsü onlar için “bizden iyiler” diyenler bile vardır. Sormak lazım; cinler nasıl senden iyi olabilir! Allah’ın sana secde ettirdiği bir varlık için böyle söylemeye nasıl cesaret ediyorsun! Böyleleri bilmediği, öğrenmediği için böyle söylemeye cesaret eder. Zaten öğrense de işine gelmez.
Allah bir de “şeytana tapmayın”500 buyurur. Peki, şeytana tapmak nasıldır?
Şeytandan korkanlar ona tapmıştır. Allah ayet-i kerimede “senin ihlaslı kullarım üzerinde hiçbir saltanatın, hiçbir gücün, kuvvetin yoktur.”501 “Şeytan ancak dostlarına vahyeder”502 buyurur; yani kendisini dinleyenlere vahyeder. Ya şeytandan korktuğun ya da onu sevdiğin için onu dinlersin. Onun peşinden gidiyorsan sen onun dostusun, arkadaşısın demektir. Bu durumda şeytan ne yapman, ne konuşman gerektiğini sana söyler; çünkü ona yardım ediyorsun, artık sen de onun gibi olmuşsun. Bu yüzden ne söylemen, ne konuşman, nasıl davranman gerektiğini sana vesvese verip söyler; yani gönlüne vahyedip onu sana yaptırır.
Aynı şekilde şeytandan korkanlar da ister farkında olsun, ister farkında olmasın, rabbini dinlemiyordur. Allah “şeytanın sizin üzerinizde bir gücü yoktur” buyurduğu halde ondan korkanlar mü’min değildir, Allah’a iman etmemiştir. Bu yüzden bir mü’minin cinlerden korkması veya onlardan bir şey beklemesi küfürdür. Şeytan Kıyamet günü kendini savunurken; (kendisine uyanlara) “bundan önce beni şirk koşmanı (senin bana âbd olmanı) kabul etmemiştim (bunu reddetmiştim)”503 der.
Evet, bu yüzden böyle şeylerle uğraşmak, meşgul olmak doğru değildir. Şeytan, insana ne kalabalık içinde, ne yalnızken, ne yatarken hiçbir şekilde zarar veremez, yaklaşamaz, dokunamaz, iman etmiş mü’min üzerinde herhangi bir hükmü, herhangi bir etkisi, yetkisi de olmaz. Sadece dostlarına yaklaşıp her türlü vesveseyi verir. Şeytanın vesvese vermesi önemli değildir; çünkü bir mü’mine de, bir muttakiye de vesvese verebilir; ama mü’minler, muttakiler ona tabi olmaz, uymaz, onu ciddiye almaz, hatta onun verdiği vesveseden tiksinir.
Biri şeytanı ciddiye alır, onun verdiği vesveseyi sever, ondan herhangi bir beklentisi olursa bir süre sonra şeytan onu istila edip gücü altına, etkisi altına alır. Böyle olunca da kendini şeytanın kontrolüne vermiş olur ve artık kendini kontrol edemez. Dolayısıyla istediği şekilde düşünemez, düşüncesini kontrol edemez. Artık iş çığırından çıkmıştır; çünkü bu gücü şeytana veren kendisidir. Şeytanı ciddiye alıp gözünde büyüttüğü için ondan korkmaya başlamıştır.
Bir süre sonra şeytan ona “şunu şöyle yap, bunu böyle yap, sen ‘Allah’ diyorsun, namaz kılıyorsun, ben rahatsız oluyorum, namaz kılma, ‘Allah’ deme, böyle şeyleri yapma” der, o da bundan korkar ve namaz kılmaz. Bunlar çok gördüğümüz şeylerdir. Böyleleri şeytandan korktuğu için ona âbd olmuştur; yani şeytan onların rabbi olmuştur, artık emri onlara şeytan verir.
Allah “namaz kıl, beni zikret” der; ama o tam tersini söyler. O artık, Allah’a âbd olmaktan çıkıp şeytana âbd olmuştur. İnsan basit şeylerde bile şeytana taviz verince şeytanın sevk ettiği yanlış fikirlere, düşüncelere dalar ve bir şey olmayacağını zanneder. Hâlbuki oraya adım attığından dolayı bir süre sonra artık kendini kontrol edemez.
Sonuç itibariyle şeytan ona “git kendini şuradan aşağı at” der, şeytan aynen böyle söyler. O da öyle bir hal alır ki kendine güç yetiremez ve gidip kendini oradan atmak zorunda kalır. Kulu olduğu rabbi şeytan ona emretmiş; ama bu tavizi, bu gücü şeytana o vermiştir. Şeytan önce onu ikna edip “şöyle yapman lazım” der ve yapacağı en son darbe de onu ona öldürtmek, kendi kendisinin katili yapmak olur. Bunu ona yaptıran şeytandır. Biri böyle küçük tavizler verdikçe şeytan büyür, güçlenir ve şeytanın karşısında zayıf duruma düşer. Bu yüzden bir mü’minin, Müslümanın şeytana herhangi bir şekilde taviz vermesi doğru değildir; çünkü bu onun felaketi olur.
Cinleri Allah’ın yarattığı, kul olmakla sorumlu, yükümlü olan varlıklar olarak anlamak gerekir. Allah onlara da yardım etsin. Allah hepsini imana erdirsin. Nasıl ki kâfir birinin iman etme durumu varsa, şeytan olan cinlerin de iman etmek gibi durumları vardır. Zaten iblis hariç aralarında dönenler de vardır; çünkü iblis bir kere kovulmuş ve kıyamete kadar ona süre verilmiştir.
Cinlerin kendilerine göre bin beş yüz sene civarında ömürleri vardır; hayatları böyle uzundur. Şeytan denince de genellikle cinlerden kâfir olanları anlamak, tabi ki insanlardan olan şeytanları da unutmamak lazımdır.
Kibir; başkasına karşı büyüklenmek; yani “ben ondan üstünüm” demektir. Güzel ve şık giyinmek kibir değildir. Böyle bir şey yoktur; çünkü kibir başka bir şeydir. Kibir, iblisin ana vasfıdır. Allah ayet-i kerimede “iblis kibirlendi, kibrinde direndi, secde etmedi. Beni ateşten, onu çamurdan yarattın. Ben ondan hayırlıyım, dedi”504 buyurur. İblis kibirlendiği için secde etmemiştir.
Bu yüzden cehenneme gidenler mutlaka kibirlerinden dolayı cehenneme giderler. Aynı şekilde kibrinden dolayı şeytan olmuş, kâfir, münafık veya müşrik olmuşlardır. O kişi isterse beden itibari ile kibirlenmiş olsun, bu böyledir. Çünkü iblis “beni ateşten, onu çamurdan yarattın” deyip beden itibariyle kibirlenmişti. Aynı şekilde biri de kendi ırkıyla övünüp bir başka ırka karşı “benim dilim onunkinden daha güzeldir, daha üstündür, benim memleketim onun memleketinden daha üstündür, dolayısıyla ben ondan daha üstünüm” derse zahiri olarak beden itibariyle kibirlenmiş olur.
İblis, Âdem için bir de “ben ondan hayırlıyım” demişti. Biri başka biri için “ben ondan daha hayırlıyım, daha çok takva sahibiyim, ben ondan daha çok mü’minim, Müslümanım, dolayısıyla daha üstünüm” derse aynı şekilde yine iblis gibi kibirlenmiş olur. Herkes kendi hesabına baktığında hesabının ne kadar zor olduğunu bilir, bilmeyen, anlamayan hiç kimse yoktur. Senin hesabın bu kadar zorken bir başkasına karşı nasıl kibirlenebilir, “benim hesabım onunkinden daha kolaydır” diyebilirsin! Eğer hesabı Allah’a göre yapıyorsan!
Mü’min, başkasına karşı kibirlenemez. Mü’min kime bakarsa baksın, kendini en aşağıda görür. Kendini böyle görmüyorsa bir sorun var demektir.
Mü’min, Allah’ın kendisine manevi olarak ikram ettiklerinin şükrünü, hamdini eda eder. “Aslında benim halim, durumum bellidir, ben bunu hak etmiş değilim, bunu bana rabbim ikram etti” dediğinde nimetin şükrünü, hamdini eda etmiş olur. Bu, büyüklenmek, kibirlenmek değildir. Nimeti kendinden bilip “bu bana aittir, ben yaptım” der, benlik güdersen bu kibir olur.
Allah sana ikram edip ikramıyla seni üstün kılmıştır, sana ait bir şey yoktur. Bu yüzden kibirlenmemen, sadece ona hamd edip ona boyun bükmen gerekir. Böyle yaparsan tevazun artar, artmalıdır.
Kim neyiyle kibirlenirse kibirlensin fark etmez, iblisin, şeytanın durumuna düşer; yani çukura yuvarlanır. Buna uçurum demek daha doğrudur ve bu durum çok tehlikeli bir durumdur. Belki de insanın Allah’a yakın olmada, Allah’a, cennete gitmede en büyük engeli, en büyük uçurumudur.
Bir başkasına karşı ne malınla, ne mevkin ve ne de makamınla kibirlenmek gibi bir hakkın olamaz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz veda hutbesinde “hepiniz Âdem’densiniz, Âdem de topraktandır”505 buyurur. Bu yüzden kendini toprak gibi görmen gerekir. Aynı şekilde Allah ayet-i kerimede “en ikrama nail olmuş olanınız en muttaki (takva sahibi) olanınızdır”506 buyurmuştur. Kim, Allah’ı ne kadar ciddiye alıp ona karşı sorumluluğunu ne kadar kabul ederse kul olmayı, âbd olmayı kabul edip Allah’a ne kadar âbd olmaya çalışır, ne kadar âbd olursa o kadar üstündür. Bunu Allah söylüyor. Allah üstünlüğün ölçüsünü böyle beyan etmiştir. Aslında Allah ayette üstün olanınız demedi, mükerrem, ikrama nail olanınız dedi; yani Allah bunları sana ikram etmiştir. Bu yüzden bu ikramlarla da kibirlenemezsin. İkrama nail olduğun için Allah’a şükredip hamd etmen, boynunu bir daha rabbine bükmen gerekir.
Kibir kelime manası itibariyle büyüklenmek demektir. Kebir büyük, kibir ise bir başkasına karşı büyüklenmektir. Herhangi bir mahlûkata karşı büyüklenmek de kibirdir. Muhatap olduğumuz hangi varlık olursa olsun, o rabbini hamd ile tesbih eder. Bu yüzden ona karşı bir üstünlüğümüz olamaz. Allah onu ne için yaratmışsa kulluğunu orada yapıyordur, rabbini orada hamd ile tesbih ediyordur. Bu durumda bizim bir taşa bile üstünlüğümüz olamaz.
İnsanın isyan dolu, küfür dolu, şirk dolu hayatı vardır. Herkes kendini bilir. Diğer varlıklar ise rabbine hiç itiraz etmemiş, isyan etmemiş, tertemizdir. Bu yüzden kulun bir taşa bile kibirlenmemesi gerekir; çünkü taş, Allah korkusundan yukarıdan aşağı yuvarlanır.507
Bayezid-i Bestami Hazretleri Allah dostu, Mürşid-i kâmil bir zattır. Bir gün dervişleri ile beraber bir yere giderken dar bir sokaktan geçerler. O esnada karşıdan bir köpek gelir ve Bayezid-i Bestami Hazretleri duvarın kenarına çekilir. Sokak dar olduğu için “köpek bana dokunmasın” diye eteğini biraz çeker. Köpek onun önünde durup bekler, ona bakıp bir şeyler mırıldanır; ama kimse köpeğin ne söylediğini anlamaz. Sonra Bayezid-i Bestami Hazretleri, köpeğin önünde eğilip “buyurun” der ve ona yol verir, köpek de geçip gider. Sonra dervişler “efendim, köpek durdu, sonra siz eğildiniz, ne oldu öyle” diye sorarlar. Bayezid-i Bestami Hazretleri “köpek bana ‘ben gelirken sen eteğini topladın, bu köpek bana dokunmasın, dedin. Dokunsaydım ne olurdu! Sen bana karşı kibirlendin, büyüklendin. Eğer sana dokunsaydım o eteğini üç suyla yıkardın, temizlenirdi; ama bana karşı kibirlendiğin için bir derya su döksen gönlündeki kibri yıkayamazsın’ dedi” buyurur. Sana dokunmayayım diye bana karşı kibirlendiğin için bir derya su bile senin gönlündeki kibri yıkayamaz...
Kibrin ne kadar kötü olduğunu, bir varlığa, bir köpeğe de yapılabileceğini söylemek için bunu anlattım. Bu yüzden kibri hafife almamak ve hiçbir şeye karşı kesinlikle kibirlenmemek gerekir.
Evet, kelimelerin Kur’an’a göre manalarını öğrenmeye devam ediyoruz.
Melek; Allah’ın nurdan yaratmış olduğu, insana secde etmiş, her anda Allah’ın emriyle insanın hizmetinde olan varlıklardır. İnsanı önünden, arkasından manevi olarak cinlerden, şeytanlardan koruyan, insanın gönlüne vahyeden nurdan varlıklardır. Bir de insanın sağında ve solunda yaptıklarını yazan kiramen kâtibin melekleri vardır. İnsan bir sıkıntıya, bir dara düştüğünde kuluna yardım etsin diye Allah’ın vazifelendirdiği, bir de ölmeden önce Allah’ın elçi olarak gönderip insanın ruhunu bedenden ayıran melekler vardır. İnsanın ruhunu Azrail (a.s.) bu meleklerden teslim alıp Allah’ın huzuruna çıkarır. Melekleri böyle anlamamız gerekir.
Melekler saf nurdandır, Allah’ın saf rahmetidir. Dolayısıyla melekler nuru, sevabı, güzelliği, kulluğu sever. Bu yüzden Allah’a kul olanı, güzel yapanı, salih amel işleyeni, ibadet edeni, Allah’ı zikredeni severler. Melekler her konuda insanın ameline şahittir ve şahitlik ederler. Meleklerin sayıları Allah’ın bildiği kadardır. Allah her şeyi bir vesileyle yapar. Birçok işi de melekleri vesile ederek yapar.
Meleklerin bulunduğu yerde şeytanlar olmaz, istisnalar kaideyi bozmaz. Şeytanların olduğu yerde de melekler bulunmaz; yani meleklerin girdiği bir evde şeytanlar olursa melekler orayı terk ederler. Neden? -Çünkü oradan sıkıntı duyarlar. Bu yüzden bir yerde küfür, nifak, dedikodu varsa melekler oraya girmez. Bu söylediğim rahmet melekleri için geçerlidir; çünkü onların bulunduğu yere rahmet yağar. Bir yerde, bir evde sorun, sıkıntı varsa, tartışma varsa orda şeytan vardır, dolayısıyla melekler orayı terk etmiştir. Bu yüzden evimize şeytanları değil melekleri misafir edelim.
Sabır; hak üzerinde direnmek, dik durmak, sarsılmamak, rabbine güvenmektir. Sabretmek Tahammül etmeyi de içine alır; ama sabır Tahammül etmek değildir. Bir ibadeti yaparken de, kulluğumuzu yaparken de sabretmemiz gerekir. Kalkıp abdest almaya, sonra huzura çıkıp ibadeti eda etmeye sabretmemiz lazım. Allah için yapılan her işte sabır gerekir. Gerektiğinde Tahammül etmek, gerektiğinde orda sağlam durmak lazım; yani hakta, hak üzerinde, hak yolunda çalışırken dik durmak, güçlü, kuvvetli durmak gerekir. Sabır bu demektir. Yoksa sabır, tembellik manasına gelmez. Kul önce elinden geleni yapar, gerisini Allah’a havale edip hak üzerinde dimdik durur; yani sabreder.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde “imanın yarısı sabır, yarısı şükürdür”508 buyurur. Sabretmeyen biri imanın yarısını kaybeder; çünkü nefsine karşı gücünü, direncini kaybetmiştir. Bu yüzden Allah’ın emrini yerine getirmeye çalışırken, kulluğunu yaparken direnemez. Aynı şekilde günahlara, nefsine, şeytana, arzularına karşı direnemez. Bu durumda imanının yarısı gitmiş olur. İmanın öbür yarısı da şükürdür; çünkü sabır ile şükür imanın meyvesidir.
Şükür; Allah’ın verdiği nimetten dolayı Allah’a teşekkür etmektir. Hamd; Allah’a, Allah’ın zatına şükürdür; yani teşekkürdür. Şükür ise; nimete teşekkürdür. İkisi arasında böyle bir fark vardır. Bununla beraber hamd aynı zamanda şükrü de içine alır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “nimete vesile olana teşekkür etmeyen, Allah’a şükretmiş olmaz”509 buyurmuştur. Bu durumda birine vesile olduğu nimetten dolayı teşekkür edemiyorsak Allah’a da şükretmiş olmayız. Aynı şekilde nimeti de görmek gerekir; çünkü nimeti yok saymak en büyük şükürsüzlük, en büyük nankörlüktür. Bütün analar, babalar kendi evlatları için mutlaka nimete vesile olmuşlardır, dolayısıyla teşekkürü hak etmişlerdir. Bu yüzden onlara muhakkak teşekkür etmemiz, onlara karşı şükretmemiz gerekir.510 Bu, Allah’ın emridir.
Öyleyse en küçük bir nimet vermiş olsalar bile herkesin anasına, babasına, özellikle eşine teşekkür etmesi gerekir; çünkü onlar hayatı beraber yaşarken karşılıklı olarak sürekli birbirlerine ikram ederler. Aslında birbirlerine karşı sürekli teşekkür borçludurlar. Bu yüzden hiçbiri “sen buna mecbursun” diyemez. Böyle söyleyen bir eş hiçbir şey anlamamış demektir. Allah ayet-i kerimede “teşekkür ederseniz nimetimi artırırım, şükretmez, nankörlerden olursanız azabım çok şiddetlidir”511 buyurur. Eşler birbirine teşekkür ettiğinde karşısındakinden hayır görür, dolayısıyla o nimet çoğalır, etmezse bir süre sonra o nimet ona azap olur. Böyle biri şükürsüzlüğünden dolayı, şükretmediği için azabı kendisi kazanmıştır, dolayısıyla azabı hak etmiştir.
Allah bir kula imanı, ibadeti, kendisini zikretmeyi, kelamını anlamayı, dinlemeyi, hikmeti vermişse buna şükredip hamd etmelidir; yani ne yana dönerse dönsün, kulun Allah’a şükredip hamd etmesi gerekir. Sadece manevi nimetlere değil aynı zamanda zahiri nimetlere de şükredip hamd etmesi gerekir.
Hamd; Allah’ı övmek, Allah’ın övdüğünü övmek, Allah’ın övgüsünü istemek, bunun için çaba, gayret sarf etmektir. Biri, Allah’ı övmek istiyorsa önce Allah’ın kendisine yaptığı muamelesini övmelidir. Allah ona nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun, onu nasıl bir imtihana tabi tutarsa tutsun, Allah’ın onun için rahmeti, hayrı, cennetin yüksek derecelerini, yakınlığını dilediğine iman etmesi ve bu imtihan esnasında Allah’a hamd etmesi; yani Allah’ı övmesi gerekir.
Bunun için de “ya rabbi! Sen güzel yapıyorsun. Benim için en hayırlısını meydana getiriyorsun, bana merhamet ediyorsun, rahmet ediyorsun. Sen bana böyle ikramda bulunmayı dilemezsen ben beceremem. Mutlaka bana verdiğin imtihanların arkasında büyük bir nimet vardır. Zahiri olarak başıma gelenleri sevmesem de, beğenmesem de iman etmişim ki sen rahman ve rahimsin, bana ikram etmeyi, rahmet etmeyi dilemişsin” dememiz gerekir.
Kul böyle demezse Allah’a hamd edip, onu övmemiş olur. Böyle olunca da Allah’a isyan edip itiraz eder, dolayısıyla Allah’ın işini kerih görüp beğenmez; yani Allah’ın “güzel” dediğine “çirkin” demiş olur. Böyle yapınca da Allah’a hamd etmiş, Allah’ı övmüş olmaz, tam tersine Allah’ı yermiş olur. Hamd etmeyince, Allah’ı övmeyince imanını da kaybeder.
El hamdu lillâhi rabbil âlemîn:512 “Övme ve övülme âlemlerin rabbi olan Allah’a aittir (mahsustur).” Aynı şekilde övmek de ona aittir. “Ben, Allah’ın beni övmesini istiyorum” dediğinde Allah’a hamd etmen gerekir ki övgüye, hamde layık olabilesin; çünkü övmek, Allah’a mahsustur. Bu yüzden Allah kimi övüyor, kimi seviyor, kime “güzel yaptın” diyorsa senin de aynen böyle olman, Allah’ın beğendiği şeyler yapanlara güzel yaptın demen lazım. Yoksa haram işleyenler için “bunlar güzel yapıyor” dersen, Allah’a âbd olmadıkları halde zahiri olarak bir mevkiye, bir makama gelenler için “falanca böyle bir makama geldi, çok güzel yapmış, çok iyi yapıyor” dersen Allah’a hamd etmiş olmazsın; çünkü kıymeti, değeri Allah’a göre değil karşındakinin mevkisine, makamına göre vermiş olursun.
Mesela; birinin, biri zahiri bir makama gelen, öteki de yoksul; ama Allah’a âbd olmaya çalışan ve hiçbir şeyi olmayan iki çocuğu olsa, zahiri olarak bir makama gelen çocuğu için bin bir türlü övgü yağdırıp onunla olmaktan, onun kendisi yanında bulunmasından şeref duysa hiç bundan şerefsizi olur mu! Bu; halis, muhlis şerefsiz insandır, şerefi Allah’tan değil mevkide, makamda arayan insandır. Böyle biri, Allah’ın övdüğünü övmemiştir.
Peki, neyi övmüştür?
Taptığını övmüştür. Makam, mevki, mal kimdeyse onu övmüştür. Allah’a kul olanı değil kendi taptığını övmüş, hatta gerektiğinde kulluk yapmaya çalışanlara “sen niye boş şeylerle uğraşıyorsun, bak falanca böyle yapıyor. Sen de git anca ibadet yap, uçacaksın zaten” deyip onlarla alay etmiştir. Bir de böyle yapanların adı mü’mindir, Müslümandır ve cenneti istiyorlar!
Bu yüzden Allah’ın övdüğünü övmemiz, sevdiğini de sevmemiz gerekir ki mü’min, Müslüman olalım ve Allah’a hamd etmiş, Allah’ın hamdine, övgüsüne nail olmuş olalım.
İbadet; namaz, oruç, hac, zekât, zikir, sadaka, infak, Allah yolunda çaba, gayret sarf etmek, cihat etmek bunların hepsi ibadettir. Yanlış anlaşılan bir konuya değineyim “yaratılışın gayesi ibadet etmektir” diye mü’minlerin sıkça söylediği bir söz vardır. Hâlbuki yaratılışın gayesi ibadet etmek değil âbd olmaktır; yani Allah’ın bizden istediği kendisine âbd olmamızdır. Bu saydığımız bütün ibadetleri kul olmak için, âbd olmak için yaparız. Bunlardan her biri bizi Allah’a âbd yapar; yani rabbimizi bir daha bize, bizi de bir daha rabbimize sevdirir. Allah için yaptığımız ibadet her ne olursa olsun, bizi biraz daha rabbimize, kendimize, cennete yaklaştırır, yaklaştırmalıdır. Bu yüzden kul, ibadetleri Allah’a yaklaşma, âbd olma, Allah’ı sevme, imanı biraz daha kemale erdirme aracı olarak görmelidir. Bütün ibadetler böyledir, yoksa amaç, ibadet değil âbd olmaktır. Yoksa ibadet, amaç değil araçtır, âbd olmanın aracıdır.
Şimdi de helal ile haramı anlamaya çalışalım.
Bir şeyin haram olup olmadığını genel itibariyle neye göre söylüyoruz?
Ne yazık ki duyduğumuz kadarıyla söylüyoruz. Hem de dilimizi kolayca döndürerek, büyük bir cesaretle herhangi bir şeye helal yahut haram diyoruz.
Herhangi bir konuda haram hükmü olmayan bir şeyin helal olduğuyla ilgili şeriatta bütün âlimlerin söz birliği vardır. Bir şeyin helal olup olmadığı hakkında hüküm, delil aranmaz. Allah’ın haram dediği şey haramdır. Allah haramları zaten belirlemiştir ve herkes bunları bilir, gerisi helal dairesinin içinde kalır.
Allah ayet-i kerimede “Allah size leş, kan, domuz eti, Allah’tan başkasının adına kesilmiş hayvanı haram kılmıştır. Bununla beraber biri darda kalıp mecbur kalırsa bunlardan aşırı gitmemek kaydıyla yiyebilir”513 buyurmuştur. Allah’ın haram kıldıkları bunlardır, bellidir. Kim bunun dışında yiyecek olarak herhangi bir şeye haram derse Allah’a iftira atmıştır, yalan söylemiştir. Bunu Allah söylüyor.
İçecek olarak da sarhoş eden bütün içkiler haramdır. İlle de içilmesi gerekmez, koklanınca kişiyi sarhoş eden maddeler de buna dâhildir. Mesele; aklı korumak, kullanmak, perdelememektir. Yoksa “sarhoş etmezse haram değildir” demek doğru değildir; çünkü sarhoş eden şeyin azı da, çoğu da haramdır.
Bunun dışında biri herhangi bir şeye haram derse Allah’a iftira atmış olur ki Allah ayet-i kerimede “kimdir o benim adıma konuşup dilini evirip kıvırıp şu helaldir, bu haramdır diyen”514 buyurur. Yani kimdir o benim adıma hüküm veren.
Mesela bazıları özellikle bir takım şeylerin haram olduğunu söyler. Böyle söyleyenlerin ağzından çıkan kelimeyi kulakları duymuyor, ne büyük bir laf ettiklerini, Allah’ın bu konuda nasıl bir hüküm verdiğini bilmiyorlar. Dolayısıyla nasıl tehlikeli bir kelime kullandıklarının farkında değillerdir.
Herhangi bir şeye rastgele haram diyemeyiz. Aynı şekilde Allah’ın haram kıldığı bir şeye de helal diyemeyiz. Haram bir şeye helal demek nasıl küfür oluyor, Allah’a iftira oluyorsa, helal bir şeye haram demek de aynı şekilde küfürdür ve Allah’a iftiradır. Bu yüzden bu konuda çok dikkatli olmak gerekir.
Farz; Allah’ın emrettiğidir. Sünnet ise; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığıdır, hayatıdır.
Sünnetin çeşitleri vardır. Peki, mü’minlere gerekli olan sünnet nedir?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, Allah’ın emri olarak, Allah’ın vahyine göre yaptığı bütün hareketleri, konuşmaları, ibadetleri bütün mü’minler için sünnettir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bir de âdet olarak yaptıkları vardır, bunlar sünnet değildir; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sarık takması, cübbe, entari giymesi veya kendi âdetlerine göre sevdiği yemekler sünnet değildir. Kısacası Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in âdet olarak yaptıkları her ne olursa olsun âdet sünnetidir. Bunlar mü’minlere ne farzdır ne de sünnettir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in kendi ailesine bir baba olarak davranması ya da komşusuna bir komşu olarak davranması mü’minlere örnektir, sünnettir. Memleketi idare etmesi sünneti idarecilere örnektir. Ashab-ı Suffe’ye ders vermesi, öğretmenlik yapması bütün muallimlere, öğretenlere örnektir. Dolayısıyla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in âdet olarak yaptıkları hariç yaptığı her şey sünnettir ve herkesin sünnet olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatından örnek alacağı bir bölüm mutlaka vardır.
Vahiy; vahye, Allah’ın indirdiği diyoruz, Kur’an diyoruz. Vahiy aynı zamanda Allah’ın Hay ismiyle bağlantılıdır; yani vahiy dirilten manasındadır. Vahyin kendisi diridir, aynı zamanda diriltme özelliğine sahiptir. Bu yüzden Allah’ın kitabına bakarken “bu beni dirilten kitaptır, beni diriltmelidir” dememiz gerekir. Diriltmek, Kur’an’ın mucizesidir.
Mesela ölü bir topluluk olan müşrikleri alıp sahabe yapan, gökteki yıldızlar konumuna getiren, Kur’an’ın mucizesidir. Sahabelerin hepsi Kur’an ile, Allah’ın vahyi ile dirilmişlerdir. Elbette ki Allah bu diriltmeyi peygamberiyle, peygamberinin gönlüyle yapmıştır. Bu yüzden kitabımıza, vahye “kendisi ile hayatımızın ve gönlümüzün dirildiği kitap” olarak bakmamız lazım. Yoksa kitabımıza ölü muamelesi yaparsak hiçbir şekilde ondan istifade edemeyiz.
Allah ayet-i kerimede “onlara Allah’ın ayetleri okunduğunda imanlarını artırırlar”515 buyurur. Allah’ın ayetlerini okuduğumuzda ya da dinlediğimizde imanımız artmıyorsa ya bizim kulağımız ölmüş ya da bize okuyan ölüdür.
Hadis; söylenen söz demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sözlerine genel olarak hadis denir. Bu yüzden hadis-i şerif denilince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in söylediği sözler olarak anlamak gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bir beşer olarak hayatın içinden söyledikleri, bir de Allah adına emir olarak söyledikleri vardır. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı bir şaka onun bir beşer olarak hayatın içinde söylediği sözüdür, dolayısıyla bunu hadis diye nakletmek doğru değildir. Buna “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle yapmıştı” denir ve bir mü’minin ille de bu şakayı yapması gerekmez.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in söylediklerinde Allah’ın bir emri varsa, sözü bir ibadet olarak yapılacaksa sünnete dâhil olur; yani hadis sünnetse bir emirdir, onu yapmak gerekir, onu yapmak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmaktır. Yoksa “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz adımını şöyle atardı, ben de böyle atayım” dersek bu, sünnet olmaz, hadise uymak olmaz; çünkü bu, hadis ve sünnet değildir.
Muhabbetullah; Allah’ın muhabbeti; yani hem kulun, Allah’ı sevmesi hem de Allah’ın, kulunu sevmesi demektir. Zikrullah da; hem kulun, Allah’ı zikretmesi hem de Allah’ın, kulunu zikretmesidir. Bu gibi kelimeler çift anlamlı, iki tarafa birden bakan kelimelerdir.
Muhabbetullah denince neyi anlamamız gerekir?
Kulun, Allah’ı kendisini yaratan rabbi şeklinde sevmesi olarak, aynı zamanda iman olarak anlamamamız gerekir. Muhabbet eşittir iman... Kulun, Allah’a olan muhabbeti ne kadarsa imanı da o kadardır; yani imanı o kadar kâmildir.
Allah’a olan imanımız, muhabbetimiz artar ve eksilir. İmanımız artsın istiyorsak bu durumda yapmamız gereken şey ayetleri okumaktır. Allah ayet-i kerimede “onlara Allah’ın ayetleri okununca imanlarını artırırlar”516 buyurur. Allah’ın ayetlerini okuyup üzerinde tefekkür ederek imanımızı, Allah’a olan muhabbetimizi, yakınlığımızı artırmamız gerekir.
İki türlü sevgi vardır. Birincisi nefisle sevmektir. Biri nefsiyle sevdiği şeyler için “bu benim olsun” der. Hatta herhangi biri için “benim olmazsa hiç kimsenin olmasın, benim olmazsa ölsün” der. Böyle bir sevgiyle karşılaştığımızda bilelim ki bu sevgi nefis kaynaklı nefsanî bir sevgidir; ama Allah’ı sevmek bunun tam tersidir.
Biri de Allah’ı sevdiğini iddia edip “Allah benim olsun” derse Allah’ı nefsiyle sevmiş, dolayısıyla Allah’ı kulu gibi görmüş olur. Bu çok önemli bir meseledir. Böyle bir kul kendisini rab, rabbini de kulu gibi görür ve “Allah benimdir, bir tek bana aittir” der. Böyleleri “bir tek mü’min benim” ya da “bir tek mü’min bizim cemaatimizdir, tarikatımızdır, mezhebimizdir, mü’minler sadece bizim gibi düşünenlerdir” gibi sözler söylerler; yani Allah’ı kendilerine, nefislerine, benliklerine ait kılarlar. Bu, nefis ile sevmektir. Bu; gönlün, kalbin, ruhun imanı değildir, dolayısıyla iman değildir; ama buna rağmen böyle olanlar kendini mü’min, hatta en öndeki mü’min zanneder. Öyle ki “sadece ben mü’minim, gerisi Müslüman değildir, mü’min değildir” derler. Böyle olanlar kendini Allah’tan daha büyük görmüş “Allah bana aittir, benim olsun” demiştir, ama bundan haberleri bile yoktur.
Peki, ikinci tür sevgi; yani iman nasıldır?
İman “ben Allah’a aidim” diyenin sevgisidir. Böyle biri “ben Allah’a aidim, Allah’ın kuluyum. Herkes, her şey ona aittir. Her şeyin değerini, kıymetini Allah biçer, hesabını Allah görür” der. Kendini rab, ilah, hakem hükmünde görerek Allah adına hüküm verip “Allah benimdir” demez; çünkü “ben, Allah’a aidim” diyordur. Aynı şekilde “Allah şöyle yapsın, böyle yapsın” demez “ben onun kuluyum, rabbim bana neyi emretmişse ben onu yaparım” der.
En büyük kibir “Allah bana ait olsun” diyenlerin kibridir. Böyleleri o kadar kibirlenmiş, o kadar büyüklenmiştir ki “Allah bana aittir” derler. Bunu da iman zannedip kendileri dışındaki diğer insanları da Allah’ın düşmanı olarak görürler. Sanki Allah’ın gücü hiçbir şeye yetmiyormuş gibi, Allah’a yardım ettiklerini söylerler. Bu nasıl bir imandır!
İşte nefsin böyle bir imanı vardır. Daha doğrusu nefsin böyle bir kibri, şeytanlığı vardır ve sahibine “bak, sen şöyle mü’minsin, bu kadar Müslümansın, Allah’ı bu kadar savunuyorsun, Allah’ın yanındasın” deyip hile yapar.
Kendini Allah’ın, dinin, peygamberin sahibi zanneden birini gördüğünüz zaman bilin ki o, ilahlığını ilan etmiştir. Bu yüzden Allah’ı kimseye vermeye niyeti yoktur. Bununla beraber böyleleri “eğer bizden olursan belki sana kenarından, köşesinden kulluk verebiliriz. Yoksa kulluğunu bile kabul etmiyoruz” derler. Verseler de kenarından, köşesinden vereceklermiş! Onlar, gece gündüz ibadet yapsan bile onlardan olmadığın sürece seni kabul etmezler.
Neden?
Allah onlara ait ya ondan. Mutlaka bir kusurunu bulup “bak, sen şurada şöyle yapmışsın, bu yüzden cehennemliksin” derler ve seni cehenneme gönderirler. Seni mü’min, Müslüman olarak kabul etmezler. Allah’ı, dini vermek istemezler. Kendilerini dinin sahibi olarak görmeleri yetmez bir de kendilerini insanın sahibi zannederler. Kendilerini dinin sahibi zannettikleri için her şeyin sahibi zannederler. Böyleleri, Allah’a sahip çıkmış, insana mı sahip çıkmayacak? Böyleleri iki de bir “senin şöyle yapman, böyle yapman lazım” diye etrafına emir verir; ama nasihat verdiğini zanneder. Onun gibi yapmazsan bu sefer seni düşman olarak bilir.
Hâlbuki muhabbetullah böyle değildir. Allah’ı sevmek, kendini Allah’a ait görmek, Allah’a kul, âbd olmak böyle değildir, âbd olmak; rabbine boynunu bükmek, Allah adına konuşmamak, hüküm vermemek, haddini bilmektir. Muhabbetullahı kazanmış birinin istediği tek şey; Allah’ın kendisini sevmesidir. Allah’ı sevenler, Allah’ın sevgisinden başka bir şey istemezler. Onların gözünde ne dünya, ne mevki ne de makam vardır. Onlar için her şey Allah’ın sevgisidir, yakınlığıdır, rızasıdır. Başka tarafa dönüp bakmazlar, başka hesap yapmaz ve yaptıklarını da Allah için yaparlar. Sadece rablerini isterler; çünkü sevdikleri odur.
Allah hepimizi her neyi vahyetmişse onu Kur’an’a göre anlamayı nasip etsin inşallah! Allah’ın vahyettiği kelimeleri dinlerken, kullanırken hiçbir şey anlamayanlardan yahut kendine göre anlayanlardan eylemesin. Allah bizi nur adını anlayanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
