İTİKÂF
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Bu sohbetimizde itikâfın ne olduğunu, ne için gerekli olduğunu ve itikâfı nasıl yapmamız gerektiğini öğreneceğiz inşallah.
İtikâf, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hiç terk etmediği sünneti olan bir ibadettir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Ramazan’ın her son on gününde itikâfa girerdi. Bir seferinde hanımlarına kızdığı için itikâftan çıkmıştı; ama sonra onu kaza etmişti.
İtikâf, Arapça’da “kif” sözcüğünden türetilmiş bir kelimedir. “Kif” dur demektir. Bu durumda itikâf durmak manasına gelir. Aynı şekilde hac zamanında Arafat’ta vakfeye durmak vardır; yani bir de orda “kif” vardır. Bu durmak gelişigüzel bir durmak değildir. “İşte mescitte dur, başka da bir şey yapmasan tamamdır, bu itikâf olur” demekle itikâf, “Arafat’ta vakfeye dur, ayakta dur” demekle de vakfeye durmak olmaz. İtikâf da vakfe de bu değildir.
İtikâfa mescitte girilir. Erkeklerin bu ibadeti mescitte eda etmeleri, bayanların da eğer gireceklerse evde itikâfa girmeleri gerekir.
Allah ayet-i kerimede “eğer itikâfa girerseniz (itikâfa niyet ederseniz) bu durumda eşinizle beraber olmayın”427 buyurur. Normalde oruçtan dolayı yapılmayan her şeyin iftardan sonra yapılması helaldir, serbesttir; ama itikâfa girildiğinde eşle beraber olmak yasaktır. Bu çizgiyi, sınırı Allah koymuştur; çünkü o gün, o gece Allah’a ayrılmıştır, dolayısıyla itikâftayken başka bir şeyle meşgul olmamak gerekir.
Allah’ın bir şeyi emrettiğinde ne dediğini anlarız; ama bir de ne demek istediğini, o emirdeki hikmetini, muradını anlamamız gerekir. İbadetlerin hikmetini anlamadıkça o ibadeti yapmış olmayız, sadece o ibadeti taklit etmiş oluruz. Oysaki ibadetlerin bir hakikati vardır. Bu hakikate mutlaka ermemiz ve Allah’ın o ibadetten kazanmamızı murad ettiklerini kazanmamız gerekir.
Evet, itikâf bir de durup düşünmek demektir. Hani “bir dur, düşün derler” ya işte öyle… Allah itikâfta durup düşünmemizi, tefekkür ve tedebbür etmemizi emreder. Tedebbür etmek; kelimenin arkasındaki manayı, hikmeti, Allah’ın muradını anlamak, bir de tedbir almak demektir. Durup düşündük, tedebbür ettik, Allah’ın ne demek istediğini anladık, bir de tedbir almamız gerekir.
Peki, neyin tedbirini alacağız?
Yanlış yapmışsak yanlış yapmama tedbirini almamız, cehenneme doğru yol almışsak, durup yolumuzu düzeltmemiz ve cennete doğru yol alarak cehenneme gitmeme tedbirini almamız gerekir. Aynı şekilde yaptığımız iş, Allah’ın rızasına aykırıysa, bizi Allah’ın gazabına uğratıyorsa Allah’ın rızasına dönüp yol almamız ve gazaba uğramamak için tedbir almamız gerekir.
Demek ki itikâfa girdiğimizde yapmamız gereken şey; tefekkür etmek, düşünmek, düşünüp tedbir almak ömrümüzün, geçen Ramazan’dan bulunduğumuz Ramazan’a kadarki hayatımızın ve önümüzdeki Ramazan’a kadar ne yapmamız gerektiğinin muhasebesini yapmakmış.
Allah ayet-i kerimede “Kıyamet günü herkese kitabı verilir ve ‘al kitabını kendin oku, bugün hesap sorucu olarak sen kendine yetersin’ denir”428 buyurmuştur. Yani İkra kitabeke: “Kitabını oku.” Bugün kendi hesabını kendin gör, hükmünü kendin ver, ne yaptığını gör. Kitabını okuyanlar eğer kaybetmişlerse “biz kendimize zulmettik, biz cehennemi hakkettik”429 diyecekler.
İşte itikâf; Kıyamet günü bize verilecek olan kitabı dünyadayken okumamızdır. Durup düşünmemiz bunun içindir; yani o kitabı burada okuyup kendimize zulmettiğimiz hallerimizi, amellerimizi, düşüncelerimizi, fiillerimizi, ahlakımızı değiştirmemiz içindir; çünkü dünyadayken bütün yanlışlarımızı değiştirme imkânımız vardır; ama ahirette kitabımız elimize verildiğinde bunu değiştirme imkânımız yoktur.
Bu kitap sadece amellerimizi okuyacağımız bir kitap değildir, aynı zamanda amellerimizin niyeti de bu kitabın içindedir. Yoksa bu anladığımız gibi bir kitap değildir.
Bu kitap, tek kelimeyle insanın hayatının filmidir. Kul bu kitaba baktığında ne yaptığını görür, yetmez, neyi hangi niyetle yaptığını da görür. Bu yüzden kendi hükmünü verebilir. Sadece amelin doğru olması yetmez, niyetin de doğru olup Allah rızası için olması gerekir. Kul bu kitapta hayatının filmini seyrederken niyetini de, ihlâsını da beraber görür ki kendisi hakkında karar verebilsin, hüküm verebilsin. Kul, bütün bunları beraber görmezse nasıl hüküm verebilir! Hüküm vermek orda kalsın ameli ve niyeti için sadece kendi kendini kandırabilir. Şayet görürse kendini kandıramaz; çünkü bu kitapta yanılma olmaz.
Allah ayet-i kerimede “kitabını okuyanlar; ‘bu nasıl kitaptır ki ne küçük ne de büyük hiçbir şey bırakmamış, hepsini yazmış, hepsi içinde var’ dediler”430 buyurur; yani insanın en ufak bir hatası, yanlışı, fikri aynı şekilde en ufak güzel bir düşüncesi bile bu kitabın içinde vardır. Allah ayet-i kerimede “onlara o gün amellerini göstereceğiz”431 buyurur. İnsanın imana, küfre, nifaka dayanan her ameli, düşüncesi bile bu kitabın içinde vardır ve o gün bütün bunlar ona gösterilir. Ameli göstermek başka; mükâfat ya da ceza vermek başka şeydir. Ceza ve mükâfat hesap görüldükten sonra verilir.
İtikâf, insanın hayat filmini dünyadayken seyretmesidir. İnsanın itikâfta; Allah’ın kendisini dünyaya gönderdiğini, sonra kendini, rabbini bilmeye, anlamaya ve doğruyu, hakkı, hakikati aramaya başladığını bilip tefekkür etmesi gerekir. Sonra çeşit çeşit yollar denediğini, çeşit çeşit fikirlere kapıldığını düşünüp tefekkür etmesi gerekir. Eğer biri bu tefekkürü yapıyorsa mutlaka yolu da bulmuştur. Kul bu tefekkürü yaparsa Allah’ın ona kendisine varan yolu açtığını, onun da o yolda çaba, gayret sarf ettiğini görür ve eksiklerini, yanlışlarını düzeltip doğru yapmaya, güzel davranışlarını da tamamlayıp kemale erdirmeye çalışır. İtikâf bunun içindir. Yalnız burası başlangıçtır, bunun bir de devamı vardır.
Peki, insanın bu tefekkürden sonra ne yapması gerekir?
Nasıl ki Kıyamet günü kitabı eline verilip hesabı görülüyor, ardından da huzura götürülüp hesaba çekiliyorsa aynı şekilde kulun da itikâftayken kendi hesabını gördükten sonra bütün gönlüyle Allah’ın huzurunda durup yanlışlarını, eksikliklerini bir bir Allah’a itiraf etmesi “ya rabbi! Şurada yanlış yaptım, şurada kötü yaptım, şurada emrettiğini yapamadım. Bu yüzden tövbe ediyor, istiğfar ediyor, af diliyorum” deyip hesabını Allah’a vermesi gerekir.
Hayat bir imtihandır, diyoruz. Herkesin unutmaması gereken bir şey vardır, o da; Allah’ın, kulunu mutlaka huzura alıp onun defterini eline vereceğidir. İnsanın defteri hayatıdır, hayat filmidir. Bu yüzden kul o hayat filminden hesaba çekileceğini unutmamalıdır. Eğer unutursa imtihanı unutmuş olur.
Bu hayat filmi öyle bir filmdir ki herkes bu filmde kendi hayatının başrolündedir. Herkes ahirette eline verileceği kitabın, hayat filminin başrol oyuncusudur. Orda kulun muhatap olduğu, karşı karşıya geldiği, tanıştığı binlerce, yüz binlerce, milyonlarca insanın, hatta ona sadece selam verenlerin bile ismi vardır. İnsan bu hayat filminde hepsini görür; ama dediğimiz gibi başrolde bir tek kendisi vardır.
Evet, herkes kendi hayatının, hayat filminin başrolündedir. İsterse hayatını peygamberle yaşasın, başroldeki yine kendisidir; çünkü bu film onun hayatının filmidir. Yoksa “başrolde peygamberler oynuyor, diğerleri figürandır” diye bir şey yoktur. Herkes kendi hayatının filminde başrol oynar; ama bu rol filmlerdeki gibi bir kurguya, senaryoya bağlı olan bir oyun değildir. Film ile hayat filminin arasındaki fark; filmdeki rollerin gerçek olmaması, hayat filminin ise gerçek olması ve herkesin yaptıklarından sorumlu olmasıdır.
Herkes hayatını nerde ve kiminle yaşamak istediğiyle ilgili kararı kendisi verir, bu tercihi kendisi yapar. Ahirette hayatın zahiri olarak nasıl yaşandığı önemli değildir. Biri hayatını fakir olarak, zengin olarak, işçi olarak, cumhurbaşkanı veya başka bir şey olarak da yaşamış olabilir, bu hiç fark etmez. Birbirleriyle aralarında en ufak bir fark bile yoktur; çünkü herkes kendi filminde başroldedir ve herkesin hayatında her şey kendisi etrafında döner ve kendisi de Allah ile muhataptır.
Allah, insana hayatını nasıl yaşaması, hayat filmindeki rolünü nasıl oynaması gerektiğini beyan etmiş, ayrıca peygamberini ve diğer peygamberleri de bu konuda örnek olarak göndermiş; “hayatı bunlar gibi yaşamanı, bu oyunu böyle oynamanı istiyorum. Eğer beni seviyorsan, bana iman etmişsen, teslim olmuşsan, bana karşı ihlâslıysan, ciddiysen onlar bu hayatı nasıl yaşamışsa senin de onlara uyup onlar gibi yaşaman gerekir” diye insana nasihatte bulunmuştur.
Bu yüzden imanın şartlarından bir tanesi; amentü billahi ve rusulihi’dir; yani bütün resullere iman etmektir. Resullere iman insanın sadece kendi peygamberine değil bütün peygamberlere iman etmesidir; çünkü hepsi bizim için örnektir ve istisnasız hepsini kabul etmemiz gerekir.
“Ben bütün peygamberleri kabul ediyorum” demekle peygamberlere iman olmaz. Neden? -Allah, Kur’an’da, peygamber kıssalarını; yani onların hayat filmlerinden kesintiler, bölümler anlatır. Allah bize onları anlatmakla “onlar hayat filmlerinde bir olayla karşılaştıklarında böyle yaptılar. Sen de hayatında onların yaşadığı gibi bir durumla karşılaşırsan onlar gibi yap” demiştir. Bunu bilir ve anlarsak, bununla beraber herhangi bir peygamberin hayat filmindeki bir bölüme benzeyen durumla karşılaştığımızda onun oynadığı gibi oynarsak ona iman etmiş oluruz.
Mesela bir örnek vereyim. Allah, kitabında Hz. İbrahim (a.s.)’ı anlatır. Hz. İbrahim (a.s.), kavmine “puta tapmayın, bunlar taştır. Hiçbir şey bilmeyen, anlamayan, konuşmayan nasıl ilah olur”432 demiştir. Bu durumda hayat filmimizin bir bölümünde Hz. İbrahim gibi yapmamız gerekir. Nasıl? -Biz de böyle bir kavmin içinde dünyaya gelmişsek onlara söylememiz gereken söz bu olmalıdır. Tapılan putun ille de taş olması gerekmez. Bu put, üstüne rakamlar yazılan, para denen kâğıt da olabilir. İnsanlar en güçlü şey olarak parayı görüp “para her kapıyı açar” diyorsa ona ilahlık izafe etmiş, vasfetmiş olur. Bu yüzden onlara “para, sizin hizmetçinizdir, sizin için yaratılmıştır. Sizin de parayı kullanıp onunla ahiretinizi satın almanız lazım” dememiz gerekir.
Aynı zamanda kavmimiz, bizi ateşe atmak isterse Hz. İbrahim gibi durmamız gerekir. Bu ateşin, Nemrut’un ateşi gibi olması gerekmez. Kavmimiz herhangi bir şekilde bizi dışlarsa, eleştirip çekiştirirse, dedikodumuzu yaparsa bize sıkıntı verirse bizi ateşe atmış olur. Böyle bir durumda “hasbunallahu ve ni’mel vekil” dersek o anda Hz. İbrahim (a.s.) gibi yapmış oluruz. O zaman Allah da bize Hz. İbrahim (a.s.)’a yaptığı muameleyi yapar. Bunun için yapmamız gereken şey; hayat filmimizde Hz. İbrahim (a.s.) gibi davranarak onun gibi yapmaya; yani rolümüzü doğru oynamaya çalışmaktır.
Allah, kitabında bir de Hz. Yusuf (a.s.)’ı anlatır. Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri onu kıskandıkları için götürüp kuyuya atmışlardı. Biz de güzel yapınca en yakınlarımız bizi kıskanır ve kuyuya atmaya çalışır. Bu durumda Hz. Yusuf (a.s.)’a iman etmemiz ve ona benzememiz için onun yaptığını yapmamız lazım. Hz. Yusuf (a.s.) ayrıca zindana atılmıştı. Bizim de o zindandayken nasıl yapmışsa öyle yapmamız, ne demişse öyle dememiz gerekir. Öyle ki onu kabul etmiş ve ona iman etmiş olabilelim.
Ya da Hz. Âdem (a.s.) gibi yanlış yaptığımızda yine onun gibi tövbe etmemiz “biz yanlış yaptık, kendimize zulmettik”433 dememiz gerekir. Peygamberlere iman böyledir. Yoksa kuru kuruya “ben bütün resullere iman etmişim” demekle peygamberlere iman edilmiş olunmaz. Bu; hayatı, Allah’ı, Kur’an’ı anlamamaktır.
Hz. Ömer (r.a.)’le ilgili bir örnek vereyim;
Hz. Ömer (r.a.) namaz esnasında hançerlenince vefat edeceğini anlar ve başını yere koyup “beni affet ya rabbi” diye ağlayarak tövbe etmeye başlar.” Mescidin zemini kumdur, vücudundan akan kanlar, kumla karışınca çamur olup Hz. Ömer’in yüzüne, gözüne yapışır.
Bu durumu gören Hz. Ömer (r.a.)’ın çocukluk arkadaşı Hz. Abbas (r.a.) ona;
-“Senin böyle feryat etmenin sebebi nedir? Sen, her an Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraberdin, onun yanında durdun ve her şeyini ortaya koydun. Sonra da Hz. Ebubekir (r.a.)’a yardım ettin, daha sonra ümmetin başına adil bir halife olup İslam’a hizmet ettin” der. Hz. Abbas (r.a.) bunları anlatırken Hz. Ömer (r.a.) da kendi hayat filmini seyreder.
Bunun üzerine Hz. Ömer (r.a.);
-“Benim bir, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le tanışmadan önceki hayatım, bir iman ettikten sonra onunla beraber olan hayatım, bir de ondan sonraki hayatım vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den önceki hayatım küfür ve şirk içinde en kötü amelleri yaşadığım bölümdür. Sonra iman ettim, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber oldum ve neyi kazandıysam onunla kazandım. Bir de ondan sonraki hayatım vardır. Allah ondan sonraki hayatımı silse buna çok sevinirim; yani ondan sonraki hayatımda günahlarımla sevaplarım birbirine denk bile gelse bu benim için büyük bir saadet olur. Ben Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den önceki ve sonraki hayatımı saymıyorum. Bir tanesi felakettir, ötekisinde ise sevaplarımın ve günahlarımın birbirine denk gelmesine şükrederim. Ben neyi kazandıysam Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le kazandım” buyurur.
Herkes hayat filminde kimlerin olmasını istediğine, hayatında kimlerin bulunduğuna veya hayat filminde hangi karelerin olmamasını, hangi kareleri kesmeyi istediğine bakmalıdır.
İnsan kendini küçümsememeli, kalabalığın içinde kaybolmamalıdır. İnsanla beraber olan kirâmen kâtibin melekleri yazmaya, bu filmi çekmeye devam ederler. Bu film sadece zahiri olarak bir görüntü, bir ses filmi değildir; çünkü bu film niyetini de, ihlasını da, niyetinin, ihlasının derecesini de gösterir. Aynı şekilde niyetinin Allah’ın rızasına uygun olup olmadığını da gösterir; yani bu film, öyle iki üç boyutlu değil bin boyutlu bir filmdir. Allah, Kıyamet günü bu filmi, kitabı senin eline verip “buyur al oku, anla” diyecek. Bu, okuyunca her şeyini bilip hesabını vereceğin bir filmdir. Yoksa kendini kandırıp “yok benim niyetim şöyleydi, ben böyle düşünmüştüm” ya da “ben anlamadım” diyeceğin bir film değildir.
Söyledim; bu bin boyutlu, her şeyin içinde olduğu bir filmdir ve bu filmin bütününde başrolde sadece sen varsın. Hayatını bir peygamberle bile yaşasan bu böyledir. Onun hayatının filmi, kitabı ona, senin kitabın, filmin ise sana aittir. Sen hiç kimsenin kitabından hesaba çekilmezsin. Eğer orda “ya rabbi! Falancalar şöyle yaptı, filancalar küfürdeydi, falancalar iman etmemişti” dersen Allah da sana “kulum sana ne! Onun kitabı onun elinde, sen kendi kitabını oku! ‘İkra’ kitabeke’ kendi kitabını oku, senin kitabında, senin o hayat filminde ne var, sen ne yapmışsın ona bak” der.
Bir kişinin “ben tek başıma dağa çıkar sadece ibadetimi yaparım, hiç kimseyle de görüşmem” demesi ve bunu “kulluk” olarak görmesi doğru değildir; çünkü Allah’ın bizden istediği kulluk, âbdiyet bu değildir. Bir, tek başına yapmamız gerekenler vardır, bunlar bizimle Allah arasında olan özel muamelelerdir. Bir de mü’min ve Müslüman olarak mü’min ve Müslümanlarla beraber yapmamız gereken ibadetler vardır.
“Ben sadece ibadet etmek istiyorum, İslam da, ibadet de budur” diyenler ne yapmış olur?
Yahudi ve Hristiyanların yaptığı ayin her neyse onlar da ibadetlerini ayine dönüştürmüş olur. Hâlbuki ibadet ayin değildir. Ayini çıkaranlar Yahudiler ve Hristiyanlardır. Onlar ayin yapınca “tamamdır, dini vazifemizi yerine getirdik, ibadetimizi, yaptık” derler. Biz de “sadece namaz kılarız, oruç tutarız, bunu yaparız, şunu yaparız” dersek İslam dinini Yahudilerin ve Hristiyanların yaptığı gibi ayin dini olarak takdim etmiş, anlamış oluruz.
Mesela bazen Müslümanlar için “dini ayinlerini yaptılar” denir. Hâlbuki bu terim doğru değildir. Müslüman ayin yapmaz; âbdiyetini, Allah’a âbd olma gereğini yerine getirir. Müslüman, ibadeti sadece bir ana hapsetmez, dini bir ayin olarak anlamaz. Dinini, ibadetini hayatının içine, her anına taşır ve her anda muhsin olarak Allah’ın huzurundaymış gibi bir hayat yaşar. Tek başına Allah ile yaptığı sohbeti, ibadeti Allah’a hesap vermek için, ondan emir almak için yapar.
Müslüman, Allah’ın huzuruna çıkarken ne der?
İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn: “Yalnız sana âbd oluyoruz ve yalnız seni istiyoruz.” Ben böyle yaptım, böyle yapmaya çalıştım, der. İhdinâs sırat-el mustakîm: “Bizi sırat-el mustakime hidayet et.” Sıratellezîne en’âmte aleyhim: “Nimet verdiklerinin yoluna (hidayet et.)” Yani “o sevdiklerin nasıl ki sırat-el mustakimde bu nimeti kazandılarsa ben de kazanmak için onlar gibi yapıyor, çabamı ve gayretimi sarf ediyorum. Bana yardım et, benim hayat filmim de nimet verdiğin kullarınki gibi; yani nebiler, sıddıklar, şehitler ve salihler gibi olsun” der.
Evet, itikâfı öğrenmeye, anlamaya çalışıyorduk.
İtikâf; hayat filmini seyretmek, seyredip bozuk olan, yanlış olan, Allah’ın sevmediği kareleri kesmek demektir. Tövbe ve istiğfar ettiğinde Allah seni mağfiret ederse hayat filminde yanlış olan bölümleri kesmiş olursun. Kestiğin için o bölüm artık hayat filminde olmamış olur. Sadece orda bir kesinti olduğu bellidir, hepsi o kadar. Evet, bir şey kesilmiştir; ama neyin kesildiği belli değildir. Sonra en güzeli neyse artık hayatını öyle yaşamalı, hayat filmini öyle oynamalısın. Bu hayat filmi oyun değil gerçektir.
Peygamberin kazandığını kazanmak istiyorsan hayat filminde onun gibi oynamalı, onun gibi yapmalısın. Onun gibi rahim, rauf, halim, kerim, afuvv olmalısın. Allah’ın bütün isimleri peygamberinin üzerinde bu şekilde tecelli etmiştir. O halde Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak senin de onun gibi yapman gerekir ki onun kazandığını kazanabilesin.
Hayatını peygamberin hayatı gibi yaşamaya çalışmaz, Firavun gibi yaşar buna rağmen peygamber gibi muamele göreyim dersen sadece kendini kandırmış olursun. Şeytan sana ancak bu kadar hile yapabilir! Hayatını Firavun gibi yaşa, sonra “benim göreceğim muamele peygamberlerin göreceği muamele olsun” de, böyle olur mu! Hayatını şeytan gibi yaşadıktan, iblis gibi bir hayatın olduktan sonra Hz. Âdem (a.s.) gibi muamele görmeyi istemen kendini kandırmaktır. Bu yüzden hayat filmini en az senede bir defa Ramazan’ın son on gününde itikâfla kontrol etmelisin.
Allah’ın sevmediği, beğenmediği, Allah’ın huzurunda bizi mahcup edecek hayat filmimizdeki bölümleri kesip Allah’a dönerek yanlışlarımızdan dolayı ona tövbe etmemiz, istiğfar etmemiz gerekir. Zaten tövbe; Allah’a dönmek demektir. Hayat filmimizin yanlış olan bölümlerini kesip düzelttiğimiz gibi güzel olan bölümlerini de kontrol edip nasıl daha güzel olur diye çaba, gayret sarf ederek bunun için Allah’a söz vermeliyiz.
Eğer hayatımızda yüz bin kişiyle bile karşılaşmışsak hepsi filmimizde vardır; çünkü bu filmi onlarla beraber oynarız. Bu filme bakarken hepsini görüp seyredeceğiz. Allah bizi huzura çağırıp hesap sorduğunda o karşılaştığımız her bir insanla karşı karşıya geleceğiz. Zulüm görmüşsek veya zulmetmişsek mutlaka birbirimize hakkımız geçmiştir. Bu yüzden bir de bütün bunların hesabını vermek vardır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabeye;
-Müflis (iflas eden) kimdir, diye buyurur.
Sahabeler;
-Müflis; her şeyini, servetini, malını kaybedendir, derler.
Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Bilemediniz, müflis onlar değildir. Zaten kaybolmayan malda hayır yoktur, bu bir imtihandır. Allah, Kıyamet günü birini huzura alır ve onun kitabında, defterinde (hayat filminde) birçok güzellikleri, sevapları vardır; ama başkalarının hakkı ona geçmiştir. Bu hak sahipleri birer birer gelip haklarını ondan alır. Öyle ki onda sevaptan hiç bir şey kalmaz. Bu sefer geriye kalan hak sahipleri gelip haklarını alamadıkları için kendi günahlarını ona yüklerler. Adam önceden cennetlikken bu sefer cehennemlik olur. İşte müflis budur,434 buyurur.
Böyleleri cenneti hak etmişken öyle bir iflas etmiş ki cenneti kaybedip cehenneme gitmiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunların müflis olduğunu, kaybettiklerini söyler.
O halde kiminle karşılaşırsak karşılaşalım yapmamız gereken şey nedir?
Onunla beraber kazanmaya çalışmaktır. Karşılaştığımız kişinin bizim için rahmet olması, hayra vesile olması gerekir. O bizim için velinimet olmalı, bize nimeti kazandırmalıdır. Peki, bize kazandırır mı? -Elbette ki kazandırır. Mesela selam verirsek kazanırız, karşıdaki de selamımızı alıp kazanır, dolayısıyla ikimiz de kazanmış, birbirimizden istifade etmiş oluruz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “karşı karşıya gelen iki kişiden selamı ilk veren kazanır”435 buyurmuştur. Selam vermek bu kadar önemli bir meseledir. İlk önce selam veren kazanır; çünkü kazanmak için önce o davranmıştır. Bu yüzden karşıdakinin kat kat fazlasını kazanır. Aynı şekilde ilk selamı vermekle hayırda önce o yarışmıştır. Bu nedenle “selam” deyip geçmemeliyiz.
Sahabeler anlatır;
Bir gün sahabeden biri oturup düşünürken başka bir sahabe yanına gelip “burada ne yapıyorsun” diye sormuştu. O da “yapacak bir şey yok, oturuyorum” diye cevap vermişti. Bunun üzerine diğer sahabe “madem yapacak bir işimiz yok, o zaman pazara gidelim, gördüklerimize selam verip kazanalım” demişti.
Bulundukları yerde kimse olmadığı için kalabalık bir yere gidip selam vererek kazanmaya çalışıyorlar; yani kazanma imkânı arıyorlar. Onlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in terbiyesinde yetişmiştir. Onları Kur’an yetiştirmiştir, bu yüzden bakışları Kur’an’i bakıştır, Kur’an’la bakıyorlar, hesabı, işi biliyorlar, Allah ile bakıyorlar. Gerektiğinde hiçbir işleri yoksa pazara gidip hamallık yapıyorlar ve “Allah sadaka verenleri över, boş boş oturacağımıza gidip hamallık yapalım” diyor, kazandıklarını sadaka olarak veriyorlar. İşte ebedi hayatın hesabı böyle yapılır, hayat filminin hesabı böyle yapılır; yani en ince ayrıntısına kadar nasıl kazanırım diye düşünülür, sonrasında gereken neyse hemen yapılır.
Kul, biriyle muhatap olduğunda onun gönlünü yaparsa kazanır, kırarsa kaybeder. Birini çekiştirir, dedikodusunu yaparsa kaybeder; ama güzelliğini söylerse kazanır. Her “ben mü’minim, Müslüman’ım” diyende yüz tane kötü hal varsa en az bir tane güzel hal mutlaka vardır. Kazanmak isteyen biri o yüz tane kötü halin birini söyleyip kaybedeceğine, zarar edeceğine, hayat filminin o bölümüne leke getireceğine, orayı ateşle dolduracağına sevapla, nurla doldurur; yani birinin bir tane bile güzelliği varsa onu söyler.
Kimisi de ortalığı velveleye verip “işte, biz dünyada böyle yapacağız, şöyle yapacağız” der. Ona söylenecek tek sözümüz vardır; sen hiç bir şey yapamazsın! Sadece boş konuşuyor, dedikodu yapıyor, iftira atıyor, tefrika çıkarıyor, münafıklık yapıyorsun. Bu iş böyle değildir! Allah senin kitabını eline verdiğinde işin böyle olmadığını göreceksin. Birilerini mazeret gösterip “işte şunlar şöyle yapıyordu, ben de onları düzeltiyordum” diyemezsin. Sen kendine ne yapmışsın ki başkalarına ne yapacaksın! Hele şu defterine bir bak! Dedikodudan, iftiradan, fitneden başka bir şey var mı? Bunların karşılığında cenneti mi istiyorsun! Allah’a âbd olmak, ibadet etmek, kulluk yapmak, muhsin olmak bu mudur!
Allah ayet-i kerimede “Kur’an’ı oku, Kur’an’ı tilavet et.”436 Başka bir ayet-i kerimede ise “gece kalk, Kur’an’ı tertil üzere oku”437 buyurur. Kur’an’ı tertil üzere oku derken bu işi gece yap, dedi Allah. Öyleyse itikâf, gece ayakta durmaksa ve sen de gece uyumadıysan, geceni Allah’a ait kıldıysan bu durumda Kur’an’ı tertil üzere okuman, sindire sindire, gönlüne yedire yedire okuyup ayetler üzerinde tefekkür etmen ve Kur’an’ın sende dirilmesi, canlanması, ahlaka dönüşmesi gerekir.
Allah üç türlü okumayı emretmiştir; bunlar tilavet etmek, kıraat etmek ve tertil üzere okumaktır. En basit okuma tilavet etmektir. Allah, Şems Suresi’nde tilavet etmeyi anlatır. Veş şemsi ve duhâhâ: “Güneş doğduğunda (Güneş aydınlandığında) Güneş’e yemin olsun, duhaya, onun saçtığı nura yemin olsun.” Vel kameri izâ telâhâ:438 “Ay, Güneş’i tilavet ettiği zaman (okuduğu zaman).” Demek ki Ay, Güneş’i okuyormuş.
Ay, Güneş’i nasıl okur?
Onu takip ederek okur. Öyleyse tilavet etmek; okuduğunu takip etmek, anlayıp yerine getirmek demektir. Yoksa “mukabele okunurken biz de kitabı alıp takip ederiz, bu tilavet olur” demekle tilavet olmaz; çünkü Ay, ışığını Güneş’ten alır. Ay’ın, Güneş’i öyle bir takip etmesi lazım ki ışığını ondan alabilsin. Öyleyse Kur’an’ı tilavet etmen için Kur’an’ın ayetlerinin manasından ışık alman, aydınlanman, nur alman lazım, Kur’an’ın, seni nurlandırması lazım. Bu da yetmez, Ay nasıl ki bir de yansıtabildiği kadarıyla Güneş’ten ışık alıp Dünya’yı aydınlatıyorsa aynı şekilde senin de o nuru etrafına aksettirip o nurla etrafını aydınlatman lazım. Eğer böyle yaparsan tilavet etmiş olursun. Bu, birinci derecedeki okumadır. En azından bunu yapman gerekir.
Bunun peşinden kıraat gelir. Kıraat; derinlemesine okumak demektir ve Allah’ın ilk emri okudur. İkra’ bismi rabbikellezî halak:439 “Oku, seni yaratan rabbinin adıyla.” Allah ilk başta kendimizi sonrasında bütün kâinatı Allah adına düşünüp tefekkür ederek okumamızı emretmiştir.
Kıraatten sonra tertil gelir. Kul mutlaka tertil üzere okuma sünnetini yerine getirmelidir, isterse bir ayeti tek ezbere bilsin. Kur’an okumasını bilmeyenler de ezbere bildiği bir ayeti ya da Fatiha’dan bir ayetin manasını okuyup onun üzerinde tefekkür etmeli, o ayetle ne kadar amel ettiğine bakmalıdır.
Her şeyi yerli yerine koyup doğru görmemiz, doğru anlamamız gerekir ki doğru yapabilelim. Yoksa kendi kendimize hayale, doğru yaptık zannına kapılırız. Sonra bir de bakarız ki kaybetmişiz ve işler hiç bizim anladığımız, zannettiğimiz gibi değilmiş. O zaman da son pişmanlık fayda vermez. Bu yüzden burada pişman olup hayat filmimizdeki yanlışlarımızı düzeltmemiz gerekir. Bunun için yapmamız gereken şey de sonuna kadar tövbe etmektir.
Allah hayat filmimizi her birimiz için sürekli olarak kontrol eder ve “doğru şudur, yanlış şudur” diye sürekli gönlümüze ne yapmamız gerektiğini vahyeder. Eğer kendimizi, hayatımızı ciddiye almaz “bunlar önemli değil” dersek kaybederiz; çünkü kendimizi ciddiye almayınca Allah’ı da, Allah’ın huzurunda takdim edeceğimiz kitabımızı, hayat filmimizi de ciddiye almamış oluruz. Bu da bize ebediyen kaybettirir.
Kıyamet günü kazandığımız her şey olduğu gibi bize takdim edilir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “huzura geldiğinizde her neyi peşinizden göndermişseniz onu bulacaksınız. Zerre kadar hayır, zerre kadar şer, Allah katında kaybolmaz”440 buyurmuştur. Zerre; gözle görülmeyecek kadar küçük parçacıktır.
Bu hesabı itikâfta yaptıktan sonra hayatımızın filminde kesilmesini istediğimiz o bölümleri kesmek için; tövbe ve istiğfar edip Allah’a sığınmamız gerekir. Böyle yaptıktan sonra bütün gönlümüzle Allah’a döneriz. Zaten tövbe; bütün gönlümüzle Allah’a dönmek demektir. Biz Allah’a dönersek Allah da bize döner.
Bu tefekkürden sonra Allah ile baş başa olmamız lazım. Herkes kendine göre bunu tefekkür etmelidir. Bunu tefekkür edince rabbine dönüp sohbetini onunla yapmaya, halini ona arz etmeye, derdini ona anlatmaya, ona sığınmaya, pişmanlığını ortaya koymaya başlarsın. Bundan sonra Allah’a artık kendini göremeyecek kadar teslim olman gerekir. Böyle bir hesaptan sonra kulun söyleyebileceği birkaç kelime vardır, oda “keşke taş olsaydım da böyle bir hesapla karşı karşıya gelmeseydim, keşke toprak olsaydım da hesabım olmasaydı, keşke bu emaneti yüklenmeseydim” sözüdür.
Kul bundan sonra rabbiyle baş başadır ve onunla nasıl isterse öyle konuşur, halini öyle arz eder, tövbesini, feryadını öyle yapar, gönlünü de gözyaşıyla siler, yıkar, yıkamalıdır. Yoksa öyle kuru kuruya itikâfa girmekle itikâf olmaz.
İtikâfı bilelim, yapabildiğimiz kadarıyla, gücümüzün yettiği kadarıyla yapmaya çalışalım. İtikâf, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hiç ihmal etmediği bir ibadet ise bunu önemsememiz ve iyice anlamamız gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz itikâfı bir gün, iki gün, dört gün, on gün gibi hep gün sayısıyla yapmıştır. Bizim bir gün bile itikâfa girme imkânımız yoksa hiç olmazsa bir saat bile olsun itikâfa girip bu sünneti yerine getirmemiz gerekir. Bir veya iki saat olsun, “itikâfa giriyorum” deyip rabbimizle, kendimizle baş başa kalalım ki kendimize dönme imkânı bulalım.
Allah ayet-i kerimede “o size şah damarınızdan daha yakındır”441 buyurur. Allah’ın bize şah damarımızdan bile daha yakın olduğunu tatmamız için kendimize, kendi gönlümüze dönmemiz gerekir. Evet, kendimizi kaybetmişiz, kendimizi görmek için “silkelenip ben ne yapıyorum, doğrumu yoksa yanlış mı yapıyorum, bu hayat filmimi nasıl oynuyorum” dememiz, bu yüzden bir saat bile olsa itikâfa girmemiz gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bir saatlik tefekkür bin yıllık ibadetten efdaldir.” Başka bir hadisinde “bir saatlik tefekkür bir yıllık nafile ibadetten efdaldir”442 buyurmuştur. Nafile ibadetler; farzın dışındaki diğer ibadetler demektir. İşte tefekkür etmek bu kadar kıymetli ve değerlidir. Tabi bu, herkesin tefekkürüne; yani maneviyatına, ilmine, marifetine göre kıymet, değer kazanır.
Tefekkür etmek neden bu kadar önemlidir?
Çünkü kul bu tefekkür esnasında öyle bir yanlışını görür ki ondan döner ve bu sefer doğru yaparsa hayatının akışı, ebedi hayatının sonucu değişir. Bundan dolayı tefekkür etmek böylesine önemli bir meseledir.
İtikâfa girenler mümkünse bir gün boyunca; yani iftardan iftara, sahurdan sahura ya da sabah namazından sabah namazına kadar girsinler. Bu kadarına imkânı olmayanlar ya da çocuklarla, evle ilgili sorunları olduğu için itikâfı bir gün boyunca yapamayan bayan kardeşlerimiz çocuklarına birinin bakması için ricada bulunsunlar ve iki saat, üç saat, artık ne kadar imkânları varsa o süre içinde bir odaya girip kapıyı kapatsınlar, Allah ile, kendileriyle baş başa kalsınlar, kendilerine dönsünler, hayatlarının hesabını yapıp, tövbe ve istiğfar etsinler. Bundan sonra nasıl güzel yapacaklarını bilip, anlayıp bu konuda Allah’a söz versinler.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz her akşam yatmadan önce “ya rabbi! Eğer beni yarın tekrar diriltirsen (uyku; ölüm demektir) sana söz veriyorum ki yarınım bu günümden daha güzel olacak, daha güzel yapmaya çalışacağım” derdi. Bir hadis-i şerifinde de “iki günü aynı olan ziyandadır”443 buyurmuştu.
Mü’minin iki günü aynı olmaz. Mü’min her gün rabbine, kendine biraz daha yaklaşmalıdır. Her gün biraz daha güzel olmalı, ahlakı güzelleşmeli, Allah’ın nuruyla nurlanmalıdır. İşte itikâfta insanın bunu düşünmesi ve her geçen gün daha da nasıl güzelleşeceğinin hesabını yapması gerekir. Bunun için de itikâfta gönlünü Allah’tan başka bir şeyle meşgul etmemeli ve başka şeyler hakkında konuşmamalıdır. Öyle ki rabbiyle birlikte olabilsin, hayat filmindeki bölümleri kontrol edip gerekeni yaparak rabbine dönebilsin ve bundan sonraki hayatı içerisinde iki günü olmayacak şekilde yaşayabilsin.
Allah zorluk dilemez, kolaylık diler. Biri itikâftayken mecbur kalıp dışarı çıkmak zorunda kalırsa, abdest alması gerektiğinde mescitten dışarı çıkarsa veya mecbur kalıp biriyle konuşursa itikâfı bozulmaz. Sadece bilerek, isteyerek dünyaya ait işlerle meşgul olunca itikâfı bozulur. Mesele; kulun gönlünün Allah’tan ayrılmamasıdır. Yoksa mecburiyetten konuşması, dışarı çıkması veya başka bir şey yapması itikâfını bozmaz. İtikâfı bozan şey; kulun, dünyayla ilgili herhangi bir şeyle gönlünü meşgul etmesi, bununla bilerek meşgul olmasıdır.
Peki, itikâfta uyunur mu?
İtikâfta uyunmaz, uyunmaması gerekir. İtikâfa giren biri zamanını Allah’a vakfettiği için zamanını uykuyla geçiremez. İtikâf oruca benzemez. İtikâf Allah’a “ben senin için özel bir şey yapmak istiyorum. Bu günümü sana ait kılmak, sana vakfetmek istiyorum, bu zamanım sana ait olsun” demektir. Bu durumda itikâfı uykuyla geçirmek hiçbir mana ifade etmez, bu, itikâf olmaz. Diyelim ki birini uyku bastırdı ve buna dayanamadıysa bu durumda uzanıp yatması doğru değildir. Allah zorluk dilemez. Uykusu geldiyse bağdaş kurup oturması, zikir yapması ve zikir yapa yapa oturur şekilde uyuyakalması gerekir. Kulun oturarak uyumayı öğrenmesi lazım. Oturup zikredecek, tefekkür yapacak, gerektiğinde oturarak da uyuyacak. Fazla değil on beş, yirmi dakika ya da yarım saat o şekilde uyursa uyandığında uykusunu tam olarak almış olur.
Tabi bu arada işi bilmeyenler için uyuyakaldıklarında düşme tehlikesi vardır. İtikâfta olan kişi yere düşmemek için bağdaş kurup iki dirseğini dizlerinin üzerine koymalı elini de yere değecek şekilde uzatmalıdır. Zaten öne doğru eğildiği için arkaya ve yana doğru kaymaz, kayarsa öne doğru kayar. Uyuduğunda düşeceği zaman elleri yere değdiğinden dolayı istemsiz olarak uyanır ve eli onu tutar; çünkü harekete ilk eli geçer, dolayısıyla uyanır ve düşmez.
Gecede zahiri olarak bizim bilmediğimiz birçok hikmetler vardır. Mesela perdeler gece açılır. Allah, Kur’an için “biz onu Kadir Gecesi indirdik”444 buyurur. Kadir günü değil Kadir Gecesi. Başka bir ayet-i kerimede de “kulunu bir gece Mescid-i Haram’dan etrafını mübarek kıldığımız Mescid-i Aksa’ya yürüten odur”445 buyurmuştur. Yani Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i gece miraca almıştır. Bir de “gece kalk, Kur’an’ı tertil üzere oku”446 buyurmuştur. Evet, gecede bizim anlamadığımız bir durum vardır. Bu yüzden perdeler gece açılır, tabi ki gündüz de açılabilir; ama bu yine gecenin bereketiyledir.
İtikâfta; tefekkürden, kendi hesabımızı gördükten, Allah’ın huzurunda durup halimizi ona arz ettikten sonra perdeleri aralamaya çalışmamız gerekir. Bunun için yapmamız gereken şey; gönlümüzü Allah’tan başka her şeyden arındırmaktır. Evet, gönlümüzden her şeyi siliyoruz, silmemiz gerekir. Şöyle bir an, birkaç saniye, birkaç dakika bunu becerebilirsek perdeler bize açılır.
Allah hepimiz için Ramazan ayını hayırlara, tövbe ve istiğfar etmeye, rabbimize dönmeye vesile kılsın inşallah! Allah’ın bu ayda vahyettiği Kur’an’ın hakkını vermeyi hepimize ihsan etsin. Rabbimizin kelamını, ayetlerini ciddiye almayı, okumayı, anlamayı, dinlemeyi, ayetleri üzerinde tefekkür etmeyi, onu hayata geçirip ahlaka dönüştürmeyi hepimize nasip etsin, ikram etsin inşallah!
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “Kadir Gecesi’ni Ramazan’ın son on gününde arayın”447 buyurduğu gibi Allah bize Kadir Gecesi’ni ihya etmeyi nasip etsin inşallah! Ramazan’ın her gecesini Kadir Gecesi olarak bildik, kabul ettik, Kadir Gecesi’nin nuru bütün Ramazan’ı kaplamıştır, dedik. Allah “Kur’an, Ramazan ayında indi” dediyse bir de bunu bütüne yaydıysa o halde Kur’an’ın nuru bütün Ramazan ayını kaplamıştır. Bize düşen de bu nurdan istifade etmektir. Allah bu nurdan gerektiği gibi istifade etmeyi bizlere nasip etsin inşallah! İtikâfa girmek isteyen kardeşlerimizin o duruşunu, tefekkürünü, kendi kendinin hesabını görmesini, dolayısıyla tövbesini, istiğfarını kabul etsin inşallah! Allah’ın huzuruna dönüp gönlünü Allah’tan başka her şeyden arındıran kardeşlerimize, bizlere perdeyi açmayı nasip etsin, huzura almayı kabul etsin inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
