İMAN VE İNSAN 2
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Önceki sohbetimizde imanı ve insanı anlamaya çalışmış, bunun için de öncelikle Allah’ın muradını, hikmetini öğrenmiştik. İman ve insan sohbetimizin bu bölümünde ise zikri öğrenmeye çalışacağız inşallah.
Sahabelerden örnek vereyim; sahabe, sohbet arkadaşı demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabesini sohbetle yetiştirmiş, bu sohbeti de Allah’ın vahyine göre yapmıştır. Hal böyleyken Medine döneminde yaklaşık on yıllık sürede en az beş yüz tane hutbenin olması gerekirdi; ama bizlere nakledilen hutbelere baktığımızda üç beş tane hutbeden başka hutbe göremeyiz.
Neden?
Çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hutbelerinde Allah’ın ayetlerini anlatmış, Allah’ın ayetleriyle sahabelerini yetiştirmiş, ayetleri izah etmiş, tefsir etmiş ve hayata nasıl geçirilmesi gerektiğini anlatmıştır. Allah da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i zaten Allah’ın ayetlerini okuyup beyan etsin diye göndermiştir; çünkü anlamadan ne iman edilir, ne de amel edilebilir.
Bu yüzden Allah’ın ilk emri “oku” dur. İkra’ bismi rabbikellezî halak. Halakal insâne min alak:399 “Yaratan rabbinin ismiyle oku ki o, insanı alakadan yaratmıştır.” Allah, insanı kendisine âbd olsun diye alakadan; yani sevgisinden, yakınlığından, ilgisinden yaratmıştır.
Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “yerde, gökte her ne varsa hepsini insanın hizmetine verdim”400 buyurur. Allah bunca yıldızı, gezegeni, galaksiyi bilelim, öğrenelim, okuyalım diye yaratmıştır. Zaten Allah ilk vahyettiği zamanda henüz okunacak ayetler yoktu. Allah oku diye emrederken ilk önce insan ayetini, insan kitabını okumamızı emretmiştir.
Bütün kâinatta olan her şey insanda da vardır. Allah bütün kâinata, her bir varlığa bir, iki veya üç ismiyle tecelli etmiştir; ama insana bütün isimleriyle tecelli etmiştir. Dolayısıyla insan, kâinatın özü, varlığın özetidir. Kur’an’daki Fatiha neyse kâinat ayetlerinin Fatiha’sı olan insan da odur. Kur’an’ın özü, özeti Fatiha’dır; kâinatın özü, özeti ise insandır. İnsan, kâinatın Fatiha’sıdır.
Madem insan kâinatın Fatiha’sıdır, öyleyse Fatiha’nın ortasındaki ayeti; yani “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn”401 ayetini anlamamız gerekir. Allah, insanı kendisine âbd olsun diye; yani kendisini sevsin, kendisine ayna olsun, güzelliğini üzerinde göstersin diye yaratmıştır; ama bunun için insanın önce hem kendini hem de bütün varlık ayetlerini okuması gerekir. Allah ayet-i kerimede “onun hak olduğu onlara beyan olsun diye afaktaki ve enfusteki ayetleri onlara göstereceğiz”402 buyurur; yani Allah’ın hak olduğunu, hak olarak her şeye tecelli ettiğini, her şeyin bir vazifesinin, bir amacının olduğunu anlasınlar diye onlara ayetlerimizi göstereceğiz.
İlimle ilgili yanlış anlaşılan bir şey vardır. Mesela âlimlerimiz ilimleri dini ve dünyevi ilimler olarak ikiye ayırmış, dünyaya ait ilimleri farklı, dine ait ilimleri farklı diye anlatmışlardır. Hâlbuki bu bakış doğru bir bakış değildir; çünkü Allah böyle anlatmamıştır.
Allah Ay’a, Güneş’e, yıldızlara, denizlere, toprağa, insana, kısacası kâinatta olan her şeye ayet demiştir. Ayet, Allah’ın kudretinin, isimlerinin tecelli ettiği varlık demektir. Bu yüzden ilimleri dini ve dünyevi ilimler diye ayırmak doğru değildir. Eğer zahirde olan şeyler ayet olmasaydı onlara dünyevi ilim dememizde bir sakınca olmazdı; ama Allah bizden her şeyi ayet olarak okumamızı istemiştir.
Bir mü’min zahiri olarak varlığa ait bir şeyi incelerse mesela; Ay’ı, Güneş’i, yıldızları inceler ve bu ilimleri öğrenmeye çalışırsa Allah’ın kudretini anlar, dolayısıyla Ay’ı, Güneş’i, yıldızları ayet olarak okumuş olur, bu da onun imanını artırır. Çünkü Allah ayet-i kerimede “Allah’ın ayetleri onlara okunduğunda onlar imanlarını artırırlar”403 buyurur. Bu yüzden bir mü’min varlık ayetlerini okursa imanını artırır.
Aynı şekilde ziraatla uğraşan biri ağaçları, otları, yeşeren şeyleri incelerse Allah’ın onları yaratmasındaki muhteşem kudretini gördüğünde imanını artırır. Bu yüzden bir ağaca bile sadece zahiri bir gözle bakmak doğru değildir; çünkü biri ağaca manevi olarak bakıp onu inceler ve bir ayet gibi onu okursa diri olduğunu, rabbini hamd ile tesbih ettiğini, birbirleriyle konuştuklarını görür, böylelikle imanını artırır. Bu, bütün varlık için böyledir.
Bütün varlığı Allah’ın ayetleri olarak okumak gerekir. Bu yüzden ilimleri din ilimleri ve dünya ilimleri diye ayırmak doğru değildir; çünkü her şey Allah’ın “oku” dediği ayetlerdir. Eğer varlığa böyle bakarsak mü’mince bakmış, dolayısıyla her şeyde Allah’ın kudretini, güzelliğini görmüş, anlamış, ayetleri okuduğumuzdan dolayı da imanımızı artırmış oluruz. Yoksa varlığa “bu dünyaya aittir” deyip bakarsak onu ayet olarak okumamış oluruz. O zaman varlığın bize hiçbir faydası da olmaz, Allah’ın emri de yerine gelmemiş olur. Demek ki önce hikmetle bakıp Allah’ın muradını anlamaya çalışmak, bütün varlığı ve Allah’ın indirdiği vahyi okuyup anlamak gerekiyormuş.
İnsan öğrendiği kadarıyla büyük olur, rabbini tanır; ama öğrendiğini Allah adına okursa büyüyüp rabbini tanıyabilir. Zaten Allah da her şeyi kendi adına okumamızı emretmiş, bu yüzden ayet-i kerimede İkra’ bismi rabbikellezî halak:404 “Yaratan rabbinin ismiyle oku” buyurmuştur. Rabbinin ismiyle okumak varlığı, kâinatı bir ayet olarak okumak demektir. Eğer ikisini birbirinden ayırırsak rabbimizin ismiyle okumamış oluruz.
Allah’ın ayetlerini, varlık, enfus ve afak ayetlerini okurken mutlaka okuduğumuz ayetlerin bizde imana dönüşmesi gerekir. Yoksa bu bilgi bizde sadece kuru bir bilgi olur, dolayısıyla bize yük olur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde “doymayan nefisten, kabul olmayan duadan, fayda vermeyen ilimden sana sığınırım ya rabbi”405 buyurur. Öğrendiklerimiz bize fayda vermezse; yani bizde imana, amele, ahlaka dönüşmezse bir faydasını göremeyiz, dolayısıyla faydasız bir ilmimiz olur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle bir ilimden Allah’a sığınmıştır; çünkü kişi öğrenince sorumluluğu artar, böyle olunca sorumluluğunun gereğini yerine getirmesi gerekir. Eğer yerine getirmezse sorumluluğu ciddiye almamış, hafife almış olur.
Evet, sohbetimize kısaca bir giriş yaptık. Şimdi hep beraber Allah’ın anlattığına göre zikri öğrenmeye çalışalım.
Allah Kur’an-ı Kerim’de 256 yerde zikirden bahseder; yani zikri emreder. Allah Kur’an’a zikir, “Allah Allah” deyip her anda Allah’ın hesabını yapmaya ise “zikrullah” demiştir. Bu yüzden zikir farklı, zikrullah farklıdır. Zikri; Kur’an olarak Allah’ın öğrettiğini, vahyettiği ayetleri onun emrettiği gibi hatırlamak olarak anlamamız gerekir; çünkü zikir hatırlamak demektir. Zikrullah ise; Allah’ı zikretmek, “Allah Allah” demektir.
Allah ayet-i kerimede Fezkurûnî ezkurkum veşkurû lî ve lâ tekfurûn:406 “Beni zikredin ki ben de sizi zikredeyim. Bana şükredin, nankörlerden (küfredenlerden) olmayın” buyurur. Kulun, Allah’ı zikretmesi sadece “Allah Allah” demesi değildir; hayatını yaşarken ne yaparsa yapsın “acaba bu konuda Allah’ın emri nedir, nasıl yaparsam Allah’ın emrini yerine getiririm, nasıl yaparsam Allah’a göre doğru ve güzel yapmış olurum ve nasıl yaparsam Allah’a göre yanlış yaparım” deyip Allah’ı hatırlamasıdır.
Kul, Allah’ı zikrederse, Allah’ın hesabını yaparsa Allah da onun hesabını yapar ve ona rahmetiyle muamele eder. Kul böyle yapınca Allah’ı ciddiye almış olur, dolayısıyla Allah da onu ciddiye alır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “kim, Allah’ı unutursa Allah da onu unutur, ona onu unutturur”407 buyurmuştur. Biri, Allah’ın hesabını yapmıyorsa kendini unutmuştur, Allah’ı unuttuğu için Allah da ona âbd olduğunu, Hz. İnsan olduğunu, Allah’ın, ahiretin hesabını yapması gerektiğini, Allah’ın onu cennet için yarattığını unutturmuştur. Aslında rabbini unuttuğu için kendini unutmuştur.
“Beni zikredin ki ben de sizi zikredeyim” ayeti ne manaya gelir?
Biri “Allah” dediğinde, “rabbim” dediğinde Allah da ona “kulum” der. O, kulluğu kabul ettiği için Allah da ona rabbi olarak muamele eder; yani ona unutulmuş muamelesi yapmaz. Kul “Allah” deyip Allah’ı zikredince Allah onun gönlüne rahmetiyle, muhabbetiyle tecelli eder. O, Allah’ı sevdiği için, Allah da Vedud isminin tecellisiyle onun gönlüne tecelli ederek onu sever, dolayısıyla onun imanını artırır. Böyle olmazsa “Allah da onu unutur ve ona onu unutturur” ayetinde buyurduğu üzere ona unutulmuş muamelesi yapar ve işini ona bırakır.
Allah ayet-i kerimede “namazı kılıp bitirdikten sonra ayaktayken, otururken, yan üzeri yatarken Allah’ı zikredin. Kalbiniz mutmain olunca kalkıp namazı ikame edin”408 buyurur. İnsan mutlaka ya ayaktadır, ya oturuyordur ya da uzanıyordur; yani Allah ne şekilde olursak olalım kendisini zikretmemizi emretmiştir. Kalbiniz mutmain olduktan sonra namaz kılın derken bu sefer zikri namazdan önce yapmamızı buyurmuş hem namazın öncesinde hem de sonrasında zikri emretmiştir. Yani namazdan önce kalbimiz mutmain oluncaya kadar Allah’ı zikretmemiz, gönlümüzü hazırladıktan sonra da huzura çıkmamız gerekir.
Namaz belirli vakitlerde farz kılınmıştır; ama zikrin bir vakti yoktur. Bu yüzden kul her anda, her hâlükârda rabbini zikretmelidir. Rabbini zikrederse artık onu unutmaz. Aynı şekilde kim olduğunu da unutmaz. Dolayısıyla hayatı yaşarken ne yapması, nasıl yapması, neyi konuşması, neyi düşünmesi gerektiğini de anlar ve bilir. Kulun zikretmesi için ille de dilinin “Allah” demesi gerekmez; çünkü zikirdeki gaye Allah’ı unutmamaktır. Eğer biri o anda kendi gönlünde Allah’ı hatırlamışsa zaten gönül itibariyle zikir halindedir. Dil de bu zikre iştirak ederse nur âla nur olur.
Allah ayet-i kerimede “de ki: Size tek bir nasihatım var; nerde olursanız olun, ister tek başınıza, ister başkalarıyla beraber olun, Allah’ın huzurunda olduğunuzu unutmayın”409 buyurur. Bu, gönül itibariyle Allah’ı daimi olarak zikir demektir. Bu halde olan bir kul her anda zikir halinde, tesbih halinde, hamd halinde, ibadet halindedir; yani hayatı ibadet olmuştur. Böyle olabilmek için bir şart vardır. Bu şart gerçekleşmezse insan her anda rabbini hatırlayamaz, unutur. Zaten insan kelime itibariyle unutan anlamına gelir. Nisyan; unutan, bir de isyana, itiraz etmeye hazır manasındadır. Aynı zamanda ünsiyet; yani yakınlık peyda edebilen demektir. İnsan isterse bu yakınlığı Allah’a karşı kullanır ve Allah’a yakın olur isterse de başka şeylerin peşinden koşar, koştuğu şeye yakın olur.
Evet, kulun hayatının ibadet olabilmesi, Allah’ı daimi olarak unutmaması için bir şart vardır, o da; imandır. Bir kulun imanı ne kadar kâmilse Allah’ı o kadar sever, sevdiğini de o kadar hatırında tutar; yani onu zikreder, unutmaz. Yoksa biri kendi kendini zorlayıp “ben Allah’ı unutmayayım” derse bu mümkün değildir. Bu yüzden kula lazım olan şey imandır.
Mesela biri bir başkasına âşık olduğunda ne yaparsa yapsın sevdiği kişiyi unutamaz ve mutlaka onun sevgisini kazanmayı, onun da kendisini sevmesini ister. Hatta ne yaparsa yapsın “acaba böyle yapsam bunu beğenir mi, şunu yapsam hoşuna gider mi” deyip onun hesabını yapar; çünkü onu sevmiştir.
İşte iman da; Allah’ı her şeyden, canından çok sevmektir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “sizden biri Allah ve resulünü her şeyden çok, canından çok sevmedikçe iman etmiş olmaz”410 buyurmuştur. Birini veya bir şeyi Allah’tan daha çok seviyorsak bu durumda böyle bir şey nasıl mümkün olur diyerek kendimizi hesaba çekmemiz gerekir. Allah bizi yoktan yaratsın, varlığından bize varlık versin, hay ve kayyum olarak kendisiyle varlıkta tutsun, kendinden sıfatlar, güzellikler versin, bizim için cenneti yaratsın, cenneti kazanmamız, Hz. İnsan olmamız için bize bir dünya hayatı hazırlasın, biz de Allah’ı bırakıp başka bir şeyi ondan daha çok sevelim! Böyle bir durumda Allah’ı kabul edememişiz, ona iman edememişiz demektir.
Bir kul için Allah her şeyin önünde ve üzerinde değilse, Allah’ı her şeyden, hatta kendi canından daha sevgili görmüyorsa iman etmiş olmaz. Bunu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz söylüyor. Böyle biri Allah’ı kabullenmemiş, Allah’ı sevdiğini dili ile söylemiş; ama kalbi ile tasdik etmemiştir.
Seven sevdiğini unutamaz. Bir kul, canı Allah’a ait olduğu halde, canı ona veren Allah olduğu halde Allah’ı kendi canından daha çok sevemiyorsa, canını emanet olarak kabul edip emaneti sahibine teslim edemiyorsa bir sorun vardır! Canı emanet olarak görmemiş, kendine ait zannetmiştir. Böyle iman olmaz, dolayısıyla böyle biri mü’min olmaz. Eğer insan, Allah’ı severse onu unutamaz ve her anda onu zikreder. O zaman kula düşen; imanını artırmaktır.
Başta söylediğim gibi imanımızı artırıp kemale erdirmemiz için hem afaktaki hem enfusteki ayetleri; yani dışarıda gördüklerimizi, Ay’ı, Güneş’i, yıldızları, Dünya’yı, Dünya’nın içindekilerini, insanı, kendimizi okumamız, hem de Allah’ın kelamında indirmiş olduğu ayetleri okumamız gerekir.
Okumak anlamak demektir. Anlamadan okumak olmaz. Okudukça, anladıkça rabbimizi tanır, onun azametini, kibriyasını anlarız. Aynı şekilde kul olduğumuzu, aciz olduğumuzu anlayıp rabbimize boyun büker ve secde ederiz. Her halükârda her şeyin onun kudretinde olduğunu, ona ait olduğunu, her şeyi onun yaptığını, bizi imtihana tabi tuttuğunu, her anda Allah’ın muamelesiyle karşı karşıya olduğumuzu, yaşadıklarımızın bir imtihan; yani bir kazanma imkânı olduğunu görürüz.
Görünce ne yaparız?
Kendimize ya da insanlara göre değil Allah’a göre muamele yapmaya başlarız; yani Allah’a göre güzel neyse, hayır neyse öyle yapmaya, öyle konuşmaya, öyle düşünmeye başlarız. Böyle yapınca Allah’a âbd olmayı kabul etmiş, dolayısıyla Allah’ı mülkün sahibi olarak, sahibimiz, rabbimiz olarak kabul etmiş oluruz. Yoksa dilimizle iman ettiğimizi söyleriz; ama kalbimiz imanımızı tasdik etmemiş, bizi yalanlamış olur, bu durumda da yalancılardan oluruz.
İnkâr etmekle yalanlamak arasında ne fark vardır?
Kâfir olmak başka, ayetleri yalanlamak başka bir şeydir. Biri inkâr ederse kâfir olur; ama yalanlarsa münafık olur. Yalanlamak; Allah’ın vahyi için “doğrudur, Allah böyle söylemiş, ama bir de işin bu tarafı vardır” demektir. Allah’ın bir emri karışışında “ama” demek insanı münafık yapar; çünkü “ama” diyenler Allah’ın hükmünü, takdirini, vahyini kabul etmemiş, beğenmemiş, dolayısıyla Allah’ı kabul etmemiş olur. Bu nedenle kulluğu yaparken, âbd olmaya, kul olmaya çalışırken “bu zamanda böyle olmaz, eskiden böyleydi, şimdi böyle yapmak zordur” demek kulluğu kabul etmemektir.
Âbdiyet; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabesiyle, peygamberlerin kendilerine iman edenlerle beraber kul olmaya çalıştığı gibidir. Bu, kıyamete kadar böyledir; çünkü Allah hiç kimse için âdetini değiştirmez. Şartlar, aletler değişebilir, teknik gelişebilir; ama kulluk değişmez, insan değişmez. Hâşâ, Allah değişmez! Allah, insanı kendisine kul olsun, âbd olsun diye; yani iman etsin, kendisini sevsin, itaat etsin, Hz. insan olsun diye yaratmıştır. Bunun dışında herhangi bir şeyin peşinden koşan biri kulluğu kabul etmemiştir.
Allah ayet-i kerimede “Allah dilediğinin rızkını daraltır, dilediğinin rızkını genişletir, dilediğine hesapsız verir”411 buyurur. İş dünya hayatına gelince insanın, rabbini dinlemesi gerekir. Bu durumda rızık konusunda endişe etmek yanlıştır. Bize düşen; Allah’ın emrettiği gibi vesileye, sebeplere sarılmaktır.
Allah Cuma Suresi’nde cuma namazını anlatırken “cuma günü Allah’ın zikrine çağrıldığınız zaman alışverişi bırakın, Allah’ın zikrine koşun. Namazı kılıp bitirdikten sonra Allah’ın sizin için takdir ettiklerini aramak üzere yeryüzüne dağılın”412 buyurur. Sen rızkını ararken Allah’ın senin için takdir ettiğinin peşinden gidiyorsun; yani Allah’ın takdir etmediği bir şeyi alamazsın. Bu yüzden Allah’ın sana takdir ettiğini kazanmak için vesileye sarılman, çalışman, çabanı, gayretini sarf edip senin için takdir ettiğini alman gerekir. Yoksa çalışmazsan, çaba, gayret sarf etmezsen onu da alamazsın.
Allah ayet-i kerimede “hiçbir musibet yoktur ki o size gelmeden önce biz onu bir kitapta yazmamış olalım. Allah size ayetlerini böyle açıklıyor ki size gelen musibetlerden dolayı üzülmeyesiniz, size gelen nimetlerden dolayı da şımarmayasınız”413 buyurur. Bize gelenler Allah’ın bizim için takdir ettikleridir ve bize imtihan olarak gelir. Musibetler de, nimetler de bize yazılmış bir imtihandır. Allah bizi nasıl bir imtihana tabi tuttuğunu yazmıştır. Önümüze gelenler Allah’ın bizim için yazdıklarıdır, başımıza onun dışında bir şey gelmez.
Öyleyse bize düşen “şu şöyle yaptı, bu böyle yaptı, falanca böyle yaptı, filanca böyle yaptı” demek değil aksine “Allah beni şimdi bununla imtihana tabi tuttu” demektir. Allah bizi neyle, kiminle imtihana tabi tutarsa tutsun o bir imtihandır; yani kazanma imkânıdır. İmtihanlar karşısında güzel yaparsak kazanırız, yanlış yaparsak da kaybederiz.
Allah ayet-i kerimede mü’minleri anlatırken “onlar kötülükleri iyilikle savarlar.”414 “Kendini bilmezler onlara laf attıklarında onlara ‘selam’ deyip geçerler”415 buyurur. Allah mü’minleri anlatırken aslında musibetlerin veya insanların yanlışı karşısında ne yapmamız, nasıl davranmamız gerektiğini beyan ederek bize “münakaşa etmeyin, kavga etmeyin. Şayet biri size laf atsa bile ‘selam’ deyip geçin” diye emreder.
Aynı şekilde güzel bir şeyle karşılaştığımızda ise “bir selamla selamlandığınızda ya ondan daha güzeliyle ya da aynıyla mukabele edin. Allah her şeyin hesabını sorandır”416 buyurur. Yani biri bize bir iyilikte, duada, yardımda bulunursa ya ondan daha güzeliyle ya da aynıyla mukabele etmemiz gerekir. Hiçbir şey yapamasak bile en azından ona teşekkür edip rabbimize karşı nankörlük yapmamamız gerekir.
Allah Kur’an’da her konu hakkında ne yapmamız gerektiğini en ince ayrıntısına kadar anlatmıştır. Nasıl ki insanların yanlışları, musibetler ve bize gelen iyilikler karşısında nasıl yapmamız gerektiğini beyan etmişse aynı şekilde kötülük karşısında da ne yapmamız gerektiğini beyan etmiş ve ayet-i kerimede “biri size bir kötülük yaparsa ona kısas uygulayabilir, aynıyla mukabele edebilirsiniz; ama affederseniz o zaman karşılığını Allah’tan alırsınız”417 buyurmuştur. Affetmek bir de üstüne iyilik yapmak işte, bu gerçekten sabredenlerin işidir. Herkes böyle yapamaz. Allah bunun büyük bir iş olduğunu söylüyor. Demek ki Allah’ın sevdiği tavır; hem affetmek hem de üstüne ikramda bulunup iyilikte bulunmakmış.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “nimete vesile olana teşekkür etmeyen, Allah’a şükretmiş olmaz”418 buyurur. Bu yüzden nimete vesile olana mutlaka teşekkür etmek gerekir ki Allah’a şükredebilelim; çünkü Allah nimeti onun üzerinden vermiştir. Allah birine nimet verirken kulunu vesile edip verir. O kul da nimete vesile olurken Allah’ın Kerim ismiyle muhatap olur; yani Allah kerimliğini onun üzerinden gösterir. Bu yüzden o kul teşekküre layıktır. Aslında teşekküre layık olan, Allah’ın onun üzerinde tecelli eden güzel ismidir. Yoksa “her şeyi veren Allah’tır, ben ona teşekkür etmeyeyim” demek yanlıştır. Bu yüzden önce nimete vesile olana teşekkür etmemiz gerekir.
Bütün mü’minler, Müslümanlar manevi olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e teşekkür borçludur. Zaten ona salavat okumamız; yani destek olup yardım etmemiz bundan dolayıdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in getirdiği vahyi taşımak için çaba, gayret sarf etmemiz ve onu unutmamamız gerekir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu teşekküre layıktır. Allah nimetini onunla göndermiştir. Zahiri nimetler de, manevi nimetler de böyledir.
Allah şükredenleri sever. Şükreden bir kul, Allah’ın sevgisine layık olur, nankörlük yaparsa da Allah’ın sevgisini kaybeder, Allah’ın sevgisine layık olmaz; çünkü Allah ayet-i kerimede “Allah nankörleri sevmez”419 buyurmuştur.
Bir kul, Allah’ı sevdiğinde Allah da onu sever ve imanını artırır. Bu bütün ameller için böyledir. Aynı şekilde biri insanları, mü’minleri Allah için severse yine Allah’ın sevgisini kazanır ve bu da onun imanını artırır.
Mesela biri, Allah’ın Kerim ismini üzerinde gösterip kullara ikram ettiğinde bu isim onda tecelli eder ve Kerim isminin tecellisi onun üzerinde artar; yani ahlakı güzelleşir, cömertleşir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “Allah onlardaki o kerimliği, cömertliği artırır”420 buyurur. Allah, kulu bir güzellik yaptığında onun bu güzelliğini üzerinde artırır ve onu ismiyle, El Esmau’l Husna’sıyla güzelleştirir, dolayısıyla onu kendisine yaklaştırıp sevgisini verir; yani o isimle beraber Allah’ın ona olan sevgisi artar. Hayatı, ameli böyle anlamak gerekir.
Herkes amelini üzerinde taşır. Bir kul kendine baktığında cennetlik mi yoksa cehennemlik mi olduğunu bilir, anlar. Söylemiştim, birinin gönlü cennete dönmüşse, onda imanla beraber güzellikler meydana geliyorsa, insanlar ondan istifade edip hayır görüyorsa o kişi cennetlik biridir; ama insanlar ondan zarar görüyor, ondan dolayı sıkıntı yaşıyor, insanlara azap oluyorsa bu defa da cehennemlik biri olur; çünkü onun gönlü kibirden, gururdan, hasetten, yanlışlardan dolayı cehenneme dönmüştür. Bu yüzden insanlara verdiği azap diğer dünyada cehennem azabı olarak ona geri döner.
Eğer birinin amelleri cehennemlikse kendine cehennemde, cennetlikse cennette yer hazırlıyordur. Yoksa kimsenin “ben yanlış yapmadım, cennete layığım” demesi yetmez. Bir de onda cennetlik amelinin olması gerekir; çünkü Allah Kıyamet günü yapmadığı bir şeyi kimsenin mizanına koymaz. Herkes neyi yapmışsa karşısında onu bulur.
Ahireti, ebedi hayatı kazanmayı isteyen birinin Allah’ın ona verdiklerinden ahireti için kullanıp çaba, gayret sarf ederek ahiretini kazanması gerekir. Eğer insan dünyadakini verip çabasını gösterirse ahirettekini kazanır. Allah’ın verdiklerinden ahiret için harcamayı sadece mal olarak anlamayalım. Mal bunlardan sadece bir tanesidir. Herkes Allah’ın kendisine verdiklerini kullanmalıdır.
Mesela ilmi olanlar ilmini, hikmete sahip olanlar da hikmetini sarf etmelidir; yani herkesin ahireti için kendisindeki bütün isimleri kullanması lazımdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “mü’minin mü’mine tebessümü sadakadır”421 buyurmuştur. Bir tebessüm, iki güzel kelime, yoldan bir taşı alıp kenara koymak, kısacası insanların, mahlûkatın hayrına olan her şey sadakadır.
Sadaka; imanını tasdik etmek, sadakatini ispatlamak demektir. Biri hayatını Allah için yaşar, Allah’ın hesabını yaparsa her anda imanını ispatlamış, sadakatini ortaya koymuş olur. Bunun için Allah’ı unutmamak, her anda zikir halinde olmak gerekir. İşte böyle yapanlar her anda “Allah” deyip zikir halinde olurlar.
Neden hep beraber cemaat halinde “Allah” diyoruz? Resulullah (s.a.v.) Efendimiz neden böyle yapmıştır?
Hayatımızı yaşarken âbd olalım, zikirdeki halimizi her anda yaşayabilelim diye hep beraber toplanıp zikir yapıyoruz. Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de sahabeler zikri her anlarına yayabilsin diye onlarla beraber mescit de “Allah” deyip zikir yapmıştır. Yoksa sadece dergâhta “Allah” demek yetmez, burada kazandığımızı dışarıda da uygulamamız gerekir.
Nasıl ki cemaat halinde namaz kılmanın sevabı 27 derece daha fazlaysa cemaat halinde “Allah” demek de tek başına “Allah” demekten derece itibariyle daha fazladır; çünkü Allah’ın rahmetinin tecellisi her bir gönle göre iner. Bir kişi “Allah” derse inen rahmet bir kişilik olur, yüz kişi “Allah” derse bu defa orda bulunanların hepsine yüz kişilik rahmet iner. Tabiri caizse oradakiler rahmete gark olur, Allah onları rahmetinin içine alır.
Kardeşlerimizin bu zikir halini her anda kendi üzerlerinde tatmaları gerekir. Zikir yaptıktan sonra dışarı çıkınca halinde değişiklik olmayan biri “Allah” diyememiş, Allah’ı zikretmemiş, Allah da onu zikretmemiştir; çünkü kul, Allah’ı zikredince Allah rahmetiyle, muhabbetiyle, mağfiretiyle onun gönlüne tecelli ederek gönlünü günahtan temizler ve onu pırıl pırıl yapar. Bu yüzden sadece dilimizin “Allah Allah” deyip zikretmesi yetmez, gönlümüzün de bu zikre iştirak etmesi gerekir.
Rabbimizin huzurunda “Allah” diyoruz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “zikirle Allah arasında perde yoktur”422 buyurur. Bir kul “Allah” dediğinde rabbiyle arasındaki bütün perdeler kalkar. Dolayısıyla kul, zikir yaparken halini gönül itibariyle rabbine arz etmeli ve “ben senin kulunum, sen de benim rabbimsin. Ben her şeyimle sana muhtacım. Beni affet, affını ve mağfiretini istiyorum. Senden sevgini, yakınlığını istiyorum ya rabbi” diyerek günahları için mağfiret dilemelidir.
Kulun, gönül itibariyle “Allah” deyip zikrederken yalvara yalvara, yakara yakara “Allah” demesi ve bu zikrin mutlaka kalbine inmesi gerekir; yani kul, Allah’ın huzurunda Allah’ı gönlüne davet ettiğini unutmadan, neyi istediğini bilerek “Allah” demelidir.
Allah ayet-i kerimede “eğer duanız olmasaydı Allah size neden kıymet (değer) versin”423 buyurur. Her şeyin sahibi Allah’tır. İnsanın bütün gücü diliyle, gönlüyle, fiiliyle olan duasıdır, Allah’tan istemesidir. Biri Allah’a dua etmiyorsa “ben kendi işimi kendim görürüm” demiş ve kendini Allah’a muhtaç görmemiştir. Bu yüzden kulun her anda duada olması gerekir.
Bütün ibadetler duadır. Aynı şekilde namaz da ve namazda okunan Fatiha da baştan sona duadır. Kul her halükârda dua halindedir. Bu nedenle çalışırken de kendi çalışmasına, çabasına, gayretine değil Allah’ın ikramına güvenmelidir.
Allah birine bir şey vermezse hiç kimse onun için bir şey yapamaz, ona bir şey veremez. Allah ayet-i kerimede “Allah bir kuluna hayrı, nimeti ikram etmeyi dilediğinde bütün insanlar ona mâni olmak istese bile ona mâni olamaz. Allah bir kuluna bir musibet dilerse bütün insanlar bir araya gelse de o musibete mani olamaz”424 buyurmuştur. Bu yüzden istediğimizi Allah’tan istememiz, onu mülkün sahibi olarak kabul etmemiz gerekir. Böyle bir iman hakiki bir imandır.
Allah, kuluna ikram ederken mutlaka bir şeyleri vesile eder. Bize düşen vesileye sarılmaktır; yani nimeti kazanmaya çalışırken de, musibetten kurtulmaya çalışırken de vesileye sarılmamız gerekir. Vesileye sarılmak kulun fiili duasıdır.
Hiçbir dua fiili dua olmadan kâmil olmaz, yeterli olmaz. Mesela; oturup gerekeni yapmazsak ve buna rağmen gece gündüz “ya rabbi! Bana şunu ver” dersek bu duamız kâmil bir dua olmadığı için Allah onu bize vermez; çünkü kazanabilmemiz için fiili olarak da tavrımızı ortaya koymamız gerekir. Aynı şekilde “ya rabbi! Ben namaz kılmak istiyorum” dersek bu yeterli olmaz. Bunun için kalkıp abdest almamız ve huzurda durmamız gerekir. Bu nedenle duanın dua olabilmesi için fiili olarak gücümüzü, kuvvetimizi; yani Allah’ın bize verdiği kuvveti ortaya koymamız lazımdır.
Bize düşen; daimi olarak zikir halinde olmamız, rabbimizi bir an bile unutmamamız ve daimi olarak dua halinde olmamızdır. Allah katındaki kıymetimiz, değerimiz duamız kadardır; çünkü Allah “eğer duanız olmasaydı Allah size neden kıymet versin”425 buyurmuştu. Kul ne kadar dua halindeyse, kazanmak için ne kadar çaba, gayret sarf ediyorsa Allah katında o kadar kıymetli, o kadar değerlidir.
Biri iman etmişse ve derdi, hedefi; Allah’ın rızasıysa, ebedi hayatıysa, cennetiyse çalışırken, okulunu okurken, çocuğuna bakarken, rızkını kazanırken kısacası ne yaparsa yapsın ibadet halindedir; ama bunun şartı niyetinin düzgün olmasıdır. Mesela çalışırken “kazanırsam, kazandığımı Allah yolunda sarf edebilirim” veya “okul okuyup bir mevkiye gelirsem bunu Allah yolunda kullanır, mü’minlere, insanlara yardım ederim, böylelikle Allah’ın rızasını kazanırım” derse niyeti düzgün olur ve yaptığı her şey, hayatının her anı ibadet olur.
Burada unutulmaması gereken bir şey vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “imanın yarısı sabır, yarısı şükürdür”426 buyurur. Bu yüzden kulun önüne her ne gelirse gelsin ya sabretmesi, ya da şükretmesi gerekir. Birinin başına musibet gelmişse “rabbim beni bununla imtihana tabi tutuyor” deyip onu bertaraf etmeye çalışırken doğru ve güzel yapmaya, nimet gelmişse de şükredip, şükrünün gereğini yerine getirmeye çalışması gerekir. Öyle ki hayatı yaşarken imanıyla; sabrı ve şükrüyle yaşayabilsin.
Hayatı doğru yaşayabilmemiz için hayatı doğru anlamalı, dünyayı hiçbir zaman ahiretin önüne koymamalıyız. Dünya ahiretin tarlasıysa o halde ahireti burada kazanırız. Bilmemiz lazım ki imanıyla beraber ahireti için çalışan, çaba, gayret sarf edenler kazanır.
Hep beraber kulluğu ayetlerden, Allah’ın emrettiği şekilde öğrenirken kulluğun tek başına yapılan bir iş olmadığını anladık. Kulluk, insanlar içinde insanlarla beraber yapacağımız bir vazifedir. Dağa çıkıp ibadet edersek orda sadece ibadet etmiş oluruz. Bu, kulluk olmaz, âbdiyet olmaz; çünkü âbdiyet ibadet etmek değildir. Allah bizi insanlarla beraber imtihana tabi tuttuğunda kazanmaya çalışırsak bu yaptığımız âbdiyet olur ve kulluğu kazanmış oluruz. Yoksa sadece ibadet etmiş oluruz.
Allah hepimizi kendisini gerçek manada zikredenlerden eylesin. Zikrine, Kur’an’a, kitabına sarılanlardan, kendisini bir an bile unutmayanlardan eylesin. Hayatını onun huzurunda olduğunu bilerek, tadarak yaşayanlardan eylesin. Allah bizi huzurunda mahcup eylemesin inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
