İMAN VE İNSAN 1
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Bütün insanlar sürekli olarak kemale erme halindedir, nasıl ki zahiri olarak doğup büyüyorsa aynı şekilde manevi olarak da doğup büyür. Bu yüzden “ben böyleyim, değişmek istemiyorum” diyen biri aslında “ben büyümek istemiyorum” demiştir. Hâlbuki insanın manevi olarak sürekli öğrenmesi, anlamaya çalışması, düşünmesi, tefekkür etmesi, aklını kullanması ve değişmeye, büyümeye devam etmesi gerekir.
En kâmil insan olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i kabul etmişsek o halde manevi olarak büyürken Allah’a ve resulüne göre büyümemiz lazımdır. Eğer peygamberi örnek almaz, ona tabi olmayı, onun gibi olmayı kabul etmezsek başkalarını büyük olarak kabul edip örnek alırız ve onun gibi olduğumuzda “amacıma ulaştım” deriz. Bu; zahiri olarak insanın ulaşmak istediği her mevki, her makam, her mal, her mülk için böyledir. Mesela siyaset yapan birinin zahiri olarak hedefi başbakan veya cumhurbaşkanı olmaktır. Bunu gerçekleştirdiğinde hedefine ulaştığını düşünür.
İnsanın zahiri olarak bir hedefi olduğu gibi manevi olarak da mutlaka bir hedefi olmalıdır. Birinin hedefi; peygamberi gibi olmak değilse ve onun gibi olmayana kadar kendini eksik görmüyorsa üstüne “benden bu kadar, bundan sonrasını yapamam, ben böyleyim artık herkes beni böyle kabul etsin, Allah da beni böyle kabul etsin” diyorsa büyümeyi kabul etmemiş, dolayısıyla bulunduğu halden razı olmuştur. Allah ayet-i kerimede böyleleri için “kendini müstağni gördü”377 buyurur.
İnsanın kendini müstağni görmesi; kendini Allah’a karşı ihtiyaçsız görmesi, muhtaç olarak görmemesidir. Biri “benim büyümem, olgunlaşıp kemale ermem, Hz. İnsan olmam gerekmiyor, ben bulunduğum halden razıyım” derse kendini Allah’a karşı müstağni görmüştür; çünkü böyle demek “benim Allah’a ihtiyacım yok, Allah beni böyle kabul ederse etsin, etmezse de etmesin” demektir.
İnsan büyümek istiyorsa her anda öğrenip anlamaya çalışmalı, kendindeki kötü halleri bırakıp güzel ahlakla ahlaklanmaya çalışmalıdır. Eğer kendisinde bir yanlış görüyorsa düzeltmek için çaba ve gayret sarf etmelidir. Yoksa “bu benim yanlışımdır, herkes de Allah da beni böyle kabul etsin” derse Allah’ın onu öyle kabul etmeyeceğini bilmelidir; çünkü Allah ona büyüme, değişme imkânı tanımış ve ona bu gücü vermiştir, dolayısıyla ondan büyümesini, kemale ermesini ister.
İnsan, alışkanlıklarını terk ederken elbette ki zorlanır. Zaten insanın çabasını, gayretini sarf etmeden yanlışlarını bırakması mümkün değildir. İnsan ne kadar çaba, gayret sarf ederse o kadar kazanır, rabbini o kadar ciddiye alıp fedakârlık yapar. Allah da onun çabasına, gayretine karşılık çalışmasını kabul eder ve kendinden ikram ederek ona yardım eder. Yoksa “ben böyle kalmak istiyorum” derse kazanmayı, büyümeyi, Allah’ın rızasını istememiş olur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bir saatlik tefekkür bir yıllık ibadetten efdaldir”378 buyurmuştur. Bu, bir sene ibadet yapınca bile kazanamayacağımızı bir saatlik tefekkürle kazanabileceğimiz anlamına gelir. Allah’ın resulü bizi aklımızı kullanıp tefekkür etmeye, düşünmeye davet ediyor. Kul tefekkür ederse anlamayı kazanır, dolayısıyla ne yapması gerektiğini, kendini, rabbini, rabbinin emrini, hikmeti, Allah’ın muradını anlar. Anlamadan bir şey olmaz.
Bunun olabilmesi için manevi olarak bakmak gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “mü’minin ferasetinden sakının; çünkü o, Allah’ın nuruyla bakar”379 buyurur. Demek ki mü’minler Allah’ın nuruyla bakanlarmış. Allah’ın nuruyla bakmak Allah’ın vahyiyle bakmak demektir. Mü’min feraset sahibidir, bakışı ferasetledir. Her mü’min ferasete sahiptir, sahip olmalıdır, daha doğrusu ferasetini kullanmalıdır. Mü’min vahiyle bakarsa neyin doğru, neyin yanlış, neyin hak, neyin batıl olduğunu, ne yapması, nasıl yapması gerektiğini bilir ve anlar.
Feres; at demektir. Feraset ise; at bakışı manasına gelir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu kelimeyi kullanmışsa bir hikmeti vardır. At bakarken hem önünü, hem yan tarafını, hem de arkasını görür. Bu yüzden yan tarafa ve arkaya bakıp ürkmesin, sadece önüne baksın diye ona at gözlüğü takıp görüşünü kapatırlar. Bu durumda ferasetle bakış; mü’minin hem önünü, hem yan tarafını, hem de arkasını görmesidir. Yani feraset sahibi bir mü’min hem geçmişine, hem içinde bulunduğu ana, hem de geleceğine bakar ve hesabı ona göre yapar.
Bunun için yapılması gereken şey aklı kullanmaktır. Bu görüş manevi bir görüştür; çünkü bu bakış gönlün, aklın bakışıdır. Biri böyle bakmaz sadece içinde bulunduğu ana bakarak “şu anda şöyledir, benim halim ne olacak, nasıl olacak” deyip o ana boğulursa ferasetle bakamamış; yani geçmişe ve geleceğe bakamamış olur. Oysaki Allah hallaktır; her şeyi yeniden yeni yeni yaratır. Herhangi bir şeyi değiştirip onun yerine başka bir şey yaratır. Kul ferasetle Allah’ın kendisine o ana kadar yaptığı muameleye bakıp her şeyin nasıl değiştiğini, nasıl sıkıntılar yaşadığını, ne gibi badirelerden, tehlikelerden geçtiğini ve neler yaşadığını anlar. Kulun önündeki hayat işte böyle bir hayattır. Kısacası insanın içinde bulunduğu hal ne olursa olsun o değişir, dolayısıyla ona aldanmaması gerekir.
Sonuç itibariyle kulun varacağı yer Allah’ın huzurudur, ferasete sahip biri hesabını ona göre yapar. Biri böyle yapar, ferasetle bakarsa basiret ehli olur. Feraset bir de; manevi olarak akıl itibariyle, gönül itibariyle anlamaktır. Basiret ise baş gözüyle, gönül gözüyle görmek demektir. Basiret bu ikisini birden kapsar. Kulun bakışı böyle olursa imanı artık görmek, şahit olmak üzere olur; yani şuhudi bir imana sahip olur.
“Ferasetin sonucu basirettir, görmektir” dedik. Kul ferasetle baktığı, aklını kullanıp tefekkür ettiği için basireti kazanır. Biri görmek, anlamak, bilmek, tanımak istediğinde ferasetle bakarsa bu onun duası olur. Allah da onun duasını kabul eder ve ona gösterir. Buna basiret denir.
Mesela Ramazan ayıyla ilgili bir örnek vereyim.
Ramazan ayına bakıp “acaba Allah’ın Ramazan’daki muradı nedir, neden bize oruç tutturuyor? Oruç tutarsak neyi kazanırız, tutmazsak neyi kaybederiz” deyip düşünmemiz gerekir. Hangi taraftan bakarsak bakalım, Allah’ın Ramazan ayındaki muradı; büyümemiz, anlamamız, anladığımızı tatmamızdır. Mesela en basitinden anlamak gerekirse biri oruç tuttuğunda, Allah ona açlığı tattırınca aç olanların halini anlamış olur. Eğer insanlığını kaybetmemişse ve imkânı varsa açları doyurur; çünkü kendisi açlığın ne kadar zor olduğunu tatmıştır. Eğer biri zor durumda kaldığında kendisine yapılan muameleyi karşısındakine yapamıyorsa onun insanlığı ölmüş demektir.
Kulun, Ramazan ayından başka neyi anlaması gerekir?
Günahtan uzak durmayı, nefsinin arzusunu, isteğini kontrol etmeyi, nefsine hükmetmeyi, Allah’ın emrine itaat etmeyi, yanlış şeyler yapmamayı, yanlış şeyler konuşmamayı, düşünmemeyi öğrenip anlaması gerekir. En basitinden anlaşılacak olanları söyledim. Kul, Ramazan ayında bunları hayatının her anına yaymasının provasını yapmıştır. Demek ki Allah’ın Ramazan’daki muradı; nefsimizi kontrol etmemiz, kendimize hâkim olmamız, kendimize hükmetmeyi becermemiz, buna güç yettirmemizmiş. Orucu böyle anlamak gerekir.
Allah oruç ile kendimize hükmetmeyi, kendimizi kontrol etmeyi öğrenmemizi murad etmiştir. Allah bize bunu tattırarak öğretir hem de bir gün değil otuz gün boyunca bunu bize tattırır. Biri otuz gün boyunca kendine hâkim olur, hükmederse, arzularına, isteklerine gem vurup onları durdurabilirse her anda kendine hâkim olmayı kazanır. Aynı şekilde Allah’ın emrini yerine getirip itaat etmeye çalışır. Sonuç itibariyle itaati de, Allah’ın emrini yerine getirmeyi de tadarak, yaşayarak öğrenir. Kendi nefsine bunu yaptırır ve kendi kendisinin hâkimi olur. Böyle olanlar kendi gönül âlemlerinin, vücut ülkelerinin sultanı olur.
İnsan böyle olmazsa nefsinin esiri olur. Arzuları, istekleri, nefsi kendilerine hükmedenler Allah’ın kulu olamamış, nefislerinin esiri, kulu olmuştur. İnsanın Allah’a kul olabilmesi için önce esir olmaktan kurtulması gerekir. İnsan esaretten, nefsine, arzularına kul olmaktan kurtulursa Allah’a kul olabilir.
Demek ki oruç; Allah’a kul olmakmış, âbd olmakmış, nefse kul olmaktan, âbd olmaktan kurtulmakmış.
Söyledim, ferasetle bakıp tefekkür etmek ve anlamaya çalışmak gerekir. Böyle yapmayanlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “insanlardan öylesi var ki namaz kılarlar ama onlara sadece yorgunluk kâr kalır. Oruç tutarlar ama onlara sadece açlık kâr kalır”380 hadisindeki gibi namaz kılar ama sadece yorulur, oruç tutar ama sadece aç kalır.
Neden?
Hikmeti, Allah’ın muradını; yani Allah’ın ona neden oruç tutturduğunu anlamamışlar, oruç tutmayı aç kalmak zannetmiş ve öyle oruç tutmuşlardır. Böyleleri zaten aç kalırken de akşam ne yiyeceklerini düşünürler. Bu, nefislerinin onları hâlâ peşinden sürüklemeye devam ettiğini gösterir. Oysaki insanın oruç tutarken nefsini arkaya atması, gönül tarafını, ruh tarafını, manevi tarafını da öne alarak kazanmak için çaba, gayret sarf etmesi gerekir. Biri, nefsi hâlâ önde durup “akşam ne yiyeceğiz, ne kadar yiyeceğiz” diye hesap yapıyor, bir gün boyunca yiyemediğini akşam daha fazlasıyla yiyor ya da oruçluyken açlıktan etkilenmemek için sahurda çok daha fazlasını yiyorsa tuttuğu orucun hikmetini anlamamıştır.
Bir insanın normal günlük yiyecek ihtiyacı üç yüz elli gramdır. Üç yüz elli gramlık yiyecek insan vücudunun ihtiyacını temin eder, vücut kendini bununla idare eder. Haydi, üç yüz elli gram olmasın, dört yüz gram olsun, beş yüz gram olsun! Gerisi fazladır; çünkü vücut bu üç yüz elli gram gıdayı taşır ve insanın her emrine itaat eder, bundan fazla olsa taşıyamaz bu miktar onda yük olur.
Orucumuzun bize fayda vermesi ve Allah’ın oruçtaki muradının üzerimizde gerçekleşebilmesi için orucu anlamamız gerekir. Orucu sadece sabahtan akşama kadar açlık olarak anlamak doğru değildir. Bu yüzden oruca hikmetle bakıp Allah’ın muradını anlamaya çalışmamız gerekir.
Oruç; insanın kendi kendine, nefsine, bedenine sultan olmasıdır. İnsan ancak böyle olursa Allah’a halife olup onu yeryüzünde temsil edebilir. İnsan, nefsinin esiriyken Allah’a nasıl halife olsun, nasıl Hz. İnsan olsun, böyle bir şey mümkün değildir.
Evet, Allah’ın Ramazan ayındaki muradını öğrenmeye çalışıyorduk.
İnsan, Ramazan’da kazanmış olduğu alışkanlıkları Ramazan’dan sonra da devam ettirmelidir. Kul nasıl ki Ramazan’da kendine hâkim olmayı, sabretmeyi, yanlış konuşmamayı, düşünmemeyi, yanlış yapmamayı öğrendiyse Ramazan’dan sonra da kâmil insan, Hz. İnsan olmak için bunu devam ettirmelidir. Zaten kişinin oruç tutup tutmadığı Ramazan’da değil Ramazan’dan sonra anlaşılır. Eğer biri Ramazan’dan sonra da kendine hâkim olmuşsa, bedenine, nefsine, gönlüne, kendine sultan olmuşsa, Allah’a âbd olmuşsa oruç tutmuştur; yani hem kendisi orucu tutmuş, hem de oruç onu tutmuştur. Dolayısıyla Allah’ın muradı onun üzerinde gerçekleşmiştir.
Yoksa biri Ramazan bittikten sonra eski alışkanlıklarına kaldığı yerden devam ederse oruç tutmamıştır, oruçla hiç görüşmemiş, hiç buluşmamış ve Ramazan’la, Kadir Gecesi’yle de hiç görüşmemiştir.
Kadir Gecesi’ni doğru anlamak gerekir. Bu gece Ramazan’da tek bir gece değildir. Allah ayet-i kerimede “biz bu Kur’an’ı içinde Kadir Gecesi bulunan Ramazan ayında indirdik”381 buyurmuştur. Kadir Gecesi bütün Ramazan gecelerini kapsar, dolayısıyla Ramazan ayının bütün geceleri Kadir Gecesidir; çünkü Kadir Gecesi’nin nuru hepsini kaplamıştır.
Kadir; kıymetli, değerli manasına gelir. Ramazan ayının bütün geceleri, bütün günleri, hatta her anı kıymetlidir, değerlidir; çünkü insanı insan yapar. İnsanı kendi nefsinden kurtarıp Allah’a kul yapar. Onu Allah’ın vahyiyle buluşturup ayetlerle karşı karşıya getirir. Bu yüzden Kadir Gecesi’ni sadece bir gece olarak anlamamamız, Ramazan’ın bütün gecelerini, günlerini, saatlerini kadir anı, kadir saati, kadir günü, Kadir Gecesi olarak anlamamız gerekir.
Kim söylüyor böyle olduğunu? -Evet, bunu da ben söylüyorum. Şimdiye kadar âlimlerimiz böyle bir şey söylememiş olabilir; ama bu öyle olmadığı anlamına gelmez. Ben böyle söylüyorsam bunu Allah’a göre, ayetlerle söylüyorum.
Mesela bazıları Kadir Gecesi’nin hangi gün olduğuyla ilgili Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hakkında “daha önce Kadir Gecesi’ni biliyordum ama Allah onu bana unutturdu” diye bir hadis üretmiştir. Allah’ın neden öyle yaptığı kendilerine sorulduğunda ise “Ramazan’ın bütün gecelerini Kadir Gecesi olarak bilip değerlendirmemiz için Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e o günü unutturmuştur” şeklinde cevap vermişlerdir. Hâlbuki böyle bir şey yoktur! Kadir Gecesi vahyin ilk indiği andır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hiç o anı unutur mu! Cebrail (a.s.) ile ilk muhatap olduğu anı, ayetlerin ilk indiği geceyi, o günü hiç unutur mu, böyle bir şey mümkün müdür!
Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bizim söylediğimiz gibi “Ramazan’ın bütün geceleri Kadir Gecesi’dir. Bütün gecelerinizi böyle anlayıp değerlendirin” demiştir. Bu yüzden Kadir Gecesi’ni ille de götürüp bir geceye sığdırmamız doğru değildir.
Allah, Kadir Gecesi’ni Ramazan ayına ait kılmıştır. Dolayısıyla “Ramazan’da ayında oruç tutun, kendinizi kontrol edin, sizde nefsinizin değil Allah’ın hükmü geçsin (Allah’ın hükmü Allah’ın vahyidir, Kur’an’dır). Bütün hayatınızda Kur’an’ın hükmü geçsin. Kendinize, nefsinize, bedeninize Allah’ın, Kur’an’ın hükmünü uygulayın” demiştir. Allah orucu bunun için tutturur; çünkü böyle olmazsa nefsimize, şeytana, kendimize, arzularımıza, isteklerimize gücümüz yetmez ama oruç tutarsak bunlara gücümüz yeter; çünkü oruçla nefsimize, kendimize, arzularımıza sultan olmuş oluruz.
Öğrenmeden, anlamadan ne iman, ne ahlak, ne de amel mümkündür. Bildiğimiz, anladığımız kadarıyla iman edebilir, amel edebiliriz. Her şeyi, hakkı ve hakikati öğreten Allah’tır. Bu yüzden ne yaparsak yapalım mutlaka “rabbimiz bu konuda ne söylemiştir” deyip Allah’ın o konu hakkındaki muradını anlamaya çalışmamız gerekir.
Allah’ın Ramazan’daki muradı; kişinin kendi gönül âlemine sultan olmasıdır ama bilmemiz lazım ki insan bunu tek başına gerçekleştiremez. Kulun Allah’a halife olabilmesi için mutlaka Allah’ı yeryüzünde temsil eden bir halifeyle beraber olması gerekir, buna Mürşid-i kâmil denir. Eğer biri Mürşid-i kâmille beraber olursa bu nimeti kazanır ve kendi vücut ülkesine hükmeder.
İsterseniz şimdi de Mürşid-i kâmilin gerekliliğini, Allah’ın Mürşid-i kâmile tabi olmamızdaki muradını öğrenmeye çalışalım, öyle ki Mürşid-i kâmilin kulluğumuz için olmazsa olmaz olduğunu anlayalım.
Evet, mürşid, irşad, mürid, derviş diyoruz. Bütün bunları Allah’ın anlattığı gibi anlamamız lazım. Mürşid; kulu irşad eden, rüştüne erdiren, büyütüp kemale erdiren demektir. Bu da Allah’ın vahyiyle olur.
İnsanın tek başına Kur’an’ı okuyup anlamaya çalışması yetmez. Böyle bir şey olsaydı Allah onu bir dağa indirir ve “gidip onu okuyun, okuduğunuzu imana ve amele dönüştürün” derdi ama böyle söylemedi. Bunun yerine ayet-i kerimede “de ki; Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin.”382 Yani iman etmişseniz yapmanız gereken şey Allah’ın resulüne tabi olmaktır, dedi. Yoksa “nefsinizin hevasına tabi olur, onu ilah edinirsiniz”383 buyurdu.
Mürşid; hem zahiri hem manevi olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in gerçek varisi demektir. Biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in zahiri olarak bütün ilmine sahip olursa sadece zahiri olarak onun varisi olur; ama zahiri olarak ona varis olması yetmez, bir de manevi olarak onun varisi olması gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in vazifesi neyse onun varisi olan Mürşid-i kâmilin vazifesi de odur. Bunun dışında biri ona bir vazife yüklerse veya bunun dışında onu başka türlü anlarsa mürşidin ne olduğunu anlamamıştır.
Peki, Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hangi vazifeyi vermiştir?
Allah ayet-i kerimede “sizden (sizin içinizden) sizin dilinizi konuşan, size Allah’ın ayetlerini okuyup açıklasın, hikmeti (Allah’ın muradını) öğretsin, nefislerinizi tezkiye etsin, bir de bilmediklerinizi öğretsin diye bir resul gönderdik”384 buyurur. İşte mürşidin vazifesi budur; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in vazifesi neyse mürşidin vazifesi de odur. Varis, temsil eden demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in varisi olabilmek için böyle olmak gerekir, bunun dışında bir şeyle kimse ona varis olmaz.
Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “sen azim bir ahlak üzeresin.”385 “Seni şahit, müjdeci ve uyarıcı olarak gönderdik”386 buyurur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz en güzel, en kâmil ahlaka sahiptir ve bizim için aynı zamanda şahittir; yani ahlakıyla bize örnektir. Bu yüzden “ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim”387 buyurmuştur. Herkeste güzel bir ahlak vardır. İşte Resulullah (s.a.v.) Efendimiz o güzel ahlakı tamama erdirmek için gönderilmiştir.
Güzel ahlak, Allah’ın El Esmau’l Husna’sı demektir. Allah’ın El Esmau’l Husna’sı bir kulda tecelli ettiğinde o kul en güzel ahlaka sahip olur. Demek ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bir vazifesi de güzel ahlakı tamamlamakmış.
İsterseniz güzel ahlakın öneminin daha iyi anlaşılması için hadislerden birkaç örnek vereyim;
“Kişi güzel ahlakıyla gece sabaha kadar ibadet, gündüz oruçlu sevabı alır.”388 “Allah’a en sevgili olanınız ahlakça en güzel olanınızdır.”389 “Din güzel ahlaktır.”390 Resulullah (s.a.v.) Efendimiz dinin ne olduğunu bilmek isteyenlere dinin güzel ahlak olduğunu söylüyor. İnsan olmak, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olmak, Allah’ın güzelliğinin üzerimizde tecelli etmesi din demektir. Dinin özü, Allah’ın dindeki muradı işte budur.
Mürşidin, irşad eden manasına geldiğini söylemiştim ya işte, mürşid, insanın kötü ahlakını güzel ahlak ile değiştirip onu güzel ahlaka sahip kılmak için vardır. Mürşid kendisine tabi olan kişiye Allah’ın ayetlerini okuyup ona hakikati, Allah’ın onun ve insan üzerindeki muradını; yani Allah’ın neden onu imtihana tabi tuttuğunu, ona kulluk yapmasını emrettiğini, kısacası ona Allah’ın her konuda muradının ne olduğunu öğretir. Bunu ona öğretirken kendisini de örnek olarak, şahit olarak ortaya koyar. Gerektiğinde nezir olup onu uyarır, gerektiğinde ise onu müjdeleyip mübeşşir olur. Bunların hepsini de yapar. Mürşid-i kâmil’in vasıfları bunlardır.
Bunun dışında bir ölçü arayanlar ne aradığını bilmiyor, yanlış bir şeyin peşindedir. “tabi olacağım mürşidin sakalı, sarığı, cübbesi olsun. Biraz da havada yürüsün, keramet göstersin” demek gerçekten çok ayıptır, Mürşid-i kâmil böyle biri değildir. Böyle düşünmek insanın kendi kendine hakaretidir. Allah, mürşidi böyle tarif etmemiştir. Senin aradığın mürşid, Allah’a göre mi yoksa sana göre mi mürşiddir.
Allah herhangi bir veliye keramet verebilir. Keramet; Allah’ın kereminden kuluna ikram etmesidir. Veli, mürşid değildir. Zaten bir veli keramet göstermekten utanır, bu onun için ayıp bir şeydir. Allah ona kerameti ikram etmişse, onun bunu ulu orta sergilemesi doğru olur mu! Veli bundan çekinir, bundan haya eder.
Asıl keramet; kulun, Allah’a iman etmesidir, Allah’ı sevmesi, iman ile dirilmesidir. Birinde gerçekten iman varsa o diridir ve unutmamak lazım ki insanın bu imanı kendi kendine alması mümkün değildir. Böyle bir şey yoktur; çünkü Allah’ın bir âdeti vardır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabelere;
-İman bir nurdur. Allah onu kulunun kalbine indirir, buyurur.
Bunun üzerine sahabeler;
-Ya Resulullah! Bu iman nurunun kalbimize inip inmediğini nasıl anlayacağız, diye sorarlar.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de;
-Bunun alametleri vardır. Eğer bu alametler sizde varsa iman nuru kalbinize inmiştir, yoksa inmemiştir, diye cevap verir.
İman nuru neyden dolayı iner?
Biri İslam’ı; yani Allah’a teslim olmayı kabul ettikten sonra çabasını, gayretini sarf ederse Allah da onun çabasını, gayretini kabul eder ve o iman nurunu hak ettiğinde Allah bu nuru onun gönlüne indirir.
Peki, kulun gönlüne iman nuru inerse ne olur?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hadisin devamında buyurur “iman nuru bir kulun kalbine indiğinde o kulun kalbi latif sahralar gibi genişler. O kişi, Allah’ı sever, Allah için sever. Allah’ın sevdiği kişileri sever. Bu, imanın birinci alametidir. Başka bir alameti de kişi bu imanı kazandıktan sonra imanını kaybetmekten, küfre düşmekten; ateşe düşmekten korkar gibi korkar (onun için ateşe düşmek neyse imanını kaybetmek de odur). Böylesine bir korkuyla, dikkatle imanına sarılır. Allah böyle bir kulun kalbine imanı indirmiştir.”391
Kalbine iman nuru inen biri daha önce en yakınını sever; ama iman gönlüne indikten sonra eğer o en yakını iman etmemişse ondan soğur. Hatta bu en sevdiği kişi anası, babası bile olsa böyledir; çünkü Allah’ı sevdiği için Allah’ı seveni, Allah’a yakın olanı sevmeye başlar.
Allah böyle bir imanı Mürşid-i kâmille beraber verir; ama bunun bir şartı vardır. Bu şart da mürşidle beraber Allah’a dönmeyi; yani tövbe etmeyi kabul etmek, iman edip salih amel işlemeye niyet etmektir.
Allah bu imanı Mürşid-i kâmilin gönlünden verir. Peygamberler döneminde bunu peygamberleriyle vermiştir, onlardan sonra ise peygamber varisleriyle bunu verir. Allah bu imanı Mürşid-i kâmilin gönlünden verdiği için Mürşid-i kâmil kendisiyle beraber olanı diriltir. En büyük keramet de zaten budur.
İrşad görevi olmayan velilerde böyle bir keramet olmaz. Onlar da anlatır, nasihat eder, öğretirler; ama kulu manevi olarak diriltemezler. Manevi olarak ölü olanı diriltme kerameti bir tek Mürşid-i kâmilde vardır. Onlar da kulu Allah’a göre diriltirler.
Mürşid-i kâmil ile dirilen kişi Allah’ı sever, Allah için sever. Mürşidiyle dirildiği için öncelikle mürşidini sever, hatta mürşidine olan sevgisi onda iradesizdir; yani gönlü öyledir, mürşidini elinde olmadan sever. Daha doğrusu onun gönlünden seven, mürşidi ona sevdiren yine Allah’tır.
Mesela kardeşlerimiz dergâha ilk geldikleri zamanlarda böyle bir sevgiyi tattıkları için bilirler. Bir anda “Allah” dediler, Allah’ı sevdiler, istediler, Allah için sevdiler; çünkü imanı tatmıştılar. İmanı tattıkları için daha sonra da bu halin aynısını istemeye devam ettiler ve yollarına devam etmeleri gerekirken bu muhabbeti sürekli vermemizi istediler. Hâlbuki bu, doğru bir şey değildir. Kardeşlerimizin yapmaları gereken şey bu imanlarına sarılmalarıdır. Allah, kuluna imanı tattırıp iman nurunu onun gönlüne indirdikten sonra “haydi, kulum sıra sende bu sefer, al sana güç ve kuvvet, haydi gel” der.
Bununla beraber kul bu hali kazandıktan sonra yanlış yapabilir, eksik yapabilir, düşüp kalkabilir; ama Allah onun gönlüne imanı indirmiştir, dolayısıyla o artık mü’mindir ve Ya eyyuhellezîne âmenû: “Ey iman ettiğini iddia edenler” hitabına değil Ya eyyuhel mü’minûn: “Ey mü’minler” hitabına mazhar olur. Allah iman nuru gönlüne inen birine artık “mü’min” der. Mü’minler, Allah’ın velisidir, dolayısıyla böyle biri velidir.
Velayeti Allah’ı gerçekten sevmek olarak anlamak gerekir. Mesela öyle kardeşlerimiz var ki Allah onlara bu imanı bir iki günde nasip etmiştir. Onları tabiri caizse en kötü halden bir anda en yüksek makama çıkarıp bu imanı vermiştir. Herkes kendi gönlüne baktığında bunu bilir ve anlar.
Mürşid; irşad edendir, kendisine tabi olanı irşad eder, rüştüne erdirir, dedik. Müridin gönlü başlangıç itibariyle imana hazır değilse mürşid onu hazırlar. Anlasın, rabbini kabul etsin diye onun itirazlarına, şeytanın ona verdiği vesveselere, yanlış fikirlerine, düşüncelerine önce cevap verir; yani ona önce öğretir ve onu mü’min olma haline hazırlar. O da bunu kabul edince iman nuru artık onun gönlüne inmeye hazır hale gelir. Gönlü buna hazır olduğu için Allah iman nurunu onun gönlüne indirir. Bununla beraber o yine büyümeye; yani irşad olmaya, rüştüne ermeye devam eder.
Mürid; irade eden, isteyen, dileyen demektir. Mürid, Allah’ı irade etmiş, istemiştir. Aynı şekilde kendini; yani Hz. İnsan olmayı istemiştir. Yoksa mürid körü körüne birine uyan demek değildir, aksine irade edendir. Mürid, mürşidinden irade eder, mürşidinden ister. Peki, neyi ister? -Tabi ki âbd olmayı, Allah’a dost olmayı, onunla beraber yürüyüp Allah’a vasıl olmayı, vuslatı ister. Yoksa “işte dergâha gittik zikir yaptık” demekle mürid olunmaz. Mesele bu değildir, mürşide bunun için tabi olunmaz. Mürid, rabbini istediği için mürşide tabi olur ve tabi olurken rabbine vasıl olmayı, kavuşmayı, Hz. İnsan olmayı irade eder. Böyle bir mürid gittiği yoldan mürşidinin daha önceden gittiğini, mürşidinin Allah’ın emriyle vazifeyi aldığını, işi Allah ile yaptığını anlamıştır.
Bir mürşide tabi olup rabbini irade edenlerin yanı sıra bir de sadece zahire bakıp hüküm verenler ya da sahtekâr olanlara bakıp hakiki mürşidleri de inkâr edenler vardır. Bu bakış yanlış bir bakıştır. Beş kişi yanlış yaptı diye doğru yapana da “bu yanlış yapıyor” denmez. Mesela Resulullah (s.a.v.) Efendimiz peygamber olarak gelmiştir; ama devamında bir sürü sahte peygamber ortaya çıkmıştır, hatta bunlardan bir kısmı da kadındır. Kadın, erkek, kendini ileri gelenlerden zannedenler peygamber olduğunu söylemiştir. Şimdi sahte peygamberler ortaya çıktı diye “bütün peygamberler sahtedir” demek olur mu! Böyle bir bakış Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in de peygamberliğini inkâr etmektir. Bu yüzden sahte mürşidle hakiki mürşidi ayırmak gerekir.
Söyledim “Allah’a göre peygamberin ve peygamber varislerinin vazifesi; Allah’ın ayetlerini okuyup açıklamak, hikmeti, Allah’ın muradını öğretmek, nefsi tezkiye etmek, bilmediğini insana öğretmektir. Böyle olduğu halde bazıları çıkıp birilerinin şeyh olduğunu iddia eder. “Size Allah’ın ayetlerini okuyup açıkladı mı, hikmeti öğretti mi, bilmediğinizi öğretti mi” diye sorulduğunda ise “hayır, zaten bizimle konuşmuyor” cevabını verirler. “Peki, senin nefsini tezkiye ediyor mu” diye sorulduğunda bu sefer “evet, ediyor” derler. Bunu nasıl yapıyor diye sorduğunda ise “bakarak, nazarıyla nefsimizi tezkiye ediyor” deyip cevap verirler.
Böylelerine verecek tek cevabımız vardır; neden kendinizi böyle kandırıyorsunuz, niye şeytana oyuncak oluyorsunuz, nefis bakılarak tezkiye edilir mi! Bu işler bakarak olsaydı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunu Ebu Cehil’e, amcası olan Ebu Leheb’e yapardı. Aynı şekilde peygamberler kendi çocuklarına yapardı. Öyle değil mi!
Allah ayet-i kerimede “Allah aklını kullanmayan topluluğun üzerine pisliği döker”392 buyurur. Aklımızı kullanıp Allah’ın ölçüsüne göre bakmamız gerekir. Eğer biri peygamberin vazifesini yapıyorsa ve gerçekten peygamber varisiyse ona “peygamber varisi” dememiz gerekir. Değilse ve buna rağmen onun peygamber varisi olduğunu söylersek bu da iftira olur. Hem mürşid olduğunu söylediğimiz adama, hem gerçek mürşidlere, hem de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iftira atmış oluruz; çünkü biri hakkında mürşid olduğunu söylemek onun Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i temsil ettiğini söylemektir.
Bu yüzden aklımızı sonuna kadar kullanıp tefekkür etmemiz, anlamaya çalışmamız; yani ferasetle, basiretle bakmamız lazım. Allah’ın bize verdiği feraseti, basireti, aklı, ilmi kullanmazsak Allah “kulum, ben sana bu kadar özellik vermiştim, niye bunları kullanmadın” diye bize sorar. Eğer buna cevaben “işte herkes böyle söylüyordu, biz de öyle söyledik” dersek bu durumda bize “sana ne herkesten” demez mi!
Allah ayet-i kerimede “onlar derler ki: Biz atalarımızı böyle bulduk, atalarımız böyle yapıyordu. Ya ataları aklını kullanmamışlarsa, hidayeti bulamamışlarsa yine onlara mı uyacaklar”393 buyurur. Yani “bizden öncekiler böyle yapıyordu, onun için biz de böyle yaptık” derler. Allah, ayetinde aklını kullanmayıp atalarına tabi olanların kaybettiğini söylemiştir. Kaybetmememiz için aklımızı kullanıp anlamaya, görmeye çalışmamız lazım.
Bizim aklımız başkalarının kafasında değildir. Bu yüzden verdiğimiz kararlar başkalarının değil bizim kararlarımız olmalıdır. Yoksa herkese uyar onların yaptığını yaparsak verdiğimiz kararlar bize değil başkalarına ait olur ki işte buna “sürü mantığı” denir. Sürü de aklını kullanmayan hayvan topluluğu demektir.
Mesela görüyoruz; bazı olaylar çıktığında bir sürü insan caddelerde, sokaklarda sağı solu taşlayıp önlerine gelen her şeyi yıkarlar. “Neden böyle yapıyorsunuz” diye sorduğumuzda cevabını bile bilmezler. İşte bu, sürü mantığıdır. Birileri onlara “haydi böyle yapın” dediği için öyle yapmışlardır! Peki, sormak lazım “size neden böyle yapın dediklerini, sizi neden sokağa döktüklerini, size neden bunu yaptırdıklarını biliyor musunuz? Belki orada öleceksiniz. Bu hal üzere ölüp huzura gittiğinizde Allah size ‘ölmeden önce ne yapıyordunuz’ diye sorsa ‘işte falancalar böyle söylemişti, onun için böyle yaptık’ mı diyeceksiniz!” Hiç sürüye bundan daha büyük bir tabiyet var mıdır!
Allah, insanlar şahsiyet sahibi olsun, Hz. İnsan olsun, başkalarına uyup sürü olmaktan kurtulsun, aklını kullanıp rabbine uysun, rabbini dinlesin diye vahyini peygamberlerine ve peygamberlerini de tüm insanlara örnek olsunlar diye göndermiştir. Peygamberi gibi olmayı istemeyenler, onu kabullenmeyenler, beğenmeyenler birileri gibi olmaya çalışıp birilerine uyar, dolayısıyla birilerinin sürüsü olurlar. Bunlar aklını kullanmayıp ferasetle, basiretle bakmayanlardır.
Mürşid, insanı şahsiyet sahibi yapar. Şeytan ise bunun tersini söyleyerek “gidip bir mürşide uyuyorsunuz, aklınızı kullanmıyorsunuz” der. Hâlbuki kimsenin kimseye uyduğu yoktur. Hep beraber rabbimize, rabbimizin vahyine uyuyoruz. Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olup onun gibi yapmaya, onun gibi olmaya çalışıyoruz. Bu yüzden kimseyi kendimize davet etmiyor, Hz. İnsan olmak, şahsiyet sahibi olmak için Allah’a ve resulüne davet ediyoruz. Yoksa insan şahsiyetsiz olur, şahsiyetsiz insan ise kendini kaybetmiş insandır. Öyleleri var ki daha şahsiyeti yoktur; yani birilerinin peşinden gidiyor, bunu yaparken de neyi kazanacağını bilmiyor. Zaten kazanacağı bir şey de yoktur! Böyleleri ölünce cehenneme gider; çünkü kendini ve insan olmayı kaybetmiştir.
Evet, Mürşid-i kâmil insanı şahsiyet sahibi yapar; yani Hz. İnsan yapar. Kulu, nefsinin kulluğundan kurtarıp Allah’a âbd yapar. Kulu Allah’a, Allah’ı da kula sevdirir. Mürşid-i kâmilin işi budur. Elbette ki bunun için de Allah’ı kula tanıtması gerekir. Tanıtmadan kimi sev diyecek, nasıl sev diyecek! Sürekli olarak rabbimizi konuşup anlatıyorsak onu tanıyalım, bilelim, neden sevdiğimizi anlayalım diyedir.
İnsan, Mürşid-i kâmille beraber dirilir. Bu yüzden devamlı “bir kardeşimiz buraya gelip bizimle dirilmedi, Allah’ı sevmediyse yeri burası değildir, hemen burayı terk etmelidir” diyoruz. Biri de bizimle beraber Allah’ı sevdiyse Allah da onu sevmiştir; ama bu da yetmez. Bu bir başlangıçtır. Bizimle olduğu süre içinde Allah’a âşık olup “ya rabbi! Sen benim her şeyimsin” diyemedi ve rabbini her şeyin önüne ve üzerine koymadıysa yine burayı terk etmelidir. Böylelerinin bizimle bizim de böyleleriyle işimiz olmaz. Eğer zahiri olarak yanımızda olmalarına rağmen hâlâ iman etmemişlerse, bizimle beraber rablerine doğru yürümemişlerse o halde bizimle olmayı kabul etmemişlerdir. Bu ya akıllarına sığmıyordur, ya ilimleri bunu kabul etmiyordur ya da kendi ilimlerine göre kendi kendilerine yettiklerini düşünüyor, kendilerini müstağni görüyorlardır. Kendilerini müstağni görüyorlarsa bu durumda yerleri burası değildir. Yerleri nerde kazanabiliyorlarsa orasıdır; yani kimi kabul edebiliyorlarsa oraya gitmelidirler.
İşin başı da, sonu da sevmektir. Sevmek tamam olduysa insan kemale erer ve artık saf aşk, saf muhabbet, Allah’ın saf güzelliği olur.
Zaten tasavvuf güzel ahlaklı olmak, tasfiye olmak; yani dümdüz olmak, düzelmek demektir. Çukurları düzeltmek, engelleri aşıp kötü halleri düzeltmek, dümdüz hale gelmek, eğri büğrü olmaktan kurtulup kendini düzgün hale getirmektir; yani kötü ahlakın güzel ahlakla değiştirilip kişinin güzel ahlaka sahip olması demektir. Güzel ahlak da; Allah’ın güzelliğinin kul üzerinde tecellisidir. Bu da Allah’ı sevmekle mümkündür.
Elbette ki bunun bir başlangıcı vardır. Önce Allah bunu kuluna ikram eder, sonra da kulun bunu hak etmesi gerekir. Tabiri caizse Allah nimeti önce kuluna verir, bunu ona tattırır sonra “haydi kulum, buna layık ol” der. Kul da buna ya layık olur ya da Allah’ın ikram ettiği bu nimeti kaybeder. Burası çok önemlidir, arkadaşların burayı iyi anlaması gerekir. Bu, bir anda Allah’ı sevmen Allah’ın da seni sevmesidir; çünkü sevgi karşılıklıdır. Allah, kulunu sever, kul da Allah’ı sever. Allah, kulunu sevdiği için, kul da Allah’ın sevgisine layık olduğu için Allah’ı sever; yani önce Allah sever. Bu; kul, rabbini samimi olarak tercih ettiği için böyle olur.
Kulun daha sonra ne yapması gerekir?
Elbette ki nimete vesile olan mürşidini sevmesi gerekir. Bir vuslat yolcusu Allah’ı, Allah’ın resulünü ve mürşidini sever. Müridin mürşidini sevmesi kolaydır bir de mürşidiyle beraber olan derviş kardeşlerini sevmesi gerekir; çünkü gönlünün genişlemesi lazım. İnsanın gönlü sevgiyle genişler, dolayısıyla kişinin gönlü sevdiği kadarıyla geniştir. Nasıl ki bir balon, üfürüldüğünde içine hava doldukça şişiyorsa aynı şekilde gönül de sevdikçe genişler. Allah’ın gönle tecelli edebilmesi için gönlün genişleyip tecelliyi alabilecek seviyeye gelmesi gerekir.
Vuslat yolcusu, derviş kardeşlerini sevdikten sonra onların ailelerini sever. Dervişleri mürşidi için, dervişlerin ailesini de derviş kardeşi için sever. Dolayısıyla dervişin sevgisi arttıkça gönlü genişlemeye devam eder. Zaten burayı aştıktan sonra bir de bakar ki Allah için bütün mü’minleri, bütün Müslümanları, bütün mahlûkatı sevmiştir. Artık gönlü bütün kâinatı içine alacak kadar genişlemiş ve Allah’ın tecellisine layık hale gelmiştir.
Allah bir hadis-i kutside “yerler, gökler benim tecellimi almadı; ama mü’min kulumun kalbi benim tecellimi aldı”394 buyurmuştur. Mü’min kulun kalbi Allah’ın tecellisini alır; çünkü gönlü bunun için genişlemiştir. Yerler ve gökler bu tecelliyi almadıysa o zaman gönlün, yerden ve gökten daha geniş olması gerekir. Bu da sadece sevgiyle mümkündür.
Allah için sevmek önemlidir, hatta Allah bu sevgiyi kendisine kabul eder. Bununla ilgili bir örnek vereyim; Allah Hz. Musa (a.s.)’a “Ya Musa! Benim için ne yaptın” diye sorar. Hz. Musa (a.s.) “ya rabbi senin için namaz kıldım, oruç tuttum” der. Allah da Hz. Musa (a.s.) “bunlar senin içindi benim için ne yaptın” diye tekrar sorar? Hz. Musa (a.s.) yine ibadetlerinden örnekler verir ve her ne söylerse söylesin Allah her defasında “bunlar senin içindi, benim için ne yaptın” diye tekrar eder. Bunun üzerine Hz. Musa (a.s.) “ya rabbi! Aciz kaldım, ne yaparsam senin için olur” diye sorar. Allah da buna karşılık “benim için bir kulumu sevdin mi? İşte bu benim içindir”395 buyurur. Evet, demek ki Allah için sevmek Allah’ın kendisi için kabul ettiği bir şeymiş.
Daha önce söylemiştim, belki Hz. Musa (a.s.)’ın Hz. Hızır (a.s.) ile muhatap olması bundan dolayıdır. Allah’ın “benim için bir kulumu sevdin mi” diye bahsettiği bu kul sıradan bir kul değildir. Bu kul; insanı Allah’a taşıyan, Allah ile muhatap eden, Allah’ın sevgisini veren bir kuldur.
Demek ki iş bir kulun sevgisiyle başlıyormuş. Önce o bir kulu seversin, sonra onun için onunla beraber olanları, sonra onunla beraber olanlardan dolayı onların ailelerini, yakınlarını, sevdiklerini seversin. Bu sevgi sonra öyle bir genişler ki bütün mü’minleri, bütün Müslümanları sevmeye başlarsın; ama bu sevgi o bir noktadan genişlemiştir. Nasıl ki bir orman yangınını başlatan bir kibrit aleviyse sonra bu alev her tarafa yayılıp büyüyerek koskoca bir ormanı yakıyorsa, aynı şekilde o bir insanın sevgisi de kulun gönlünde yangın çıkaracak ateşi yakar ve büyüyüp bütün gönlü kaplayacak, genişletecek hale gelir. Bu yangının, bu sevginin büyümesine müsaade etmek gerekir. Bu da o kula tabi olup uymakla olur.
Mürşid-i kâmilin işi nefsimizi tezkiye etmektir. Ona tabi olmak istiyorsak ona müsaade etmeliyiz, yoksa ona işini öğretmeye kalkışıp “şöyle yap, böyle yap” dememeliyiz. Ona “nasıl gerekiyorsa öyle yap” demeli, “ne yapmam, nasıl yapmam lazım” deyip ona sormalıyız. Zaten o da nefsimizin haline, durumuna göre nasıl temizleniyor, tezkiye oluyorsak bize öyle muamele eder.
Yoksa derviş, mürşidine “bana şöyle muamele et, böyle muamele et” diyemez; çünkü böyle söylerse ona işini öğretmiş olur. Kulun manevi olarak bu şekilde gösterdiği her tavır “seni kabul etmiyorum, ben senden daha iyi biliyorum, niye böyle yaptın, bana öyle muamele etme, şöyle muamele et” bölümüne girer.
Mürşid-i kâmil zahiri bir konuda istişare eder; çünkü Allah istişareyi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “sahabenle istişare et”396 diye emretmiştir. Mürşid-i kâmil zahiri konularda, dünyevi konularda istişare eder; ama manevi konuda istişare etmez; çünkü manevi iş onun işidir. O nasıl yapılması, nasıl olması gerektiğini bilir. Eğer mürşid manevi işleri başkasına soracaksa o zaman ona gerek kalmaz! Bu yüzden zahiri konuda istişare etti diye manevi konuda da “şunu şöyle yap” deyip ona yol gösterilmez. Ya da “bunu neden böyle yaptın” diye ona sorulmaz. Böyle yapılırsa “o, işi bilmiyor, ben ondan daha iyi biliyorum. Ben olsam şöyle yaparım” denmiş olunur. Böyle söyleyenlerin, ağzının söylediğini kulağı duymuyor, mürşidden hiçbir şey anlamamışlar demektir.
Eğer Allah, bir kuluna biri üzerinden iman verdiyse, aşkını, muhabbetini tattırdıysa, Allah bir kulu ona vesile ettiyse o halde onu tanımak, Allah’a olan yakınlığını anlamak gerekmez mi? -Elbette ki gerekir; çünkü kul onunla beraber kazandığı nimeti tatmış ve görmüştür. Allah bunun dışında birçok şeyi de ona tattırmış ve göstermiştir.
Mesela; Allah ayet-i kerimede Hz. İsa (a.s.)’ın havarilerini anlatır. “Havarileri İsa’ya dediler ki: Allah gökten bize bir sofra indirebilir mi?” Bu arada Hz. İsa (a.s.) böyle bir soru karşısında titrer ve “elbette ki indirebilir” buyurur. Havariler on iki kişidir. Hz. İsa (a.s.) bunu, sonucunu bile bile söylemiştir. Daha sonra “ya rabbi! Nimetlerine şükredelim diye, bizim için şükür olsun, bizim için bayram olsun, gönlümüz mutmain olsun (yani oradakilerin gönlü mutmain olsun) diye bize bir sofra indir. Sonra gelenler için de bu bir müjde olsun” der. Allah da “elbette ki onu indiririm; ama indirdikten sonra; yani siz bu mucizeyi gördükten sonra aranızdan kim dönerse andolsun ki âlemlerde hiç kimseye yapmadığım azabı ona yaparım”397 buyurur.
Bu yüzden ne zaman müşrikler mucize istese Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ya iman etmezlerse” deyip korkardı; çünkü iman etmezlerse Allah’ın gazabı gelir. Allah geçmiş bütün kavimleri böyle helak etmiştir, mucize istediklerinde Allah onlara mucizeyi göstermiştir; ama onlar buna iman etmemişlerdir. Böyle olunca da Allah onlara gazap etmiştir.
Bu durum mürşidinden keramet isteyen biri için de geçerlidir. Allah dervişe aşk ve muhabbet kerametini tattırdığında bunun kesinlikle kendisine ait olmadığını anlar; çünkü ona ait olsaydı mürşidinden önce de bu muhabbeti, sevgiyi, yakınlığı tatması gerekirdi. Allah, kuluna bu muhabbeti tattırarak vesileyi, kendisine açılacak kapıyı göstermiştir. Biri bunu tattıktan, anladıktan sonra dönerse Allah âlemlerden hiç kimseye yapmadığı azabı ona yapar; çünkü artık bile bile yanlış yapar.
Diyelim ki kul bununla yetinmedi, bir daha görmek, tatmak istedi. Olur, bir daha görsün. Kulunu kendine davet eden, her ne olursa olsun ona muameleyi yapan Allah’tır. Kulun “kerameti gördükten sonra ya beceremezsem, ya yüz çevirirsem” deyip nefsinden korkması gerekir; çünkü kerametten sonra yüz çevirirse gazaba uğrar. Daha önce “bilmiyordum, anlamadım” diyebilir; ama gördükten sonra “bilmiyordum, anlamadım” diyemez; yani kendini ve Allah’ı kandıramaz.
Evet, nasıl düşünmemiz, nasıl konuşmamız, ne yapmamız gerektiğini bilelim diye kısaca mürşidi anlattım. Mürşidin de, kendisine tabi olanın da derdi; Allah’tır, Allah’a âbd olmak, kul olmaktır. Mürşid, bunun dışında herhangi bir tarafa bakmaz, bakamaz. Onun hayatı, ölümü, namazı ve kurbanı Allah içindir. Tercihini de Allah’ın buyurduğu gibi yapar. Allah’ın rızasını, dostluğunu en öne, hedef olarak koyar, çabasını ve gayretini ona göre sarf eder.
Elbette ki hayat baştan sona imtihandır. Kul, imtihana karşı dik durup “ya rabbi! Ben senin için her şeyi yaparım. Sen bana küsmediysen, darılmadıysan, gazap etmediysen taşlanmam önemli değildir. Sen beni kabul et, isterse hiç kimse beni kabul etmesin. Sen beni sev, isterse hiç kimse beni sevmesin. Sen benden razı ol, isterse hiç kimse benden razı olmasın. Benim istediğim sensin”398 demelidir. Bu, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Taif’te söylediği sözdür. Kul taşlansa bile böyle söylemelidir.
Kul böyle derse Allah’ın sevgisine, rızasına, dostluğuna, yakınlığına layık olur. Zaten imtihan, kul bunlara layık olsun diye vardır. Yoksa her bir adımdan sonra “ben yapamam, ben yoruldum, arkadaşlar niye böyle yaptı, bana falanca niye böyle söyledi” demekle imtihan kazanılmaz. Senin istediğin Allah mıdır, yoksa başka bir şey midir?
Evet, Allah’ın Ramazan ayındaki ve Mürşid-i kâmil üzerindeki muradını, hikmetini anlamaya çalıştık. Öğrendik ki; Allah bizden halife olmamızı, onu temsil etmemizi ve ona âşık bir kul, âbd olmamızı istiyor. İnşallah böyle yapar, Allah’ın sevdiği, razı olduğu ‘halifem’ dediği kullardan oluruz.
Allah bizi gerçek manada samimi olan, rabbinin rızasını, dostluğunu, cemalini, sevgisini, yakınlığını isteyen kullarından eylesin. Allah bizi imtihana tabi tutarken kaçanlardan, itiraz edenlerden, isyan edenlerden eylemesin. Allah bizi imtihanı kazanma imkânı olarak görüp kazanmaya çalışanlardan eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
