close

KARDEŞLİK

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Bu sohbetimizde kardeşliği anlamaya çalışacağız inşallah.

Hep beraber mü’min kardeşliğini, insan kardeşliğini Allah’ın ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bize bildirdiği, öğrettiği gibi öğrenmeye, anlamaya çalışacağız. İnşallah bu sohbet vesilesiyle kardeşliği öğrenir, anlar, iman eder, ahlaka, amele dönüştürür ve kardeşliğin gereğini yapar, yerine getiririz.

Allah ayet-i kerimede va’tasımû bihablillâhi cemîâ: “Hep beraber Allah’ın ipine (topluca) sımsıkı sarılın.” Ve lâ teferrakû:236 “Parçalanmayın (bölünmeyin, ayrılmayın)” buyurur. Allah’ın ipi; Allah’ın kitabı Kur’an’dır, dolayısıyla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sünneti, hayatı yaşama biçimidir. İp, Allah’ın ayetleriyse bu durumda sorun ne olursa olsun onu mutlaka Kur’an’a, Allah’ın kitabına arz etmemiz, Allah’ın o sorun hakkındaki emrini kabul edip gerekeni yapmamız gerekir.

Allah’ın ayetini kabul etmezsek ipi bırakmış oluruz. Allah’ın ipini bırakırsak birbirimizden ayrılırız. Bu da bizi tefrikaya, ayrışmaya, farklı düşünmeye, farklı konuşmaya götürür. Dolayısıyla birbirimize düşman oluruz ve birbirimiz hakkında konuşmamamız gereken şeyleri konuşmaya başlarız; yani birbirimizi eleştirir, çekiştirir, yerer, kötüleriz.

Neden?

Allah’ın ipini bıraktığımız için… İpi bırakırsak Allah’a uymuş olmayız ve insanlarla aramızda çekişme, ayrılık, tefrika, bölünme ve eleştiri olur. Bu yüzden Allah’ın ipine hepimizin sarılması lazım. Allah “parçalanmayın, bölünmeyin” diye emretmiştir. Bu durumda eğer hep beraber Allah’ın ipine sarılırsak parçalanmaz, bölünmeyiz.

Ayet devam ediyor; Vezkurû ni’metallâhi aleykum: “Allah’ın sizin üzerinizdeki nimetini hatırlayın (unutmayın).” Vezkurû; zikredin, onu birbirinize hatırlatın, demektir. Hangi nimeti? İz kuntum a’dâen: “Siz daha önce birbirinize düşmandınız.” Allah bunu özel olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabesine, dolayısıyla kıyamete kadar bütün insanlara söylemiştir. Fe ellefe beyne kulûbikum: “(Allah) Sizin kalplerinizin arasına ülfet verdi (yakınlık ve sevgi verdi, sizi birbirinize sevdirdi).” Sahabeler daha önce birbirine düşmanken daha sonra imanlarından dolayı birbirlerini sevdiler, kardeş olup eski düşmanlıklarını attılar ve sildiler. Demek ki onları birbirine sevdiren Allah’a olan imanlarıymış, aynı şekilde bizi de birbirimize sevdiren Allah’a olan imanımızdır.

Fe asbahtum bi ni’metihî ihvânâ: “Onun nimeti sayesinde kardeşler oldunuz.” Nasıl ki sahabeler Allah’ın nimeti sayesinde kardeş olduysa aynı şekilde biz de Allah’ın nimeti sayesinde kardeş olduk. Hep beraber Allah’ın yoluna girmişiz, onun rızasını, cemalini, dostluğunu, yakınlığını ve ahiretimizi istiyoruz. Allah’ın bu nimeti sayesinde biz de kardeşler olmuşuz. Bu sevgiyi, yakınlığı bize veren Allah’tır.

Ülfet aynı zamanda Allah’ın lütfu demektir. Allah, kullarına lütufta bulunmuştur. Allah’ın, kullarına bulunduğu lütuf kardeşlik lütfu, birbirini kardeş bilme, kardeş olarak sevme lütfudur.

Ve kuntum alâ şefâ hufratin minen nâri fe enkazekum minhâ:237 “Siz daha önce bir ateş çukurunun tam kenarındaydınız, Allah sizi oradan kurtardı.” Aslında her birimiz daha önce ateş çukurunun kenarındaydık. Hem de her an düşecek, her an şeytan ayağımızı kaydıracak gibi sınırdaydık. Bu ateş çukuru yaşadığımız hayattır. Eğer Allah’ı, onun lütfunu bilmez, anlamazsak, Allah’a, onun vahyine iman etmezsek her an ayağımız kayabilir. İnanmak şeklinde bir parça imanımız olabilir ama bu asla yeterli değildir; çünkü şeytan öyle bir yerde ayağımızı kaydırır ki hiç kimse bizi düşmekten kurtaramaz.

Her birimiz kendimize bakarsak Allah’ın nimeti, lütfu olmadan o ateş çukurunun kenarından kurtulmamızın mümkün olmadığını görürüz. Allah’ın lütfu olmasaydı kendi kendimizi kandırır uçurumun kenarında olmadığımızı söylerdik, son ana geldiğimizde ve perdeler bize açıldığında her şeyi anlardık; ama o zaman da iş işten geçmiş olurdu.

Bizleri bu uçurumdan kurtaran Allah’tır. Allah bizi kurtardıysa Allah’ın ipine sarılmamızdan dolayıdır. Eğer Allah’ın ipine sarılmaz, parça parça olursak kardeş olamayız ve uçurumdan aşağı düşmekten kurtulamayız.

Bir beşer olarak insan birbirine kızabilir, birbirinden kırılabilir. Bu farklı bir durumdur. Mesela; sahabeler birbirine kızdığında sahabeden biri hemen onları uyarırdı. Nasıl? -Biri bir taraftan “lâ ilâhe illallah” derdi, başkası diğer taraftan “lâ ilâhe illallah” derdi. Birbirine kızanlar da akıllarını hemen başlarına toplardı. O tartışan sahabeler yanlarında söylenen “la ilahe illallah” sözünü “Allah’tan başka ilah, kuvvet sahibi, kudret sahibi, mülkün sahibi yoktur. Dolayısıyla bizi her anda imtihana tabi tutan Allah’tır. Her biriniz imtihandasınız, kendinize gelin, aklınızı başınıza toplayın” olarak anlardı, tövbe ve istiğfar ederlerdi. Ne zaman iki kişi tartışsa, aralarında bir kargaşa, bir sorun, sıkıntı yaşansa sahabeler böyle “lâ ilâhe illallah” derdi ve onlara imanı, kardeşini Allah için sevmek gerektiğini birbirlerine hatırlatırlardı.

Kezâlike yubeyyinullâhu lekum âyâtihî: “Allah size ayetlerini böyle beyan ediyor ki (açıklıyor ki).” Leallekum tehtedûn:238 “Hidayete eresiniz.” Yani hidayeti bulasınız, Allah’ın ipine sarılasınız, birbirinize kardeş olasınız, bölünüp parça parça olmayasınız, eski halinize dönmeyesiniz.

Bununla ilgili sahabelerin arasında geçen bir olaydan örnek vereyim. Sahabe anlatır;

Bir gün sahabeden Hz. Ebu Zer (r.a.) kızgınlık anında Hz. Bilal (r.a.)’a; “kara kadının oğlu” deyip onunla alay etti. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz aralarında geçen bu hadiseyi duyunca ikisini çağırıp Hz. Ebu Zer (r.a.)’a;

-Ben sende ve senin bu sözünde cahiliye halini görüyorum. Yoksa sen iman etmemiş miydin, o cahillik halini bırakmamış mıydın, buyurdu.239

Hz. Ebu Zer (r.a.) bunun üzerine caminin önünde yüzünü yere koyup; “Bilal, o kara ayağıyla yüzüme basmadan buradan kalkmayacağım” diye yemin etti. Hz. Bilal (r.a.) geldi; ama öyle yapmadı ve ona hakkını helal ederek onu yerden zorla kaldırdı.

Evet, Hz. Ebu Zer (r.a.) öyle söylediği için tövbe ediyor; ama kuru kuruya tövbe etmiyor, böylesine bir tövbeyle tövbe ediyor.

Bu yüzden birbirimizi küçümsememiz, alaya almamız, dalga geçmemiz bize yakışmaz. Bu, cahiliye halidir, alametidir. Böyle olursa cahiliye dönemindeki gibi bir dönem olur. Bu, Allah’ın ipini sımsıkı tutmak, sarılmak değil; Allah’ın ipini bırakmak, aynı zamanda parçalanmaktır, bölünmektir, Allah’ın bize verdiği nimeti unutmaktır.

İsterseniz kardeşlikle ilgili birkaç ayet okuyayım. Öyle ki Allah’ın bizden nasıl bir kardeşlik istediğini ayetlerle öğrenmiş olalım.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

İnnemâl mu’minûne ihvetun: “Muhakkak ki mü’minler sadece kardeştirler.” Fe aslihû beyne ehaveykum: “Öyleyse kardeşlerinizin arasını ıslah edin.” Onların arasını, gönüllerini sulh edin, onları barıştırıp aralarını düzeltin, onları birbirine sevdirip yaklaştırın. Vettekûllâh: “Allah’a karşı sorumluluğunuzu yerine getirin.” Allah böyle emrediyor, siz de muttakiyseniz, Allah’a karşı sorumluluğunuzu kabul ediyorsanız o halde sorumluluğunuzu böyle yerine getirin; yani mü’minlerin arasını düzeltin, ıslah edin, onları barıştırın, birbirine sevdirin. Leallekum turhamûn:240 “Eğer böyle yaparsanız Allah’ın rahmetine erersiniz.” Allah sizi rahmetinin içine alır ve size rahmetiyle muamele eder. Eğer böyle yapmazsanız, kardeşlerinize rahmet etmediğinizden dolayı Allah’ın rahmetinden mahrum kalırsınız.

Allah “birbirinizin arasını düzeltin” diye emrettiği halde baktığımızda “ben mü’minim, Müslüman’ım” diyenlerin, hem de kendini âlim, şeyh, imam, önder zannedenlerin işleri güçleri birbirini taşlamak, yermek, küçümsemek, hafife almak olduğunu görürüz. Sanki hakkında konuştuğu kişi kardeşi değilmiş gibi gıybetini yapıp “falanca âlim böyle yaptı” diyerek onu küçümser ve bunu yaparken de “ben size doğruyu öğretmek için bunu söylüyorum” deyip ibadet yaptığını zanneder. Küçümsemek maksadıyla söylediği şey de karşısındakinin bir hatasıdır. Herkes hata işleyebilir, Allah hata işleyen biri için böyle yapılmasını mı emrediyor, yoksa “kardeşinin hatasını ört” mü diyor! Ayetlere göre baktığımızda böyle yapanların gerçekten mü’min olmadığı anlaşılır.

Bir de öyleleri var ki sadece kendi yolunda, kendi cemaatinde, tarikatında, mezhebinde olanları mü’minlerden, Müslümanlardan kabul eder, gerisini kabul etmez. Kendi tarafında olmayan birinin takva sahibi bir mü’min, hatta veli olması onlar için fark etmez. Eğer o veli onların cemaatinden değilse onu kabul etmezler. Böyle olanlar Allah’ın ipine sarılmamış, Allah’ın emrini yerine getirmemiştir. Kardeşlerinin arasını bulmak yerine bozmayı tercih edip tefrika yaparak şeytanın vazifesini, işini yapmıştır ve bundan haberleri bile yoktur!

Aynı şey gıybet için de geçerlidir. Biri Allah’ın ipini bıraktığında şeytan onu peşinden sürükler, o da kardeşini çekiştirir, hatta onu çekiştirmeden rahat etmez. Kardeşini çekiştirmek ona muhabbet verir, zevk verir. Bu, şeytanın ona verdiği muhabbettir, zevktir.

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler!” Lâ yeshar kavmun min kavmin: “Sizden bir kavim başka bir kavimle alay etmesin.” Onları küçümsemesin, çekiştirmesin, gıybetlerini yapmasın. Asâ en yekûnû hayran minhum: “Nerden biliyorsunuz belki onlar (o alay edilenler, çekiştirilenler) onlardan (alay edenlerden) daha hayırlıdır.” Belki senin alay ettiğin senden daha hayırlıdır, bunu biliyor musun? -Bilmiyorsun; çünkü bu hükmü verecek olan Allah’tır. Senin işin başka bir kavmi, cemaati, mezhebi, tarikatı, yolu çekiştirmek, onunla alay etmek değil ki! Sen Allah’ın ipine, Allah’ın vahyine sarıl, Allah’ın vahyine davet et, senin işin budur, yoksa başkasını çekiştirmek, onunla alay etmek, yermek senin işin değildir, dedi Allah.

Ve lâ nisâun min nisâin: “Bir kısım kadınlar da başka kadınlarla (alay etmesinler, onları çekiştirmesinler).” Asâ en yekunne hayran minhunn: “Nerden biliyorlar, belki onlar onlardan (Allah katında o alay edilenler, alay edenlerden) daha hayırlıdır.” Allah adına onların hesabını onlar mı görüyor, onlar mı hüküm veriyor ki alay ediyorlar. Eğer alay ediyorlarsa Allah adına hüküm vermişler demektir; çünkü hüküm vermeselerdi onlarla alay etmezlerdi. Ve lâ telmizû enfusekum: “Birbirinizi ayıplamayın, yermeyin.” Ve lâ tenâbezû bil elkâb: “Birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın (birbirinize lakap takmayın).”’

Bi’sel ismul fusûku ba’del îmân: “İmandan sonra fâsık olmak, fâsık ismiyle isimlenmek ne kötü şeydir!” Yani iman ettikten sonra fasık olmayın. Ve men lem yetub: “Kim tövbe etmezse.” Yani ister bir kavmin bir kavimle alay etmesi, ister bir kişinin bir kişiyle alay etmesi, isterse de bazı kadınların bazı kadınlarla alay etmesi olsun bu fark etmez kim eleştirmekten, çekiştirmekten, alay etmekten dolayı tövbe etmezse. Fe ulâike humuz zâlimûn:241 “İşte onlar zalimlerin ta kendileridir.”

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman ettiğini iddia edenler!” Yani mü’minseniz, gerçekten iman etmişseniz şöyle yapmanız lazım. İctenibû kesîran minez zann: “Zandan çokça içtinap edin (sakının).” Yani “bu bence böyledir, zannıma göre şöyledir” deyip kötü zanda bulunmayın, bundan firar edip kaçının. İnne ba’daz zanni ismun: “Zannın bir kısmı günahtır.” İyi olan zan değil; ama kötü olan zan günahtır, dolayısıyla kötü zandan kaçının.

Ve lâ tecessesû: “Casusluk yapmayın.” Birbirinizin hatasını, kusurunu, yanlışını, günahını araştırmayın. Allah başkalarının kusurunu araştırmanın casusluk olduğunu söyledi ve birbirinizin casusluğunu yapmayın, hatasını araştırmayın, buyurdu. Neden? -Seni ilgilendirmiyor da ondan. Onun ameli ona, senin amelin sana aittir. O kendi hesabını kendisi verecek, sen onun hesabını vermeyeceksin. Ve lâ yagteb ba’dukum ba’dâ: “Birbirinizin gıybetini yapmayın.”

Evet, okuduğumuz ayette Allah; “kim bu halden tövbe etmezse zalimlerin ta kendisidir. Mü’min olmuş birinin imanından sonra fasık olması ne kötü şeydir! Böyle yapmayın. Böyle yaparsanız kendinize zulmetmiş, zalimlerden olmuş, fasık olmuş olursunuz. Birbirinizin hatasını, kusurunu, günahını araştırmayın, birbirinizin gıybetini yapmayın” buyurdu.

E yuhıbbu ehadukum en ye’kule lahme ahîhi meyten: “Sizden biri ölmüş kardeşinin etini yemek ister mi (onun etini yemeyi seviyor musunuz)?” Fe kerihtumûhu: “Tabi, ondan tiksindiniz.” Ölmüş bir kardeşinizin etini yemekten tiksiniyorsunuz; ama bilin ki gıybet etmek ölmüş bir kardeşinizin etini yemektir. Hatta bir kardeşinizi öldürüp onun etini yemektir; yani cinayettir, buyurdu Allah.

Biri gıybetini etmekle kardeşini nasıl öldürür?

Manevi olarak öldürür. Birini eleştirir, gıybetini yapar, küçümser, kötülersek mutlaka birinin yanında yaparız. Dolayısıyla yanımızdakinin gönlünde gıybetini yaptığımız kişinin yerini bozmuş, onu aşağı indirmiş oluruz; yani onu yanımızdaki kişinin gönlünde manevi olarak öldürüp etini yemiş oluruz.

Vettekullâh: “Allah’a karşı sorumluluğunuzu yerine getirin.” Allah’ın emrettiği gibi yapın, Allah’ın yasakladığını, sevmediğini yapmayın. Mü’minseniz mü’minlerin tiksinmesi gereken bir halde bulunmayın, kardeşinizin etini yemeyin. İnnallâhe tevvâbun rahîm:242 “Eğer tövbe ederseniz Allah tevvab ve rahimdir.”

Allah, mü’minleri anlatır. “Onların ihtiyacı olduğu halde kardeşlerini kendi nefislerine tercih ederler. Kim nefsinin hırsından, cimriliğinden korunursa işte felaha, saadete erenler onlardır.”243 Mü’minler kendi kardeşlerini kendi nefsine tercih ederler. “Onlardan sonra gelenler dua ederken; rabbimiz! Bizi, kardeşlerimizi ve bizden önce iman ile göçenlerin günahlarını mağfiret et. Onlara karşı gönlümüzde herhangi bir kin, bir ağırlık bırakma. Rabbimiz! Sen mü’minlere, iman edenlere karşı rauf ve rahimsin, derler.”244

Allah ayet-i kerimede “günah ve düşmanlık etmek için birbirinizle yarışmayın” buyurur. Biri birini eleştirip çekiştirirse yanındaki de ona katılarak bu eleştiriye ortak olursa günah ve düşmanlık üzere birbirleriyle yarışmış, yardımlaşmış olurlar. Bu yüzden bu duruma düşmemek için yanımızda birini çekiştirenlere rahatlıkla; “kardeşimin etini bana ikram etmeyin” dememiz, herkesin bizi böyle tanıması gerekir. Evet, ayet devam eder; “Allah’a karşı takva sahibi olun; çünkü Allah’ın azabı çok şiddetlidir.”245 Yani günah ve düşmanlık üzere birbirinize yardım ederseniz Allah’ın azabı çok şiddetlidir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “kim bir kardeşiyle alay ederse alay ettiği o konu onun başına gelmeden, Allah bunu ona yaşatmadan onun ruhunu almaz‘’246 buyurmuştur. Bu nasihati asla unutmamamız lazım. Bir konuda biriyle alay edersek Allah onu mutlaka başımıza getirir ve bize yaşatır. Böylelikle alayımızın karşılığını verir. Bu, Allah’ın azabıdır. Allah’ın azabı çok şiddetlidir demek bu demektir.

Evet, ayetlerle mü’min kardeşliğini öğrenmeye çalışıyoruz.

“Mü’min erkeklerle mü’min kadınlar birbirlerinin velileridir. Onlar iyiliği emreder, kötülükten de men eder (yani emri bil ma’ruf, nehyi anil münkeri yerine getirirler). Namazı ikame ederler, zekâtı verirler, Allah’a ve resulüne itaat ederler. İşte Allah onları rahmetinin içine alıp, rahmetiyle onlara muamele edecek. Muhakkak ki Allah aziz ve hâkimdir.”247

“Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kavmin, Allah’a ve onun resulüne iman etmeyen, itaat etmeyen kimseleri sevdiğini göremezsin. Onlar isterse babaları, evlatları, kardeşleri veya aşireti, kavmi, ırkı olsun onları sevmezler.”248 Allah’a ve ahirete iman edenler Allah’ı sever, Allah için sever. Allah’ı sevmeyenleri, Allah’a ve resulüne muhalefet edenleri ise en yakınları bile olsa sevmezler.

Neden?

“Çünkü onların kalplerine iman yazılmıştır.”249 Allah’ı sevenlerin gönlünde iman yer etmiş, yazılmıştır. Bu yüzden severken imanlarıyla severler. İmanlarıyla sevince mü’min olarak sevmiş olurlar. Mü’minler Allah’ı sever, Allah için sever, Allah’ı seveni sever; ama Allah’a ve resulüne saygı göstermeyen, itaat etmeyenleri ise sevmezler.

“Allah onları kendinden bir ruh ile destekleyecek. Onları altlarından nehirler akan cennetlere koyacak ve onlar orada ebediyen kalacaklar. Allah onlardan razı olmuş, onlar da Allah’tan razı olmuşlardır. İşte Allah’ın tarafında duranlar, Allah’a yardım edenler bunlardır. Kurtuluşa erenler, saadete erenler de onlardır.”250

Birbirine kötülük yolunda, yanlış yolda yardım edenler de şeytanın arkadaşlarıdır. Onlar yanlışta birbirlerini desteklerler ve birbirlerinin yakasını bırakmazlar, şeytan da onların yakasını bırakmaz; çünkü Allah ayet-i kerimede “onlar, yakalarını şeytanın elinden kurtaramazlar”251 buyurmuştur. Birbirlerini destekleyip arkadaş oldukları için arkadaşları onlardan ayrılmaz. Bu yüzden ya mü’minlere arkadaş olur ve Allah’ın rızasını kazanarak kurtuluşa ereriz ya da şeytana arkadaş olur, kaybederiz. Allah bize nasihat edip “tercih sizindir” diyor.

Allah, bir de Hz. Âdem (a.s.)’ın çocukları Habil ile Kabil’i anlatır; “Kabil’in nefsi onu kardeşini öldürmeye sevk etti. (O da hasedinden dolayı şeytana, nefsine uyup) kardeşini öldürdü.”252 Kabil, kardeşi Habil’e haset edip onu kıskandığı için şeytan ve nefis onu kardeşini öldürmeye sevk etti, o da kardeşini öldürdü. Allah, Habil’in kurbanını kabul etmiş, Kabil’in ise kabul etmemişti. “Kardeşi Habil ona; Allah, kurbanı ancak takva sahiplerinden kabul eder, demiş ve o da seni öldüreceğim demişti.”253 Biri sözde iman edip kurban vermiş, diğeri ise gerçekten iman etmiş ve gerçekten kurban vermiş bir mü’min…

Allah, bu ayetle sadece Habil ile Kabil’i değil aynı zamanda mü’minleri ve onların karşısında olanları anlatır. Mesela öyleleri var ki; mü’minler tarafından sevilen birine; “ben sevilmeye ondan daha layığım” deyip ona haset etmeye başlar ve elinden gelse tıpkı Kabil’in yaptığı gibi onu öldürür. Zahiri olarak öldürmeyi beceremezse onu eleştirmeye, çekiştirmeye, yermeye başlar. Böyle yaparak onu manevi olarak öldürür ve etini yer; ama bundan haberi bile yoktur.

Mü’minlerin arkasından onları başkasının yanında eleştirip çekiştirenler Kabil’in yaptığını yapmıştır. Böylelerine; “hani sen kardeştin, hani mü’minler kardeşti, hani sen Allah’ın ipine sarılmıştın” demek lazım.

Dünyadayken Allah için birbirini sevip kardeş olamayanlar birbirini eleştirip çekiştirenler Kıyamet günü birbirine düşman olur ve birbirinden kaçar; çünkü Allah ayet-i kerimede “Kıyamet günü kişi anasından, babasından, kardeşinden, evladından kaçar.”254 “Muttakiler hariç en candan dostlar bile birbirine düşman olur”255 buyurmuştur. Sadece Allah için birbirini sevip birbirine hayrı tavsiye edenler, hayırda yarışanlar, Allah’ın istediği gibi kardeş olanlar birbirinden kaçmaz.

Allah’ın istediği gibi bir kardeşlik yaşamayı istiyorsak bu durumda Allah’ın bizden nasıl bir kardeşlik istediğini bilmemiz gerekir. Bu da ancak Allah’ın vahyiyle mümkündür. Yoksa kardeş olmamız hiçbir zaman mümkün olmaz. Aksine gönlümüzde kin, hased ve nefret olur ve birbirimizi eleştirip çekiştiririz sonra Kıyamet günü birbirimize düşman oluruz ve birbirimizden kaçarız. Bu yüzden sohbetlerimizde hep Allah’ın ayetlerini, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hadislerini anlatıyoruz ki kardeşliği Allah’ın kitabına, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatına göre gerçek manada öğrenip yaşayabilelim.

Evet, kardeşlikle ilgili ayetleri öğrenmeye devam ediyoruz;

“Onların göğsünden kini, hasedi (mü’minlere karşı gönüllerinde her ne ağırlık varsa) söker atarız. Onlar kardeşler olarak tahtlar üzerinde karşılıklı otururlar.”256 Demek ki cennet ehlinin özelliği gönüllerinde kinin, hasedin, ağırlığın kalmamasıymış. Allah onların gönlündeki kini, ağırlığı temizlemiş, böylelikle onlar gerçek manada kardeş olmuşlardır.

İhvan, kardeş demektir. Bu dünyada kardeş olanların gönülleri cennet olmuş, onlar da cennete layık olmuştur. Allah mü’minlerin kalbinden bu kini söküp atıyorsa o halde orada cezalarını çekmiş ve temizlenmişlerdir. Mü’minler cezalarını son nefeste, kabirde, kıyamet yerinde, sırattan geçerken çeker; çünkü temizlenmeden olmaz. Onun için biri cennete hesapsız gitmek, sıratı şimşek gibi geçmek istiyorsa gönlündekini, nefsini temizlemelidir.

Kardeş olmak zor bir iş değildir. Bunun tek bir karşılığı vardır; o da imandır. Allah’ı seviyorsan o halde Allah’ın sevdiğini sevmen gerekir. Allah; “kardeş olun, bir olun, beraber olun. Hep beraber Allah’ın ipine sımsıkı sarılın.”257 Tek kelimeyle; “iman edin, imanınız imanı sevsin, Allah için sevsin” buyurmuştur. Sevmek, kardeş olmak, Allah’ın ipine sarılmak bir iman meselesidir. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kim din kardeşinin ayıbını örterse Allah da dünya ve ahirette onun ayıbını, kusurunu örter”258 buyurmuşsa biz de Allah’ın ayıbımızı, kusurumuzu hem dünya da hem de ahirette örtmesini istiyorsak bu durumda yapmamız gereken şey önce kendimize sonra etrafımıza rahmet olmaktır.

Evet, kendimize rahmet etmemiz gerekir. Biz kendimize rahmet edeceğiz ki Allah’ın rahmetinin içine girebilelim ve Allah bize rahmet etsin. Allah’ın bize rahmet etmesinin şartı kardeşlerimize rahmet etmemizdir. Kusurumuzu, günahımızı örtmesinin şartı ise kardeşlerimizin günahını, kusurunu örtmemizdir. Böyle yaparsak Allah da bizim kusurumuzu örter; ama yapmazsak Allah’ın ayıbımızı örtmesine layık olmamış oluruz. Biz nasıl ki kardeşimizin ayıbını, kusurunu onun yüzüne vuruyor ya da onu çekiştirip, gıybetini yapıyorsak Allah da hem dünyada hem de ahirette bizim kusurumuzu yüzümüze vurur; çünkü buna layık olmuşuz, bunu sevmiş, buna iman etmiş, bundan tat almışız. Allah’ın ölçüsü, âdeti herkes için böyledir.

“Mü’minler, Müslümanlar birbirinin kardeşidir.”259 Mü’min, kardeşinin bir hatası, kusuru olduğunda ya da bir ihtiyacı, eksiği olduğunda onu terk edip ihmal etmez, onu öylece bırakmaz. Eğer gerçekten kardeş olmuşsa onun için elinden geleni yapar.

“Onların ihtiyaçları olduğu halde onlar mü’min kardeşlerini kendi nefislerine tercih ederler.”260 İşte, Allah onlardan, onlar da Allah’tan razı olmuştur. Onlar bir yanlış, bir kusur işledi diye kardeşlerini terk etmez ve ihmal etmezler.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “sizden biriniz kendisi için istediğini din kardeşi için de istemedikçe iman etmiş olmaz”261 buyurmuştur. Bu durumda kendimiz için hem dünyaya hem de ahirete ait istediğimiz her şeyi kardeşimiz için de istememiz gerekir. Yoksa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e göre mü’min olmuş olmayız. Bu durumda kendimizi “acaba ben mü’min miyim” diye hesaba çekmemiz gerekir.

Şimdi de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in kardeşliği nasıl anlattığını anlamaya çalışalım. Öyle ki kardeşliği Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den öğrenip onun yaptığı gibi yapabilelim ve örnek olarak onu almış olalım.

“Kardeşinle mücadele etme, onunla alay etme, ona verdiğin sözden de dönme.”262

“Allah için birbirini sevenler birbirini yıkayan eller gibidirler. Ne zaman iki mü’min bir araya gelse Allah birini diğeriyle faydalandırır.‘’263 Mü’minler bir araya geldiğinde birbirini yıkayan iki el gibi olur. Allah mutlaka birini diğerinden hem maddi olarak hem manevi olarak faydalandırır, haliyle ikisi de birbirinden faydalanmış olur, böylelikle ikisi de kazanır. Demek ki mü’minlerin bir araya gelmesi rahmetmiş, hayırmış, yan yana geldiklerinde birbirlerini yıkıyorlarmış.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir gün sahabesine;

-Allah’ın kulları arasında bir grup var ki onlar ne peygamber ne de şehittirler; ama Allah indindeki makamları sebebiyle Kıyamet günü peygamberler de, şehitler de onlara gıpta ederler, buyurur.

Sahabeler;

- Ya resulullah! Onlar kimlerdir, bize haber ver, derler.

Allah’ın resulü ise;

-Onların aralarında ne kan bağı, ne de birbirlerine bağışladıkları bir mal vardır. Onlar böyle olduğu halde onlar, Allah’ın ruhu (Kur’an) adına birbirlerini sevenlerdir, diye cevap verir.264

Onlar Allah için birbirlerini severken Allah’ın ruhu adına, Allah’ın nefhettiği ruhtan dolayı birbirlerini severler; ama hadisi yazan âlimlerimiz Allah’ın ruhu adına diye geçen kısma parantez içinde Kur’an yazmışlar ve hadisi “onlar birbirini Kur’an için severler manasına” getirmişlerdir. Eğer Allah’ın ruhu adına sözünden kasıt Kur’an olsaydı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’ın ruhu adına demez, açık açık “Kur’an” derdi. Bu yüzden parantez içindeki kısım doğru değildir.

Peki, Allah’ın ruhu adına sevmek ne demektir?

Allah’ın nefhettiği ruh adına sevmek, karşındakinin mü’min kardeşin olduğunu, onda Allah’ın tecelli ettiği ruh olduğunu bilerek onu sevmek demektir. Sizde Allah’ın nefhettiği ruh vardır, dolayısıyla siz aynısınız, birsiniz. Nasıl ki beden olarak Hz. Âdem (a.s.)’dan iseniz ruh itibariyle de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nurundan; yani Allah’ın nurundansınız. Allah ayet-i kerimede Nefahtu fîhi min rûhî:265 “Ona ruhumdan nefhettim” buyurmuşsa o halde kardeşinde tecelli eden Allah’ın ruhunu sevmen gerekir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “onlar Allah’ın ruhu adına birbirlerini sevenlerdir” buyurmuştur. İşte Allah’ın ruhu adına sevmek bu demektir.

Hadis devam eder; “onlar Allah’ın ruhu adına birbirlerini sevenlerdir. Allah’a yemin ederim, Kıyamet günü onların yüzleri mutlaka nurdur. Onlar bir nur üzeredirler. Herkes korkarken onlar korkmazlar, insanlar üzülürken onlar üzülmezler.”266

İnsan kirlenmiş olabilir; ama biri mü’minse Allah’ı, Allah’ın resulünü ve kitabını kabul ediyorsa ne kadar kirli olursa olsun Hz. İnsan olma cevherini taşır. Bu yüzden Allah’ın ona nefhettiği ruhtan dolayı onu sevmen gerekir. İnsan ne kadar hatalı, kusurlu, günahkâr olursa olsun, mutlaka Allah’ın güzellikleri onun üzerinde görünür. Yoksa “benim seveceğim insan hatasız, kusursuz, eksiksiz, yanlışsız olmalıdır” dersen melek aramış olursun. Böyle bir insan yoktur. Biri beşerse mutlaka hatası, kusuru, acziyeti, yanlışı, günahı vardır.

Mesele; yanlışı görmek değil Allah’ın insana nefhettiği ruhu görmek, insana bu bakışla bakıp; “benim karşımdaki, Allah’ın kendi ruhundan nefhettiği insandır. Allah’ın onun üzerinde bir muradı vardır. Allah onun rabbidir, onu terkip eden, ona bu fıtratı verendir” demek ve Allah’ın nefhettiği ruhtan dolayı onu sevmektir. Bu yüzden herkesi insan olduğu için sevmemiz gerekir.

Hep beraber Allah’ın bize kardeşlik için emrinin, tavsiyesinin, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nasihatinin ne olduğunu anlamaya çalıştık. Öğrendik ki Allah için birbirini sevenler, insanları kardeş olarak bilenler ve kardeş olanlar kazanıyormuş. Nefsinin tuzağına düşüp; “şu şöyle yanlış yapıyor, bu sevilmeye layık değildir, buna kızmak, hakaret etmek, küsmek lazım” diyenlerin de artık nefsine uyduğunu anlamaları gerekir. Allah’ın sevdiği, istediği hal bu hal değildir.

Peki, Allah’ın bizden istediği hal nedir?

Kardeş olmak, hep beraber Allah’ın ipine sımsıkı sarılmak, birbirimize Allah’ı hatırlatmak, hayrı, sabrı, hakkı tavsiye etmek, hak yolunda, güzellik yolunda, iyilik yolunda yardımlaşmak, kötülük yolunda, günahta, yanlışta ise yardımlaşmamaktır. Kardeş olmaz da kötülük yolunda birbirimizle yardımlaşırsak zalim oluruz.267 Bu bir gönül meselesi, bir iman meselesidir.

Dünya hayatını yaşarken insanlarla muhatabız. Bu yüzden Allah’ın rızasını da, gazabını da onlara yaptığımız muameleyle kazanırız. Bilelim ki insanlara nasıl bir muamele yaparsak Allah’tan da öyle bir muameleyi hak ederiz.

Neden?

O muameleyi seviyoruz da ondan; çünkü insan sevdiği şeyleri yapar. Eğer birinin hatasını örtmüyorsak bunu sevdiğimiz için öyle yaparız. Bu durumda Allah bize yaptığımız muameleyi yapmaz da günahımızı, hatamızı örterse bize zulmetmiş olur. Niye? -Çünkü hatanın, günahın açığa çıkmasını sevmişiz, onu konuşmuş, onu anlatmışız. Bu durumda Allah bizimkini açığa çıkarmazsa hiç olur mu!

“Kendiniz için istediğinizi kardeşiniz için de istemedikçe mü’min olmazsınız”268 buyurmuştu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz. Kul, Allah’ın kendisine nasıl ihsan etmesini istiyorsa mü’min kardeşi için de; “kardeşim hem dünyayı hem ahireti kazansın. Allah ona ne kadar ihsan ederse etsin yeter ki kazansın” demeli ve hiç kimse hakkında ayrım yapmadan herkes için Allah’tan istemelidir. Tabi mü’min kardeşi için istemelidir, kâfir için değil; çünkü dünya nimeti kâfirin elinde olsa bu ona da, insanlara da zulüm olur.

Allah, kendisine ve resulüne karşı gelenleri en yakını bile olsa sevmeyen mü’min kulları anlatırken; “Allah, onların kalplerine imanı yazmıştır”269 buyurmuştur. İmanı yazmak demek imanı nakşetmek demektir. Allah’ın kalbe nakşettiği iman silinmez. Bu iman gelip geçici değildir. Böyle bir imana sahip olanlar Allah’ı bir anlık sevip sonra sevmekten vazgeçenler değildir; çünkü Allah onların kalplerine iman yazmış, nakşetmiştir.

Evet, hep beraber kardeş olmaya çalışacağız inşallah. Birbirimizi eleştirmekten, yermekten, çekiştirmekten, birbirimizin gıybetini yapmaktan, birbirimizi kırmaktan uzak durup kurtulacağız ve birbirimize imanla, aşkla bakmayı öğreneceğiz inşallah.

Unutmamamız lazım ki insanları kırmamak ne kadar önemliyse onlara kırılmamak da en az o kadar önemlidir. Kırılmamak; büyük durmak, büyük olmak, aynı şekilde yanlış yapanları affetmektir. Diyelim ki birine kırıldınız ve ona ait sıkıntıyı üzerinizden bir türlü atamadınız. Bu durumda yapmanız gereken şey; “sana şundan dolayı kırıldım ve bu benim elimde olan bir şey değildir. Bunu gönlümde sana karşı olan bu ağırlığı silmek için söylüyorum. Söyleyeyim ki sana karşı olan bu ağırlık, bu leke gitsin” deyip bunu kardeşimize söylemektir. Böyle yaptığımızda kardeşimizin bundan dolayı bizden özür dileyeceğini görürüz. Dolayısıyla bu ağırlık, bu leke gönlümüzden silinir. Bu yüzden böyle şeyleri gönlümüzde biriktirmeyelim.

Mesela bir kardeşimizin gönlü başka bir kardeşimize karşı kırılıyor; ama bunu ona söyleyemiyor ve ilk başta küçük olan bu kırgınlığını gönlünde öyle bir büyütüyor ki sonra altında ezilip yıkılıyor ve darmadağın oluyor. Bu, insanın kendine yaptığı zulümdür ve “Allah zalimleri sevmez.”270 Niye kendine bu kadar zulmediyorsun! Güzellikle söylersen kardeşin seni anlar. Korkma, hiç kimse geri zekâlı değildir. Herkes her şeyi anlayabilecek durumdadır. “Kardeşim, şunu şöyle yaptın ya elimde olmadan sana gönlüm kırıldı” dersen karşındakinin “kusura bakma, özür dilerim, bilmiyordum. Farkında olmadan oldu, aslında niyetim o değildi” dediğini görürsün.

Sen böyle yapmazsan şeytan gerekeni yapıp “bak sana hakaret etti, seni küçümsedi, ciddiye almadı, seni bir şey saymadı, hani kardeşindi” deyip kırgınlığını büyütür ve eline bıçağı alıp o kardeşlik bağını kesmeye başlar. Kesmese bile sürte sürte onu yakar. Bu da imanına zarar verir, dolayısıyla bir de bakarsın ki artık bu kırgınlığı silemiyorsun.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “cennete giremezsiniz iman etmedikçe, iman etmiş olmazsınız birbirinizi sevmedikçe”’271 buyurur. Nefis ve şeytan kardeşlik bağımızı kemirirken imanımızı kemirir. Buna müsaade etmememiz gerekir. Bu, bütün kardeşlerimiz için geçerlidir. Bu yüzden imanımızı, kendimizi, Allah’a kul olmayı, ayetleri, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nasihatini hafife almayalım. Allah ve resulü ne söylerse söylesin doğru olduğunu bilelim. Ya Allah’ın emrettiği, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in dediği gibi yaparız ya da “ben kendi işimi kendim hallederim” deyip onu kabul etmeyiz; ama bilelim ki kimse bunu kendi kendine halledemez; çünkü bu kendi başımıza halledebileceğimiz bir iş değildir. Bunun için Allah’a itaat etmemiz ve resulüne tabi olmamız gerekir. Başka kurtuluş yoktur! Eğer böyle yapmazsak Allah’a itaat etmemiş, Allah’ı dinlememiş, resulüne de tabi olmamış oluruz. Bu yüzden iman hafife alınacak bir şey değildir. Aynı şekilde kardeşlik de hafife alınacak bir şey değildir.

Yaşadığımız şeyler her ne olursa olsun ya imanımızı artırır ya da imanımızdan bir şeyler alır. Allah’a ve resulüne uyup tabi olduğumuzda mutlaka imanımız, insanlığımız, Allah’a yakınlığımız artar. Bunun tersi olursa bu defa da imanımızdan, Allah’a olan sadakatimizden, Hz. İnsanlığımızdan bir şeyler kaybederiz. Dolayısıyla Allah’tan, resulünden uzaklaşır ve şeytana yaklaşırız. Yeminle söylüyorum bu böyledir.

Mesela bazen oluyor günlerce, aylarca, yıllarca bir şeyi tekrar tekrar söylemek zorunda kalıyorum. Arkadaşlar ise bildiği gibi yapmaya devam ediyor. Oysaki söylediklerim Allah’ın vahyidir, resulünün yaptığı ve emrettiğidir. Buna rağmen bazı kardeşlerimiz “yok, ben daha iyi biliyorum” diyebiliyor. Sen daha iyi biliyorsan haydi yap bakalım! Git bakalım nereye gidiyorsun! Nereye kadar gideceksin! Allah’a, resulüne iman bu değildir. Sen her şeyi biliyorsan o halde ne Allah’a ne de resulüne ihtiyacın vardır. Sen zaten onları kabul etmemişsin.

Hiç kimse iş iman konusuna gelince; “ben yapamadım, beceremedim, gücüm buna yetmedi” diyemez; çünkü gönlü, Allah sana teslim etmiştir. Oranın sultanı, halifesi sensin ve Allah orda senin iradene göre tecelli eder. Bu yüzden irade etmen, bunu istemen, bu çabayı, gayreti sarf etmen gerekir. Ya iman edersin ya da etmezsin. İman etmiyorsan etme, niye münafık oluyorsun! “Ben iman etmek istemiyorum. Allah böyle söyleyebilir; ama ben kendi bildiğim gibi yaparım” de. Bu, zahiri bir şey değil ki bahane arayıp “ya rabbi! Gücüm buna yetmedi, aç kaldım, mecbur yedim” diyesin. Zaten aç kaldığını seni yaratan bilmez mi? Senin için haram kıldıklarını bile mecbur kaldığında sana helal kılıp “ye” demedi mi!272 Allah hiç sana yapamayacağın bir şeyi emreder mi?

Nefsine sarılıp; “ben yapamam, benim ilahım, benim rabbim bunu kabul etmiyor” diyorsan o zaman münafık olursun! Münafıklar cehennemin en alt tabakasındadırlar.273 Bari kâfir olup, müşrik olup bir üst tabakaya çık, münafık olup en alta girme. Hem “Müslümanım” diyorsun hem de “ben yapamam, gücüm nefsime yetmez” diyorsun. Böyle bir şey olur mu! Allah’ın huzurunda böyle mi söyleyeceksin, seni yaratan sana ne verdiğini bilmiyor mu! Allah yapamayacağın bir şeyi senden nasıl ister! “Yapamadım, gücüm buna yetmedi” demek bahane değildir, böyle bir bahane olmaz.

Bizimle beraber olanlar mutlaka Allah’a dost olmayı, Allah’ı, Allah’ın vahyini kabul etmelidir. Bununla beraber peygamberini de kendisine örnek olarak kabul etmelidir. Kardeşlerimiz için velayetten aşağısını; yani mü’min olmaktan aşağısını kabul edemem. Aynı şekilde “Allah yanlış yapıyor” diyen birini de kabul edemem. Benim işim ona iman ettirmektir. Beni dinlemezse ona nasıl yardım edebilir, bu imanı ona nasıl kazandırabilirim!

Allah; “kardeş olun. Birbirinizi sevin, birbirinize yardım edin, birbirinize hayırda destek olun. Yanlışta birbirinize yardım etmeyin. Birbirine yanlışta yardım edenler gibi olmayın; yani şeytanın vazifesini, işini yapmayın”274 buyuruyorsa o halde elimizden gelen bütün kardeşliğimizi gösterip birbirimize hayırda yardımcı olacağız ve Allah’ın resulünün vazifesini yapacağız, şeytanın vazifesini de yapmayacağız inşallah.

Allah hepimizi gerçek manada kardeşler eylesin inşallah! Birbirini Allah için seven, Allah için bir araya gelen, Allah için merhamet eden, Allah için affeden, Allah için kırılmayan, kardeşini hoş gören kullarından eylesin. Allah bizi Kıyamet günü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in haber verdiği yüzü nurlu olan o insanlardan, kardeşlerden eylesin.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Âli İmran/103 ↩
  2. Âli İmran/103 ↩
  3. Âli İmran/103 ↩
  4. Buhari, İman 22; Ltk 15; Edeb 44; Müslim, Hibât 40 ↩
  5. Hucurât /10 ↩
  6. Hucurât /11 ↩
  7. Hucurât /12 ↩
  8. Haşr /9 ↩
  9. Haşr /10 ↩
  10. Mâide /2 ↩
  11. Tirmizî, Kıyamet 53 ↩
  12. Tevbe /71 ↩
  13. Mücâdele /22 ↩
  14. Mücâdele /22 ↩
  15. Mücâdele /22 ↩
  16. Araf /202 ↩
  17. Mâide /30 ↩
  18. Mâide /27 ↩
  19. Abese /33-36 ↩
  20. Zuhrûf /67 ↩
  21. Hicr /47 ↩
  22. Âli İmran/103 ↩
  23. Tirmizi, Birr 19 ↩
  24. Hucurât /10 ↩
  25. Haşr /9 ↩
  26. Buhârî, İmân 7; Müslim, İmân 71, 72; Tirmizî, Kıyâme 59; Nesâî, İmân, 19, 33 ↩
  27. Tirmizî, Birr 58 ↩
  28. Deylemi ↩
  29. Ebu Davud, Büyu 78 (3527) ↩
  30. Hicr /29, Sâd /72 ↩
  31. Ebu Davud, Büyu 78 (3527) ↩
  32. Âli İmran/103, Asr /3, Mâide /2 ↩
  33. Buhârî, İmân 7; Müslim, İmân 71, 72; Tirmizî, Kıyâme 59; Nesâî, İmân, 19, 33 ↩
  34. Mücâdele /22 ↩
  35. Şura /40 ↩
  36. Müslim, İman 93-94; Tirmizi, Et’ime 45; İbni Mace, Mukaddime, 9 ↩
  37. Bakara /173, Nahl /115 ↩
  38. Nisa /145 ↩
  39. Hucurât /10, Mâide /2, Bakara /148 ↩