close

CİHAD

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Bugün hep beraber cihadı anlamaya çalışacağız inşallah. Cihad, Allah’ın emridir ve kelime manası itibariyle cehd etmek, çaba, gayret sarf etmek manasına gelir. İki türlü cihad vardır; birincisi zahiri olarak yapılması gereken cihad; yani çaba, gayrettir. İkincisi de manevi olarak yapılması gereken cihattır. Mesela âlimler aklıyla, ilmiyle manevi olarak cihad ederler. Bu şekilde Kur’an’dan, sünnetten hüküm çıkaranlara müctehid; yani aklıyla, ilmiyle cihad eden âlim denir.

Cihad derken sadece savaşı anlamamamız gerekir; çünkü savaş cihadın içinden sadece bir parçadır. Allah mutlak surette her mü’mine, iman edenlere cihadı emreder. Hatta öyle ki ayet-i kerimede; “eğer cihad etmek size her şeyden daha sevgili değilse Allah’tan belanızı bekleyin”195 buyurur. Demek ki cihadı bir de sevmek gerekiyormuş.

Cihad, hayatın bütününü kapsar; yani hayat baştan sona cihattır, mücadeledir. Kul bu hayat cihadında kendisiyle rabbi arasına giren her şeyle mücadele eder. Hiç kimse bu mücadeleyi kendi kafasına göre yapmamalı, Allah’tan ve resulünden öğrenmelidir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah nasıl emretmişse öyle yapmış, öyle yaptırmış, öyle tavsiye etmiştir.

Allah’ın vahyettiği her şey mutlaka bize lazımdır. Dolayısıyla kulun, Allah’ın vahyine önce iman etmesi, onu anlaması, sonra gereğini yerine getirmesi gerekir. Hiç kimse Allah’ın ayetlerini duymamış, anlamamış gibi yapamaz.

İsterseniz önce cihadla ilgili ayetleri anlamaya çalışalım. Öyle ki cihadı Allah’tan ve onun vahyinden öğrenmiş olalım.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Kul: “De ki.” Daha önceki sohbetimizde içinde “de ki” kelimesinin geçtiği ayetlerin inşa ayeti olduğunu söylemiştik. Allah kul “de ki” ile başlattığı ayetlerde yapılması gerekenleri ve nasıl olmamız gerektiğini bize beyan edip; “böyle söyle, böyle yap” der. Bu yüzden biri, Allah’ın “de ki” ile başlayan ayetinde kendisine emrettiği bir şeyi söyleyecekse bu söylediğinde dürüst olması gerekir; yani Allah’ın bu emrinin onun üzerinde görünmesi gerekir. Eğer o, vahye iman etmemiş, onu ahlaka, amele dönüştürmemişse bunu söyleyemez, söylerse yalancı olur; çünkü Allah “de ki” diyorsa “önce sen böyle de, sen böyle ol” demiştir.

İn kâne âbâukum: “(De ki onlara) Babalarınız.” Ve ebnâukum: “Çocuklarınız.” Evlatlarınız, oğullarınız. Ve ihvânukum: “Kardeşleriniz.” Ve ezvâcukum: “Eşleriniz.” Ve aşîretukum: “Aşiretiniz.” Irkınız, taraflarınız, akrabalarınız. Ve emvâlun iktereftumûhâ: “O biriktirdiğiniz mallarınız.” Ve ticâretun tahşevne kesâdehâ: “Kesata uğramasından korktuğunuz ticaretiniz.” Ve mesâkinu terdavnehâ: “O razı olduğunuz (sevdiğiniz) evleriniz.” Ehabbe ileykum minallâhi ve resûlihî ve cihâdin fî sebîlihî: “Eğer bunlar sizin için Allah’tan, resulünden ve onun yolunda cihad etmekten daha sevgiliyse.” Onları Allah’tan, resulünden, Allah yolunda cihad etmekten daha çok seviyorsanız. Fe terabbesû hattâ ye’tiyallâhu bi emrihî: “O zaman Allah’ın emri (gazabı) gelinceye kadar bekleyin.” Eğer böyleyseniz Allah’tan size gelecek gazabı bekleyin. Vallâhu lâ yehdîl kavmel fasikîn:196 “Allah fasık olan kavmi hidayete erdirmez.” Böyle olanlar fasıktır, dolayısıyla Allah onları hidayete erdirmez.

Allah bu ayette; “ister babalarınız, anneleriniz, evlatlarınız, akrabalarınız olsun, ister mallarınız, ticaretiniz, evleriniz, aşiretiniz olsun; yani her ne olursa olsun birini bile Allah’a, resulüne ve Allah yolunda cihad etmeye tercih ederseniz belanızı bekleyin; çünkü fasık olmuşsunuz ve Allah fasıkları hidayete erdirmez” demekle insanın hayatında gerekli olan hiçbir şeyi dışarıda bırakmamış, kendi yolunda cihad etmeyi hayattaki her şeyden sevimli görmek gerektiğini beyan etmiştir.

Belki hiçbir şeyi Allah’tan, resulünden daha fazla sevmeyebiliriz; ama bu yetmez. Sadece “ben Allah’ı ve resulünü her şeyden çok seviyorum” demekle kendimizi kandırmış oluruz. Bu yüzden Allah ayete cihadı ekledi ki kimse kendini kandırmasın ve Allah ve resulünü hayatındaki her şeyden daha çok sevip sevmediğini anlasın; çünkü eğer Allah yolunda cihad etmeyi bunlardan daha çok severse Allah ve resulünü de her şeyden çok seviyor demektir, sevmiyorsa bu durumda Allah’ın fasık dediklerinden olmuştur. İşte, Allah böyleleri için “belanızı bekleyin” buyurdu.

Peki, Allah yolunda cihadın neden her şeyden daha sevgili olması gerekir?

Çünkü Allah yolunda cihad etmek Allah’ı sevmekle, rızasını kazanmak için çaba, gayret sarf etmekle ölçülür. Allah’ı seviyorsan cihad etmeyi, onun rızasını, dostluğunu, yakınlığını kazanmak için her türlü fedakârlığı yapmayı sevebilirsin ve her şeyini Allah için feda edebilirsin. Kim ne derse desin, her şeyi kaybetmeyi göze alabilirsin; ama Allah’ın rızasını kaybetmeyi göze alamazsın. Bu, iman ile ilgilidir; yani Allah yolunda cihad imanın göstergesidir.

Bu yüzden ne kadar imanın varsa cihadın da, çaban da, gayretin de o kadar olur. Bu cihad her anda yapılması gereken cihaddır; yani gerektiğinde her şeyden vazgeçebilmen; anneni, babanı, evladını, malını, ticaretini, evini, aşiretini, ırkını Allah yolunda feda edebilmen, her şeyini Allah yolunda harcayıp kullanabilmen gerekir. Böyle bir durumda tek bir çaren kalır; o da Allah’ı istemek, onun için her şeyi feda edebilmektir. Yoksa böyle değilsen fasık olur, yalancı olmuş olursun ve Allah fasıkları hidayete erdirmez.

Dikkat edilirse Allah ayette böyleleri için kâfir demeyip fasık dedi. O halde Allah bunu iman edenlere, iman ettiğini iddia edenlere, “ben mü’minim, Müslümanım” diyenlere söylüyor.

Allah yolunda ne zaman, nasıl cihad etmek gerekiyorsa öyle cihad etmek gerekir. Bir, Allah’ın emirlerini yerine getirirken cihad etmek, bir de Allah’ın yapmayın dediklerinden sakınırken cihad etmek vardır. Aynı şekilde bir zahiri bir de manevi olarak yapılması gereken cihad vardır; yani kul baştan sona her anında cihad halindedir.

Bir örnek vermek gerekirse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz savaştan dönerken sahabeye; “küçük cihattan büyük cihada döndük. Bu, nefsimizle yapacağımız cihattır”197 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, sahabesiyle beraber döndüğü bu savaş öyle bir savaştı ki bir kişiye yirmi kişi düşmüştü, üstelik sahabelerin doğru dürüst silahları dahi yoktu. Bütün bu olumsuz şartlara rağmen Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yaptıkları bu savaş için küçük cihad buyurdu; yani bir kişinin yirmi kişi ile savaşması küçük cihaddır, bundan daha büyüğü bizi bekliyor, dedi. Demek ki nefisle savaşmak; karşı karşıya kaldığımız tam teçhizatlı yirmi düşmandan bile daha şiddetliymiş.

Eğer düşmanı bilmezsek, tanımazsak, anlamazsak onunla savaşmamız mümkün olmaz. Hatta işin daha da garibi, böyle bir savaşın içinde olduğumuzdan haberimiz bile yoktur. Bir yandan bize saldıran nefisle, bir yandan şeytanın verdiği vesveseyle, bir yandan da dünyaya ait bizi aşağı çeken arzu ve isteklerimizle cihad etmemiz gerekir. Bu yüzden Allah cihaddan daha sevimli olmaması için; anneyi, babayı, aşireti, ticareti, evi, dünyaya ait kendisiyle huzur bulunan, sükûn bulunan ne varsa her şeyi saymıştır. Demek ki Allah’ın bu saydıklarının hepsi cihad edilmesi gereken hususlarmış ve bunların bizi aldatmaması, Allah yolunda cihad etmekten alıkoymaması lazımmış.

Allah’ın rızasını kazanmamız için her şeyi feda edebilmemiz, bu uğurda hiçbir şeye bakmamamız, gerektiğinde hiç kimseye de taviz vermememiz gerekir. Gerektiğinde ne malı, ne evi, ne huzuru, ne anayı, ne babayı, ne kardeşi, ne de evladı kaybetme korkumuz olmalıdır. Eğer bunlar için herhangi bir taviz verirsek olmaz. Allah yolunda cihad edip onun rızasını kazanmaya, Hz. İnsan olmaya, âbd olmaya, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olmaya çalışırken hiç kimseye taviz vermememiz lazım. Hiç kimsenin sözü, sevgisi veya onu kazanmamız bizim için Allah yolunda cihad etmekten daha sevgili olmamalıdır. Böyle olmazsa Allah’ın rızasını kazanamayız aksine bunların cihaddan daha sevgili olması durumunda Allah fasıklardan olacağımızı söylemiştir.

Allah için her şeyi feda etmek öyle kolay bir şey değildir, Allah’ı her şeyden çok sevmemiz lazım ki bunu becerebilelim ve Allah yolunda cihad etmek bizim için her şeyden daha sevimli olabilsin.

İman; Allah’ı ve resulünü her şeyden, ahireti dünyadan daha çok sevmektir. Şeytani halleri değil meleki halleri sevmek, Allah’ın sözünü, kelamını her sözden ve Allah’ın resulünü örnek almayı her örnekten daha çok sevmektir. Böyle olmayınca iman olmaz, iman olmayınca da cihad etmek mümkün olmaz; ama Allah “cihadı her şeyden daha çok sevmeniz lazım” dediyse bu durumda bu halde olmak ya da bu hali kazanmaya çalışmak gerekir. Kul ancak severse gerekeni yapar, Allah’ın rızasını kazanmaya çalışırken her şeye ve herkese karşı koyabilir, gücü buna yeter yoksa yetmez.

Fe lâ tutııl kâfirîn: “Kâfirlere itaat etme.” Ve câhidhum bihî cihâden kebîrâ:198 “En büyük cihad ile onlarla cihad et.”

Allah’ın “savaş” demesi başka “cihad et” demesi başka şeydir. Bu yüzden önce “kâfirlere itaat etme, en büyük cihad ile onlarla cihad et” buyurmuştur. Bu cihad, kâfirin küfrüne karşı Kur’an ile yapılması gereken cihaddır. Kâfirin küfrüne Kur’an ile, Allah’ın vahyi ile cihad edilir. Allah; “kâfirlere karşı yapılması gereken en büyük cihad; onların karanlık tarafına, zulmetine, küfrüne karşı, gönüllerine Allah’ın vahyini taşıyarak onları Kur’an’ın nuruyla aydınlatmandır” demiştir. Bunu ispatlayamaz, onları aydınlatamazsan bu sefer küfürlerine itaat etmek zorunda kalırsın.

Günümüze baktığımızda mü’minler, Müslümanlar Allah’ın kitabından uzaklaştığı için en büyük cihad ile küfre karşı cihad edemiyor. Müslümanlar hakkı, Allah’ın ayetlerini, vahyini bilmiyor, inanmayanlara, hakkı örtenlere nasıl taşısın! Aynı şekilde bu cihadı da yapamıyor.

Kul bu cihadı sadece kâfirlerle yapmaz, aynı zamanda kendi nefsiyle de yapar. Kendi nefsiyle yapabilmesi için ona yine Allah’ın ayetleri gerekir. Mesela; nefsi, Allah’ın bir emri karşısında itiraz ettiğinde onu susturabilmesi için bir ayet okuması lazım. Bu ayeti nefsine okurken ona; “rabbim böyle emretmiş, neden konuşuyorsun, neden beni başka tarafa çekiyorsun, sen iman etmemiş misin” demelidir. Eğer kul, Allah’ın ayetlerini bilmezse kâfir olan nefsine karşı bu mücadeleyi yapamaz; yani kulun en büyük cihad ile cihad etmeye önce kendinden başlaması gerekir.

Ve câhidû fîllâhi hakka cihâdih: “Allah yolunda hakkıyla cihad edin.” Allah için Allah yolunda cihad edin. Huvectebâkum: “O sizi seçti.” O, mü’minleri seçti. Ve mâ ceale aleykum fîd dîni min harac: “O dinde sizin üzerinize herhangi bir güçlük, zorluk kılmadı.” Yani Allah yolunda cihad etmek kolaydır. Allah sizi seçti, sizin üzerinize bir güçlük, bir zorluk da yüklemedi. Millete ebîkum ibrâhîm: “Babanız İbrahim’in dini gibi.” Yani bu din, Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayan dindir. Huve semmâkumul muslimîne min kabl: “O bundan önce size Müslüman (Allah’a teslim olanlar) ismini vermişti.” Ve fî hâzâ li yekûner resûlu şehîden aleykum: “Allah’ın resulü size şahit (örnek) olsun diye.” Ve tekûnû şuhedâe alân nâs: “Siz de insanlar için şahitler (örnekler) olun diye.” Demek ki insanlara örnek olmamız gerekiyormuş.

Fe ekîmûs salâte: “Namazı ikame edin.” Namazla Allah’ın huzurunda durun. Ve âtuz zekâte: “Zekâtı verin.” Temizlenmek için verin. Va’tesımû billâhi: “Allah’a sarılın.” Allah bu ayette ipine değil “Allah’a sarılın” buyurur. Allah’ın ipine sarılmak; emrine, Kur’an’a sarılmaktır. Çünkü Allah’ın ipi Kur’an’dır. Allah bu ayetin devamında Allah’a sarılmanın ne olduğunu beyan eder. Huve mevlâkum: “O sizin mevlanızdır.” O sizin yardımcınızdır, velinizdir. Fe ni’mel mevlâ: “O ne güzel mevla (ne güzel veli, ne güzel dosttur).” Ve ni’men nasîr:199 “O ne güzel yardımcıdır.” Ne güzel yardım edendir.

Allah size yardım eder, Allah sizin dostunuzdur, mevlanızdır, velinizdir, yardımcınızdır, dedi Allah. Bu durumda “Allah’a sarılın” demek; mevlanıza, velinize, dostunuza, onun sevgisine, yakınlığına, dostluğuna sarılın demektir. Böyle yaparsanız Allah sizi seçer. Allah’ın emrettiği gibi onun yolunda hakkıyla cihad ederseniz kazanacağınız şey Allah’ın dostluğu olur, Allah da sizin mevlanız olur. Böylelikle Allah’ın dostluğuna sarılmış, Allah ile beraber olmuş, ona yakın olmuş, dost olmuş olursunuz, o da size yardım eder. Allah’ın dostluğuna, sevgisine, yakınlığına sarılın, siz Allah’a dostsunuz, buyurdu.

Vellezîne âmenû ve hâcerû ve câhedû fî sebîlillâh: “Onlar ki iman ettiler, hicret ettiler ve Allah yolunda cihad ettiler.” Vellezîne âvev ve nasarû: “Bir de (Allah yolunda cihad edenleri) barındırıp onlara yardım edenler.” Ulâike humul mu’minûne hakkâ: “İşte hakiki mü’min onlardır.” Lehum magfiratun ve rızkun kerîm:200 “Onlar için mağfiret ve kerim bir rızık vardır.” Onlara hem dünyada hem ahirette Allah’ın Kerim isminin tecellisi vardır. Allah böyle yapanların hakiki mü’min olduğunu buyurdu. Gerisi sahte mü’mindir.

Ellezîne âmenû ve hâcerû ve câhedû fî sebîlillâhi bi emvâlihim ve enfusihim: “O kimseler ki iman ettiler Allah yolunda hicret ettiler, mallarıyla ve canlarıyla cihad ettiler.” A’zamu dereceten indallâh: “İşte Allah katında (derece itibarıyla) dereceleri büyük olanlar onlardır.” Ve ulâike humul fâizûn:201 “Kurtuluşa (saadete) erenler de onlardır.”

Cihad bütün hayatı kapsayan bir emirdir. Allah’ın resulünün emrine ters düşenler, ayrı düşenler, ona itiraz edip bahane üretenler değil ona uyup, onunla beraber olanlar cihad etmiştir. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “haydi savaşa, haydi ölüme” dediğinde bundan geri kalanlara hemen münafık damgasını vurmuştur.202 Bu yüzden bir mü’min gerektiğinde ölüme gidebilmeli, canını verebilmelidir.

Lâ yeste’zinukellezîne yu’minûne billâhi vel yevmil âhir: “Allah’a ve ahirete iman edenler senden izin istemezler.” “Haydi, savaşa” dediğinde ya da bir iş için “haydi, beraber bunu yapalım” dediğinde Allah’a ve ahirete iman edenler senden izin isteyip “başka işlerimiz var, bize izin ver” demezler. En yucâhidû bi emvâlihim ve enfusihim: “Mallarıyla veya canlarıyla cihad etmek için (cihattan kaçmazlar, bahane üretmezler).” İster malıyla, ister canıyla olsun, cihattan kaçmazlar. Vallâhu alîmun bil muttakîn:203 “Allah muttakileri en iyi bilendir.” Allah, kendisine karşı sorumluluğunu yerine getirmek isteyenleri de bu sorumluluktan kaçıp kendisini ciddiye almayanları da bilir; yani hiç kimse mazeret üretip Allah’ı kandıramaz.

İnnemâ yeste’zinuke: “O senden izin isteyenler.” Ellezîne lâ yu’minûne billâhi vel yevmil âhir: “Onlar Allah’a ve ahirete iman etmemişlerdir.” Vertâbet kulûbuhum: “Onların kalpleri şüpheye düşmüştür.” Onlar şeytanın verdiği vesveseye kapılmıştır. Bunlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile beraber olanlardır. O izin isteyenlerin kalpleri şüpheye düşmüştür; yani onlar şeytanın verdiği vesvesenin peşine takılmıştır. Fe hum fî raybihim yeteraddedûn:204 “Onlar şüphe ve tereddüt içindedirler.” Eğer şüphe ve tereddüt içinde olmasalardı kaçmazlardı, itiraz etmez, izin istemezlerdi.

Ve lev erâdûl hurûce le eaddû lehû uddeten: “Eğer onlar seninle (beraber cihad etmek ya da savaşmaya) çıkmak isteselerdi elbette ki onun için hazırlık yaparlardı.” Ve lâkin kerihallâhunbiâsehum: “Allah onların o davranışını kerih gördü (ondan razı olmadı).” Allah’a göre o hareketleri kerihti, çirkindi. Fe sebbetahum: “(Onların o hali) Onları oyaladı.” Ve kîlek’udû meal kâidîn:205 “Ve onlara oturanlarla beraber siz de oturun, dendi.” Daha doğrusu siz de kadınlar gibi oturun, dedi Allah.

Lev haracû fîkum mâ zâdûkum: “Eğer onlar sizinle beraber (cihad etmeye ve savaşmaya) çıksalardı size bir faydaları olmazdı.” Çünkü içlerinde şüphe ve tereddüt vardı. İllâ habâlen ve le evdaû hılâlekum yebgûnekumul fitneh: “Ancak sizin aranızda fenalık ve fitne çıkarırlardı.” Sizi fitneye düşürürlerdi ya da fitne çıkarmak için sizinle beraber olurlardı. Ve fîkum semmâûne lehum: “Bir de sizin içinizde onları dinleyenler vardır.” Onların verdiği o vesveselere, o konuşmalara kulak verip onları dinleyenler de vardır. Vallâhu alîmun biz zâlimîn:206 “Allah zalimleri en iyi bilendir.” Allah zalimleri, kendisine zulmedenleri bilir.

Burada neyi anlamamız gerekir?

Birinin kalbinde vesvese varsa, şüphe varsa iş Allah yolunda cihada; yani çaba, gayret sarf etmeye gelince, Allah yolunda bir şeyler yapmak için davet edilince fitne çıkarır. Bu her zaman için böyledir. Biz de ne zaman bir iş yapmak istesek kalbinde hastalık olanlar hemen; “bu niye böyle söyledi, bunu niye böyle yaptı” deyip bir şeyler üretmeye, vesvese vermeye başlar. Bunları dinleyenler, sözlerine kapılanlar da vardır; çünkü Allah aranızda onları dinleyenler de vardır. Onlar da kendilerine zulmediyor, Allah zalimleri en iyi bilendir, buyurdu; yani Allah onların kendilerine zulmettiğini bilir. Hâlbuki onların da bunu anlayıp kendilerine zulmetmek yerine rahmet olmaları gerekirdi.

Allah, onun yolunda yapmaya çalıştığımız şeylere mani olanların Allah’a ve ahirete iman etmediğini söyledi. Aynı şekilde onlara uyanlar da kendilerine zulmeder, onların fitnesine düşmüş olur. Böyle vesvese, şüphe üreterek bahane uydurup Allah yolundan alıkoymaya çalışanların bizimle beraber olmamaları daha iyidir, daha hayırlıdır; çünkü Allah; “sizin içinizde onları dinleyenler, onların fitnesine kapılacak olanlar da vardır” buyurdu; yani onlar başkalarına zarar verirler. Bu, kıyamete kadar böyledir. Böyle olanlar Allah yolunda cihad etmekten alıkoyarlar.

Söyledim, cihad bir tek savaş değildir; çünkü savaşın ismi mukateledir. Mukatele; karşılıklı birbirini öldürme manasına gelir. Cihadın ise her anda olması gerekir. Allah için ister fert olarak ister toplu olarak yapılan her şey Allah yolunda cihattır.

Ve izâ unzilet sûretun: “Bir sure sana indirdiğimizde.” En âminû billâhi ve câhidû mea resûlihi: “Onlara; Allah’a iman edin ve Allah’ın resulü ile beraber cihad edin (diye bir sure indirdiğimizde).” İste’zeneke ulût tavli minhum: “Onlardan servet sahibi olanlar (mevki, makam sahibi olanlar, rahatları yerinde olanlar) senden izin istediler.” Ve kâlû zernâ nekun meal kâidîn:207 “Dediler ki: Bizi bırak, oturanlarla beraber kalalım (oturanlarla beraber oturalım).” Yani cihad etmeyelim, cihada gelmeyelim.

Radû bi en yekûnû meal havâlif: “Oturup kalanlarla beraber olmaya razı oldular.” Ve tubia alâ kulûbihim: “Onların kalpleri mühürlendi.” Fe hum lâ yefkahûn:208 “Artık onlar fıkhedemezler (anlayamazlar).” Kalpleri mühürlenmiş, haberleri yoktur. Neden? -Bir sefer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile beraber cihada, savaşa gitmeye razı olmadıkları, orda oturup kalmak için izin istediklerinden dolayı onların kalpleri mühürlenmiştir.

Lâkinir resûlu vellezîne âmenû meahu: “Ama peygamber ve onunla beraber olan mü’minler.” Onunla beraber olan mü’minler kimlerdir? -Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in peygamberliğini kendisine olmuş gibi kabul edenler, Allah’ın ona vahyettiğini kendisine vahyetmiş gibi kabul edenler, Allah’ın her emrini, vahyini kendisine rabbinden gelen emir olarak kabul edenler, Allah’ın resulü gibi iman edenlerdir. Allah bu yüzden peygamber ve onunla beraber olan mü’minler, buyurdu. Câhedû bi emvâlihim ve enfusihim: “Onlar mallarıyla ve canlarıyla cihad ettiler (ve ederler).” Ve ulâike lehumul hayrât: “Bütün hayırlar onlarındır.” Ve ulâike humul muflihûn:209 “Felaha erenler (kurtuluşa, saadete erenler) de onlardır.”

Ve kâtilûhum: “Onlarla savaşın.” Hattâ lâ tekûne fitnetun: “Fitne kalmayıncaya kadar.” Fitne imtihan demektir; yani onlarla imtihan tamamlanıncaya kadar savaşın. Ve yekûned dînu kulluhu lillâh: “Din bütünüyle Allah’ın oluncaya kadar.”

Söyledim, iki türlü cihad vardır; bir, zahiri olarak savaşmak, bir de kulun, nefsiyle olan cihadı. Önce kulun hata yapma, yanlış yapma, anlamama sorunu kalmayana, dini bütünüyle Allah’ın oluncaya kadar nefsiyle savaşması, tabi tutulduğu bütün imtihanları geçmesi gerekir.

Bu ne demektir?

Din; Allah’ın yolu demek, hayat demektir. O halde hayatın bütünüyle Allah’a ait oluncaya kadar savaşman gerekir. Allah böyle söylüyor. Ya nefis, ruhu boğup öldürecek ya da manevi taraf nefsi öldürecek. Daha doğrusu ebedi hayatının selamete ermesi için manevi tarafının nefsini öldürmesi, bertaraf edip yok etmesi gerekir. Nefis ne zaman iman eder, din bütünüyle Allah’ın olursa manevi tarafımız o zaman onu yok etmiş olur.

Fe inintehev: “Eğer bundan vazgeçerlerse.” Fe innallâhe bimâ ya’melûne basîr:210 “Allah onların yaptıklarını görendir.” Onlarla zahiri olarak savaşırken küfürlerinden, insanları fitneye düşürmekten, Allah yolundan alıkoymaktan vazgeçerlerse Allah onların yaptıklarını görendir. Bu durumda onları affedip bırakman gerekir.

Peki, bu ayet nefis için nasıl uygulanmalıdır?

Eğer nefis; yaptıklarından, itirazlarından, şeytanın verdiği vesveselere kapılmaktan vazgeçerse bu durumda Allah affedendir, dolayısıyla onu rahat bırakman gerekir. İsterse bu kendi nefsin olsun, Allah’a teslim olduktan sonra ona zulmetmemen gerekir.

Evet, cihadı beraber anlayalım diye cihad ile ilgili birkaç ayet okudum. İnşallah kardeşlerimiz cihadın sadece savaşmak olmadığını, hayatın her anının her şeyimizle Allah için cehd etmemiz olduğunu anlamıştır.

İnsan istese de istemese de her anda, her haliyle nefsiyle bir cihad halindedir; çünkü Allah’ın, insana sürekli olarak bir vahyi, bir emri veya bir yasağı vardır. Allah, kuluna her anda ya “şöyle yap, şöyle düşün” ya da “şunu yapma, şöyle düşünme” der; yani düşündüğün şey ya Allah’ın rızasına, emrine uygundur ya da aykırıdır. İkisinden başka tercih yoktur, bu tercihi insanın kendisi yapar.

Allah ayet-i kerimede “Allah her şeye kaderini koymuştur”211 buyurur. Bazı âlimlerimiz kaderi imanın şartı, bir kısım âlimlerimiz de cihadı İslam’ın altıncı şartı olarak kabul etmiştir. Hâlbuki ikisi de doğru değildir. Ne kader imanın ne de cihad İslam’ın şartıdır. Allah kitabında her birinin şartının beş tane olduğunu beyan etmiştir. Kader ve cihad bütün hayatı kapsadığı için imanın ve İslam’ın şartı değildir. İman ve İslam sohbetleri kitaplarında bu konuları geniş bir şekilde işlediğimiz için dileyenler bu sohbetlerimizi okuyabilir ya da dinleyebilirler.

Cihadın sadece bir parçasını anlatıp “bu cihattır” demek doğru değildir; çünkü cihad her anda vardır. Her anda aklımızla cihad edip doğruyu anlamaya, doğruyla yanlışı, hak ile batılı birbirinden ayırmaya çalışırız. Bu da aklın cihadıdır.

Bir de gönlün cihadı vardır. Ruhun istediği rabbidir. Ruh, rabbini sever, nefis de dünyayı, küfrü, şirki, kibirlenmeyi, haset etmeyi sever ve bedenin arzularını, isteklerini tercih eder. Nefis ruhla, gönülle karşı karşıyadır. Bu yüzden gönül sürekli nefisle cihad etmek zorundadır. Gönül, Allah’ın sevgisini en öne alıp onu kemale erdirmeye çalışır. Nefis ise bunun tam tersini yapar, dolayısıyla hangisi galip gelirse o kazanır. Eğer nefis galip gelirse sahibini küfre, cehenneme yuvarlar; ama gönül galip gelirse bu defa sahibi mü’min, Müslüman, veli olur, dolayısıyla cennetlik olur, Allah’ın sevgisiyle gönlü cennet olur.

Kul cihad ederken aynı şekilde bütün organlarıyla cihad etmelidir. Gerektiğinde elini, ayağını, gözünü ve eliyle kazandıklarını; yani malını kullanmalıdır. Bütün bunları kullanacak olan insandır, o da beden itibariyle varlıktır. Bir yandan bedenin arzuları, istekleri, bir yandan dünya, bir yandan da nefis onu kendi tarafına çeker. Bununla beraber bir de Allah’ın ona nefhettiği ruh vardır, bir de o davet eder. Tercih insana aittir. İnsan, ruhundan yana durursa Allah’tan, vahiyden, peygamberden, kendi hakikatinden, kendisinden yana durmuş olur. Tam tersine nefsinden yana durursa hayali, vehmi, olmayan bir şeye taraf çıkmış olur ki ruhunu ona feda eder, kurban eder; yani kibrine, gururuna, hasedine yenilip nefsini öne alırsa, onun peşinden giderse aslında olmayan bir şeyle kibirlenmiş olur. Zaten insanın hiçbir şeyi yoktur, neyle kibirlensin ki!

İnsan dünyaya aldanıp toprağa, topraktan olana yenilirse bedenine yenilmiş olur. Bu durumda yine kaybeder; çünkü bedenini burada toprağa gömecek. İnsan hakikat itibariyle Allah’ın nefhettiği ruhtur. İşte bunun için cihad etmek gerekir. Bu cihad tercihtir. Ya Allah’ı, Allah’ın sana nefhettiği ruhu tercih edip onun için cihad eder, kazanırsın ya da onun dışında ister nefse, ister bedene ait olan şeyleri tercih edersin, böylelikle ebediyen Allah’ın sana nefhettiği ruhu kaybedersin.

Allah; “beni seviyorsan, bana iman ettiysen beni, resulümü ve benim yolumda cihad etmeyi her şeyden daha çok sevmen gerekir” buyurmuştur.

Bu durumda ayet ne manaya gelir?

Allah’ın resulü gibi mi olmak istiyorsun, Allah’ın sana nefhettiği ruh mu olmak, Allah’a dost mu olmak, resulü ile beraber mi olmak istiyorsun? Eğer istiyorsan, samimiysen, ciddiysen onun yolunda cihad etmeyi de sevmen gerekir. Sevmiyorsan bir sorun var demektir. Yaptığın cihad sana ağır geliyorsa, ondan sıkıntı duyuyorsan; yani Allah’ın rızasını kazanmaya çalışırken bunu aşkla, muhabbetle yapmıyorsan “belanı bekle, sen iman etmemişsin” demektir. İşte, ayet bu manaya gelir.

İnsan, Allah’ı sevmiş, iman etmişse Allah’a yakınlığı nasıl sevmez! Allah için bir şey yaptığında nasıl sevinmez! Allah için bir şey yaparken nasıl sıkıntı duyabilir! Allah için ister malıyla, ister canıyla cihad etmeyi; anasından, babasından, evladından, malından, aşiretinden, ticaretinden, evinden, her şeyden daha çok nasıl sevmez! Eğer sen sevmiyorsan belanı bekle, sen fasıksın, Allah fasıkları hidayete erdirmez. Allah yolunda cihad etmek bir iman meselesidir. İmanın varsa cihadı seversin yoksa sevemezsin.

Allah hükmünü koymuştur, dileyen dilediği gibi hüküm verme hakkına sahiptir. Allah’ın hükmünü kabul etmiyorsan kendine bin türlü mazeret uydurabilir, bahane çıkarabilir, fetva verebilirsin; ama Allah’ın hükmü ortadır. Allah ayet-i kerimede “ananız, babanız, evladınız, ticaretiniz, malınız, aşiretiniz, eviniz; bunlardan herhangi biri sizin için Allah’tan, resulünden ve onun yolunda cihad etmekten daha sevgiliyse Allah’tan belanızı bekleyin. Allah fasıkları hidayete erdirmez.”212 Böyle olanlar fasıktır. “Allah’a ve ahirete iman etmemiştir”213 buyurdu.

Öyleyse kendimizi kandırmadan kontrol edip Allah, resulü ve onun yolunda cihad etmek bizim için her şeyden daha sevgili midir, değil midir, diye kendimize bakmamız gerekir. Allah bizi mutlaka bir gün huzura alır. Hem de bu her anda olabilecek bir şeydir. Belki bugün, belki bir saat sonra, bu fark etmez. Bu yüzden gerçek manada iman etmek için çaba, gayret sarf etmemiz gerekir. Allah, resulü ve onun yolunda cihad etmek bizim için her şeyden daha sevgili olmalıdır. Bunun için yine cihad etmemiz; yani imanımızı artırmamız gerekir.

Neden hep beraber olmaya çalışıyor, hep beraber olmaya davet ediyor ve hep beraber “Allah” deyip feryat ediyoruz?

Allah’a yakın olalım, Allah’a her anda biraz daha yaklaşalım, rabbimizi biraz daha sevelim, nefsimizin şerrinden, hilesinden, küfründen, şirkinden, nifakından biraz daha kurtulalım diye böyle yapıyoruz. Öyle ki Allah, resulü ve onun yolunda cihad etmek bizim için her şeyden daha sevgili olabilsin. Sohbet de, zikir de bunun içindir. Bununla beraber ibadet de bunun için olmalıdır. İbadetimiz bizi Allah’a yaklaştırmıyor, dünyadan, dünyanın sevgisinden uzaklaştırmıyorsa, Allah yolunda bize cihad etmeyi her şeyden daha çok sevdirmiyorsa bir sorun var demektir.

Allah’ı, resulünü seviyorum demek kolaydır. Kul kendini burada kandırabilir; ama Allah yolunda cihad etmeyi sevmek konusunda kendini kandıramaz, ne yaptığını bilir. Elbette ki sahabenin yaptığı gibi yapanlar da vardır. Şeytan onları hiçbir şekilde zaten kandıramaz, onlara hile yapamaz, vesvese verip onları tuzağa düşüremez.

Peki, “ben mü’minim, Müslümanım, Allah’ı seviyorum, onu istiyorum” deyip de bunu beceremiyorsak bu durumda ne yapmamız gerekir?

Nefsimize; “neden beni kandırıyorsun! Bana mü’min olduğunu, iman ettiğini, Allah’a teslim olduğunu, Allah’ı ve resulünü her şeyden daha çok sevdiğini söylüyorsun. Peki, neden Allah yolunda malınla, canınla cihad etmekten, çaba, gayret sarf etmekten kaçınıyorsun! Neden Allah yolunda cihad etmek sana ağır geliyor, bahane üretiyor, kaçıyorsun, demek ki söylediğinde dürüst değilsin, demek ki bana hile yapıyorsun” dememiz gerekir.

Allah kaçanların, Allah’a ve ahirete iman etmediğini, Allah yolunda malıyla, canıyla cihad edenlerin hakiki, gerisinin sahte mü’min olduğunu söyledi. Bu durumda gerçekten mü’min olup olmadığımıza bakalım öyle ki ebedi hayatımızı üç günlük dünya hayatına kurban etmeyelim.

Evet, kendimizi hesaba çekmemiz gerekir. Allah bütün bunları kendimizi anlayalım, tanıyalım, bilelim, gerekeni yapalım ve bir hastalığımız varsa tedavi edelim diye anlatmıştır. Kul; “ya rabbi! Bunu istiyorum, şunu istiyorum, bunu ver, şunu ver” deyip, Allah’tan bir şeyler isteyen değil “ya rabbi! Senin için ne yapabilirim” diyendir. Allah da zaten kullarına “beni, resulümü malınızla, canınızla cihad etmeyi sevin ve cihad edin” demiştir.

Evet, korkarım ki ümmet olarak bunu kaybetmişiz. Elbette ki yapanlar yapıyor. Kim, Allah için bir şeyler yapmaya çalışıyorsa Allah yolunda cihad ediyordur, onlara yardım etmek gerekir. Elimizle, dilimizle onlara yardım etmemiz, hiçbir şey yapamıyorsak gönlümüzle yardım etmemiz; yani onları sevmemiz gerekir.

Allah hepimizi kendi yolunda malıyla ve canıyla gerçek manada cihad edenlerden eylesin. Allah’ı, resulünü ve Allah yolunda malımızla, canımızla cihad etmeyi anamızdan, babamızdan, evladımızdan, aşiretlerimizden, eşlerimizden, ticaretimizden, evlerimizden daha çok sevmeyi hepimize nasip eylesin, ikram etsin inşallah! Bunu kazanmak için bu yolda cihad edip kazanmayı nasip etsin inşallah! Allah bizi mazeret üretip Allah yolunda kaçmak için izin isteyenlerden eylemesin. Allah’a ve ahirete iman etmemiş fasıklar dediği cihad etmeyen kullarından eylemesin. Allah bizi yolunda gerçek manada nefsiyle, şeytanla cihad edenlerden eylesin.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Tevbe /24 ↩
  2. Tevbe /24 ↩
  3. Hatib-İ Bağdadi (R.A.) Cabir’den (R.A.), Tarihu’l Bağdad: 13/493; Razi, XXIII, 72; Beydavi, II, 97 ↩
  4. Furkân /52 ↩
  5. Hacc /78 ↩
  6. Enfâl /74 ↩
  7. Tevbe /20 ↩
  8. Tevbe /81, 83, 87, 102 ↩
  9. Tevbe /44 ↩
  10. Tevbe /45 ↩
  11. Tevbe /46 ↩
  12. Tevbe /47 ↩
  13. Tevbe /86 ↩
  14. Tevbe /87 ↩
  15. Tevbe /88 ↩
  16. Enfâl /39 ↩
  17. Talâk /3 ↩
  18. Tevbe /24 ↩
  19. Tevbe /29 ↩