TAKVA
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah ayet-i kerimede takva sahiplerini anlatır. Bakara Suresi’nin hemen baş tarafında zâlikel kitâbu lâ reybe fîh huden lil muttekîn:118 “Bu kitap kendisinde hiçbir şüphe olmayan Allah’ın kitabıdır, muttakiler için hidayettir” buyurur. Demek ki insan muttaki olmazsa Allah’ın kitabındaki hidayeti bulamaz, alamaz. Madem hidayeti bulmak için muttaki olmak bu kadar önemlidir, o halde muttakiyi anlamak, ne olduğunu bilmek gerekir.
Muttaki, kelime manası olarak korumak ve korunmak demektir. Yani kulun; Allah’ın gazabından korunması, Allah’ın kendisine indirdiği vahyi, emri, tavsiyeyi de koruması gerekir. Kulun koruması gerekenler Allah’ın kendisine vahyettikleri, korunması gerekenler de şeytanın ilham ettikleri, vesvese verdikleridir. Kişi kendini şeytandan korursa Allah’ın rahmetinin içine girer, korumazsa gazabına uğrar.
Herkesin, insan olma sorumluluğunu kabul etmesi gerekir. Bu yüzden takvanın manası Allah’a karşı sorumluğu kabul etmektir. Sorumluluğu bilmek yetmez; çünkü herkes Allah’ın ne vahyettiğini bilir, bunu bilmeyen hiç kimse yoktur ancak iş takvalı olmaya, sorumluluğu kabul edip yerine getirmeye geldi mi bundan kaçıp, kendi kendine bahaneler üretir, fetvalar çıkarır, bu sorumluluğu yerine getirmemek, gereğini yapmamak için kendini kandırır; yani kendi kendisine yalan söyler.
Her akıl sahibi ölümün, ahiretin, Allah’ın huzuruna gidip hesap vermenin olduğunu bilir. Bunu anlamayanlar akıl sahibi değildir. Biri gerçekten anlamamışsa, aklını kullandığı halde bütün varlıkta Allah’ın tecelli ettiğini, bütün varlığın Allah’ın ayetleri olduğunu, Allah’ı hamd ile tesbih ettiğini, kendisinin Allah’a ayna olduğunu, Hz. İnsan olduğunu, Allah’ın kendisini halife seçtiğini, anlamazsa akıl sahibi değildir, dolayısıyla yeminle söylüyorum bunlardan sorumlu değildir. Allah onu Kıyamet günü sorumlu tutmaz. Böyle bir şey Allah’a hiç yakışır mı! Allah, vahyini akıl sahiplerine, anlayanlara, aklını kullananlara indirmiştir. Yoksa aklını kullandığı halde anlamayanlar hiçbir şekilde sorumlu değildir, Allah onları sorumlu tutmaz.
Resullulah (s.a.v.) Efendimiz; “aklı olmayanın (delinin) dini olmaz”119 buyurmuştur. Allah, akıl vermediği, anlama idraki ihsan etmediği birini nasıl hesaba çeksin, onu nasıl sorumlu tutsun! Bu hiç, Allah’a yakışır mı! Herkes bunun Allah’a yakışmayacağını bilir. Allah kimseyi vermediği, öğretmediği bir şeyle hesaba çekmez, bu mümkün değildir. Bu yüzden hiç kimse “ben anlamadım” diyemez. Allah birini yaratmışsa fıtratı, mizacı farklı da olsa onun üzerinde bir murada sahiptir. Onun mutlaka en güzel şekilde anladığı bir şey vardır ve Allah onu bununla sorumlu tutar, ondan hesaba çeker.
Muttaki; koruyan ve korunan demektir; yani Allah’ın kendisine indirdiklerini koruyan, bununla beraber Allah’ın azabından, gazabından, cehenneminden korunan demektir. Kulun başlangıç itibariyle muttaki olup sorumluluğu kabul etmesi gerekir ki Allah’ın kendisine vahyini dinlesin; yani “rabbim bana ne söylemiş, neyi emretmiş, rabbim benden ne yapmamı, nasıl yapmamı istiyor, nasıl yaparsam rabbim benden razı olur. Nasıl yaparsam rabbimden uzaklaşır, gazabına uğrarım” diye aklını kullanması, düşünmesi, tefekkür etmesi gerekir. Kulun, Allah’ın kendisine vahyettiğini alıp, okuyup, dinleyip, düşünüp, tefekkür edip anlamaya çalışması lazım ki sorumluluğun gereğini yerine getirmek için ilk adımı atmış olsun. Sonra Allah ona öğretir.
Bunun için kulun ilk yapması gereken şey; Allah’ın kelamını, Kur’an’ı okumaya başladığında Allah’a sığınmasıdır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “Allah’ın kitabını, Kur’an’ı okuduğunuz zaman kovulmuş şeytandan Allah’a sığının”120 buyurmuştur.
Kovulmuş şeytandan Allah’a sığınmak ne demektir?
Öncelikle gönlünü temizlemek, gönlündeki peşin fikirleri, düşünceleri atmak, Allah ile muhatap olduğunu, o okuduğun veya dinlediğin kelamın, seni yaratan rabbine ait olduğunu kabul edip kendine göre bir şeyler üretmemek, peşin fikirli olmamak, “rabbim bana ne diyor, ne demek istiyor” diye bütün gönlünü açıp anlamaya çalışmak demektir. Kovulmuş şeytandan Allah’a sığınmak için böyle yapman gerekir. Yoksa sadece laf ile “euzu besmele” çekmek yetmez. Zaten Allah ayette “böyle söyle” demedi “böyle yap” buyurdu. Duayı da, Allah’a sığınmayı da doğru anlamak gerekir.
Bir, Kur’an’a iman etmeden, onu okumadan, anlamadan önce muttaki olmak; yani sorumluluğu, insan olmayı kabul etmek vardır. Bir de Allah’ın kelamını okuduktan, dinledikten, anladıktan sonra muttaki olmak vardır. Elbette ki Kur’an’dan sonraki muttakilik bir anda olacak bir şey değildir; ama ebedi hayatımızı, Allah’ın rızasını kazanmak onun kelamını okuyup dinlemekle mümkündür.
Allah’ı kabul edenler, Allah’ın kelamını, vahyini kabul etmiştir. Kabul etmeyenler de Allah’ın kelamını, vahyini kabul etmeyenlerdir. Yoksa “ben Allah’ı kabul ediyorum” demek Allah’a, Kur’an’a, ahirete, imtihana iman değildir.
Allah’ın bize yaptığı nasihati önce kendimize yapmamız gerekir. İnsanlara nasihat ederken Allah adına konuşmuş oluruz; çünkü “ben Müslümanım, bu yüzden bu böyle doğrudur” demek “Allah böyle emretmiş, böyle seviyor” demektir ve bizim de böyle olmamız gerekir. Bu durumda söylediklerimiz eğer Allah’ın ayetleri, vahyi değilse Allah adına yalan konuşmuş oluruz. Allah da bunun hesabını bize sorar. Allah ayet-i kerimede “Allah’tan bir bilgisi olmadan, kitaptan bir bilgisi olmadan öyle ağzını, dilini evirip çevirip Allah adına konuşanlar, Allah adına ‘bu helaldir, bu haramdır, bu doğrudur, bu yanlıştır’ diyenler, kimdir onlar”121 buyurur. Yani “onlar buna nasıl cesaret ediyor, bunlar nasıl insanlardır” buyurur Allah. Bu yüzden Allah adına, din adına, ahiret adına konuşup “doğru, yanlış” diye hüküm vereceksek söylememiz gerekenler Allah’ın ayetleridir.
Mesela öyleleri var ki Allah adına konuşur; ama konuştuklarının içinde Allah’ın vahyi yoktur. Kendine veya birilerine göre doğruları, cenneti, cehennemi anlatır, yetmez bir de Allah’ı anlatır. Allah ayet-i kerimede “haydi bildiğiniz konularda konuştunuz, siz bilginiz olmaksızın Allah hakkında bile konuştunuz”122 buyurur. Allah adına konuşabilmek, Allah’ı anlatabilmek için Allah’ın kendisini bize vahyinde tanıttığı gibi tanımamız lazım ki anlatabilelim ve “Allah bunu böyle seviyor” ya da “Allah’ın gazabı burada, rahmeti şuradadır” diyebilelim.
Zikir; “Allah Allah” demektir, Kur’an demektir. Allah, Kur’an’a zikir demiş, ayet-i kerimede; “bu zikri biz indirdik, onu koruyacak olan biziz”123 buyurmuştur. Başka bir ayette de; “kim, Rahman’ın zikrinden yüz çevirirse ona bir şeytan musallat ederiz ki o onun karini (yakını, arkadaşı) olur”124 buyurmuştur. Yani “Allah Allah” demekten, Allah’ın vahyinden yüz çeviren, onu ciddiye almayan, hafife alan, dinlediği halde anlamamış gibi yapan biri şeytana arkadaş olur ve bu arkadaşlık son nefese kadar devam eder.
Allah ayetin devamında özel bir şey buyurur; “yalnız o kişi kendisinin hidayette, doğru yolda olduğunu zanneder.”125 Çünkü böyle biri ibadet eder, gerektiğinde anlatır, davet eder; ama Allah’ın zikrinden, vahyinden, ayetlerinden yüz çevirmiştir ve bu halinden haberi bile yoktur. Kıyamet günü huzura geldiğinde bir de bakar ki yanlış yapmış, kulaktan dolma, başkalarından aldığı bir bilgiyle hüküm vermiş, Allah’ın hükmü ile hükmetmemiştir.
Allah ayet-i kerimede “bu ayetlerimizi ancak ulûl elbab anlar”126 buyurur. Ulûl elbab; gönül sahipleri, temiz akıl sahipleri demektir. Ayetleri ancak temiz gönül ve akıl sahipleri anlar. Kirli bir gönülle ayetler anlaşılmaz. Ulûl elbab olmayanlar ayetleri kendilerine göre anlar; ama Allah’ın anlatmak istediğini anlamazlar.
O halde aklımızı yanlış bilgiden, gönlümüzü de şirkten temizlememiz gerekir. Gönlümüzde tevhitten başka bir şeyin kalmaması, aklımızın da, bilgimizin de Allah’ın vahyine asla ters düşmemesi lazım ki Allah’ın kelamını anlayabilelim. Yoksa anlayamayız, karıştırırız. Bunun için Allah’a karşı samimi, ciddi olmalı, başka hiçbir hesap yapmadan; “ya rabbi! Ben seni istiyorum, sana kul olmak, âbd olmak, dost olmak istiyorum” demeliyiz. Niyetimiz bu olmalıdır. Böyle olduğunda gönlümüzü temizleriz. Bu samimiyet gönlümüzü, aklımızı temizler.
Rabbimizi dinlerken, ayetlerini okurken peşin hüküm sahibi olmamalıyız; yani herhangi bir fikrimiz, düşüncemiz olmamalıdır. “Ayetler benim fikrimi, düşüncemi tasdik etsin, doğru bildiklerime doğru desin” diye ayetleri okumamalı, dinlememeli, esasen gönlümüzü boşaltarak kovulmuş şeytandan Allah’a sığınmalıyız. Öyle ki şeytan, Allah’ın vahyini okuduğumuzda, dinlediğimizde bize hile yapmasın, araya bir şey ilave edip karıştırmasın.
Gönlümüzü ve aklımızı temizlersek kovulmuş şeytandan Allah’a sığınmış oluruz, dolayısıyla Allah’ın muradını anlarız. Yoksa her kafadan bir ses çıkar. Şu anda da birliğimiz, beraberliğimiz, kardeşliğimiz yoksa rabbimiz, peygamberimiz, kitabımız bir olmadığı içindir; çünkü rabbimiz, peygamberimiz, kitabımız bir olsaydı biz de sahabe gibi olurduk.
Peki, sahabelerin özellikleri nelerdir?
Allah ayet-i kerimede onlar için; “onlar Allah’tan razı olmuştur, Allah da onlardan razı olmuştur.”127 “Onlar Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla cihat ederler”128 buyurmuştur. Yani onlar Allah’ın rızasını kazanmak için Allah’ın kendilerine ikram ettiklerini sarf eder, Allah için sever, gerektiğinde canlarını da Allah yolunda verir, canlarını verecek kadar Allah’ı severlerdi. Bu yüzden eğer rabbimiz, peygamberimiz ve kitabımız bir olsaydı biz de birbirimizi Allah için sever, Allah’ı onlar gibi severdik.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “cennete giremezsiniz iman etmedikçe, iman etmiş olmazsınız birbirinizi sevmedikçe”129 buyurur. Sadece bu hadise baksak bile ne kadar iman edip etmediğimizi anlarız. Sorunumuz iman sorunu, takva sahibi olma sorunudur. Takva, iman etmenin başlangıç noktasıdır. Biri takva sahibi olursa Allah’ın kelamını anlar. Yoksa biri; “rabbim bana ne demek istiyor, rabbim indirdiği vahiyle beni nasıl davet ediyor” deyip Allah’ın kelamını anlamak için değil de bilgilenmek, öğrenmek, anlatmak veya herhangi bir menfaat elde etmek için Kur’an’ı okuyorsa muttaki olmaz, olamaz. Bu takva değildir, takvalı birinin okuyuşu böyle değildir. Böyleleri Allah’ın kitabını başka bir niyetle okurlar.
Peki, Kur’an’ı, Allah’ın vahyindeki muradını anlayarak okumak için yapılması gereken nedir?
Biri Allah’ın ayetlerini anlamak istiyorsa baştan sona en az üç sefer, dört sefer Kur’an’ı anlayarak okumalıdır. İnsanın, Kur’an’ı sadece bir sefer okuması yeterli değildir, en az üç sefer baştan sona anlayarak okuması lazım ki ayetleri Kur’an’ın bütününün ölçüsüne vurabilsin; çünkü bütünün ölçüsüne vurmadan bir ya da birkaç ayeti alıp “ben Kur’an’ı anladım” demek doğru değildir.
Allah ayet-i kerimede “onlar dinlerini, kitaplarını parça parça ettiler, her biri kendisindeki parçayla övünür, ferahlar.”130 Yani siz böyle yapmayın, kitabı parça parça etmeyin, buyurur.
Onlar dinlerini, kitaplarını nasıl parça parça ederler?
Ayetleri tek bir taraftan ele alırlar. Fıtratları hangi konuya uygunsa, nerde çaba, gayret sarf ediyorlarsa o bölümle ilgili ayetlerden bir parça alıp; “işte din budur, kitap budur” derler. Mesela; Allah yolunda infak edenler infak ile ilgili ayetleri, Allah’ı zikredenler zikirle ilgili ayetleri, fıkıhla ilgilenenler fıkıhla ilgili ayetleri, akaidle ilgili hizmet edenler de akaidle ilgili ayetleri alıp bunu dinmiş gibi takdim ederler.
Bunların hepsi bütünden bir parçadır. O halde böyle yapanlar dinlerini parçalamıştır. Hâlbuki din bir bütündür. Allah “dininizi parça parça etmeyin” buyurmuştur. Bunların her biri dindendir; ama hiçbiri dinin bütünü değildir. Dinin bütününü anlayabilmek için az önce söylediğim gibi Allah’ın kitabını en az üç, dört sefer baştan sona anlayarak okumak gerekir. Öyle ki elimizde bir ölçü olsun ve hadisler de dâhil olmak üzere hangi bilgi olursa olsun, onu Allah’ın kitabının ölçüsüne vurabilelim. Kur’an bütün hayatımız boyunca bize lazım olacak olan ölçüdür.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “bana isnat edinilen bir söz olduğunda onu Allah’ın kitabının ölçüsüne vurun. Eğer o söz Kur’an’a uyuyorsa onu alın, o bendendir. Uymadıysa onu atın, o benden değildir”131 buyurmuştur. Elimizde Kur’an ölçüsü yoksa hadisleri hangi ölçüye vuracağız! Bir sürü uydurma hadis var, ölçümüz olmazsa uydurma hadisleri sahih olanlardan nasıl ayıklayabiliriz! Ya bir hadise kendi düşüncemize göre “bu hadis değildir” dersek; ama onu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz söylemişse, böylelikle onun söylediğini inkâr edersek ya da onun söylediği söz olmayan Kur’an’a aykırı bir söz için “bu hadistir” dersek bu durumda ne yapacağız!
Kendimize bir eşya aldığımızda bile en iyisi, en güzeli, en sağlamı nerededir diye gidip arar, pazarlık yaparız. Söz konusu ebedi hayatımızsa, rabbimizse, imanımızsa acaba bu sefer nasıl araştırmamız, nasıl okumamız gerekir!
Mesela öyleleri var ki; Allah’ın kitabı elinde olmasına rağmen onu muhacir bırakmış, arkasına atmıştır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kim Kur’an’ı önüne alırsa Allah onu aziz eder, kim de Kur’an’ı arkasına atarsa Allah onu her iki dünyada da rezil eder”132 buyurmuştur. Ya Kur’an’ı önümüze alıp, hem dünyada hem Allah katında Kur’an ile aziz olur, şerefli oluruz ya da onu ciddiye almaz, okumayız; yani arkamıza atar, görmezden gelir, yok sayar, zelil oluruz. İkisinden biridir.
Rabbinin kelamını öğrenmek isteyen herkes Arapçayı kolay bir şekilde öğrenir, yeter ki bunu ebedi hayatı için gerekli görsün ve istesin. Bununla ilgili sahabeden bir örnek anlatayım; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz döneminde Aramice konuşacak, aynı zamanda Arapça’yı Aramice’ye çevirecek bir tercüman lazımdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeden birini çağırıp; “sen bunu yaparsın, git Aramice’yi en kısa sürede öğren, gel” buyurur. Bu sahabe on sekiz günde Aramice’yi öğrenip; “ya Resulullah! Ben hazırım, Aramice’yi ana dilim gibi konuşur, bildiğim her dile tercüme ederim. Kur’an’ı anlatır, onu Aramice’ye çeviririm”133 der.
Eğer dinimizin, ahiretimizin kitabı Arapça ise o halde on sekiz gün olmasa da on sekiz ayda Arapçayı öğrenebiliriz. En azından ayetleri okurken Allah’ın ne dediğini anlayacak kadar anlama imkânımız olur. Hiç kimse; “benim gücüm buna yetmez” diyemez, böyle bir mazeret üretemez. Herkes Arapça’yı altı ayda veya bir senede öğrenebilir. Zaten herkes kitabının dilini öğrensin diye görevlendirdiğim kardeşlerimiz dergâhta Arapça dersi veriyor, herkes de kolay bir şekilde Arapçayı öğreniyor.
Arapça’yı öğrenmek herkese bütün hayatı boyunca lazımdır. İnsan işi gereği dünyada rahat etsin diye gerektiğinde gidip bir meslek öğreniyor veya yıllarca okul okuyorsa; ama iş ebedi hayatına gelince bir çabası, gayreti, düşüncesi olmuyorsa nasıl muttaki olsun, sorumluluğu nasıl kabul etmiş olsun! Böyle biri mutakki olamaz, muttakiliği hak edemez; çünkü dünyevi işine gelince her şeye, her türlü fedakârlığa “evet” demiş, ahirete gelince ise “daha sonra yaparım, zaten önemli değil olmasa da olur” demiştir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeye sorar;
-Allah’ın sevdiği yolculuk nedir biliyor musunuz?
Sahabe;
-Ya Resulullah, nedir, der.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Allah’ın sevdiği yolculuk Kur’an yolculuğudur, buyurur.
Bu yolculuk bitmeyen bir yolculuktur. Kişi, Allah’ın kitabını okumaya başladığında bir yolculuk yapar, sona geldiğinde bir daha baştan başlar. Bu, bitmeyen yolculuktur ve Allah’ın sevdiği yolculuktur. Bu yüzden bizim de Allah’ın kitabını, kelamını okurken bitmeyen bir yolculuğa başlamamız gerekir; yani Allah’ın kelamını okuyup, dinleyip, tefekkür edip amel etmeye, ahlaka dönüştürmeye, iman etmeye çalışmamız, bittiğinde sonra bir daha yeniden başlamamız gerekir. Bu, Allah’ın sevdiği yolculuktur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Kur’an’ı sahabesi ile yirmi üç senede anlamış, bunun için Allah ayet-i kerimede “o senin gönlünde sabitleşsin diye Allah onu tedrici olarak peyderpey indirmiştir”134 buyurmuştur. Biz de gönlümüzde Allah’ın kelamı sabit olsun diye Kur’an’ı okuyacaksak en az üç, dört sefer baştan sona anlayarak okumamız gerekir; çünkü Allah bir ayette söylediğini başka bir ayette izah edip açıklar, beyan eder. Allah’ın beyan etmediği hiçbir ayet yoktur. Mutlaka her bir ayetin eşi vardır; yani Allah’ın o ayeti izah ettiği, beyan ettiği başka bir ayet vardır.
Allah ayet-i kerimede “kim, Rahman’ın zikrinden yüz çevirirse ona bir şeytan musallat ederiz, o onun karini olur, ona bağlanır, ters tarafa gider; ama doğru yolda, hidayette olduğunu zanneder”135 buyurur. Biri Kur’an’dan yüz çevirince şeytana döner, şeytana arkadaş olur; ama Kur’an’a yönelir takva sahibi olursa o zaman da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e dost olur, karin olur; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “muttakiler benim ehli beytimdendir”136 buyurmuştur. Muttaki olmak basit bir şey değildir. Bunun için kulun önce aklını kullanması, sorumluluğunu kabul edip gereğini yerine getirmek için Allah yoluna girmesi gerekir. Allah yoluna girmek demek Kur’an’ın yoluna girmek demektir.
Peki, sünnet ve hadis denince neyi anlamalıyız?
Hadis, Kur’an’ın tefsiridir. Sünnet ise Kur’an’ın beyanıdır. Sünnet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı değil midir! O, bütün hayatı boyunca Allah’ın ayetlerini okuyup öğretmemiş midir! O halde en büyük sünnet budur, başka sünnet aramayalım. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah’ın vahyini beyan etmiş, anlatmış, üzerinde göstermiş, talim ettirmiştir.
“Ben Allah’ı seviyorum” diyen birinin doğru mu yalan mı söylediğinin ölçüsü; onun Allah’ın sözünü, kelamını ne kadar sevdiği, ne kadar dinlediği, ne kadar anlamaya çalıştığına göredir. Bu yüzden birinin kitabı olmadan dini olmaz.
Allah her peygambere zamanıyla, mekânıyla ölçülü, kayıtlı bir mucize vermiştir; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için durum böyle değildir. Allah’ın ona verdiği mucize zamanla, mekânla sınırlı değil kıyamete kadar geçerlidir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah’ın bana verdiği mucize kıyamete kadar hükmü geçen mucizedir. Bu, Allah’ın kitabı Kur’an’dır”137 buyurur, Allah da ayet-i kerimede bununla ilgili olarak; “onlar mucize istiyorlar, mucize olarak Allah’ın bu kitabı indirmiş olması yetmez mi”138 buyurmuştur.
Peki, Kur’an nasıl bir mucizedir?
Kur’an müşrik birini alıp gökteki yıldızlar mesabesindeki sahabe yapmıştır. Bunu yapan Allah’ın kitabı Kur’an’dır; ama bu hali sahabeye kazandıran şey onların takvalarıdır, muttaki olmalarıdır; yani sorumluluğu kabul etmiş olmalarıdır. Eğer mucize elimizdeyse o halde bizim üzerimizde de bu mucizenin gerçekleşmesi gerekir.
Nasıl?
Bizi de ne zaman Allah’a dost, Allah’a yakın yaptıysa, bu zamandaki sahabe gibi yaptıysa Kur’an’ın mucizesi o zaman üzerimizde gerçekleşir. Eğer Kur’an’ı okursak, dinlersek, anlarsak, Kur’an’a iman edip ahlaka, amele dönüştürerek canlı Kur’an olursak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzeriz. Böylelikle en güzel ahlaka sahip olur, Allah’ın isimlerinin tecellisine mazhar olur, Allah’ın yeryüzündeki halifesi, aynası olan Hz. İnsan oluruz; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakı Kur’an ahlakıdır ve bunu yapan da Allah’ın kitabı Kur’an’dır.
Bütün mesele Kur’an’a karşı takvalı olmamızdır; yani ona karşı sorumluluğumuzu kabul edip bu sorumluluğumuzu yerine getirmeye çalışmamızdır. Böyle yaptığımızda Allah bu mucizeyi üzerimizde gösterir; çünkü bu, Allah’ın kelamıdır. Allah’ın vahyettiği gibi yaptığımızda Allah bu mucizeyi üzerimizde göstermez mi? -Elbette ki gösterir. Allah, Kur’an’a mucize demişse o zaman Kur’an mucizedir buna iman etmemiz lazım. Eğer Kur’an elimizde olduğu halde Allah’ın halifesi, aynası olamadıysak, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzemediysek bu durumda Kur’an ile, Allah’ın kelamıyla bir ilgimiz, alakamız olmamış, onu ciddiye almamış, ona karşı takvalı olamamışız demektir.
Allah, kitabında insanı anlatır. Ve nefsin ve mâ sevvâhâ:139 “(Allah yemin ediyor) Nefse ve onu tesviye edene (düzenleyene) and olsun ki.” Fe elhemehâ fucûrahâ ve takvâhâ:140 “Ona (nefse) fücurini de takvasını da ilham ettik.” Fücur sorumsuzluk, takva ise sorumluluk manasına gelir.
Peki, ilham edene yemin olsun ne demektir?
Yani nefsi öyle bir halde yarattık ki güzelin, çirkinin ne olduğunu bilir. Ona bunu ilham ettik, onu onunla yoğurduk, dedi Allah. Bu yüzden her insan hiçbir bilgiye sahip olmasa da doğruyu, yanlışı, sorumluluğun, sorumsuzluğun ne olduğunu bilir. Herkes kendisi için doğrunun ve yanlışın ne olduğunu bilir; çünkü Allah, kulunu yaratırken bu bilinci ona vermiştir. Kulun da bu sorumluluğu, bu takvayı Allah’ın vahyine, ayetlerine karşı kullanması gerekir.
Kad efleha men zekkâhâ:141 “Kim (kötü düşünceden, fikirden, amelden, halden, şirkten) temizlenirse o felaha (kurtuluşa, saadete) erer.” Ve kad hâbe men dessâhâ:142 “Kim de yanlışı kabul ederse o da söner.” Kad hâb “o söner” demektir; yani ondaki iman nuru, Allah’ın ona nefhettiği ruh söner. Dolayısıyla insan ya takva sahibi, ya fücur sahibi olur. Takva sahibi olursa en büyük saadete erer; ama olmazsa fücur ehli olur, facir olur. Bu durumda da ona nefhedilen o ruh, yüklenilen emanet söner. Sönünce de şeytana arkadaş olur, dolayısıyla aklı çalışmaz, Allah’ın vahyini anlamaz, ciddiye almaz; yani insanlığını kaybeder.
Kul kullun ya’melu alâ şâkiletihî: “De ki: Herkes şekillendiği gibi amel işler (hareket eder).” Bir, Allah’ın şekillendirmesi, bir de kulun kendi kendini şekillendirmesi vardır. Allah, insanı İslam fıtratı üzerine; yani en güzel surette, kıvamda şekillendirmiştir. İnsan daha sonra bilgiyle, ilimle aklını kullanıp kendini şekillendirir. Mesela “ben şöyle olmalıyım, böyle olmalıyım” derken birilerini, gördüklerini, bildiklerini, anladıklarını kendine örnek alıp kendi gönül âlemini şekillendirir. İnsan nasıl şekillenmişse ameli de öyle olur. Bunu Allah söylüyor.
Biri kendini Kur’an’a göre şekillendirirse en yüksek makamdaki insan, peygamberlere benzeyen Hz. İnsan olur. Bunun dışında kendisine peygamberleri değil de başkalarını ölçü ve örnek olarak almışsa kendini, gönlünü onlara göre şekillendirmiş olur ki o zaman da en fazla onların kazandığını kazanır.
Fe rabbukum a’lemu bi men huve ehdâ sebîlâ:143 “Kimin doğru yolda olduğunu rabbiniz bilir.” Herkes kendini doğru yolda zanneder. Kim kendini nasıl şekillendirirse şekillendirsin kendini doğru şekillendirdiğini, doğru yolda olduğunu zanneder; ama doğru yolda olanı Allah bilir. Kim, Allah’ın yolundaysa, Allah’a göre kendini şekillendirmişse o doğru yoldadır, Allah’ın yolundadır. Gerisi yanlış yoldadır. Kendini doğru yolda zannetse bile yanlış yoldadır; çünkü bu bir anlık bir şey değildir. Kişi amel işlerken gönül âlemi nasıl şekillenmişse ona göre yaşar, amel işler, ona göre de manevi olarak şekillenmeye devam eder. Dolayısıyla ya Hz. İnsan olarak, Allah’a dost olarak şekillenir ya da şeytana dost olarak şekillenir ve bundan haberi bile olmaz.
Vellezînehtedev: “Hidayete erenler.” Zâdehum huden: “(Allah) Onların hidayetini artırır.” Ve âtâhum takvâhum:144 “(Allah) Onlara takvalarının karşılığını vermiştir.” Hidayete erenler hidayetlerini arttırırlar, Allah onların hidayetlerini arttırır. Bu onlara takvalarının, Allah’a karşı sorumluluklarını kabul edip yerine getirmelerinin karşılığıdır, buyurdu Allah.
İnnellezîne kâlû rabbunallâh: “O kimseler ki rabbimiz Allah’tır, derler.” Summestekâmû: “Sonra istikamet üzere olurlar.” Dost doğru yol üzere, Allah’ın gösterdiği, peygamberinin yürüdüğü yol üzere olurlar. Tetenezzelu aleyhimul melâikeh: “Onların üzerine melekler iner.” Demek ki “rabbim Allah’tır” deyip Allah’ın yolunda yürüyenlerin üzerine melekler iniyormuş. Melekler onlara ne der? Ellâ tehâfû ve lâ tahzenû: “Korkmayın ve mahzun olmayın.” Ne geçmişte yaptıklarınızdan dolayı ne de bundan sonra; ne korkun, ne endişe edin ne de üzülün. Ve ebşirû bil cennetilletî kuntum tûadûn:145 “(Allah’ın) Size va’dettiği cennetle müjdelenin.”
Peki, bu cennet nerededir? -Ortada bir cennetin olması gerekir ki sevinebilsinler. Bu cennet ahirette olunca ahiretteki, dünyada olunca da dünyadaki cennettir. Bu müjde dünyadaki müjde olduğuna göre o halde bu cennet de dünyadaki cennettir. Dünyadaki cennet insanın gönlüdür. Bir gönül imanla, Allah’ın aşkıyla, muhabbetiyle dolmuşsa ve rabbini istiyorsa, Allah’ın güzelliği, isimleri oraya tecelli etmişse, o gönlü taşıyan insan canlı Kur’an olmuşsa, gerektiğinde merhamet ediyor, affediyor, ikram ediyor, hatayı ve kusuru örtüyorsa; yani Allah’ın isimleri onun üzerinde, gönlünde tecelli etmişse onun cennete dönmüş bir gönlü olmuştur. Herkes kendine baktığında gönlünün cennet olup olmadığını bilir.
Demek ki melekler bu müjdeyi böyle olanlara veriyormuş. Hatta bu müjde olduğu gibidir. Melekler müjdeyi verirken o kul hem melekleri görür hem de meleklerin müjdesini alır. Yalnız bu, bir seferlik müjde değildir. Belki buna her anda verilen müjde demek daha doğrudur.
Yâ benî âdem: “Ey Âdem’in çocukları (ey Âdemoğulları, ey insanlar)!” İmmâ ye’tiyennekum rusulun minkum: “Size sizin içinizden bir resul geldiğinde.” Yekussûne aleykum âyâtî: “Size ayetlerimi okuduğunda.” Ayetlerimdeki hikmetleri anlattığında. Fe menittekâ: “Kim takva sahibi olursa.” Ayetlerime karşı sorumluluğunu kabul ederse. Ve asleha: “Kendini ıslah ederse.” Kendini ayetlerime göre düzeltirse.” Fe lâ havfun aleyhim ve lâ hum yahzenûn:146 “Onlar için (ne dünyada ne de ahirette) ne bir korku ne de mahzun olma vardır.”
Kul, Allah ile beraber olunca dünyası da, ahireti de cennet olur. Allah’tan ayrı olduğunda ise dünyası da, ahireti de cehennem olur.
Vellezîne kezzebû bi âyâtinâ: “O kimseler ki ayetlerimizi yalanladılar.” Biri; “tamam kabul ediyoruz, bunlar Allah’ın ayetleridir” dedikten sonra “ama” derse ayetleri yalanlamış olur. İnkâr etmek başka, yalanlamak başka şeydir. Yalanlamak; “kabul ediyorum” deyip gerekeni yapmamak ya da hiç işitmemiş gibi yapmaktır. Vestekberû anhâ: “(Ayetlerimize uymayı) Kibirlerine yediremediler.” Ulâike ashabun nâr, hum fîhâ hâlidûn:147 “Onlar ateş (cehennem) ehlidir. Orada ebedi olarak kalacaklardır.” Ateş ashabının, ateşin arkadaşlarının kendileri zaten ateştir; çünkü gönüllerinde ateş vardır, cehennem vardır.
Fe men azlemu mimmenifterâ alâllâhi kezibâ: “Allah’a karşı yalan iftira atandan daha zalim kim vardır!” Allah’a karşı iftira atıp yalan söyleyenden daha zalim kim vardır! Böyleleri nasıl yalan yere iftira atarlar? -Allah söylemediği halde “Allah böyle söylemiş” derler. Biri ayet olmayan bir sözü Allah’a isnad ederse Allah’a iftira atmış olur. Ev kezzebe bi âyâtih: “Ya da onun ayetlerini yalan sayandan (daha zalim kim vardır)!” Kul böyle yaparak kendisine zulmeder. Ayetleri ciddiye almayınca, rabbini dinlemeyip; “bunu rabbim bana söylüyor” demeyince ayetleri yalan saymış olur. Bu durumda en büyük zulmü kendisine yapar, dolayısıyla kendisini yaratan rabbinden kendini mahrum eder.
Ulâike yenâluhum nasîbuhum minel kitâb: “Onlara kitapta (yazdığımız, takdir ettiğimiz) nasipleri gelecek.” Ya da rızık olarak, dünyalık olarak onlara neyi takdir etmiş, nasip etmişsek onlara erişecek. Hattâ izâ câethum rusulunâ: “Taki onlara elçilerimiz, resullerimiz gelinceye kadar.” Hangi elçiler? Ruhları alan elçiler, Azrail (a.s.) ve onunla beraber olan melekler.
Yeteveffevnehum: “Onların ruhlarını vefat ettirmeye (geldikleri zaman).” Kâlû eyne mâ kuntum ted’ûne min dûnillâh: “(Onlara meleklerimiz, o elçilerimiz) Diyecekler ki: Allah’tan başka kendilerini ilah saydıklarınız nerede?” Allah’ı ilah olarak kabul etmediğinize, Allah’ın ayetlerini dinlemediğinize göre kimi dinlemişseniz o sizin ilahınızdır. Hani onlar Allah’tan daha doğru söylemişlerdi ya, şimdi neredeler? Kâlû dallû annâ: “(Onlar) Derler ki: Onlar bizden kayboldu.” Yani bize herhangi bir faydaları olmadı. Ve şehidû alâ enfusihim ennehum kânû kâfirîn:148 “Onlar kendi nefisleri aleyhine şahitlik yaparlar ki kesinlikle kafir olmuşlardır.”
Kâledhulû fî umemin kad halet min kablikum minel cinni vel insi fîn nâr: “Onlara denir ki: Sizden önce geçmiş cin ve insan olan kâfirlerle beraber ateşe girin.” Kullemâ dehalet ummetun: “Onlardan her ümmet (her kavim) ateşe girdiğinde.” Leanet uhtehâ: “Kendi kardeşlerine lanet ederler.” Cehenneme gidenler kendi kardeşlerine, arkadaşlarına, beraber olduklarına lanet ederler.
Hattâ izâddârakû fîhâ cemîân: “Ne zaman ki hepsi orada (cehennemde) bir araya gelip toplandılar.” Kâlet uhrâhum li ûlâhum: “Sonra gelenler o öncekiler için derler ki.” Rabbenâ hâulâi edallûnâ: “Rabbimiz! Bunlar bizi saptırdı.” Biz bunlara uyduk, bunlar da bizi delalete düşürdü ve cehenneme girmemize sebep oldu. Fe âtihim azâben di’fen minen nâr: “Onlara bu ateşten iki kat azap ver (derler).” Kâle li kullin di'fun ve lâkin lâ ta’lemûn:149 (Allah) Buyurur ki: (Merak etmeyin) hepinize iki kat (azap) vardır; ama siz bunu bilmiyordunuz.” Çünkü sonra gelenler de size uydular, siz de iki kat azabı hak ettiniz; ama siz bunun farkında değildiniz.
Ve kâlet ûlâhum li uhrâhum: “O öncekiler de sonrakiler için derler ki.” Fe mâ kâne lekum aleynâ min fadlin: “Sizin bizim üzerimizde bir faziletiniz (üstünlüğünüz) yoktur.” Yani siz bizim için iki kat azap istiyorsunuz; ama sizle biz aynıyız, derler. Fe zûkûl azâb: “Siz de azabı tadın.” Bimâ kuntum teksibûn:150 “(Tattığınız bu azap) Sizin yaptıklarınızdan dolayıdır.” Allah başka bir ayet-i kerimede; “herkes yaptıklarından dolayı rehindir”151 buyurur. Biri cenneti kazanmışsa ona cennet, cehennemi kazanmışsa da cehennem vardır.
İnnellezîne kezzebû bi âyâtinâ: “O kimseler ki ayetlerimizi yalanladılar.” Vestekberû anhâ: “Ona (ayetlerimize) karşı kibirlendiler (büyüklendiler).” Yani; “bu bana lazım değil, bu ayeti anlamasam da olur” diyenler büyüklenmişlerdir; çünkü böyle söyleyenler Allah’ın ayetine karşı büyüklenenlerdir. Lâ tufettehu lehum ebvâbus semâi: “Onlara gök kapıları açılmayacaktır.” Gökte kapılar vardır ve cennete gitmek için bu kapılardan geçmek gerekir; ama onlara göklerin kapıları açılmayacak. Niye? -Ayetlerimizi yalanladıkları, kibirlendikleri için. Ve lâ yedhulûnel cenneh: “Onlar cennete giremezler.” Hattâ yelicel cemelu fî semmil hiyât: “Deve, iğnenin deliğinden geçmedikçe (cennete giremezler).” Ve kezâlike neczîl mucrimîn:152 “İşte mücrimleri (cürüm işlemiş olanları, Allah’a karşı suçlu olanları) böyle cezalandırırız.” Dikkat edilirse Allah kâfirleri, münafıkları, müşrikleri cezalandıracağını söylemedi, mücrimleri cezalandıracağını buyurdu.
Cürüm suç, mücrim ise suçlu demektir. Peki, mücrimlerin suçu nedir? -Allah’ın ayetlerini yalan sayıp, ayetlere karşı kibirlenmektir. Allah bunlar için; “cennete giremezler” buyurdu. Neden Allah “deve, iğnenin deliğinden geçinceye kadar cennete giremezler” tabirini kullandı? -Çünkü kâfir, müşrik veya münafık olsalardı böyle bir umutları olmazdı; ama onların cennete gireceklerine dair umutları vardır. Ayetleri yalanlamış, ayetlere karşı kibirlenmişler; ama farkında değiller, bundan haberleri bile yoktur! Allah da “deve, iğnenin deliğinden geçince siz de cennet kapısından geçersiniz. Zaten böyle bir şey mümkün değildir. Böyle yaptıkları için gök kapıları onlara açılmaz” buyurdu.
Bu konuda bir eksiğimiz var ki bunları anlatmaya çalıştım. Allah’ın vahyini anlamak için mutlaka bir çabamızın, gayretimizin olması gerekir. Herkes ilmini, dinleme, anlama ya da ezberleyebilme durumunu bilir. Çok istisnai olarak biri gerçekten okuyamayabilir, bu durumda dinlemesi gerekir. Rabbimizin kelamını gücümüzün yettiği kadarıyla baştan sona ya okuyacağız ya da dinleyeceğiz, hem de bunu bir sefer değil birkaç sefer yapacağız. Öyle ki Kur’an’ın bütünü hakkında söz söyleyebilelim, bizim için elimizde bir ölçü olsun. Biri bir şey söylediğinde “bu, Kur’an’a uyuyor mu, uymuyor mu” diyebilmek için bir bilgimiz olmalıdır. Bu bütün hayatımız boyunca bize lazım olan şeydir.
Biri böyle yaparsa her anda Allah ile beraber olur, Allah’ın hesabını yapmış, takva sahibi olmuş, Allah’a, Allah’ın vahyine karşı sorumluluğunu kabul etmiş ve yerine getirmiş olur. Yoksa Allah’a, vahyine, kendisine, ahiretine karşı takva sahibi olmaz, dolayısıyla ayetleri ciddiye almamış, yalanlamış olur. Böyle biri Allah’ın ayetlerini inkâr etmemiştir ama yalanlamıştır; yani ayetler hakkında “bu doğrudur kabul ediyorum, Allah kelamıdır, böyle yapmak lazım ama ben bir şey yapmıyorum” demiştir. Mesele; yapabildiğin kadarıyla Allah’a karşı sorumluluğunu yerine getirmeye çalışmaktır.
Hz. İbrahim (a.s.)’ın ateşe atılmasıyla ilgili bir kıssa anlatılır. Hz. İbrahim (a.s.) ateşe atılırken küçük bir hayvan ağzına biraz su alıp Nemrud’un ateşine doğru yürür. Birisi ona; “nereye gidiyorsun” deyince o da; “Nemrud’un ateşini söndürmeye gidiyorum” der. Bunun üzerine karşıdaki ona; “neyle söndüreceksin” diye sorunca “ağzımdaki suyla” diye cevap verir. Karşısındaki; “ağzındaki suyla bu ateş söner mi” deyince o küçük hayvan “sönmeyeceğini biliyorum; ama Allah bilsin ki ben de Hz. İbrahim (a.s.)’ın yanındayım, onun halilinin, dostunun yanındayım” diye cevap verir.
Evet, Allah bizi yolunda görmek istiyor. Mesele; gücümüzü sarf etmektir. Sadece kendimiz için değil aynı şekilde insanları da onun yolunda takvaya; yani sorumluluğu almaya davet etmemiz gerekir. Ya sorumluluğu kabul eder, alırız ya da kabul etmez, reddederiz. Bu iki seçenekten birini tercih ederiz “yapamadım, edemedim, beceremedim” diye bir şey yoktur; yani başka bir yol yoktur. Gücünün yettiğini yapabildiğin kadarıyla yerine getirmeye çalışman, Allah’ın kelamını okumada, dinlemede, anlamada, anlatmada, onu kendine ölçü yapmada, hayatını Kur’an ile, Allah’ın kelamı ile yaşamada, Kur’an’a bürünmede, canlı Kur’an olmada çabanı, gayretini sarf etmen gerekir. Bu hepimiz için böyledir.
Allah ayet-i kerimede “hidayet Allah’ın hidayetidir, kim bunun dışında bir hidayet ararsa hidayeti bulamaz. Allah kime hidayet vermemişse o delalettedir”153 buyurur.
Allah başka bir ayet-i kerimede hidayetin nerde olduğunu da beyan etmiştir. Zâlikel kitâbu lâ reybe fîh huden lil muttekîn:154 “Bu kitapta şüphe yoktur. (Bu kitap) Muttakiler için hidayettir” buyurmuştur. Kur’an hidayettir, Allah’ın yoludur. Kur’an’ı kabul edersek Allah’ın hidayetini kabul etmiş, etmezsek Allah’ın hidayetini kabul etmemiş oluruz. Allah’ın kitabını hidayetçi olarak kabul etmezsek başkalarını kendimize hidayetçi kabul ederiz ve Allah’ın hidayetiyle hidayete ermediğimiz için delalete düşmüş oluruz. Bu yüzden bu ölçünün bizim elimizde olması gerekir.
Kendimiz için de aynı şeyi söylüyoruz. Genel olarak bütün hayatımız boyunca Allah’ın vahyinden başka herhangi bir şeyi söylemekten Allah’a sığındık. Konu ne olursa olsun; din olarak, doğru olarak, hakikat olarak, hak olarak Allah ne söylemişse mutlaka onu söyledik ve söyleriz. Bu yüzden Kur’an’ın dışında bir şey söylersek onu kesinlikle kabul etmeyin. Zaten ben de onu söylediğimi kabul etmiyorum. Nasıl ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “benden bir söz nakledildiğinde onu Kur’an’ın ölçüsüne vurun, tutuyorsa o söz bana aittir, onu alın, tutmuyorsa bana ait değildir, onu reddedin”155 buyurduysa biz de aynısını söylüyoruz. Bu nedenle hiç kimse Kur’an’ın dışında herhangi bir şeyi bize isnat edemez, eğer isnat ederse onu reddediyoruz; çünkü o yalan söylüyordur.
Allah hepimizi Kur’an’a gerçek manada iman edenlerden eylesin. Kur’an’ı hidayet kitabı olarak kabul edenlerden eylesin. Allah hepimizi Kur’an’a karşı takva sahibi, sorumluluğunu kabul edip yerine getirmeye çalışanlardan, kitabını önüne alanlardan eylesin. Kitabını muhacir bırakanlardan, arkasına atanlardan eylemesin. Allah’ın ayetlerini Allah’a iftira atarak yalanlayanlardan, Allah adına konuşurken Allah’ın vahyinin dışında bir şey söyleyenlerden eylemesin. Allah bizi zalimlerden, kendisine zulmedenlerden eylemesin.
Allah hepinizden razı olsun.
