Fatiha 9.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Fatiha’yı anlamaya çalışıyorduk. Fatiha’yı anlamadıkça Kur’an’ı anlamamız mümkün olmaz, diyorduk. Aynı şekilde Kur’an’ı bir bütün olarak anlamadan ayetleri tek tek anlamaya çalışırsak bile anlamamız mümkün olmaz, diyorduk. Bütün kardeşlerimiz için Kur’an’ı bir bütün olarak anlamanın şart olduğunu, farz olduğunu söyledik. Hiçbir kardeşimiz “ben Allah’ın kitabını bilmiyor, tanımıyorum, dolayısıyla ona iman etmiş olmam mümkün değil” diyemez, dedik. Yoksa bunun hesabını ne biz verebiliriz, ne de kardeşlerimiz verebilir.
Biri Kur’an’ı okumamış, anlamamış, yaşamamış, hayatına geçirmemişse Allah’ı ciddiye almamış demektir. Allah’ın kitabını, kelamını ciddiye almayan, Allah’ı ciddiye almış olmaz. Bunun için herkesin Allah’ın Fatiha’daki muradını manasıyla beraber bilmesi gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Fatihasız namaz olmaz”370 buyurmuştur. Fatiha’yı bilmeyenin, okumayanın, anlamayanın, yaşamayanın namazı da olmaz. Fatiha’yı bilmediğimiz, anlamadığımız, yaşamadığımız için namazımızdan da Allah’ın dilediği gibi istifade edemiyoruz; yani namazımız tatsız, tuzsuz, huzursuz, muhabbetsiz, taklitten ibaret bir namaz halindedir. Bu yüzden namazdayken huzurda olduğumuzu bilmediğimiz bir namaz kılıyoruz ve bu namaz gerçek bir namaz değildir.
Ben Fatiha’yı tekrar kısaca bir izah etmeye çalışayım.
Ayetleri sureyle tefsir etmek gerekir. Fatiha’daki bir ayeti de Fatiha’yla anlamak gerekir. Mesela “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” dediğimizde hamdın, âlemlerin rabbi olan Allah’a nasıl yapılması gerektiğini diğer ayetler üzerinden anlamamız gerekir; çünkü sure bir bütündür. Dolayısıyla her bir ayeti diğer ayetle tefsir etmemiz gerekir; yani bir ayeti içinde bulunduğu o sureyle tefsir etmemiz gerekir. Tefsiri “anlamak” olarak idrak ettiğimizde Kur’an’ı, ayeti, sureyi anlamış oluruz.
Bir ayet, o ayetin içinde bulunduğu sureyle nasıl tefsir edilir?
El hamdu lillâhi rabbil âlemin:371 “Hamd, âlemlerin rabbi olan Allah içindir, Allah’a aittir.” Övmek ve övülmek ona mahsustur. Övülmeye layık olan ve en güzel övgüyü yapan da odur. Bu ayete; “neden, niçin, nasıl” diye sorduğumuzda cevap olarak “çünkü” deyip ayete devam etmemiz gerekir.
Er rahmânir rahîm:372 “(Çünkü) O, Rahman ve rahimdir.” Allah zatında, sıfatlarında, isimlerinde, fiillerinde merhamet sahibidir. Allah her neyi yaparsa yapsın, neyi yaratırsa yaratsın, neyi halk ederse etsin bu onun rahmetinin sonucudur. Yaratan oysa, rab oysa, sahip oysa, terkip eden, tertip eden, düzenleyen oysa ve bunu zatında rahman, sıfatlarında, isimlerinde, fiillerinde rahim olarak tecelli edip rahmetiyle yaratıyorsa o övgüye layık olmaz mı! Aynı şekilde en güzel övgüyü yapan da odur, övmek de ona layıktır. Peki, Allah kimi över? -Onun ismiyle isimleneni, işini rahmetle yapanı, muamele edeni över. Bu durumda “er rahmânir rahîm” ayeti “el hamdu lillâhi rabbil âlemin” ayetini tefsir etmiş oldu.
Mâliki yevmid dîn:373 “O, din gününün sahibidir.” Allah; dinin, emrin, hükmün, Kıyamet gününün sahibidir. Kıyamet günü de, şimdi de her şeyin sahibi olan odur. Dolayısıyla Allah’ın hiçbir işi, hiçbir şeyi eksik ya da kusurlu olamaz; çünkü kendisi subhandır, dolayısıyla hamde layıktır. Biri onun işini hamda layık görmüyor, işinde bir terslik görüyorsa Allah’ı hamda layık görmüyordur.
İyyâke na’budu ve iyyâke nesta’în:374 “Yalnız sana âbd oluyor ve yalnız seni istiyoruz.” Neden? -Çünkü hamda, övülmeye layık olan, her şeyi yaratan, terkip eden, tertip eden, düzenleyen Allah’tır. Aynı zamanda seni yaratan, terkip eden, tertip eden, düzene koyan, senin için bir hayat yaratan da odur. Sana zatıyla, sıfatıyla tecelli edip en yüksek şerefi sana veren de odur. Bu durumda ona âbd olunmaz mı! “Yalnız sana âbd oluyor ve yalnız seni istiyorum; çünkü sen âlemlerin rabbisin, hamde layık olansın ya rabbi!”
İhdinâs sırâtel mustakîm:375 “Bizi sırat-el mustakime hidayet et.” Sıratellezîne en’âmte aleyhim:376 “Kendisine nimet verdiğin kullarının yoluna.” Neden? -Çünkü en doğru yolu gösterecek olan, övgüye, hamda layık olan sensin. Beni sırat-el mustakimine hidayet edersen övgüye, övülmeye, hamda layık edersin. Bu yüzden “beni övdüğün, sevdiğin, kendisine nimet verdiğin kullarınla beraber eyle” diyoruz.
Gayril mağdûbi aleyhim ve led dâllîn:377 “Gazabına uğrayanların, delalette kalanların yoluna değil (ya rabbi).” Bir de burada “gazaba uğrayanlardan, delalette kalanlardan eyleme ya rabbi” diyor ve Allah’a sığınıyoruz; çünkü bunun dışında kalanlar gazaba uğramış, delalette kalmıştır. Bu ayeti, “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” ayetine bağlayıp tefsir ettiğimizde “Allah’a hamd edemeyen, Allah’ı övmeye ve övülmeye layık görmeyen biri ya gazaba uğrar ya da delalette kalır” manasına gelir.
Fatiha Suresi’yle baş taraftaki “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” ayetini açıp öğrenmeye çalıştık. Her bir ayeti böyle yapmamız lazım ki surenin bütününü anlayabilelim.
Bir de Kur’an’da muhkem ve müteşabih ayetler vardır. Muhkem; hükmü apaçık olan, hem iman hem de amel isteyen ayetlerdir. Hükmü apaçık olduğu için bu ayetlere hem iman etmen hem de amel etmen gerekir. Bir de müteşabih ayetler vardır. Bu ayetler amel gerektirmez; ama imanı gerektirir. Allah müteşabih ayetleri teşbih etmiş, örnek ile anlatmıştır. Bu ayetleri anlamasan bile “rabbimin muradını anlamadım ama ben bu ayete iman ettim; çünkü bunu Allah buyuruyor” demen lazım. Bu durumda “Allah’ın buradaki muradı nedir” deyip onu bir bilenden öğrenmen gerekir.
Sana asıl lazım olan muhkem ayetlerdir. Müteşabih ayetlerin manasını anlarsan zaten “iman ettim” demen gerekir, anlamasan da “rabbim neyi murat etmişse ona iman ettim” demen yeterlidir.
Fatiha’yı öğrendikten sonra başka hangi sureyi öğrenirsek öğrenelim mutlaka onun Fatiha’daki yerine bakmamız gerekir. Ayetlere tek tek değil önce sure olarak bakmamız gerekir. Mesela ezbere bildiğimiz bir sure için “acaba bunun Fatiha’daki yeri nedir, nasıldır? Benim bunu Fatiha’yla beraber nasıl anlamam lazım” dememiz gerekir.
Âlimlerimiz; “Kur’an’dan bir tek Asr Suresi inseydi bile yeterliydi” dediler. Demek ki bir sure bile insana yetebiliyormuş, yeter ki amel edelim.
İsterseniz Allah’ın Asr Suresi’nde ne buyurduğunu biraz izah edeyim;
Vel asr:378 “Asra yemin olsun ki.” Allah burada zamana yemin eder. Allah’ın bir şeye yemin etmesi insanın dikkatini oraya çekmek içindir. Mutlaka bunun üzerinde tefekkür etmek gerekir. Allah ayetlerinde; “asra, zamana, yüz yıla, ikindi vaktine yemin olsun” gibi her neye yemin ederse zamana yemin eder. Allah başka zaman birimlerine de yemin etmiştir. Mesela; “güne yemin olsun.”379 “Geceye yemin olsun.”380 “Aya, Güneş’e yemin olsun.”381 “Tan vaktine yemin olsun.”382 Bu yeminlerin hepsi zamanadır.
Allah ayetleri insana indirdiği halde neden zamana yemin etmiştir?
Allah zamana yemin etmekle senin zamanın yemin edilmeye değerdir, der. Zamanın; senin hayatın, vaktin, ömrün demektir. O zaman “vel asr” demek “hayatına and olsun ki” demektir. Allah, insanın hayatına yemin eder. İnsanın hayatına verdiği kıymeti, değeri bildirmek için “hayatına yemin olsun ki” der.
İnnel insâne le fî husr:383 “Muhakkak ki insan hüsrandadır.” Bu ayeti baş tarafa bağlamamız gerekir. Hayatını israf eder, boşa harcarsan and olsun ki hüsranda olursun. İllellezîne âmenû: “İman edenler.” Ve amilûs sâlihât: “Salih amel işleyenler.” Ve tevâsav bil hakkı ve tevâsav bis sabr:384 “Hakkı ve sabrı tavsiye edenler müstesnadır.”
İllellezîne âmenû: “İman edenler.” Kimin gibi? -Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi iman edenler. Ve amilûs sâlihât: “Salih amel işleyenler.” Salih amel işlemek Kur’an-ı Kerim’de çok sık geçer.
Salih; kurtuluş demektir. Salih amel demek ise; ıslah eden, temizleyen, sahile çıkaran amel anlamına gelir. Bu durumda salih amel demek seni kurtuluşa çıkaran amel demektir. Yoksa salih ameli herhangi bir fiile bağlamak doğru değildir. Amelinin seni ıslah edip, salihlerden yapması gerekir. Eğer amelin seni salihlerden yapmıyorsa o halde amelin salih amel değildir. Salihlerden olabilmen için salihlerle beraber olman gerekir; yani, “İhdinâs sırat-el mustakim, sıratellezîne en’âmte aleyhim” ayetine iman etmiş, onu yaşamış, tatbik etmiş olman lazım ki salih amel işlemiş, iman etmiş olasın.
Ve tevâsav bil hakkı ve tevâsav bis sabr:385 “Hakkı ve sabrı tavsiye edenler müstesnadır.” İhdinâs sırat-el mustakîm:386 “Bizi sırat-el mustakime hidayet et.” Burada dua ederken beni değil “bizi” diyoruz. Eğer “bizi sırat-el mustakime hidayet et” diyorsak o halde başkalarının da sırat-el mustakimde olması için hakka ve sabra davet ediyoruz demektir. Fatiha’ya baktığımızda bu sure zaten orada mevcuttur. Allah nasıl yapılması gerektiğini, sırat-el mustakimde Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber nasıl olabileceğimizi ve onlardan olmamız gerektiğini açıklar, beyan eder. Bu yüzden önce ezbere bildiğimiz surelerin manasına bakıp Fatiha’yla beraber anlamaya çalışmamız gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz (s.a.v.); “dua ibadetin özüdür”387 buyurmuştur. Fatiha da duadır. Hepimizin bildiği gibi bir mezarlığın önünden geçerken ölülerimize Fatiha okuruz. Mesela; taziye sahipleri bunu iyi bilir; taziyeye her gelen için “lillâhil Fatiha” denir ve yaklaşık 5 bin defa Fatiha okunur; ama biri de çıkıp “acaba biz ne söylüyoruz, hangi duayı yapıyoruz” demez. Bir de taziyeye gelenler uğurlanırken “Allah hayrını kabul etsin” derler. Gelip orda Fatiha okuduğundan dolayı hayır işlediğini söylerler.
Bir bilerek, bir de bilmeden okumak vardır. Biri bilerek, ne söylediğini anlayarak Allah’ın huzurunda durup bir Fatiha okursa onun okuduğu Fatiha ne dediği anlaşılmadan okunan yüz bin Fatiha’dan daha hayırlı olur. O zaman biri Fatiha’nın bir dua olduğunu bilerek, anlayarak onu nasıl okuması gerekir? -Fatiha’nın manasının okuyanın gönlünde olması yeterlidir. Okuyan kişinin ille de o anda mananın hepsini tefekkür etmesi gerekmez; çünkü daha önce tefekkür ettiği için mana onun gönlünde zaten hazır durumdadır. Bu yüzden Fatiha’nın hayrı, sevabı, karşılığı o şekilde tecelli eder; yani okuyanın ilmine, marifetine göre hayrı tecelli eder.
El hamdu lillâhi rabbil âlemin:388 “Hamd, âlemlerin rabbi olan Allah içindir.” Övme ve övülme âlemlerin rabbi olan Allah içindir, Allah’a aittir. Ben rabbimi övüyor, onu övgüye layık görüyor, onun övdüğünü övüyor, övgüye layık görüyorum. Onun güzel dediğine güzel, çirkin dediğine çirkin, hak dediğine hak, doğru dediğine doğru, yanlış dediğine yanlış, batıl dediğine batıl diyorum. Onun sevdiğini seviyor, sevmediğini de sevmiyorum. Ben irademi, aklımı, ilmimi Allah’a teslim ettim. Onun emri, iradesi, takdiri karşısında benim bir hükmüm, emrim, aklım, iradem olamaz. Ben hamdın kendisine layık olduğu, kendisine ait olduğu rabbime teslim oldum. Evet, biri “el hamdu lillâhi rabbil âlemin” derken duayı böyle yapar.
Errahmânir’rahim:389 “O, rahman ve rahimdir.” Allah zatında rahmandır, sıfatlarında, isimlerinde, fiillerinde rahimdir, merhamet sahibidir. Allah’ın bana yaptığı bütün muamelesi rahmetinin sonucudur. Allah bunun için ayet-i kerimede; “Allah’ın rahmeti her şeyi kaplamıştır”390 buyurmuştur. Allah rahmetim her şeyi kaplamıştır derken hiçbir şeyi istisna etmedi. Allah neyi ki yapıyor, neyi ki yaratıyorsa bu onun rahmetidir, rahmetindendir. Bir şey ki rahmetse sevilmez mi, sevilmesi gerekmez mi! Bu rahmeti yapan âlemlerin rabbi olan, yaratanı olan, terbiyecisi olan Allah ise o beğenilmez mi, sevilmez mi, ona “güzel” denmez mi, o, övgüye layık olmaz mı!
Bunun için “rabbimi rahman ve rahim olarak biliyorum. Onun bütün işlerini, fiillerini seviyor ve beğeniyorum; çünkü onun yaptığı en güzeldir. Benim aklım da, fikrim de, nefsim de, başkaları da “bu kötüdür, yanlıştır, çirkindir” diyebilir, “neden bunlar senin başına geldi” diyebilir; ama ben rahman ve rahim olan rabbimin bana rahmetiyle muamele ettiğini biliyor ve ona itiraz etmiyorum. İster beğeneyim, ister beğenmeyeyim, ister seveyim, ister sevmeyeyim, nefsim kabul etsin veya etmesin, onun muamelesi en güzeldir. Bu yüzden rahman ve rahim olan rabbime hiçbir şekilde itiraz etmem. Benim istediğim onun rahmetidir, beni rahmetine almasıdır” dememiz lazım.
Hiç kimse Allah’ın rahmeti olmadan kendi ameliyle cennete giremediğine, sadece Allah’ın rahmetiyle cennete gireceğine göre391 o halde bize düşen; onun rahmetine sığınmaktır, bizi rahmetinin içine aldığında; yani hastalığa, musibete, belaya, dedikoduya, iftiraya uğradığımızda itiraz etmemektir. Allah neyi yaparsa yapsın o güzeldir; çünkü o, rahman ve rahimdir. “O, rahman ve rahimse, bana muameleyi o yapıyorsa hiç bir şeyden korkmam, endişe etmem. Bütün dünya bana düşman olsa, beni yerse ona aldırış etmem, edemem; çünkü bana muameleyi yapan rahman ve rahim olan Allah’tır” dememiz gerekir.
Mâliki yevmid dîn:392 “O din günün sahibidir.” Allah dünyanın da, ahiretin de sahibidir. Kıyamet gününde bütün mülkü, bütün varlığı, her şeyi yarattıklarından alıp; “bugün mülk kimindir” diye sorar. Bir imtihan gereği mülkü, saltanatı geçici olarak kimin eline vermişse o gün onun elinden almıştır. Allah bu soruyu sorduğunda hiç kimse cevap verecek bir güçte değildir, cevap vermeye de güç getiremez. Allah cevabı kendisi verir ve; “bugün mülk, vahid ve kahhar olan Allah’ındır”393 der.
O halde “Allah; din gününün de, dünyanın da, ahiretin de, benim de sahibimse benim ona sığınmaktan başka çarem yoktur. İstediğimi ondan ister, herhangi bir şekilde herhangi bir şeyden sığınmam gerekirse ona sığınır, ona teslim olur, ona tevekkül eder, ona güvenirim. O bana nasıl bir muamele ederse etsin ben biliyorum ki o, rahman ve rahimdir, bana rahmetiyle muamele eder. Her işi de övgüye, övülmeye layıktır” dememiz lazım.
İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn:394 “Yalnız sana âbd oluruz ve yalnız seni isteriz.” Bunun içindir ki ona âbd oluyor, onu seviyor, onu istiyorum, maşukum da odur. Derdim odur, peşinden koştuğum odur, onun rızasıdır. Biri Allah’ın rızasını kazanmışsa onun kazanamadığı herhangi bir şey olabilir mi! Biri de onu kazanamamışsa onun kazandığı ne vardır! Bu yüzden onu istiyorum, en büyüğünü istiyorum, sahibimi istiyorum. Zatıyla ve sıfatıyla tecelli edip beni yaratanı istiyorum.
İhdinâs sırâtel mustakîm:395 “Bizi sırat-el mustakime hidayet et (ya rabbi).” Bir duayı ki Allah yaptırıyor, “benden sırat-el mustakimi iste” diyorsa bundan büyük dua olur mu? Peki, sırat-el mustakimde ne vardır? -Sırat-el mustakimde her şey vardır; yani bütün nimetler sırat-el mustakimdedir. Herhangi bir kul, Allah’ın “nimet” dediği bir nimeti kazanmışsa sırat-el mustakimde olduğu içindir. Sırat-el mustakimde olmayanlar hiçbir şekilde hiçbir nimeti kazanamaz ya da onların kazandıklarına nimet denmez. Nimet odur ki Allah onu övsün, övmüş olsun.
Sırat-el mustakimde olmak demek aynı zamanda nimetin devamlı olması demektir. Allah cennete girenler için; Hâlidîne fîhâ ebedâ:396 “Orada ebedi olarak kalırlar” buyurmuştur. Cennet hayatı ebedidir, devamlı olan bir nimettir. Bu nimet sırat-el mustakimde olmanın karşılığıdır. Sırat-el mustakim ebedi bir nimetle noktalanır. Allah ayet-i kerimede sırat-el mustakimde olanlar için; Ve âhıru da'vâhum enil hamdulillâhi rabbil âlemin:397 “Onların duasının sonu (son duaları, her işinde son yaptıkları dua) hamd âlemlerin rabbi olan Allah içindir (duasıdır)” buyurur. Onların son sözü, son duası budur. Bu, dünyada da, cennette de böyledir.
O zaman her işin sonunda mutlaka “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” deyip, Allah’a hamd etmen lazım ki o işini gerçekten Allah için yapmış olasın, karşılık olarak da onu Allah’tan almış olduğunu, Allah’tan rıza olarak, muhabbet olarak, sevgi olarak sana döndüğünü bilesin. O iş ki seni Allah’a yaklaştırmışsa ona hamd edip; “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” diyebilirsin; ama o iş seni Allah’tan uzaklaştırmış, sana bir şey kazandırmamışsa “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” diyemezsin.
Sıratellezîne en’âmte aleyhim:398 “(Ya rabbi) O sırat-el mustakim ki (o yol ki) kendisine nimet verdiğin kulların yolu.” Allah’ın nimet verdiği kullar; nebiler, şehitler, sıddıklar ve salihlerdir.399 Aslında hepsi de aynıdır. Nebide bu hallerin hepsi vardır. Sıddıkta sonrakilerin hali vardır; yani şehadet ve salihlik vardır. Şehitte ise salih olmak vardır; yani ameli onu ıslah etmiştir, bir anlık bile olsa onu temizlemiştir. Canını bir anlık feda ettiği için Allah onu temizlemiş, temize çıkarmıştır. Salihler ise ıslah olanlardır. Mesela Allah peygamberlerini överken; “onlar salihlerdendir”400 buyurur; yani nefsini ıslah etmiş, salaha erdirmiş olanlardır. Salih olanların amelleri salih olur. Yoksa biri salih olmazsa ameli de kuru bir amel olur.
“Sıratellezîne en’âmte aleyhim” ayetiyle dua ederken ne diyoruz?
“Ya rabbi! Beni peygamberlerinle, sıddıklarınla beraber eyle! Aklına, fikrine, herhangi birine danışmadan seni kayıtsız ve şartsız tasdik eden, senin emrini, hükmünü hesaba çekmeden kabul edenlerden eyle! Şehitlerle, sana canını feda edenlerle beraber eyle ki ben de sana canımı verebilecek, seni canımdan daha çok sevecek durumda olayım” diyoruz. Bunu söylerken hemen peşinden duayı tamamlamamız gerekir. “Ben de seni öyle tasdik ediyorum ya rabbi! Aklıma, fikrime hiç kimseye danışmadan seni tasdik ediyorum. Seni her şeyden, canımdan daha çok seviyorum, bin canım da olsa sana feda etmeye hazırım ya rabbi! Amellerim beni ıslah etsin, nefsimi tezkiye etsin, temizlesin, salaha erdirsin, öyle ki sana kavuşabileyim; çünkü benim istediğim sensin ya rabbi” dememiz gerekir. Çünkü kulun nefsi ıslah oldukça, terbiye oldukça, tezkiye oldukça kul, Allah’a yaklaşır.
Ğayril mağdûbi aleyhim ve led dâllîn:401 “Gazaba uğrayanların, delalette kalanların yoluna değil (ya rabbi)!” Beni gazaba uğrayanlarla, delalette kalanlarla beraber eyleme ya rabbi!
Birini seviyorsak o bizim kardeşimiz, arkadaşımızdır, aynı zamanda onun dini üzereyiz. Beni onlarla beraber eyleme ya rabbi derken; “beni onların fikrinde, düşüncesinde eyleme ya rabbi! Beni delalette kalanlardan eyleme, onlarla beraber eyleme, onlar gibi düşünenlerden, onlar gibi bakıp anlayanlardan eyleme ya rabbi” demiş oluruz. Peki, kimlerle beraber olmayı istiyoruz? -Peygamberlerle, sıddıklarla, şehitlerle, salihlerle beraber olmayı istiyoruz.
Peygamberler, sıddıklar, şehitler, salihler gazaba uğrayanları da delalette kalanları da Allah’a, sırat-el mustakime davet ederler. Önce halleriyle, sonra sözleriyle davet ederler.
Fatiha bitince “âmin” deriz; yani bu duayı işitince “evet, ya rabbi! Kardeşimi tasdik ediyorum, ben de aynısını istiyorum. Onun duasını kabul et, onlardan bana da, bize de ikram et” demiş oluruz.
Fatiha’yı dua olarak böyle okumak gerekir. Ben kısaca birkaç kelime söyledim. Tabi siz bunu istediğiniz kadar genişletin, açın.
Fatiha’yı bir bu şekilde okumak vardır, bir de ne söylediğini bilmeden okumak vardır. Bu şekilde dua edersek Allah duamızı kabul eder. Ne söylediğimizi bilmeden dua edersek bu, dua bile olmaz. Sadece duanın kelimelerini söylemiş oluruz, dolayısıyla gönlümüz bile kıpırdamaz. Bu dua ancak çatıya kadar yükselir; çünkü bilmeden yapılan dua yukarı çıkmaz. Duanın kabulü için onun arşa çıkması gerekir. Her gök katında melekler vardır ve bu melekler duaları, ibadetleri kontrol ederler. Yapılan duada bir eksik varsa onu geri gönderirler ve o dua Allah’ın huzuruna çıkmaz. Dualarımız huzura çıkmadığı için de kabul olmaz.
Melekler duayı kontrol ederken en son safhada; yani göğün yedinci katında duanın hangi niyetle yapıldığını kontrol ederler. Gönüldeki niyette en ufak bir bozukluk varsa o dua geri gelir. Kuru kuru okunan, ne söylediği bilinmeyen bir Fatiha’da zaten hiç niyet yoktur, olmaz. Duanın kabulü için bütün şartlar tamam olsa; ama bir tek niyet olmasa, o dua gökten geri döner. Demek ki niyet olmayınca dualar geri dönüyormuş.
Allah’a en güzel şekilde nasıl rağbet edilir?
İnsan sevdiğini ister, dolayısıyla sevdiğine rağbet edebilir. İnsan sevmediği bir şeye “haydi, rağbet edeyim” dese dahi rağbet etmesi mümkün değildir. Bu rağbet herhangi bir şekilde olsa bile zoraki olur. Rağbet edebilmek için iman etmek; yani Allah’ı her şeyden çok sevip istemek gerekir. Kısacası “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” demek gerekir. İnsan bunu söyleyince zaten rağbet gelir.
Dilden gönüle, gönülden de dile yol vardır. Diyelim ki böyle bir rağbetimiz yok, gönlümüzde isteğimiz yeteri kadar yoksa, isteğimizi yeterli görmüyorsak bu durumda bunu dile getirmemiz gerekir; yani “ya rabbi! Seni, senin rızanı, senin dostluğunu, cemalini istiyorum, sohbetimi seninle yapmak istiyorum” dememiz gerekir.
Biri dili ile “elhamdulillah” demeyene kadar Allah’ı övmüş olmaz. İnsanın gönlünde ne kadar övgü olursa olsun, bunu dile getirmesi gerekir. Dilden gönüle, gönülden dile yol olduğu için dildeki gönüle akseder. Diyelim ki hamdımız yeteri kadar değildir. Bu durumda dilimizle Allah’a sıkça hamd edersek bu hamdımız gönlümüze akseder, zamanla gönlümüzdeki bu hamd kemale ermeye başlar. Bu hamd olgunlaştıkça, artıkça dilimizdeki hamd de artmaya devam eder. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “bir duaya başlarken ona hamd ile başlayın” buyurur.
Duaya neden hamd ile başlamak gerekir?
Bir ihtiyacımız olduğunda gidip birilerinden isteriz. Mesela biri; “benim şu ihtiyacım var, ihtiyacımı görür müsün” deyip birinden bir ihtiyacını istesin. İsterken de o kişiye; “sen övülmeye layık birisin, hiç kimseyi boş çevirmezsin, yaptığını en güzel yapansın. Şimdiye kadar senin kapına gelen boş dönmemiştir. Ben de boş dönmeyeceğimi umarak kapına geldim, şöyle bir ihtiyacım var, yapar mısın” derse ihtiyacını o adamdan alır; çünkü Allah’ın sıfatları kulun üzerinde tecelli etmiştir. Kul istese de, istemese de, bilse de, bilmese de bu böyledir. Allah övgüyü nasıl seviyorsa kul da övgüyü öyle sever.
Bu durumda kendisinden bir şey istenen kişi ne der? -“Arkadaş doğru söyledi, aslında kıymet biliyor. Benim doğru yaptığımı, güzel yaptığımı takdir etti. Bu adam teşekkür etmesini, nimetin kıymetini biliyor. Benim kıymetimi biliyor ki beni övdü” der ve onu istediği nimete layık görür.
Bu yüzden duaya başlarken, Allah’tan bir şeyi isterken hamd ile başlamak gerekir. Biz de burada sohbete başlarken “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” deyip sohbete başlıyoruz. Sonra da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e salatu selam getiriyoruz; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gönderilen salatu selam hiçbir makamda reddolmaz. Biraz önce söylediğim gibi dua gök kapılarından geçerken kontrolden geçer. Salavat kontrolden geçerken geri dönmez. Kim olursa olsun, ister âlim olsun, ister cahil olsun, ister abid olsun, ister günaha batmış olsun, o Resulullah (s.a.v.) Efendimiz‘e selam gönderdiğinde o selam geri dönmez. O selam mutlaka Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e takdim edilir.
Bu yüzden dua ederken onu salatu selamla kapatmak gerekir, hatta mümkünse önünde de sonunda da salavat getirmek gerekir; yani duayı ortaya almak gerekir. Dua ortada olunca melekler onu ortadan çıkarmaya çalışsa bile zorlanır, çıkaramaz. Bunun için duaya önce hamd ile başlamak, salavatla devam etmek lazım.
Bu da yetmez, sonra ne yapmamız gerekir?
Esselatu vesselamu aleyke yâ seyyidel evveline vel âhirin: “Önce gelenlerin de sonra gelenlerin de efendisisin sen.” Dolayısıyla sen benim efendimsin, ben sana uyuyorum, senin yolundayım. Ve ila cemiil enbiyayi vel murselin: “Bütün peygamberler ve bütün resullere salatu selam olsun.” Ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin derken de “Allah’ın bütün dostlarına, evliyalarına, bütün sevdiklerine, övdüklerine hamd ediyor, bir de onun övdüklerini övüyoruz” deriz.
Sohbete her başladığımızda duayı böyle yapıyoruz. Duaya hamd ile başlıyor, salavatla devam ediyor, sonra hamd ile tamamlıyoruz. Allah böyle bir duayı reddetmez. Bu yüzden her neyi istiyorsak isteyelim; ama duamız hamd ile başlasın, salavatla devam etsin, sonra salavat ve hamd ile duamızı kapatalım; yani duamızı hamdın, salavatın içine alıp öyle gönderelim. Duamız böyle yerine ulaşırsa cevap gelir. Duamızın bu şekilde yerine ulaşmaması mümkün değildir; ama hamdı söylediğimiz gibi yapalım. Yoksa kuru kuruya “elhamdulillâh” demek, “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” demek hamd olmadığı için duamızı da koruyup kabul olacak makama taşımaz. Hamdımız, salavatımız gerçek olursa, Allah hamdımızı ve salavatımızı kabul ederse içindekini de kabul eder.
Allah dualarımızı kabul ediyorsa doğru, kabul etmiyorsa yanlış yapıyoruz demektir. Her şey ortadadır. Dua, bir gönül meselesidir. Bütün mesele; rabbimize karşı samimi olmaktır. Allah bizim niyetimizin ne olduğunu bizden daha iyi bilir. Duamız kabul olmuşsa doğru yapmışız demektir.
Allah hepimize Fatiha’yı layıkıyla okumayı, anlamayı, yaşamayı nasip etsin inşallah! Hayatı Fatiha olmuş, canlı Kur’an olmuş kullardan olmayı nasip etsin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
