Fatiha 6.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Kovulmuş ve taşlanmış şeytandan Allah’a sığınırız. Şeytanın her türlüsünden; konuşanından, konuşmayanından, zahiri olarak konuşup vesvese vereninden, konuşmadan gönle ilham edeninden, vehmedip vesvese vereninden, ister fikirle, ister konuşarak, isterse de vehmettirerek vesvese vermiş olsun, hepsinden rahman ve rahim olan, zatında, sıfatlarında, fiillerinde, işinde rahmet sahibi olan Allah’a sığınırız.
Neden Kur’an-ı Kerim’i tefsir etme hikmetini, Allah’ın muradını anlama ihtiyacını duyuyoruz?
Kur’an ile bakmayan bir insanın doğruyu görmesi mümkün değildir. İnsanın, Allah’ın kitabını mutlaka öğrenmesi gerekir ki bakışını düzeltebilsin, Allah ile, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile bakabilsin. Bizimle beraber olan bütün kardeşlerimiz Kur’an-ı Kerim’i bilmek zorundadır. “Kur’an’ı bir anda ezberleyin, hepsini öğrenin” demiyoruz. Elbette ki bu zaman isteyen, emek isteyen bir iştir. Fakat en kestirme yoldan, en azından Kur’an-ı Kerim’in bütününü görme açısından bu sohbetlere ihtiyaç vardır. Kardeşlerimiz gönlünü açıp bizi dinlerse sadece bu sohbetlerin sonunda bile Kur’an’ın bütününe bakmayı öğrenmiş olacak inşallah! Kardeşlerimizden birine; “Kur’an’ı biliyor musun” diye sorduklarında vereceği cevap; “evet, Kur’an’ı biliyorum” olacak inşallah.
Allah ayet-i kerimede; “and olsun ki seni ve sana iman edenleri Kıyamet günü bu kitaptan sorumlu tutacağız”293 buyurur. Kitabı bilmiyorsak sorumluluğumuzun hesabını veremeyiz. Bu yüzden onu bir bütün olarak anlamamız, görmemiz lazım ki sorumluluktan kurtulabilelim.
Mesela; “Allah, Kur’an-ı Kerim’in dörtte üçünü yeryüzünden kaldırdı” ya da “gönüllerdeki Kur’an’ın dörtte üçünü sildi” dense acaba bundan haberimiz olur mu? -Olmaz; ama cebimizden yüz lira düşse haberimiz olur. Neden? -Çünkü Kur’an hayatımızın içinde değildir de ondan. Böyle bir durumda acaba Allah’ın kitabına ne kadar kıymet, değer vermişiz diye bakmamız lazım. Eğer dünyadan Kur’an’ın dörtte üçü kaldırıldığı takdirde bundan haberimiz olmuyorsa, hayatımızda hiçbir değişiklik olmuyorsa Kur’an bize ne kadar ait olmuştur, ne kadar bizim olmuştur! Bize ait yüz lirayı kaybedince haberimiz oluyorsa; ama kitabımız dediğimiz Kur’an-ı Kerim’in dörtte üçü kaldırıldığında bundan haberimiz olmuyorsa bu durumda Kur’an bize hiç ait olmuş olur mu!
Evimizde bir Kur’an-ı Kerim’in olması, onun duvarda asılı olması veya kitaplığın en yüksek yerinde durması Kur’an’ı bize ait yapmaz. Kur’an’ın bize ait olabilmesi için Kur’an’ın gönlümüzde olması gerekir. Onu gönlümüze almışsak bir ayeti bile çıkacak olsa hemen farkına varırız. Bu yüzden Kur’an’ı gönlümüze yazmamız, gönlümüzde diriltmemiz gerekir.
Allah’ın ayetleriyle dirilmiyorsak; yani ayetler hayatımıza geçmiyorsa, onu hayatımızda yaşamıyorsak o halde Kur’an bizim için ölü bir kitaptır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını yaşamıyorsak, onun hayatını hayatımıza geçirmemişsek bizim için peygamberimiz diri değil ölü bir peygamberdir. Daha doğrusu biz kendi şahsımızda onu öldürmüşüz demektir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede Yahudiler için; “eğer siz iman etmişseniz, doğruyu söylüyorsanız bundan önce Allah’ın peygamberlerini neden öldürüyordunuz, diye sor”294 buyurur.
Allah, Yahudilerin peygamberlerini öldürdüğünü söylüyor. Oysaki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in dönemindeki Yahudiler kendi peygamberlerini öldürmemişlerdi. Peki, peygamberlerinin neyini öldürmüşlerdi?
Risaletlerini, getirdiklerini öldürmüşlerdi. Biri de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını hayatına geçirmemişse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i öldürmüş olur. Aynı şekilde Müslüman olduğunu söyleyen biri Kur’an’ı hayatına geçirmemiş, Kur’an’la dirilmemiş, Kur’an ona hayat vermemiş, Kur’an’ın hayatıyla, diriliğiyle dirilmemişse Kur’an onun için, o da Kur’an için ölü demektir. Allah ayet-i kerimede; “resulüm! Sen ölülere işittiremezsin”295 buyurur. Kur’an ile dirilmeyenler, Allah’ın ayetlerini duymayanlar ölü gibidir, manevi olarak ölüdür.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Fatiha, Kur’an’ın anasıdır, ümm-ül kitaptır, özüdür.”296 Başka bir hadiste de; “bütün Kur’an-ı Kerim Fatiha’da gizlidir” buyurmuştur. Bu durumda Fatiha’yı doğru öğrenirsek bütün Kur’an-ı Kerim’i öğrenmiş, Kur’an’ın bütününü anlamış oluruz. Bu yüzden Allah günde beş vakit kılınan namazda yirmi veya kırk sefer onu bize tekrarlattırır.
Kur’an-ı Kerim’in hepsini bilemeyebilir, anlamayabiliriz; ama yedi ayetlik Fatiha’yı mutlaka öğrenebiliriz. Herkesin gücü buna yeter. Fatiha’yı anlamaya çalışırken doğru anlamamız gerekir. Öyle bir anlamamız gerekir ki bu anlayışımız Kur’an-ı Kerim’in bütününü bize anlatsın, göstersin.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadisi şerifinde; “Cebrail (a.s.) bana gelip dedi ki: Allah sana iki nur indirdi ki senden önce hiçbir peygambere bunu indirmemiştir. Bu, Fatiha ve Bakara Suresi’nin son iki ayetidir”297 buyurmuştur. Bu, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e özel bir ikramdır, dolayısıyla ümmetine de özel bir ikramdır. Fatiha’nın nuru bütün âlem için yeterlidir.
Bu yüzden Fatiha’ya başlarken ne diyoruz?
El hamdu lillâhi rabbil âlemin:298 “Hamd, âlemlerin rabbi olan Allah içindir.” Aslında “âlemin” kelimesi âlemler demek değil âlem demektir; yani âlemin kelimesi çoğul değil tekildir. Ancak âlemin kelimesi en büyük âlemden en küçük âleme kadar var olan her şeyi kapsar. Yani ayet; “var olan her şeyin rabbi Allah’tır, dolayısıyla övülmeye layık olan Allah’tır” manasına gelir. Allah her neyi yaratırsa yaratsın fiili ve onun yaratmış olduğu her şey övgüye değerdir, övülmeye layıktır.
Peki, âlem deyince neyi anlamak gerekir?
Cennetler, gök katları, kürsü, arş, dünya, gezegenler, galaksiler, sonra hayvan, bütün mahlûkat, insanlar birer âlemdir. Sadece insanın bütünü değil vücudunun, organlarının hepsi birer birer, tek tek, ayrı ayrı bir âlemdir. Hepsi birbirine destek olan, birbirine yardımcı olan bir bütünlük içinde, birbirini koruyan ve kollayan bir âlemdir; yani insan sadece tek başına bir âlem değildir. İnsanın her bir organı birer âlem, hatta vücudundaki her bir atom bir âlemdir.
Fatiha’nın sadece lafzını okumak, Fatiha’yı okumak değildir; çünkü hikmeti anlamadan okumak olmaz. Okumak; içini açmak, Allah’ın ne söylediğini bilmek demektir. Allah’ın ne söylediğini bilmek de yetmez, bir de o ayeti neden, niçin söylediğini, Allah’ın o ayetteki muradının, hikmetinin ne olduğunu anlamak lazım ki ayeti anlamış olabilelim. “Rabbimin bana mesajı nedir, bu hitapla benim neyi anlamamı istiyor” deyip tefekkür edersek Kur’an’ın, ayetlerin hikmeti bize açılır.
Aynı zamanda ayetleri okurken ayetleri birbirine de bağlamamız lazım. Peki, nasıl bağlamamız gerekir?
“El hamdu lillâhi rabbil âlemin; hamd, âlemlerin rabbi olan Allah içindir” dedikten sonra “errahmânir rahim” diyoruz. Bu durumda El hamdu lillâhi rabbil âlemin ayetini aşağıdaki errahmânir rahim ayetine bağlamamız gerekir. Yani hamd âlemlerin rabbi olan Allah içindir; çünkü o, rahman ve rahimdir. Allah; zatında, sıfatlarında, isimlerinde, fiillerinde rahmet sahibidir. Bunun için övgüye, hamde layıktır. Mâliki yevmid din; çünkü o, din gününün ve mülkün sahibidir. Kıyamet günü, ahirette kullarını hesaba çekecek olan, amellerimize karşılık ihsanda, ikramda bulunacak olan Allah’tır. Bu yüzden Allah hamde layıktır.
Ayetleri böyle birbirine bağlamak gerekir. Nasıl ki yukarıdan aşağı doğru ayetleri bir birine bağlamak gerekiyorsa aynı şekilde ortadan bir ayet okunduğunda onu hem yukarıya hem de aşağıya bağlamak gerekir ki Allah’ın muradını anlayabilelim.
Bununla ilgili Fatiha’dan bir örnek vereyim;
İyyâke na’budu ve iyyâke nesta’în: “Yalnız sana âbd oluyoruz ve yalnız seni istiyoruz.” Bu ayeti Fatiha’nın üst tarafındaki ayetlere bağladığımızda “o, âlemlerin rabbidir, rahman ve rahim olandır, din gününün sahibidir, benim sahibimdir, bu yüzden istediğimi de ondan istiyorum” demiş oluruz. Aşağıdaki ayetlere bağladığımızda ise; “sırat-el mustakimde olmayı, Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber olmayı istiyorum; çünkü Allah’ı, ona âbd olmayı istiyorum. Ben onun âbdiyim ve sadece onu istiyorum bu yüzden gazaba uğrayanların, delalette kalanların yolunda değil sırat-el mustakimde olmayı, Allah’ın nimet verdiği kullarla beraber olmayı istiyorum” demiş oluruz. Bu şekilde İyyâke na’budu ve iyyâke nesta’în ayetini sadece yukarısındaki ayete değil hem yukarıdaki hem de aşağıdaki ayetlere bağladık.
Allah’a âbd olmak demek; Allah’a severek, isteyerek kul olmak, gönlünü kaptırıp onu sevmek, ona âşık olmak demektir. Hani “taparcasına sevmek” denir ya, işte taparcasına sevmek demektir.
“Yalnız seni istiân ediyoruz, yalnız seni istiyoruz” ayetinin odasına başka hangi ayetler girer?
Muhabbetle, Allah’ın Vedud ismi ile ilgili, Allah’a ibadet ile ilgili hangi ayet varsa. İster kulun, Allah’ı sevmesi olsun, ister Allah’ın, kulunu sevmesi olsun, onunla ilgili hangi ayet varsa yeri iyyâke na’budu ve iyyâke nesta’în ayetinin olduğu odadır. Aynı şekilde Allah, kuluna “iste” diyor, dolayısıyla istemekle ilgili hangi ayet varsa yeri yine orasıdır. Allah’ın peygamberleri ile ilgili, velileriyle ilgili, Allah’a gerçek manada âbd olanların anlatıldığı her ayetin yeri orasıdır.
Allah, ayetleri üzerinde tefekkür etmemizi emreder. Ayetler üzerinde tefekkür edersek ayetler bize açılır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “biri bir ayeti, bir sureyi sever ve çok okursa o ayet ya da sure kabirde ona arkadaş olur, Kıyamet günü ona şefaat eder”299 buyurur. O sure veya ayet bir surete bürünür ve Kıyamet günü ona şefaat eder. Peki, bize şefaat edecek olan surenin hangisi olması gerekir? En çok okuduğumuz sure Fatiha değil midir? O halde bize şefaat edecek olan sure Fatiha olmalıdır; ama Fatiha ile samimi olmamış, tanışmamışsak, sadece ismini öğrenmişsek bize arkadaş olmaz, şefaatçi olmaz.
Peki, Fatiha ile nasıl tanışmamız lazım?
Bire bir beraber olmamız lazım. Bizim Fatiha’yı sevmemiz yetmez, onun da bizi sevmesi gerekir. Ona bakınca kendimizi görmemiz, onun da bize bakınca kendisini görmesi lazım ki onu sevmiş olalım, onunla bir olalım, dost olalım. O da kabirde bizimle beraber olsun, Kıyamet günü bize şefaat etsin. Biri Fatiha ile arkadaş olur, dost olursa bütün Kur’an-ı Kerim ile arkadaş olur, dost olur.
Kur’an’ı kendi kendimize öğrenmeye çalışırsak öğrendiklerimiz sadece bilgi olur. Bunu asla unutmamamız gerekir. Kur’an’ı mutlaka yaşayan bir gönülden; yani canlı Kur’an olmuş, Fatiha olmuş bir gönülden almamız lazım.
Mesela bir örnekle neden böyle olması gerektiğini söyleyeyim;
Farz edin ki bir kardeşimiz çok feci bir trafik kazası geçirse sonra gelip o trafik kazasını nasıl yaşadığını bize anlatsa ne şekilde anlatır? -Trafik kazasını anlatırken; “arabayla şu hızla gidiyordum, birden önümüze başka bir araba çıktı ve direksiyonu kırmak zorunda kaldım. Sonra araba takla atmaya başladı. O anda kelime-i şehadet getirip ölüyorum dedim” der ve o anlatırken kazayı tekrar yaşar, hali değişir, kalbi farklı bir şekilde çarpar, yüzünün rengi değişir, terler; çünkü kazayı tekrar yaşamıştır. Bir trafik kazasını bir de bir kitaptan okusak acaba aradaki fark ne kadar olur? -Birinde kazayı okuyarak öğreniriz, diğerinde ise o kazayı yaşayan kişi bize anlatır. Kazayı yaşayan kişinin sadece dili konuşmaz; gözleri, kalbi, terlemesi, renginin değişmesi konuşur. Dolayısıyla kazayı ondan çok daha farklı bir şekilde öğreniriz.
Aynı şekilde biri Allah’ın ayetlerini yaşamıyor, tatmıyorsa ayeti doğru anlatsa bile onu bir kitaptan okuduğu gibi anlatır, dolayısıyla ondan bir şey alamazsın. Aynı zamanda kendi halini anlatmamış, başkasının halini; yani tatmadığı bir hali anlatmış olur. Dolayısıyla onun üzerinden manevi olarak bir şey alamazsın, ondan sana bir şey gelmez, onunla beraber ayetteki hali tadamazsın.
Bu yüzden Fatiha’yı yaşamamız gerekir. Hem bizim Fatiha’yı okumamız, hem de Fatiha’nın bizi okuması gerekir. Fatiha’nın bizi okurken bizi tasdik etmesi gerekir. Fatiha bizi tasdik etmez, yalanlarsa bize dost olmaz, arkadaş olmaz, tam tersine bize düşman olur.
Bunun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “öyle insanlar vardır ki Kur’an’ı okur, Kur’an onlara lanet eder”300 buyurmuştur. Yani o, Kur’an’ı okurken dalga geçmiş gibi okumuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz başka bir hadisinde de; “bu Kur’an Kıyamet günü sizin için ya şefaatçi ya da davacıdır”301 buyurmuştur. Kur’an’ı okumuş olmamız onu bize şefaatçi yapmaz. Kur’an’a uymuş, onu tasdik etmişsek o da; “sen bana uydun, benim gibisin, benim gibi yapıyorsun, benim gibi olmuşsun” deyip bizi tasdik etmişse bize şefaatçi olur. Eğer Kur’an bizi tasdik etmezse bizi yalanlar ve bizden davacı olur.
Bir de Kur’an’a, nefse göre mana vermek vardır. Eğer Kur’an’ı hayatımıza geçirmeye çalışmadığımız gibi bir de onu değiştirmeye kalkışırsak, ona kendi nefsimize göre mana vermeye çalışırsak cehennemdeki yerimizi hazırlamış oluruz. Bunun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kim kendi nefsine, ilmine ve hevasına göre Allah’ın ayetlerine mana vermeye kalkışırsa cehennemdeki yerine hazır olsun”302 buyurmuştur. “Falan âlim şöyle mana vermiş, filan âlim böyle mana vermiş” demekle kurtulamayız. Allah bu kitabı bütün insanlara indirmiştir. Herkesin ondan nasibi olanı alması, onunla yürümesi, gıdasını alması gerekir. Sana düşen; gönlünü ayete açmaktır, öyle ki ayet de sana açılsın.
Bir ömür boyu namaz kılmışsak; ama namazın her rekâtında Fatiha’yı okuduğumuz halde gönlümüzü Kur’an’a, Allah’ın ayetlerine açmamışsak, Kur’an da Allah’ın ayetleri de bize açılmamışsa onu ciddiye almamışız demektir. Fatiha’yı yaşamaya, Fatiha’yı hayatımıza almaya çalışmamışsak; “Allah Fatiha’yı bize namazda tilavet edelim diye ya da biri öldüğünde ona bir Fatiha okuyalım diye göndermiştir” demişizdir. Fatiha ölülere okumamız için ya da tilavet etmemiz için değildir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Fatiha, Kur’an’ın anasıdır, özüdür”303 “Fatiha her derde devadır”304 buyurmuştur.
Şimdi Fatiha’yı gönlümüze nasıl almamız gerektiğini biraz izah edeyim;
Kalbin yedi mertebesi vardır. Aynı şekilde nefsin de yedi mertebesi vardır. Gökler de yedi kattır. Kalp zahiri olarak, yedi odadan ibarettir, Fatiha da yedi ayettir. Kalbimizi, gönlümüzü yedi odalı bir saray olarak kabul edelim ve her bir odaya Fatiha’daki bir ayeti koyalım; çünkü okuduğumuz, dinlediğimiz her ayeti bu odalardan birine koyacağız; çünkü o ayetlerin mutlaka Fatiha’da bir karşılığı vardır. Bir ayeti okuduğumuzda onu Fatiha’da tefekkür ettiğimiz ayetin bulunduğu odaya koyarız ve o ayet Fatiha’daki ayet üzerinden bize bütünüyle açılır.
“El hamdu lillâhi rabbil âlemin” ayetini kalbimizin bir odasına, “er rahmânir rahim” ayetini diğer odasına, “mâliki yevmid dîn” ayetini ise başka bir odaya; yani her bir ayeti kalbin ayrı bir odasına koymamız sonra da bu yedi ayetle tanışmamız, onlarla sohbet etmemiz gerekir.
“El hamdu lillâhi rabbil âlemin” dediğimizde ne demiş oluyorduk?
Hamd, âlemlerin rabbi olan Allah içindir. Hamd aynı zamanda, şükrü de içine alır. İrademiz olmadan bize gelen bir nimet için hamd etmemiz, işin içinde bir çabamızın, gayretimizın, cehdimizin olduğu nimetlere de şükretmemiz gerekir. Mesela; yaratılmamız için herhangi bir çabamız, gayretimiz yoktur. Yaratılmamız tamamen Allah’ın iradesiyle tecelli etmiştir. İşte buna hamd gerekir, buna şükredilmez.
Şimdi kalbimizdeki Fatiha ayetlerinin olduğu odalara diğer ayetleri nasıl bırakacağımızı anlayalım inşallah.
El hamdu lillâhi rabbil âlemin:305 “Hamd, âlemlerin rabbi olan Allah içindir.” Hamd bütün âlemleri yaratan, terkip ve terbiye eden Allah içindir. O zaman Kur’an-ı Kerim’de hangi âlemden, hangi varlıktan, hangi eşyadan bahsedilirse edilsin, onu yaratan, onun rabbi Allah’tır. Kur’an-ı Kerim’de âlemlerden, hamdden ve şükürden bahseden bütün ayetleri “El hamdu lillâhi rabbil âlemin” ayetinin olduğu odaya koyuyoruz.
Er rahmânir rahim:306 “O, rahman ve rahimdir.” Allah hangi ayette kendini tanıtıyorsa, fiilinin, eserlerinin rahmaniyetinin tecellisi olduğunu söylediği ayetleri de Er rahmânir rahim ayetini bıraktığımız odaya koyuyoruz.
Mâliki yevmid dîn:307 “O, din gününün sahibidir.” O, Kıyamet gününün sahibidir, hükmün ve emrin sahibidir. Kur’an-ı Kerim’de Allah’ın emri, ahiret, cennet, cehennem, Kıyamet günü ve Allah’ın hükmü hangi ayette geçiyorsa onu da “mâliki yevmid dîn” odasına koyuyoruz.
İyyâke na’budu ve iyyâke nesta’în:308 “Yalnız sana âbd oluyor ve yalnız seni istiyoruz.” Kur’an-ı Kerim’de hangi ayette Allah’a dost olmak, Allah’ı sevmek, Allah’ın sevdiği bir şey, Allah’a secde etmek, ibadet ve Allah’tan istemek geçiyorsa onu da “iyyâke na’budu ve iyyâke nesta’în” odasına koyuyoruz.
İhdinâs sırat-el mustakim:309 “Bizi sırat-el mustakime hidayet et (ya rabbi)!” Hangi ayette hidayetçi, nebi, resul, mürşid, iman, sırat-el mustakim ve doğru yol geçiyorsa onu da “İhdinâs sırat-el mustakim” odasına koyuyoruz.
Sıratellezîne en’amte aleyhim:310 “O yol ki nimet verdiklerinin yolu.” Allah’ın nimet verdikleri, sevdikleri; peygamberler, sıddıklar, şehitler, salihler, aynı zamanda onlarla beraber olanlardır; yani hangi ayette peygamber kıssası varsa, Allah peygamberlerini, onlarla beraber olanları ve onların karşısındakileri hangi ayette anlatıyorsa onları da “sıratellezîne en’amte aleyhim” odasına koyuyoruz.
Ğayril mağdûbi aleyhim ve led dâllîn:311 “Gazaba uğrayanların ve delalette kalanların yoluna değil.” Allah’ın gazabı, gazaba uğrayanlar, delalette kalanlar, kâfirler, münafıklar, fasıklar, cehennemlikler hangi ayette geçiyorsa onu da “ğayril mağdûbi aleyhim ve led dâllîn” odasına koyuyoruz. Ben kısa kısa, parça parça söyledim. Kardeşlerimiz daha sonra bunu tefekkür ederlerse onlarda açılır inşallah.
O halde Kur’an-ı Kerim’de hangi ayeti okursak okuyalım, onu mutlaka Fatiha’ya bağlamamız lazım, öyle ki o ayeti gönlümüze alabilelim. Alınca da ayetlerle sohbet ederiz, aynı zamanda o ayetler de birbirleriyle sohbet eder.
Peki, insan ayetle nasıl sohbet eder?
Mesela; “El hamdu lillâhi rabbil âlemîn” ayetini önce sevmemiz gerekir; çünkü iman sevmektir. Hamd, âlemlerin rabbi olan Allah içindir, o rabbil âlemindir, âlemleri yaratıp terkip edendir. Bu ayete bakıp, ayeti açmamız lazım. Peki, ayetin içinde ne vardır? -Allah’ın hamid oluşu vardır. Allah övülmeye layıktır, hem dünyada hem de ahirette övülmeyi sever, övülmeyi ister. Bu yüzden ayet-i kerimede; “o gün cennette olanların son sözü, duası; el hamdu lillâhi rabbil âlemîndir”312 buyurur.
Biri dağ başında yaşamış, sadece ağaçları, kuşları, dalları, hayvanları seyretmiş olabilir. Aynı şekilde biri de uzayın derinliklerini seyretmiş olabilir. Herkes kendine, bilgisine, marifetine göre bütün âlemlerden Allah’a hamd etmeye çalışmalıdır ki hamd edebilsin, “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” diyebilsin. İnsan önce kendinden başlayıp Allah’a bütünüyle hamd eder. Sonra her azasına hamd eder, devamında her azasıyla hamd eder, sonra her zerresiyle Allah’a hamd eder, son olarak da çevresine bakıp hamd eder.
“Her şey, varlıkta her ne varsa bir ayettir.”313 Bunu Allah söylüyor. Sadece dışardakiler değil insan da bir ayettir. Bu durumda insan ayeti, Kur’an ayetiyle iki dost, iki arkadaş buluşmuş gibi sohbet eder.
İnsan bütün âlemlerden Allah’a hamd etmeye çalışırsa, her birinde Allah’ın kudretini, muradını görmeye, anlamaya çalışırsa bu ayet ona açılır. Bu ayet ile sohbet etmek işte o zaman başlar. Ayet açıldıkça okuyanın hikmeti artar. Böylelikle o sonsuz bir derya ile karşı karşıya olduğunu anlar; yani bütün hayatı boyunca o ayetin içinde kalsa bile çıkamayacağını bilir. İnsan bu ayeti anladığında işi bitirdiğini düşünmemeli sonra ayeti anlamaya bir başka yerden devam etmelidir. İnsan Allah’a hamd etmezse bu ayete iman etmemiş olur; yani ayeti tasdik etmemiş, onu sevmemiş, beğenmemiş olur. Dolayısıyla onunla arkadaş olmayı, dost olmayı benimsememiş, kabullenememiş, yok saymış olur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “her peygambere zamanıyla kayıtlı mucize verilmiştir. Allah’ın bana verdiği mucize, kıyamete kadar baki olan bir mucizedir ki bu mucize Kur’an’dır”314 buyurmuştur. İnsan, Kur’an ile dirilir, Kur’an ile şifa bulur. Aynı şekilde Kur’an ile nefsini tezkiye eder, terbiye eder. Kur’an, insanı Allah’a taşır. Kur’an’ın insana kitap olması gerekir ki insanı Allah’a taşıyabilsin. Allah ayet-i kerimede; “hepiniz Allah’ın ipine sımsıkı sarılın, bölünüp parça parça olmayın”315 buyuruyorsa bu ip bizi Allah’a götürmelidir.
Kitabın bütününe sarılamayabiliriz; ama bütünü içinde barındıran Fatiha’ya herkes sarılabilir. Allah bunu kuluna ikram olsun diye yapmıştır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “size tekrar edilen yediliyi bir de azim olan Kur’an’ı indirdik, verdik”316 buyurur. Allah bu ayette tekrar edilen yedi ayetlik Fatiha’yı ayrı, Kur’an’ı ayrı zikretmiş, önce Fatiha’yı, sonra Kur’an’ı indirdik demiştir; yani işe Fatiha’dan başlaman, sonra hepsini Kur’an’a bağlayıp kitabını anlaman lazım.
Fatiha’daki ayetler kalbindeki hangi odada bulunuyorsa Kur’an’daki ayetleri de o odaya alman ve o ayetlerle sohbet etmen gerekir; yani “acaba rabbim bana ne demek istiyor, acaba bu ayete nasıl uymam lazım, acaba ben bu ayete iman etmiş miyim, bu ayeti hayatıma geçirmiş miyim” deyip ayetin üzerinde tefekkür etmen, onu anlamaya çalışman lazım.
Allah Kur’an’ı yaşayalım diye indirmiştir. Mesela Kur’an-ı Kerim’de Allah, peygamberleri, peygamberlerle beraber olanları, ona yardımcı olanları bir de onun karşısında şeytanla beraber yer alanları anlatır. Allah bunların bir kısmına gazap edip onları yere batırmış, helak etmiştir, bir kısmına da mühlet tanımıştır.
Bu durumda peygamber kıssalarını okurken o ayetlerle nasıl konuşmamız, onları nasıl anlamamız gerekir?
Peygamber kıssalarını kalbimizdeki “İhdinâs sırat-el mustakim ve sıratellezîne en’amte aleyhim” odalarına almamız, sonra da kendimizi “acaba biz o zamanda olsaydık hangi tarafta yer alırdık” diye resullerle beraber farz etmemiz gerekir. Elbette ki böyle farz ettiğimizde en azından bir mü’min olarak bütün çabamızla, gayretimizle oradaki peygamberlerle beraber olmaya çalıştığımızı düşünürüz; ama bu düşünce hayali bir şey olur. Allah Kur’an’da aslında bize peygamber kıssasını anlatmaz, orda bize bizi anlatır.
Acaba biz de yaşadığımız zamanda sırat-el mustakim üzere olanlarla, Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber aynı hali yaşıyor muyuz! Hangi peygamberin veya hangi peygamberle beraber olanların halini yaşadığımıza bakmamız lazım; çünkü Allah onlara nasıl bir emirde bulunmuşsa bize de o emirde bulunur.
Ayetlere böyle bakmaz hayatımızı kendi bildiğimiz gibi yaşar, Allah’ın ipine tek başımıza sarılmaya çalışır, birbirimize; “kıl namazını, otur evinde” dersek bu ayetler bize hitap etmemiş, bizim ayetlerimiz olmamış olur; yani biz bu ayetleri kendi ayetlerimiz olarak kabul etmemiş oluruz.
Allah Kur’an’da kulluğumuz için önümüze gelecek olanları anlatır. Dolayısıyla böyle bir durumda nasıl hareket etmemiz, nasıl yapmamız, nasıl konuşmamız, nasıl bir tavır içinde olmamız gerektiğini bize anlatır. Öyle ki kazanabilelim; ama yaşadığımız süre içinde ayetlerle beraber olmuyor, onlarla beraber Allah’a, hayra, hakka davet etmiyorsak bu durumda o ayetler bizi ilgilendirmemiş, o ayetler bizim ayetlerimiz olmamış olur.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i göndermiş, o da risaletini tamamlamış, sonra Allah onu aramızdan almıştır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “size bir emanet bırakıyorum ki ona sarıldıkça asla delalete düşmezsiniz. O, Allah’ın kitabı Kur’an’dır” buyurmuştur. Allah da ayet-i kerimede; “Allah’ın ipine hep beraber sarılın”317 buyurmuşsa o zaman hep beraber Allah’ın ipine sarılıp, aynı zamanda insanları da bu ipe sarılmaya davet etmemiz gerekir.
Birileri çıkıp; “bu, âlimlerin işidir” diyebilir; ama Kur’an’ı anlamaya çalışmak sadece âlimin işi değildir. Allah, Kur’an’ı sadece âlimlere indirmemiş; çöldeki bedeviye de, çobana da, tahtın üzerindeki padişaha da, köleye de, hür olana da, erkeğe de kadına da, en âlime ve en cahile de indirmiştir. O zaman herkes Allah’ın kitabıyla muhataptır. Allah bütün insanların seviyesinde konuşmuştur ve insanın yapması gereken şey de nerden başlayacağını bilmektir.
Peki, Kur’an’a nerden başlanması gerekir?
Elbette ki Fatiha’dan başlanması; ama başlanmadan önce Allah’a sığınılması gerekir. Kur’an’ı, Allah’ın ayetlerini okumanın tek şartı; kovulmuş şeytandan Allah’a sığınmaktır. Sığınmak, dil ile söylemekle yapılmaz; gönülle sığınmakla ve gönlünü vesveseden arındırmakla yapılır. İnsan, Allah’ın kitabını okurken, anlamaya çalışırken “bu beni yaratan rabbimin bana hitabıdır, bana emridir, rabbim bana nasıl olmam gerektiğini, nasıl bakmam, nasıl görmem, nasıl anlamam gerektiğini öğretiyor” demelidir ki Kur’an ona açılsın ve o kovulmuş şeytandan Allah’a sığınmış olsun.
Biri; “ben bunu yapamam, yedi cümlelik Fatiha’yı tefekkür edemem, anlamaya çalışamam, bu gereksiz bir şeydir” derse bütün Kur’an’dan mahrum kalır; çünkü Fatiha, Kur’an’ın kapısıdır. Fatiha aynı zamanda açan demek; yani Kur’an’ı sana açan demektir. Sen o kapıdan içeri girmezsen Kur’an sana açılmaz; ama o kapıdan girdiğinde kitap sana açılır. Hangi ayeti okursan oku veya dinlersen dinle, duyarsan duy o sana açılır. Dolayısıyla onu anlarsın, nasıl anlaman gerektiğini, onu nereye koyman gerektiğini biraz önce anlattığım gibi bilirsin; çünkü kapı sana açılmıştır.
Allah bizi Kur’an’sız, kitapsız bırakmasın inşallah. Kur’an’ını, kitabını layıkıyla anlayanlardan, onu yaşayanlardan, onu üzerinde taşıyanlardan, başkalarına da ulaştıranlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
