close

Allah Rahman’dır

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Sohbetlerimizi yaparken gönlümüzü nasıl açmamız gerektiğini anlamaya çalışmakla beraber, “Allah” deyince önce neyi hatırlamamız gerektiğini, Allah’ın kendini tanıttığı gibi tanımaya, anlamaya çalışıyorduk. Bir de Allah’ı hayali olarak değil kendi üzerimizden anlamaya, tanımaya çalışıyorduk.

Önceki sohbetlerimizde Allah’ın Vedud, Hamid, biraz da Rab ismini ve “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” derken ne dediğimizi anlamaya, bilmeye çalışmıştık. Şimdi de Allah’ın Rahman ismini ayetlerle beraber anlamaya çalışacağız inşallah.

Fatiha’da “El hamdu lillâhi rabbil âlemin” ayetinden sonra “er rahmânir rahîm”94 ayeti gelir. Allah kendini tanıtırken rahman olarak tanıtmıştır. Biz de bu sohbetimizde Rahman’ı anlamaya, tanımaya çalışacağız inşallah.

Biri Allah’ın Rahman ismini zikredip; “bismillahirrahmanirrahim” derken ne söylemiş olur?

Öncelikle; “benim rabbim olan Allah rahman ve rahimdir, zatında rahmandır, fiillerin de, işinde ise rahimdir” demiş olur. Allah ayet-i kerimede; “rahmetim her şeyi kaplamıştır”95 buyurur. Allah’ın rahmeti her şeyi kaplamıştır. Onun rahmeti, rahman olan zati sıfatından tecelli eder. Rahim ismi ise Rahman’ın fiilidir, işidir. Allah tecelli edip, işini yaparken zatında olan rahmeti, rahmaniyeti rahim olarak tecelli eder. Biri; “bismillahirrahmanirrahim” dediğinde “benim rabbim zatında rahmandır, fiili, işi de rahimdir ve rabbim işini rahmetiyle yapar. Ben de onun halifesi olarak bu işi rahmetimle yapacağım” demiş olur. Peki, kul işi hangi rahmetiyle yapmalıdır? Allah, ona zatıyla, sıfatıyla tecelli etmiştir. İşte ruha ait olan o rahman sıfatı onun üzerinde rahim olarak tecelli etmeli, işini de böyle yapmalıdır.

Allah’ın ruhta olan Rahman isminin tecellisi kulda daimi olmalıdır; yani kul rahmet olarak bu ismi saçmalı, işi rahmetiyle yapmalıdır. Bu yüzden kul ne iş yaparsa yapsın, mutlaka “bismillahirrahmanirrahim” demelidir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “Allah’ın ismi ile başlanmayan her iş güdüktür, ebterdir” buyurur. Yani kulun “bismillahirrahmanirrahim” diyerek başlamadığı hiçbir işte hayır yoktur, biraz hayır varmış gibi görünebilir; ama sonra o hayır kesilir. Kul “bismillahirrahmanirrahim” deyip bir işe başlarsa işte o zaman Allah’ın rahmeti o işte sürekli tecelli eder.

Mesela eğitim veren birinin bu eğitimi mutlaka rahmetle yapması gerekir. Kişi “bismillahirrahmanirrahim” deyip bunu rahmetle yapmazsa o eğitimden bir fayda gelmez. Başka bir örnek vermek gerekirse; eskiden çocuklar Kur’an’ı öğrenmek için gittikleri yerde yedikleri dayaktan dolayı korkudan kaçıyordu. Gerçi çocuklara dayak atılması şimdiki eğitim sistemiyle biraz daha zorlaştı. Eskiden eğitim rahmetle verilseydi elbette ki durum böyle olmazdı. Çocuklar da rablerinin vahyini muhabbetle öğrenir, anlardı; ama eskiden eğitim rahmetle yapılmadığı için çocuklar Kur’an’ı öğrenemiyordu. Bu yüzden gerçek imam; sadece bir şeyi öğretirse değil, “bismillahirrahmanirrahim” deyip eğitimi rahmetle yaparsa imamdır. Bir de İmam, ölüleri yıkayan değil dirileri yıkayandır.

Allah ayet-i kerimede; “Allah, İbrahim'i birtakım kelimelerle imtihana tabi tuttu. İbrahim hepsinin gereğini yerine getirince Allah da ona; ‘seni insanlara imam kılacağım’ buyurdu. İbrahim de; ‘benim neslimden gelenleri, bana tabi olanları da’ dedi. Allah; ‘benim ahdim zalimlere ermez’ dedi”96 buyurur. Yani rahmeti olmayan, etrafındakilere rahmetiyle muamele etmeyen zalimlere benim ahdim ermez ve onlardan imam olmaz, buyurdu Allah.

İmam olan birinin Hz. İbrahim (a.s.) gibi imtihana tabi tutulunca gereğini yerine getirip merhametli olması, rahim olması, zalim olmaması, Allah’ın rahmeti ile muamele etmesi gerekir ki imam olmaya layık olabilsin. İmam olmaya layık olmayanlar ölülere imam olur, ölüleri yıkar. Allah’ın imam dedikleri ise ölüleri yıkayan değil; dirileri yıkayan, temizleyen, terbiye eden, nefislerini tezkiye edenlerdir.

Allah insana zatıyla, sıfatıyla tecelli etmiştir. Ruh, Allah’ın Rahman ve Rahim ismini almıştır. Ruhtaki bilgi Allah’ın bilgisidir, ondaki sıfatlar Allah’ın sıfatıdır. Akıldaki bilgi ise sonradan kazanılmış, hâsıl olan husuli bilgidir.

Bilgi ikiye ayrılır; Birine husuli, diğerine de huzuri bilgi97 denir. Ruhtaki bilgi; huzuri bilgi, ondaki sıfatlar da huzuri sıfatlardır; yani Allah’ın tecellisi ile hazır olan sıfatlardır. Mesela biri yanlış yaptığında ruhu ona; “sen yanlış yapıyorsun, bu yanlıştır” der. Yani biri yanlış yaptığında vicdanı ona “bu yanlıştır” deyip sızlar. İnsanlar ruhun bu hitabına zahiri olarak; “vicdan” demiştir. Vicdan, ruhtaki bir haldir ve hiçbir zaman yok olmaz. Birine “vicdansız” deniliyorsa bu, onun vicdanı olmadığı için değil vicdanını perdelediği için, yok saydığı içindir. Böyle biri yanlış yapar, zulmeder; ama sonra da üzülür, pişman olur. Eğer bu kişi yanlış yapmaya devam ediyorsa o, Allah’ın kendisine tecelli ettiği ruhunun feryadını; yani vicdanının sesini dinlemiyor demektir.

O halde insanda Allah’ın Rahman isminin tecellisi vardır ama insan onu kendi kendine örter, perdeler; yani kendine zulmeder. Bu yüzden hakikati, doğruyu, güzelliği bilmeyen hiç kimse yoktur, sadece hakikati perdeleyenler vardır. Biri güzel yaptığında Allah’ın ona nefhettiği ruh; “güzel yaptın, doğru yaptın” deyip buna sevinir. Ruh buna sevinince ne olur? -Allah ruhun sevindiğine sevinir, üzüldüğüne, kırıldığına, pişman olduğuna da darılır ve yanlışı yapan için “kendine yazık ettin, zulmettin” der.

İnsanın kendisine yaptığı zulüm; kendini perdelemek, kapatmak, karanlıkta bırakmak, hakikatinin sesini, rabbinin sesini, hitabını dinlememektir. Bu, vicdanının sesini dinlememektir.

Biri “bismillahirrahmanirrahim” dediğinde; “ben Allah’ın bana Rahman ismiyle, sıfatıyla, tecellisiyle bu işi yapacağım” dolayısıyla “bu işi rahman olan Allah ile yapacağım” demiş olur. Niyetini böyle getirmeyip gerekeni yapmayan biri besmeleyi sadece dil ile çekmiş; ama gerekeni yapmadığı için yalan söylemiş, fiili olarak çektiği besmeleyi kalbi olarak tasdik etmemiş olur.

Allah, Rahman Suresi’nde; Er rahmân, allemel kur’ân:98 “(Allah rahmandır) Rahman olan Allah Kur’an’ı talim etti” buyurur. Allah, Kur’an’ı kime talim etmiştir? -Allah, insanı yaratırken Kur’an’ı ona talim etmiştir. Bizim vicdan dediğimiz ruh Kuran'ın talimini bütünüyle görmüştür; yani insan güzelin, çirkinin, doğrunun, yanlışın ne olduğunu bilir. Biz ruhun önünü kapatıp, işi akla havale edince akıl kendisinde hâsıl olan bilgiyle karar verir, dolayısıyla yanlış yapar; ama bir işi yapmadan önce onu vicdanımıza dönüp ruha soracak olsak, ruhumuz doğrunun ne olduğunu bize söyler.

Eğer Allah Kur’an’ı rahman olarak talim ettiyse bu durumda Kur’an’ı öğretenin, talim ettirenin; yani ruhun üstündeki o perdeyi kaldıranın, nefsi temizleyip tezkiye edenin, Allah’ın talim ettiği Kur’an'ın açığa çıkmasını sağlamaya çalışanın da bunu Allah’ın Rahman ve Rahim ismiyle yapması gerekir. Yoksa kaş yapayım derken göz çıkarır.

Halakal insân:99 “(Rahman) İnsanı yarattı.” Allah, insanı neyle yaratmış, neyle yoğurmuştur? -Kur’an ile, kendi bilgisiyle yoğurmuştur. O, Allah’a göre Hz. İnsandır. İnsan kendini daha sonradan kirletebilir, bu ayrı; ama Allah insanı fıtrat itibariyle Kur’an’la yoğurmuş, Hz. İnsan olarak yaratmıştır.

Allemehul beyân:100 “(Allah) Ona beyanı talim ettirdi (onu beyanın âlimi yaptı).” Allah, insanı üzerindeki Kur’an’ı gösterecek, yaşayacak, onunla etrafına muamele edecek, kendini anlatacak, halifeliğini ortaya koyacak bir vasıfta yaratmıştır. Kul küçükken bu vasfın üstünü bilmeden, farkında olmadan örter, kapatır. Büyüyünce, buluğa erince de bu sefer bilerek kapatır, örtmeye çalışır. Allah, insana talim ettiği Kur’an tekrar açığa çıksın, açılsın, o bununla karşı karşıya gelsin, tekrar Hz. İnsan olsun diye peygamberi, canlı Kur’an’ı bir de onunla beraber okunan Kur’an'ı indirmiştir.

Kur’an, insana fazladan bir şey vermez, sadece insandakini ona açar. Eğer Kur’an insanda olmazsa kişinin onu dışarıdan öğrenmesi, anlaması mümkün olmaz; çünkü kendisinde mevcut olmayan bir şeyi insana öğretemez, talim ettiremezsin. Bir de insana bunu talim ettirenin canlı Kur’an olması gerekir, bu şarttır; çünkü canlı Kur’an olmayan biri karşısındakine bir şey öğretmeye çalışırken aklındaki bilgiyi alıp Allah’ın vahyine karıştırır ve bilgi vereceğini zanneder. Oysaki Kur’an bilgilenmek için okunan değil tekrar tekrar okunması gerekendir. Allah’ın insana talim ettiği, gönüldeki o Kur’an’ın, ruhun her perdelendiğinde tekrar açılması gerekir. Bu yüzden Kur’an tekrar tekrar ve sürekli okunandır.

Allah ayet-i kerimede; “onlara Allah’ın ayetleri okunduğunda imanlarını arttırırlar”101 buyurur. Yani Allah’a olan muhabbetlerini, Allah’ın kendilerine nefhettiği ruha olan muhabbetlerini arttırırlar; çünkü üzerlerinden perde kalktığı için her perde kalkışında Allah bir daha tecelli eder, böylelikle imanları her seferinde daha da artar.

Gönlünün üzerinden perde kalkan ve Allah’ın tecelli ettiği Rahman ismi kendisinde açığa çıkan kişi nasıl biri olur?

Zatında, kendinde rahman olur ve Rahman’ın isminin tecellisini taşır. Onun bütün ameli, fiili artık rahmettir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; Ve mâ erselnâke illâ rahmeten lil âlemin:102 “Seni ancak âleme rahmet olasın diye gönderdim” buyurur. Yani kulların her birine rahmet olasın, onların gönlünün üzerindeki perdeyi kaldırıp onları onlara tanıtasın, onların da Allah’ın yeryüzündeki halifesi olduğunu bilesin, bunu onlara bildiresin, anlatasın diye seni gönderdim, buyurur.

Rahman isminin kendisinde açığa çıktığı zat Allah’ın ismini üzerinde taşıyan kişidir ve o, Hz. İnsandır, Allah’ın Kur’an’ı talim ettirdiği kimsedir. O artık husuli bilgiyle; yani aklındaki öğrendiği bilgi ile değil Allah’ın bilgisi ile, huzuri ilim ile bilir.

Aynı şekilde; Allemehul beyân: “Allah ona beyanı öğretti” ayetinde buyrulduğu üzere o kul artık Allah ile beyan eder, Allah’ın kelamını, hikmetini, muradını Allah ile beyan eder. Böyle bir kul herkes için, bütün varlık için rahmet olur, rahmeti saçar. Ve mâ erselnâke illâ rahmeten lil âlemin: “Seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik” ayetindeki gibi âlemlere rahmet olur. Çünkü manevi olarak adım adım yürürken örneği olan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i takip edip ona uymuş, Allah’ın sevgisine mazhar olmuş, Allah da ona yardım etmiştir.

Allah bütün bunları bir vesileyle yapar. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “de ki: Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin”103 buyurur. Allah’ın resulüne tabi olmadan, onun gibi yapmadan, onun gibi olmaya çalışmadan Allah’ı sevmek yoktur. Allah böyle bir sevgiyi, sevgi iddiasını kabul etmez.

Müşrikler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e düşmanlık yapmış, onu taşlamış, aç ve susuz bırakmış, ona hakaret etmiş, küfretmiş, tükürmüş, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onlardan kurtulmak için Medine'ye hicret ettiğinde peşine düşüp bir de onu öldürmek istemiş, hatta başına ödül koymuşlardır. Bunlar yetmemiş gibi Medine'ye gittiğinde onu orada da rahat bırakmamışlar, bu sefer de onu öldürmek için toplanıp oraya saldırmışlardır.

Peki, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz müşriklerin kendisine bu şekilde davranmasına sebep olacak ne yapmıştır? -Hiçbir şey, sadece; “lâ ilâhe illallah, deyin kurtulun, cennete gidin, siz Hz. İnsansınız, Allah’ın yeryüzündeki halifesisiniz” demiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sadece bunu söylemiş ve bütün mahlûkata rahmet olmuştur. Müşrikler bütün bu hakaretleri, küfürleri, işkenceleri, zulümleri bunun için ona yapmışlardır; ama o rahmet olduğu için yine de herkese rauf ve rahim olarak muamele etmiştir. Müşriklerle savaştığında en kötü durumdayken bile elini açıp; “ya rabbi! Sen onlara hidayet ver, merhamet et; çünkü onlar bilmiyor” demiştir. İşte Hz. İnsan budur, âlemlere rahmet budur!

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz âlemlere rahmet olmuşken bir de kendimize bakalım. Kendimize baktığımızda; birinden en ufak bir sıkıntı görsek hemen feryat ettiğimizi, isyan ettiğimizi, karşımızdakini küçümsediğimizi, ayıbını, yanlışını yüzüne vurduğumuzu, onu yerin dibine geçirdiğimizi görürüz. Bu; Allah’ın terbiyesini kabul edemediğimizden, bu terbiyeden geçmediğimizden ve “ben biliyorum” dememizden kaynaklanır.

Allah ayet-i kerimede; “Rahman’ın has kulları o kimselerdir ki kendini bilmeyenler (haddini bilmeyenler, nerede durması, ne yapması gerektiğini bilmeyenler) onlara laf attıklarında onlara ‘selam’ deyip geçerler”104 buyurur. Dikkat edilirse Allah bu ayette Allah’ın has kulları demedi Rahman’ın has kulları; yani rahman olan Allah’ın isminin üzerinde tecelli ettiği kimseler buyurdu. Kendini bilmezler Rahman’ın has kullarına laf attığında onlar; “size selam olsun, Allah’ın selamı üzerinize olsun” deyip geçerler. Rahman’ın has kulları böyleyse, âlemlere rahmet olanlar böyleyse acaba âlemlere rahmet olan o has kulları yaratan Rahman nasıl anlaşılmalı, nasıl tanınmalıdır! Acaba “Allah” deyince Rahman’ı nasıl anlamamız lazım!

Allah ayet-i kerimede; Ketebe alâ nefsihir rahmeh:105 “Allah zatına rahmeti yazdı” buyurur. Başka bir ayet-i kerimede de; “Allah geçmişteki ümmetlere orucu nasıl yazdıysa size de öyle yazdı”106 buyurmuştur. Allah, nasıl ki kulları için orucu böyle farz kılmışsa kendisi için de rahmeti zatına farz kılmıştır. Bunu Allah söylüyor. Allah böyledir.

Yaratılmış, rahmete ihtiyaç duyan, layık olan hiçbir mahlûkat olmasa da Allah yine rahmandır; çünkü o zatında rahmandır. Allah’ın Rahim sıfatı zatında tecelli etmez; çünkü Rahim ismi onun fiillerinde, işinde tecelli eder. Rahim isminin tecelli edebilmesi için rahmete muhtaç olanların olması gerekir; ama Allah’ın Rahman ismi için bu gerekmez; çünkü o zatında rahmandır, zatında veduddur.

Allah ayet-i kerimede; “ister Allah deyin, ister Rahman deyin, en güzel isimler Allah’ındır”107 buyurur. Allah, esması içinden sadece Rahman ismini zat ismi olarak kullanmıştır; yani Allah’ı tanımak istiyorsan Rahman’ı, Rahman’ın rahmetini tanıman gerekir, demiştir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; Rahmetî vesiat kulle şey’in:108 “Benim rahmetim her şeyi kuşatmıştır” buyurur. Yani benim rahmetim her şeyi genişlemesine kuşatmıştır, her şey benim rahmetimin içindedir, rahmetimin eseri, rahmetimin sonucudur. Nasıl bir muamele yaparsam yapayım, bu benim rahmetimdendir, buyurur.

Allah’ın rahmeti her şeyi kuşatmışsa o zaman cehennemin de Allah’ın rahmetinin içinde olması gerekir; çünkü Allah “rahmetim her şeyi kuşatmıştır” derken istisna yapmadı, “rahmetim her şeyi kuşatmıştır” dedi. Belki cehennem ile ilgili de birkaç söz söylemek gerekir. Doğrusu “yanlış anlaşılır” diye izah etmekten çekiniyoruz; ama anlaşılması, eksik bir yerin kalmaması için izah edeceğiz.

Eğer cehennem de Allah’ın rahmetinin içindeyse, Allah’ın rahmetinin sonucuysa bu durumda cehennemi nasıl anlamalıyız?

“Cehennemdeki azap ebedi değildir” demek yanlıştır; çünkü Allah oradaki azabın ebedi olduğunu söylemiştir. Anlaşılmayan yer “ebed” kelimesinin manasıdır. Allah ayet-i kerimelerde ya “hâlidîne fîhâ”109 ya da “hâlidîne fîhâ ebedâ”110 buyurur. “Ebedâ” bizim zannettiğimiz şekilde Allah’ın ebedi oluşu gibi değildir. Ebed; var olduğu sürece anlamına gelir. Bu durumda ebedi cehennem; cehennem var olduğu sürece demektir.

Böyle olduğunu nerden anlıyoruz?

Elbette ki Allah’ın ayetlerinden anlıyoruz. Mesela; Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; “o ölen münafıkların üzerinde ebediyen namaz kılma, onların kabrinin üzerinde de durma”111 buyurur. Dünya sonsuza kadar var olmayacağı için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in de münafıkların kabri üzerinde sonsuza kadar durmaması söz konusu değildir. Öyleyse ebed kelimesi bizim anladığımız gibi sonsuza dek anlamına gelmez. Ebediyen namaz kılma demek; dünyadaki hayatın kadar, sen yaşadığın sürece namaz kılma demektir. Bu nedenle cehennemin ebedi oluşunu böyle anlamamız gerekir. Bir kere mü’minlerin cehenneme gitmeyeceğini anlayalım; çünkü Allah ayet-i kerimede; “Allah, cehennemi kâfirler için hazırlamıştır”112 buyurmuştur. Dolayısıyla cehenneme gidenler imanını kaybedenlerdir.

Peki, cehennemin Allah’ın rahmetinin tecellisi olması ne demektir?

Dünyadaki, kabirdeki, mahşerdeki hiçbir musibetle, sıkıntıyla temizlenmeyen bir kulun bu sefer cehennemde temizlenmesi gerekir. Bu yüzden cehenneme gidenlerin her birinin yeri ayrı ayrıdır. Cehennem yedi kattır113 ve cehenneme gidenlerin her biri gittiği yerde temizlenir. Kâfir, müşrik, ateşperest ve iblis de buna dâhildir. Cehennemin, Allah’ın rahmetinin içinde olması bu demektir.

Peki, temizlendikten sonra ne olur, Allah onlar için nasıl bir hüküm verir?

Yer ve gök durdukça;114 yani orası durdukça, hepsi şirklerinden, küfürlerinden, nifaklarından temizlenip, her zerreleri gerçek manada iman edince Allah bir daha tecelli eder ve cehennemi onlara göre yaşanacak bir hayat olarak yaratır. Bu farklı bir şeydir; bu, cennet değildir. Onlar azaplarını gördükten, daha doğrusu temizlendikten sonra bu sefer orası onların cenneti olur; Bu, Allah’ın rahmetinin sonucudur.

Allah cehenneme göndererek cehennem ehline azap etmemiştir; çünkü bu azap, onların kendi kendilerine yaptıkları azaptır. Onlar dünyadayken bu azaplarını gönüllerine almışlardı ve gönüllerinde olan azaplarını beraber götürmüşlerdi, dolayısıyla herkes orada kendi azabını yaşar, orada temizlenir ve nihayetinde Allah’ın rahmeti oraya bir daha tecelli eder. Artık onların orada hayvan olarak mı yoksa başka bir şey olarak mı kalacağını Allah bilir ve buna o karar verir; ama temizlendiklerinde onlar için azap biter. Bunu söyleyip savurmak da doğru değildir. Ben bunu sadece anlaşılsın diye söyledim.

Kul, Allah’ın sonsuz rahmetinden bir damla bile almadığı halde birinin ebediyen cehennemde kalmasına gönlü razı olmaz. Cehennemdeki azabın ebedi olduğuyla ilgili “bu doğrudur, ben ayetlere iman ettim” der; ama gönlü bunu kabul etmediği için işin içinden çıkamaz. Vicdanı; yani ruhu “hayır, böyle değil” der ama nasıl olduğuna dair bir cevap da bulamaz. Ruhumuz, vicdanımız bu halimize cevap bulsun diye bunu söyledim. Cehenneme gidenler cezalarını günahı, şirki, nifakı, münafıklığı kadar çeker; ama bu çok ağır bir hesaptır. Fakat kul ne yapmışsa kendisi yapmıştır. Bundan dolayı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “cehennemde ateş yoktur, herkes ateşini beraberinde götürür. Cennette nimet yoktur, herkes nimetini beraberinde götürür” buyurmuştur.

Evet, Allah’ın rahmetini, Rahman ismini anlatıyorduk. Allah ayet-i kerimede; Rabbekumur rahmân115 Rabbin rahîm.116 “Sizin rabbiniz rahmandır, rahimdir, sizi rahmetiyle terbiye eder” buyurur. Allah nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun o, rahman ve rahimdir.

Allah’ın, kulunu terbiye etmesi öldükten sonra da devam eder. İmanını kurtarmış bir mü’min ahirette sıkıntı yaşarken terbiyesi devam eder. Aynı zamanda bu terbiye cehennemde de devam eder.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadisinde; “Allah, rahmetini yüz parçaya ayırdı. Bir parçasıyla bütün varlığa, mahlûkata tecelli etti, bunun doksan dokuzunu da ahirete bıraktı. Ahirette o doksan dokuz rahmeti ile tecelli edecek”117 buyurur. Kâinattaki bütün varlığın birbirine yaptığı merhamet Allah’ın o yüz rahmetinden sadece bir parçasıdır, doksan dokuzu ise ahirette tecelli eder. Allah’ın rahmetini artık, buna göre anlamak lazım. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah’ın rahman ve rahim oluşunu tanıtıyor. Biz de “Allah” deyince “benim rabbim rahmandır, rahimdir” dememiz, onu böyle hissetmemiz, tatmamız gerekir.

Allah kendisi için neden ısrarla; “ben rahman ve rahimim, beni böyle tanıyın” demiştir?

Mesela; Allah ayet-i kerimede; “Rahman arşa istiva etti”118 buyurur. Allah neden “Allah arşa istiva etti” demedi de “Rahman” ismini kullandı? -Çünkü bu ismi kullanarak “size, bütün varlığa, bütün kâinata rahmetimle, rahman olarak muamele ederim” dedi Allah.

Biri cehenneme gidiyorsa Rahman’dan yüz çevirmiştir. Mesela müşrikler Allah’ı rahman olarak kabul etmiyordu, dolayısıyla Allah’ın Rahman ismini kabul etmiyordu. Allah ayet-i kerimede onların bu halini anlatırken; “onlar dediler ki: Rahman da kimdir”119 buyurur. Allah da onlara Rahman Suresi’nde; “Rahman; Kur’an’ı talim ettiren, insanı yaratan, ona beyanı talim ettiren, kalemle yazmayı öğretendir”120 diye cevap verdi.

Müşrikler, Rahman’ın emrini kendilerine rahmet olarak görmediklerinden dolayı “kendi işimizi kendimiz görelim” dediler. Hayatlarını Rahman’ın istediği gibi yaşamayı değil de; “biz kendi hayatımız hakkında daha güzel düşünür, karar veririz, bu yüzden istediğimiz gibi yapalım” deyince rahmanı kabul etmemiş oldular.

Şimdi de aynı şey geçerlidir, hiç fark etmez. Dilimizle Rahman’ı kabul edip, gönlümüzle kabul etmeyince; “o, güzel hükmetmemiş, ben daha güzel hükmederim. Aslında Allah böyle emretmiş; ama bu durumda benim böyle yapmam işime gelmiyor, böyle yaparsam herkes ne der, böyle yaparsam zarar görürüm” dersek bu durumda Rahman’a güvenmemiş, iman etmemiş, Allah’ı rahman olarak anlamamış, tanımamış oluruz.

Allah, başka bir ayet-i kerimede; “kim, Rahman’ın zikrinden yüz çevirirse ona şeytanı musallat ederiz ve şeytan onun karini olur”121 buyurur. Allah bu ayette de “kim Allah’ın zikrinden yüz çevirirse” yerine “Rahman’ın zikrinden, Rahman’ı zikirden yüz çevirirse” diye buyurdu, Allah yine kendisi için Allah ismi yerine Rahman ismini kullandı. Rahman’ın zikri; Rahman’ın vahyidir. Bu durumda Rahman’ın zikrinden yüz çevirmek demek; Allah’ın ayetlerinden yüz çevirmek demektir.

İnsanın rabbi olan Allah, kuluna rahmetiyle muamele ederken, ona ne yapması, nasıl yaşaması gerektiğini, gönlünün üzerindeki perdeyi nasıl kaldırması ve nasıl Hz. İnsan olması gerektiğini öğretirken, biri Rahman’dan, onun zikrinden yüz çevirirse ayetin devamında buyurduğu gibi şeytanın karini; yani şeytanın yakını, arkadaşı, uydusu olur. Dolayısıyla şeytanın etrafında döner, yanından ayrılmazcasına durur. Nasıl ki kıyamete kadar Dünya, Güneş’in etrafında, Ay da Dünya’nın etrafında dönüyorsa şeytana karin olan, uydu olan biri de onun etrafında böyle uydu gibi döner. Karin olmak bu demektir; yani şeytana karin olanlar şeytanın etrafında döner, şeytana uyar, işi de şeytana kalır.

Neden?

Çünkü Rahman’ın zikrinden yüz çevirip, rahman olan rablerini kabul edemedikleri için, akıllarını ilah edinip gönüllerinin vicdanlarının sesini, Allah’ın tecelli ettiği o Rahman isminin tecellisini dinlemek yerine; “ben biliyorum” deyip benlik güttükleri, “benim söylediğim daha doğrudur” dedikleri için şeytana böyle uydu olmuşlardır. Dolayısıyla şeytan onlara hile yapmış, onlar da şeytana arkadaş olmuşlardır. İşte, Allah’ı dinlemeyince işimiz şeytana kalır. “Mürşidi olmayanın mürşidi şeytandır” denilmesinin sebebi de budur.

Meryem Suresi’nde Allah’ın Rahman ismi yirmi yedi defa geçer. Allah bu surede Hz. Meryem (r.a.)’ı, Hz. İbrahim (a.s.)’ı, Hz. Musa (a.s.)’ı, Hz. Zekeriya (a.s.)’ı, Hz. Yahya (a.s.)’ı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i anlatır ve her birine rahmetiyle nasıl muamele ettiğini söyler; ama baktığımızda Hz. İbrahim (a.s.) ateşe atılmış, Hz. Meryem (r.a.) iftiraya uğrayıp en zor anı yaşamış, Zekeriya (a.s.) ve Hz. Yahya (a.s.)’ı kavmi kesip şehit etmiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de müşriklerden işkenceler görmüş, Mekke’den Medine’ye hicret etmiş, sıkıntıları orada da devam etmiştir. Elbette ki bu anlar Allah’ın rahmetine en çok ihtiyaç duyulan anlardır; ama Allah, rahmetiyle muamele ederken bir kısmını kurtarmış, bir kısmının da kavmi tarafından kesilip şehit edilmesine müsaade etmiştir.

Allah’ın rahmetinin nasıl tecelli ettiğini anlamak için bunu da anlamak gerekir. Allah, Yahudilerin kendi peygamberlerini kesmelerine; yani bizim tabirimizle, zahiri bakışımızla öldürmelerine müsaade etmiştir. Hâlbuki gerçek bu değildir; çünkü Allah ayet-i kerimede onlar için; “Allah yolunda öldürülenlere ölü demeyin (şehitlere ölü demeyin); çünkü onlar Allah katında diridirler”122 buyurmuştur. Bize zahiren ölmüş gibi görünebilirler; ama Allah’a göre onlar diridir. Aradan iki bin sene geçmesine rağmen şu anda bile hâlâ onların ismini anıyor; “onlar kendilerini Allah’a kurban ettiler” deyip güzelliklerini anlatıyorsak bu durumda onlar diri olmasın da kim diri olsun! “Onlar Allah katında diridirler.” Yani sadece bir kapıdan geçip hakiki âleme ulaşmışlardır. İmtihanlarını tamamlamışlar, en büyük rahmeti, ikramı hak etmişlerdir.

Allah birine nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun manevi olarak o kişinin kazanıp kazanmadığını o muameleye karşı bakışı, tavrı belirler. Kişi eğer muamele karşısında sabreder, “rahman olan rabbim ben kazanayım diye bana bu muameleyi yapmış” deyip böyle anlar, böyle iman eder, kabul ederse kazanır. Yok, böyle anlamaz; “bu bir zulümdür” deyip, isyan eder, itiraz eder, Rahman’ı, Rahman’ın rahmetini inkâr eder ve bu rahmeti anlamazsa hiçbir şey anlamamış olur. Böyle biri iki sefer kaybetmiştir; hem dünyada kaybedip, sıkıntıya boğulmuştur hem de ahirette kaybetmiştir. Bu durumda Allah böyle birine; “kulum, hani iman etmiştin, sen böyle mi iman ettin, iman bu mudur” demez mi!

Allah, kulunu sever. Kul, Rahman ismine gerektiği gibi iman etmezse Allah gerekeni yapar. Herkes bunu böyle bilmeli ve böyle anlamalıdır.

Nasıl?

Allah; “ben rahmanım, senin rabbin rahmandır” demiştir. Bir kul da Rahman’ı unutup, onu kabul etmez, ona iman etmez ve rahmeti bir başkasından beklerse Allah böyle bir kulun rahmet umduğu kişiyi ondan alarak gerekeni ona yapar. Peki, Allah neden böyle yapar? -Kulu, Rahman’a dönsün, Rahman’a iman etsin diye böyle yapar. Allah bazı kullarına muradı gereği bu muameleyi özel olarak yapmıştır.

Mesela; Allah bu muameleyi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e özel olarak yapmıştır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz anne ve babasına teveccüh etmesin, onlara dönmesin, onlardan bir şey beklemesin diye daha doğmadan önce Allah onun babasını, altı yaşındayken de annesini ondan almıştır. Daha sonra da dedesini almıştır. Allah işini kimseye bırakmaz. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hiç bir tarafa dönmesine müsaade etmemiş; “sadece bana dön, bana güven, rahman benim” demiştir. Allah böyle yaparak ona peşinen muamelede bulunmuştur.

Aynı şekilde Hz. Musa (a.s.) Firavun’dan kaçıp Medyen’e gittiğinde bir ağacın altında oturup; “bana indireceğin her rahmete, her nimete muhtacım ya rabbi”123 demiştir. Hz. Musa (a.s.) önceden saraydaydı, neredeyse Firavun’un yerine geçecek biriydi, aynı zamanda ordunun komutanıydı. Oysaki Hz. Musa (a.s.)’ın Allah’a dönmesi gerekirdi; ama sarayda dursaydı bunu beceremeyecekti, bu yüzden böyle bir muameleye uğradı. Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri de onu götürüp kuyuya atmıştı. Böyle bir durumda onun da Allah'tan başka dönecek bir yeri kalmamıştı. İşte Allah, kulu kendisine dönsün diye güvendiklerini ondan böyle alır ve bu onun âdetidir.

O zaman nasıl yapmak lazım?

Mesela evlatlar, kendi babalarına güvenip; “o beni korur, o beni mahrum etmez, bana verir, bana yardım eder” diye düşünür ve hiç farkında olmadan babalarını Rahman’ın yerine koyarlar. Baba da aynı şeyi yapıp; “bu çocuğum büyürse bana yardım eder, neslim kesilmez, sığınacağım biri olur, beni korur, beni rızıklandırır” der. Onlar da farkında olmadan çocuklarını Rahman’ın yerine koyarlar. Tıpkı çocukların, babalarını, babaların da evlatlarını Rahman’ın yerine koyduğu gibi bazıları da mesleğini, işini, görevini, memuriyetini, işçiliğini Rahman’ın yerine koyar, ona güvenir. Kim neyi, ne sebeple Rahman’ın yerine koyarsa koysun bu fark etmez hepsi şirktir.

Allah birine kendini tanıtacak bu muameleyi yapmadıysa; yani birinin hiçbir sorunu, sıkıntısı yoksa korkmalı, bir yerde bir terslik olduğunu bilmelidir. Hayat böyledir. Mesela sahabeler böyle anlamıştır. Peki, sahabeler bunu kimden öğrenmiştir, onları kim terbiye etmiştir? -Elbette ki onlar işi Allah’ın resulünden öğrenmiş, Allah’ın resulü onları terbiye etmiştir.

Mesela sahabeden biri hanımına;

-Seni boşamaya karar verdim. Haydi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yanına gidiyoruz, der. Bunu da durup dururken, ortada hiçbir şey yokken söyler.

Kadın;

-Sen ne yapıyorsun, nasıl böyle söylüyorsun, bir sorun mu var, bu da nerden çıktı şimdi, diye şaşırır; ama o sahabe hanımına “haydi, hazırlan, çıkıp gidiyoruz” deyince kadın üstünü giyinip “gidelim” der. Birlikte evden çıkarken sahabe merdivenlerden kayıp aşağı düşer. Bunun üzerine yerinden kalkar ve “tamam, gitmiyoruz” der. Kadın da merak edip; “tam gidiyorduk, merdivenden düşünce niye gitmekten vazgeçtin” diye sorar.

Sahabe bunun üzerine, hanımına;

-Farkında mısın, bu bir aydır hiçbir sorun, sıkıntı, yaşamadık. Acaba Allah bizi unuttu mu? Eğer arada bir Allah, kulunu kendine döndürmüyor, kendini ona hatırlatmıyor, “bana dön” demiyorsa bir sorun vardır. Merdivenden yuvarlanınca sorun yaşadık. Demek ki bizi unutmamış, bu yüzden gitmiyoruz, diye cevap verir. İşte bakış meselesi, anlayış meselesi…

Bir de kendimize bakalım, bir sorun olduğunda feryat edip; “nasıl olur böyle, hani Allah bizi seviyordu, bizi seviyorsa niye böyle yaptı” deyip itiraz ediyoruz.

Evet, Allah’ın Rahman ismini ayetlerle Allah’ın kendini tanıttığı gibi öğrenmeye, tanımaya çalıştık.

Bir kul, Allah’a elini açıyorsa rahman ve rahim olan rabbine elini açmış, ondan istemiştir. Ondan isteyince de öyle küçük istememeli, en büyüğünü istemeli; çünkü kim, Allah için olursa Allah da onun için olur.

Kulun Allah’tan isterken ne demesi gerekir?

“Ben senin için olmak istiyorum ya rabbi! Hayatım senin için olsun, senin buyurduğun gibi olsun ya rabbi” demesi gerekir. Allah ayet-i kerimede; “de ki: Namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm âlemlerin rabbi olan Allah içindir”124 buyurur. İşte kul budur! Kul bunu sabah akşam; yani her zaman söylemelidir. Eğer bunu sabah akşam söylediyse her şey onun olmuş olur, onun olmayan hiçbir şey olmaz. Allah bir kulu için olursa onun olmayan ne vardır! Öyle bir avuç toprağa, birkaç günlük dünya hayatına tenezzül etmek Hz. İnsana yakışacak bir durum, bir hal değildir. Bu yüzden kul, Allah’ın kendisine emanet olarak verdiklerini Allah’a geri iade edip Allah’ı istemeli ve almalıdır.

Namazım, selatım; ibadetim, aşkım, muhabbetim, sevgim, hayatımı yaşayışım demek, kurbanım da; sana yakınlık için her ne varsa senin yakınlığını, rızanı kazanmak için harcarım demektir. Hayatım ve ölümüm demek ise; hayatımı, vaktimi, zamanımı senin yolunda harcar, senin yolunda ölürüm demektir.

“Hayatım, âlemlerin rabbi olan Allah için, rabbim olan Allah için, her zerreme tecelli eden Allah içindir” diyebilen, bunu uygulayabilen biri; Hz. İnsandır, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir, meleklerin secde ettiği varlıktır. Melekler nasıl ki Hz. Âdem (a.s.)’a secde ettiyse ona da secde ederler. Şu anda bile böyle birine secde ederler.

Yoksa biri Allah’a halife olmak yerine şeytana uymuş, tabi olmuşsa, şeytan ona gülüyorsa, şeytanın bile Allah’a sığınıp; “bundan sana sığınırım” dediği bir kulsa o, meleklerin secde ettiği varlık nasıl olabilir! Bunu kazanmak veya kaybetmek insanın elindeki bir şeydir.

Allah ayet-i kerimede; “onlar kaydılar, Allah da onların ayaklarını kaydırdı”125 buyurur. Allah onların kaymalarına müsaade etmiş; “haydi gidin” demiştir; yani bir kul kaymadan Allah onu kaydırmaz. Biri; “Allah benim sırat-el mustakimden kaymama müsaade etmeseydi” diyebilir, ona söylenecek şey; niye sen nesin ki böyle söylüyorsun! Hem Allah’a itiraz edecek, ona güvenmeyecek, onu kabul etmeyecek, şeytanın peşine takılıp gideceksin, sonra da “Allah bana müsaade etmeseydi” diyeceksin! Sen hayvandan daha aşağı bir varlık olmayı tercih ettiğinde Allah sana; “sen bilirsin, köpek mi olmak istiyorsun! Olur, madem köpek olmak istiyorsun o zaman ‘Allah niye şöyle yapmış, niye böyle yapmış’ deyip, insanlara durmadan havla” der.

Allah ayet-i kerimede; “ben yakınım, bana dua edenin duasına icabet ederim”126 buyurur. Biz de rabbimizin bize bizden daha yakın olduğuna,127 ne yana dönersek dönelim veçhinin orada olduğuna,128 bize şah damarımızdan daha yakın olduğuna,129 dua ettiğimizde duamıza icabet edeceğine iman ediyoruz.

O zaman bütün gönlümüzle rabbimize dönüp ne dememiz gerekir?

“Şimdiye kadar bilmeden, anlamadan ya da yanlış bilerek, yanlış anlayarak her ne günah işlediysek, her ne yanlış yaptıysak, sana karşı nasıl bir su-i zanda bulunduysak, kötü düşündüysek, dilimizle, gönlümüzle, kalbimizle, işimizle nasıl bir yanlış yaptıysak hepsi için senden af diliyoruz ya rabbi! Sen afuvsun, affetmeyi seversin, bizi de affet ya rabbi! Bizi affet ya rabbi! Bizi affet ya rabbi!

Sen ğafursun ya rabbi! Sen ğaffarsın ya rabbi! Sen settarsın ya rabbi! Kulunun ayıbını, günahını onun yüzüne vurmaz, açığa çıkarmaz, onu setredersin ya rabbi! Günahlarımızı setret, ört ya rabbi! Onu bizden bile setret ya rabbi! Öyle ki huzurunda mahcup olmayalım, huzurunda hayâ etmeyelim ya rabbi!

Her isteyenin istediğini verensin, bizim istediğimiz sensin ya rabbi! Sana âbd olmaktır ya rabbi! Senin istediğin gibi bir âbd olmaktır. Hayatı, ölümü, namazı, kurbanı senin için olan bir âbd olmaktır ya rabbi! Bizi kendine âbd eyle ya rabbi! Kendine âbd eyle ya rabbi! Kendine âbd eyle ya rabbi!

Hayatımızı senin yolunda, senin dinini, zikrini, ismini yüceltmek için ilayi kelimetullah için yaşayanlardan eyle ya rabbi! Bu hizmeti bize ihsan eyle, ikram eyle ya rabbi! Vahyini ulaşabileceğimiz her yere ulaştırmamız için bize yardım et, bize ihsan et ya rabbi! Sen bizi bizden daha iyi bilensin ya rabbi! Her neyi istiyorsak onu bize ihsan eyle, ikram eyle ya rabbi! Sen erhamerrahiminsin, ekremel ekreminsin ya rabbi! Sen zul celali vel ikramsin ya rabbi! Üzerimizdeki muradın her neyse onu ikram et, ihsan et ya rabbi! Sen vehhabsın, karşılıksız hibe edensin ya rabbi! Hak etmemiş olsak bile istediğimiz senin rızandır, senin dostluğundur, senin cemalindir ya rabbi! Bunu Vehhab isminle, Kerim isminle ikram et ya rabbi” dememiz gerekir.

Evet, Allah bizi Rahman ismine iman edenlerden eylesin. Bu ismi üzerinde gösterip etrafına rahmetle, merhametle muamele eden kullarından eylesin. Namazı, kurbanı, hayatı ve ölümü Allah için olanlardan eylesin. Allah bizi Allah’a karşı su-i zanda bulunanlardan eylemesin. Allah’ın bizim için takdir ettiği her muamelenin hayır olduğunu, yaptığı her şeyin rahmetinden, sevgisinden dolayı olduğunu bilen, anlayan kullarından eylesin. Allah bizi kendini tanıttığı gibi tanıyan, iman eden kullarından eylesin inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Fatiha /2 ↩
  2. Araf /156 ↩
  3. Bakara /124 ↩
  4. Husuli bilgi; hâsıl olan, sonradan kazanılan bilgidir. Huzuri bilgi ise insanda mevcut olan, hazır olan bilgidir. ↩
  5. Rahmân /1-2 ↩
  6. Rahmân /3 ↩
  7. Rahmân /4 ↩
  8. Enfâl /2 ↩
  9. Enbiyâ /107 ↩
  10. Âli İmran /31 ↩
  11. Furkân /63 ↩
  12. En’âm /12 ↩
  13. Bakara /183 ↩
  14. İsra /110 ↩
  15. Arâf /156 ↩
  16. Bakara /162, Ali İmrân /88, Ahzâb /65 ↩
  17. Cin /23, Nisa /169, Ahzâb /65 ↩
  18. Tevbe /84 ↩
  19. Fetih /13, Ahzâb /64, Âli İmran /131, Bakara /24, İnsan /4, Kehf /102 ↩
  20. Hicr/43-44 ↩
  21. Hûd /107 ↩
  22. Tâhâ /90 ↩
  23. Yâsîn /58 ↩
  24. Kütübü Sitte, Fasıl: Rahmet bölümü, Konu: Allah’ın rahmeti, Ravi: Selman-ı Farisi, Hadis No:1984; Müslim, Tevbe 20, 2753 ↩
  25. Tâhâ /5 ↩
  26. Furkân /60 ↩
  27. Rahmân /1-4, Alak /4 ↩
  28. Zuhruf /36 ↩
  29. Bakara /154, Âli İmran /169 ↩
  30. Kasas /24 ↩
  31. En’âm /162 ↩
  32. Saff /5 ↩
  33. Bakara /186 ↩
  34. Sebe /50 ↩
  35. Bakara /115 ↩
  36. Kaf /16 ↩