close

Allah Vedud’dur

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Biri Allah’ın dinini anlamazsa dini bu sefer kendine göre; yani kendi bilgisiyle, öğrendikleriyle, duyduklarıyla anlamaya çalışır. Dolayısıyla dinini Allah’tan öğrenmediği için o öğrendiği din Allah’ın dini olmaz. Allah ayet-i kerimede; “Allah sizin için İslam’ı din olarak seçmiştir”18 buyurur. Yani kim İslam’dan başka din arar, kendine göre bir din üretirse o din ondan kabul edilmez.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Cibril Hadisi’nde, Hz. Cebrail (a.s.) ile yaptığı konuşmasında Allah’ın dinini beyan etmişti. Daha önceki kitaplarda bu Cibril hadisini anlatmıştım. İsterseniz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Cebrail’e verdiği cevaplarda ne buyurduğunu kısaca hatırlayalım.

Sahabe anlatır; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le birlikte açık bir alanda otururken beyaz elbiseli biri geldi, üzerinde yolculuk yaptığına dair en ufak bir iz bile yoktu. Sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yanına dizi dizine değecek kadar yaklaşıp oturdu ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;

-İman nedir, diye sordu.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

-İman; Allah’a, meleklere iman etmendir. Ve bi likaihi Allah’a kavuşmaya, vuslat etmeye, vasıl olmaya, Allah ile karşılaşmaya, seni huzura almasına iman etmendir, buyurdu. Lika; karşılaşmak, mülaki olmak anlamına gelir. Demek ki Allah’a mülaki olmaya iman etmek imanın şartıymış.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz imanı anlatmaya devam edip; Allah’ın resullerine iman etmen, öldükten sonra dirilmeye, Allah’ın huzuruna çıkıp hesap vermeye iman etmendir, buyurdu.

Demek ki “imanın şartı altıdır” deyip amentuyu okumak yetmiyormuş; çünkü imanın şartlarından daha sonradan bir şeyler çıkarılmış, bir şeyler de ilave edilmiştir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu şekilde cevap verince o zat; “doğru söylediniz” deyip, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tasdik etti.

Sonra o zat Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;

-İslam nedir, diye sordu.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

-İslam; Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmadan ona âbd olmandır, buyurdu. Bu, İslam’ın birinci şartıdır. Yani İslam; sevgide hiçbir şeyi, hiç kimseyi Allah’ın önüne koymadan Allah’ı sevmendir. Onun rızasını kazanmak, ona vasıl olmak, onun likasına ermek, emrini yerine getirmek için çaba, gayret sarf ederek ona koşmandır. Bunu bilmiyorsan hiçbir şey bilmiyorsun; yani dini kenarından, köşesinden birkaç emirle anlamaya çalışmışsın demektir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz islamın şartlarını anlatmaya devam edip; namazı ikamet etmen, ramazan orucunu tutman, farz olan zekâtı vermendir, buyurdu. İslam’ın farzlarından biri de hacdır; ama hac o zaman bu şartların içinde yoktu; çünkü daha farz olmamıştı.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz İslam’ı anlattıktan sonra o zat, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yine; “doğru söylediniz” deyip onu tasdik etti.

Sonra;

-İhsan nedir, diye sordu.

Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

-İhsan; her ne kadar sen Allah’ı göremiyorsan da Ke enneke terâhu: Allah’ı görüyormuşçasına, onu görür gibi, seni gördüğünü bilerek, onun huzurunda olduğunu tadarak Allah’a âbd olmandır, buyurdu.

Bu sefer o zat;

-Kıyamet ne zaman kopacak, diye sordu.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu soruya cevaben;

-Bu konuda sorulan, kendisine sorandan daha bilgin değildir, buyurarak kıyametin bir kısım alametini belirtti. O zat yine “doğru söylüyorsunuz” deyip, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tasdik etti, daha sonra da kalkıp oradan ayrıldı.

O zat gittikten sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabeye; “onu bana getirin” dedi. Sahabeler kalkıp adamı aradılar; ama bulamadılar. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “o kimdi, biliyor musunuz? -O, Cebrail (a.s.)’dı. Size dininizi öğretmeye gelmişti”19 buyurdu.

Evet, Cibril Hadisi’nden anladığımız üzere dinin din olabilmesi için İmanın, İslam’ın ve İhsanın beraber olması gerekir. İman, İslam ve İhsanla meydana gelen din; mü’mini mü’min yapan, mü’mini Müslüman yapan, ihlaslı yapan, muhsin yapan, güzel yapan dindir. Bunu anlamayanlar dini bilmemiş, anlamamış, kendilerine göre din üretmişlerdir.

Dikkat edersek İmanın da, İslam’ın da, İhsanın da en başında Allah gelir. Bir de; “namazını kıl, otur evinde” diyenler ya da “biz namazımızı kılıyor, Allah’a, meleklere inanıyoruz” deyip dini böyle basit zannedenler vardır. Oysaki iman bu değildir! Senin peygamberin İmanı, İslam’ı, İhsanı böyle anlatmadı. Niye ondan dinlemiyor, öğrenmiyorsun!

Evet, Allah’a iman; Allah’ı her şeyden, canından çok sevmektir. Allah, ayetlerinde bunu beyan ettiği için anladık. Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “sizden biri, Allah ve resulünü her şeyden çok, canından çok sevmedikçe iman etmiş olmaz.”20 Bir de; “sizden biri kendisi için istediğini din kardeşi için de istemezse mü’min olmaz21 buyurmuştu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz imanı beyan ederken imanın ölçüsünü ortaya koymuştur. İstersen kabul etmeyebilirsin; ama kabul etmezsen Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sana “mü’min” demez, “sen mü’min olmamışsın” der.

Önce Allah’a, sonra Allah’a kavuşmaya, vasıl olmaya iman etmemiz gerekir. “Allah’a vuslat etmek lazım” dediğimizde birileri çıkıp; “vuslat da neymiş, bu da nerden çıktı” diyebilir. Hâlbuki vuslat imanın şartıdır. Âlimlerimiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den beş yüz sene sonra Allah’a kavuşmaya imanı imanın şartlarından çıkarıp, yerine imanın şartı olarak “hayrihi ve şerrihi minallahu teala” kısmını koymuştur. Vel ba’su ba’del mevti hak: “Ölümden sonra dirilmeye, huzura çıkıp hesap vermeye iman etmek” zaten imanın şartında vardır.

Allah’a kavuşma emri “lika” yerine hayrihi ve şerrihi minallahu teala: “Hayrın ve şerrin Allah’tan olduğuna iman etmek” demek yanlıştır. Zaten böyle bir kelime doğru bir kelime değil, böyle iman etmek de doğru bir iman değildir. Her ne kadar bunu imanın şartı olarak koyanlar o andaki duruma bakıp; “böyle yaparsak doğru yaparız” demiş olsalar bile hiç kimse Allah’ın dininden bir emri çıkarıp yerine başka bir emri koyma hakkına sahip değildir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gelen din, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in anlattığı dindir. Eğer bunun dışında bir şey söylersen bu din İslam dini olmaz, bu senin dinin olur.

Bir kere şunu kesinlikle bilmek lazım; hayrı ve şerri yaratan Allah’tır; ama hayır ve şer Allah’tan değildir. Kul şerri tercih ederse Allah şerri yaratır, hayrı tercih ederse hayrı yaratır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “de ki: Bütün hayırlar (bütün iyilikler, güzellikler) Allah’tan. Bütün şerler, kötülükler de kendi nefsinizdendir”22 buyurur. İnsanın kendi nefsinin şerrini Allah’a mal etmesi yanlıştır, doğru değildir. Eğer hayır da şer de Allah’tan ise o zaman bu; biz suçsuzuz, Allah’ ne yazmışsa onu yapıyoruz, Allah bizi kendi yazdığına zorluyor anlamına gelir. Bu nedenle “hayır ve şer Allah’tandır” demek imanın şartı değildir. İmanın şartlarında hayrihi ve şerrihi minallahu teala’nın yerine Ve bi likaihi: “Allah’a kavuşmak, ona yolculuk yapıp vasıl olmak” vardır.

İmanda İslam’da, ihsanda en önde hep Allah gelir. Allah’ı her şeyden çok seveceksin. Ona kavuşmaya iman edecek, kavuşmak için de çaba ve gayret sarf edeceksin, iman budur. Ona hiçbir şeyi şirk koşmadan âbd olacak, onu seveceksin, bu da İslam’dır. Allah’ı görür gibi, onun huzurundaymış gibi hayatı yaşayacak, ona âbd olacaksın, bu da ihsandır.

O zaman önce neyi anlamak gerekir?

Allah’a imanı, Allah’a âbd olmayı, bir de Allah’ı görüyormuş gibi, ona kul olmayı anlamak; yani ihsanı öğrenmek gerekir. Allah’a âbd olabilmek için önce Allah’ı, Allah’ın kendisini tanıttığı gibi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, peygamberlerin tanıdığı, Allah’ı sevenlerin tanıdığı, Allah’ın imanını, sevgisini kabul ettiği kimselerin tanıdığı gibi Allah’ı tanımak gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “Allah kendini sevdiklerine tanıtır” buyurmuştur. Bu yüzden Allah’ı, kendini sevdiklerine nasıl tanıtmışsa öyle tanımak gerekir ki tanımış olabilelim.

Allah’ı böyle tanımazsak ne olur?

Allah hakkında bir isim, bir sıfat, bir fiil duyduğumuzda “herhalde Allah böyledir” deyip, bir şeyler hayal ederiz. Bu hayalimizdeki de Allah olmaz. Bu bizim kendi kendimize hayal ettiğimiz, vehmettiğimiz ilahımız, putumuz olur. Allah’ı tanıdıkça onu severiz, tanıdıkça ona âşık oluruz. Biri, Allah’ı ne kadar tanıyorsa ancak o kadar iman edebilir, ancak o kadar sevebilir; yani insanın Allah’a olan imanı, hikmet bilgisine sahip olduğu kadar, marifeti kadardır.

Allah ismi Allah’ın zat ismidir. Bütün isimler, Esmau’l Husna ona aittir.23 Allah, Kur’an’da bu isimlerinden doksan dokuz tanesini beyan etmiştir, bununla beraber bir de Allah ismi vardır. Allah ismi ile beraber Allah’ın bize beyan ettiği isimlerin sayısı yüz tanedir. Peki, Allah’ın sadece yüz tane ismi mi vardır? -Haşa! Onun ne yüz, ne de yüz bin ismi vardır; çünkü onun isimleri sayıya gelmez, sonsuz ve sınırsızdır; ama bu dünyada bizim tanıyabileceğimiz isim sayısı kendi üzerimizde doksan dokuz, Allah ismi ile beraber yüz tanedir.

Allah’ın doksan dokuz ismi Allah isminde toplanır; yani biz “Allah” diye zikrettiğimizde bütün isimleri birden söylemiş oluruz. Allah’ı, Allah’ın zatını, zat ismini ancak Esmau’l Husnayla; yani onun güzel isimleriyle tanıyabiliriz. Aynı zamanda her Esmau’l Husna’nın bir nuru, tecellisi vardır ve bu da Allah’ın zatına perdedir. Bunu öğrenmek ve anlamak gerekir. Esmau’l Husna’nın kulda, kulun gönlünde, ahlakında, fiilinde tecelli etmesi lazım ki kul o sıfat perdesinin, isim perdesinin arkasına geçip rabbiyle buluşabilsin, gerçek buluşmayı, zati buluşmayı, zati tecelliyi alabilsin.

Sohbet ederken ilmi hiçbir kelimeyi mecbur kalmadıkça asla kullanmak istemiyorum; çünkü beni dinleyen herkesin, hatta hiçbir bilgisi olmayanların bile beni anlaması gerekir. Allah kendini anlaşılır bir şekilde anlatmış, ayetlerini anlatırken “kullarım beni anlasın”24 demişse o halde anlaşılmayacak şekilde konuşulduğunda sünnetullaha uyulmamış olunur. Bu yüzden bütün çabamla, gayretimle anlaşılmayan bir kelime kullanmamaya çalışacağım inşallah.

Yaptığımız bu sohbetler sadece bir başlangıçtır. Yoksa Allah’ın her bir ismi için en az bir sohbet gerekir, bu en az olandır. Bazen Allah’ın bir ismi için iki veya üç sohbet de gerekebilir; ama mümkün mertebe anlattığımız isimleri bir sohbete sığdırmaya çalışacağız. Şimdilik kardeşlerimizin en acilinden öğrenmesi gereken isimler hangileriyse kısaca onları öğretmeye çalışacağız inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Ellezîne yenkudûne ahdallâh: “Onlar Allah’a verdikleri ahdi bozarlar.” Min ba’di mîsâkıhî: “Onunla (Allah ile) sözleştikten sonra.” Onlar Allah’a söz verdikten sonra Allah’a verdikleri sözü, ahdi bozarlar.

İnsan, Allah’a nasıl söz vermiştir?

Allah’ın ayetlerini dinleyen biri “ben iman ettim” dediğinde Allah ile ahitleşmiş, Allah’ın emrettiği gibi iman edeceğini, islamda olacağını, teslim olacağını, ihsan sahibi olacağını; yani dini bütünüyle kabul edeceğini söyleyerek Allah’a söz vermiştir. Eğer kişi bunların arasını keser, ayırırsa sözünü tutmamış olur. Ve yaktaûne mâ emerallâh: “Onlar Allah’ın emrettiğini keserler (birbirinden ayırırlar).” Bihî en yûsale: “Onunla vasıl olmaları gerekirken.” Onunla, Allah’a verdiği o sözle, emirle Allah’a vasıl olmaları gerekirken o sözü keser, arasını ayırırlar.

Bu ayet birçok manaya birden gelir, hangi manalara geldiğini izah edeyim;

Onlar Allah’ın “birbirine bağla” dediği şeyi keserler; yani Kur’an ile peygamberin arasını keserler. Nasıl? -“Bize Kur’an yeter” ya da “biz sünnete uyuyoruz, bize ne gelmişse ona uyarız” deyip keserler. Sanki bu dinin kitabı Kur’an değilmiş gibi Kur’an ile dinin arasını keserler. Aynı şekilde Allah’ın esmasıyla Allah’ın arasını keserler. Biri, Allah’ın esmasını öğrenmediyse, Allah’ı, Allah’ın esmasından Allah’ın kendisini tanıttığı gibi tanımayıp, kendine göre bir hayal kurduysa Allah ile isimlerinin, sıfatlarının, esmasının arasını kesmiş olur. Allah; “iman sevmektir” dediği halde başka biri çıkıp; “iman inanmaktır” derse bu sefer anlamı kendine göre başka türlü yorumlamış, mana ile vahyin arasını, Allah’ın muradıyla, hikmetiyle hakikatin arasını kesmiş olur.

Ve yufsidûne fîl ard: “Onlar arzda fesat çıkarırlar.” Ulâike humul hâsirûn:25 “Onlar hüsrana uğrayanlardır.” Böyle yapanlar hüsrana uğrar. Kul, Allah’ın istediği gibi, emrettiği gibi yaşamaz, iman etmez, Allah’a teslim olmaz, Allah’a Allah’ın huzurundaymış gibi âbd olmazsa mufsit olur, fesat çıkarır. İşte Allah böyleleri için; “bunlar hüsrana uğrayanlardır” buyurmuştur.

Hüsrana uğramanın ne olduğunu hep beraber anlamaya çalışacağız inşallah. Zaten şu anda bir sorun, sıkıntı yaşanıyorsa fesat çıktığı içindir.

Rabbimizi tanıyabilmemiz için isimlerini anlamamız gerekir. Allah yarattığı her şeyi mecbur olduğu için değil sevgisinden, muhabbetinden dolayı yaratmıştır. Allah hiçbir şeye mecbur değildir, her şeyi sevdiği için yaratmıştır. Bu yüzden Allah, Alak Suresi’nin 2. Ayet’inde Halakal insâne min alak:26 “Allah insanı alakadan (yakınlıktan, ilgisinden, ilgi duyduğu için, sevdiği için) yarattı” buyurmuştur.

Mesela sahabeye baktığımızda; onlar Allah’ın birleştirmeyi emrettiği şeyi koparmadıkları, bütün oldukları, dini bütünüyle kabul edip, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in iman ettiği gibi iman ettikleri için asr-ı saadeti yaşamışlardır. Yoksa yaşadıkları asr-ı saadet çok zengin oldukları için ya da her türlü nimet önlerinde olduğu için değildir. Aksine hepsi nimeti birbirine ikram etmiştir. Bu nedenle Allah onları anlatırken; “onlar kardeşlerini kendi nefislerine tercih ederler. Onların yemeğe ihtiyacı olduğu halde kardeşlerine ikram ederler”27 buyurur.

Onlar birbirlerini kendilerinden daha çok sevdikleri için mi böyle yapmıştır?

Tabi ki hayır. Birbirlerini sevdikleri için böyle yaptıklarını düşünmek yanlış bir düşüncedir. Sahabelerin böyle yapmalarının bir sebebi vardır, bu da; Allah’a olan sevgilerindendir. Hristiyanlar da; “insanı sevmek lazım” derler; ama insanları kendilerine göre severler; yani aslında kendilerini severler. Bu yüzden de her tarafta zulmediyorlar.

Hâlbuki mü’min, Allah’ı sevdiği, Allah için sevdiği, gerçek manada iman ettiği için ikram eder. Mü’min, rabbini öyle bir sever ki kendi canını, nefsini bile o kadar sevmez, Allah’ı daha çok sever. Allah’ın emirleri karşısında; “rabbim bunu böyle mi istiyor, böyle mi seviyor, o zaman yaparım” der ve gereğini yerine getirir. Mü’min, karşısındakini sevdiği için değil rabbini kendinden daha çok sevdiği için sevdiği şeyleri ona feda eder. Elbette ki karşısındakini de sever; ama asıl sevdiği Allah’tır, dolayısıyla fedakârlığını Allah için yapar; yani imanın ne olduğunu bilir, bunu tadar ve yaşar. İşte ancak böyle olursa asr-ı saadet yaşanılabilir, yoksa asr-ı saadet olmaz.

Allah ayet-i kerimede; “onlar Allah’ın hakkını takdir edemediler”28 buyurur. Nasıl takdir edemediler? -Kul, Allah’ı tanımayınca hakkını nasıl takdir edebilir, nasıl teslim edebilir! Kul, herhangi bir şeyi Allah’ı sever gibi severse Allah’ın hakkını takdir etmemiş, dolayısıyla müşrik olmuş, şirk ehli olmuş olur. Bu sevdiği herhangi bir şey de, kendi canı da olabilir.

Biri Allah’ı seviyorsa gönlündeki hiçbir sevgi Allah’ın sevgisinin önüne geçmemelidir, geçerse o müşrik olur, Allah onu mü’min olarak kabul etmez. Nasıl kabul etsin! Kendisi bile kendini bilmezken Allah onu sevmiş ve yaratmıştı. Bu durumda bu sevgiye karşılık vermesi gerekmez miydi!

Vedud ismi, Allah’ın çift yönlü ismidir. Vedud; seven ve sevilmeyi isteyen, seven ve sevilmeye layık olan, sevgisine karşılık isteyen anlamına gelir. Allah, kulundan bu ismine karşılık vermesini ister ve bu isminin dışında Allah’ın karşılık istediği başka hiçbir ismi yoktur. Allah’ın karşılık istediği tek isim Vedud ismidir.

Allah, insanı kendisine âbd olsun diye yaratmıştır. Âbd olmak canından çok sevmek, onun sevgisini kazanmak için bütün varlığını, her şeyini ortaya koyup bu sevgiyi kazanmaya çalışmaktır. İman; Allah’ı her şeyden çok, canından çok sevmektir, dolayısıyla sevmeyince iman olmaz. Bu yüzden Allah âbd olmayı kabul edenlerden kendisine iman etmelerini ister.

Allah’ın huzurundaymış gibi bir hayat yaşayabilmek, yani ihsan sahibi olabilmek için muhabbet gerekir, sevmek gerekir. Sevmek kelimesi buna az gelir; çünkü Allah mü’minleri tarif ederken; “onlar (müşrikler) Allah’ı sever gibi başkalarını severler. Oysaki mü’minlerin Allah’a olan muhabbetleri çok şiddetlidir”29 buyurur. Çok şiddetli muhabbet demek aşk demektir, âşık olmak demektir. Biri âşıksa unutmaz. Allah’a âşık olan biri de Allah’ın huzurundaymış gibi durur, rabbini bir an bile olsun unutmaz. Yoksa Allah’a âbd olmak başka türlü mümkün değildir; ama bunların hepsi bir bütündür.

İmanın “ben insanım” diyen herkes tarafından yaşanması, tadılması gerekir.

Allah’ın zatını seviyoruz; ama onun zatını hayal bile edemiyor, zatı üzerinde tefekkür edemiyor, düşünemiyoruz; çünkü Allah subhandır, akla, fikre, düşünceye gelmekten münezzehtir. O zaman Allah’ı nasıl tanımamız gerekir? -Esmasında ve ef’alinde; yani isimlerinde, işlerinde tanımamız, anlamamız gerekir. Fiil, sıfatın tecellisidir; yani sıfattan meydana gelir.

Mesela bir örnek vereyim; biri, Allah’ın Rahim ismiyle isimlenmiş, Allah’ın Rahim ismi onda tecelli etmiş olsun. Zaten Allah yaratırken bütün isimleriyle kula tecelli etmiştir. Allah’ın ona tecelli ettiği, kendi ruhundan nefhettiği o ruh, Allah’ın bütün sıfatlarının tecellisine sahiptir, dolayısıyla onun özünde, içinde bu isimler zaten mevcuttur. İnsanın kendi özünde mevcut olan Esmau’l Husna’yı tabiri caizse harlaması gerekir. Nasıl ki insanın ateşi harlaması için ona üfürmesi, kendisi üfüremediğinde başkasının üfürmesi gerekiyorsa Allah’ın isimlerinin de bu şekilde harlanması için bu isimlere üfürülmesi gerekir. Sohbet, bir şeyi okumak, üfürmek demektir. Aynı şekilde zikir de üfürmektir. Biri kendi kendine yardım edemiyorsa başkası ona yardım eder ve onun imanı harlanır. Örneğimize geri dönecek olursak; gönlündeki imanı ve üzerinde görünen Rahim ismi birinde harlanırsa ondaki Rahim ismi fiile dönüşür. Mesela birine rahmet ettiği, acıdığı için bir şeyler yaptıysa bu yaptıkları Rahim isminin fiili olur; yani hem zat vardır, hem onun gönlündeki isim vardır, hem de yaptığı fiil vardır.

Herkesin, rabbini kendi üzerinden tanıması gerekir. Kul, Allah’ın halifesiyse, hayatı onun adına yaşayıp iş yapacaksa bu durumda Allah’ın vasıflarına, isimlerine sahip olmalıdır. Allah’ın bizden ne istediğini anlamamız lazım. Yoksa öyle düşünmeden, tefekkür etmeden, anlamaya çalışmadan; “ben Allah’ı, kendimi, İslam’ı, hayatı bildim” dersek bu kendimizi kandırmak olur.

Allah, sevmiş ve yaratmıştır, dolayısıyla bütün varlık, Allah’ın sevgisindendir. Allah dileyerek “ol” demiş ve varlığı yaratmıştır.30

Mesela; bir çekirdekte bir ağaç gizlidir, hatta ağaç o çekirdeğin çok küçük bir parçasında, özünde gizlidir. Ağacın içinde aynı zamanda yüz tane, bin tane ağaç daha gizlidir. Bir tek çekirdekten o türdeki bütün ağaçlar meydana gelebilir; çünkü tohum çatlayıp filiz verdiğinde aynı zamanda çoğalır. Bir çekirdeği ekmekle bir ağaç ortaya çıkar. Bu ağacın meyvesindeki çekirdeklerin hepsini bir daha ekersen bir daha o kadar ağaç meydana gelir.

Bütün varlığın hepsi bu şekilde bir araya toplansa ne kadar ağırlık tutar biliyor musunuz? -Bütün varlığın, bütün kâinatın ağırlığı bir gramdır. Allah bütün kâinatı yoktan yaratmış ya, kâinatı içe doğru aldığımızda sıfıra gelir; ama Allah o sıfır olan kâinatı dışarıya doğru açmıştır. O bir gramda da Allah’ın isminin tecellisi vardır.

İnsanın da bir özü, bir çekirdeği vardır. Bu durumda şimdiye kadar yeryüzünde yaşamış olan insanların ağırlığı ne kadar olur? -Bütün bu insanların ağırlığı yaklaşık bir gramın binde yedi buçuk kadarıdır. Allah’ın yoktan yarattığı bu varlık, Allah’ın sevgisinin, muhabbetinin tecellisidir. Yoktan yaratmayı akıl almayabilir. Bu yüzden Allah’ın yoktan yaratmasını anlaşılsın diye bir ağacın çekirdeğiyle, özüyle izah etmeye çalıştım.

Evet, Allah ayet-i kerimede; İnnehu huve yubdiu ve yuîd:31 “O, ilk yaratandır, sonra onu tekrar tekrar iade edendir” buyurur. Yani Allah hiçbir şeyi yaratıp bırakmamıştır; yaratmıştır ve tecellisi devam eder, devam ettikçe de kâinat genişler. Bir insan da dünyaya geldiğinde olduğu gibi kalmaz, sürekli büyür, değişir ve gelişmeye devam eder; ama yoktan, sıfırdan yaratılmıştır. Şu anda yaşayan bütün insanların özü de o bir gramın binde dördü kadarıdır. Bu hacim o kadar küçüktür ki göz onu görmez bile. Evet, Allah ilk yaratan, yoktan yaratandır, bununla beraber yaratmayı tekrar edendir; yani Allah her an seninle ilgilidir, her an seninledir. Senin üzerindeki her değişiklik onun kudretiyledir, bu değişikliği o yapar.

Allah’ın böyle yapmasının sebebi nedir?

Ve huvel gafûrul vedûd:32 “O, ğafur ve veduddur.” Çünkü Allah, ğafur ve vedud olduğu için, sevdiği için böyle yapar. Herhangi bir mahlûk yanlış yapsa, yok edilmeyi hak etse bile Allah ğafurdur; yani Allah, kulunu öyle bir seviyor ki kulunu sanki suç işlememiş gibi, yanlış yapmamış gibi mağfiret eder. Bu yüzden Allah kulunu yaratmaya, varlıkta tutmaya devam eder. Bu yaratmayı da vedud olduğu için yapar. Allah vedud olduğu için ilk yaratmayı yapar, ğafur olduğu için de yaratmaya devam eder, yaratmayı tekrar eder.

Zul arşil mecîd:33 “O, mecid olan arşın sahibidir.” Allah hükmünü şerefli olan arşa almış, idareyi, yaratmayı arştan yapmış ve onu devam ettirir. Allah ayet-i kerimede; “gökleri yaratan biziz, onu genişleten de biziz”34 buyurur. Demek ki genişleme devam ediyormuş.

Allah bütün varlıktan, herhangi bir şeye benzemekten, herhangi bir şeyin içine girmekten veya dışına çıkmaktan, akıl ile anlaşılmaktan münezzehtir; ama bununla birlikte Allah arşın sahibi olduğunu söylemiştir. O halde arşa sahip olmayı doğru anlamak gerekir. Arşın sahibi demek; her şeyin sahibi, her şeyin kendisine ait olması demektir; çünkü her şey arşın içindedir. Hiçbir şey arşın dışında değildir. Arştan öteye bir tek Allah vardır ve her şey de ona aittir. Her şey onun sevgisiyle hayatiyetini devam ettirir. Allah, kulunu sevdiği için yanlışını, günahını, eksiğini olmamış gibi siler ve ona hayat vermeye, onu varlıkta tutmaya devam eder.

Evet, ilk yaratan Allah’tır, sonra yaratmayı tekrar eder, sonra Ve yuîd:35 “onu iade eder.” Nereye iade eder? -Her şeyi aslına iade eder. Topraktan olan toprağa gider. Toprak da daha önce her neydiyse tekrar ona gider.

Peki, toprak daha önce neydi; yani şu anda üzerinde yaşadığımız dünya neyden meydana gelmişti?

Hepsi ateşin külünden meydana gelmişti; yani dünya küllenmiş ateştir. Bu yüzden iblis de, cinler de ateşten yaratılmıştır. Allah, dünyayı onların yaşamaları için müsait bir hale getirmiştir. Önce onlar dünyaya gelmiş, sonra ateş küllenince her şey; yani toprak, taş, bütün madenler meydana gelmiştir; yani her ne varsa hepsi ateşin külündendir ve varlık geri dönerken tekrar ateş olur.

Evet, sevmek dedik. Allah sevmiş ve yaratmıştır. Bizim de geri dönmemiz gerekir. Allah nasıl ki geri iade ediyor, tekrar kendine çeviriyor, varlığa geri bir dönüş yaptırıyorsa bizim de mecburi dönüşten önce; yani ölmeden önce geriye dönüşü yapmamız, geriye dönmemiz lazım. Allah bu geri dönüşe; “lika” demiş “vuslat” demiş, “Allah’ın vasıl etmesini emrettiği şey” demiştir. Bunu önce gönülden yapmak; yani vücudu toprağa vermek gerekir.

Vücuda sahip çıkmak doğru değildir. Vücudumuz zaten toprağa gidecek, bunu çevremizde vefat eden insanlardan dolayı baş gözümüzle de görüyoruz. Bir de ölmeden önce ruhun, sahibine gitmesi lazım. İnsan, vücudunu bir elbise gibi, kendini de çamurdan bir elbise giymiş gibi görmelidir; çünkü onun hakikati vücudu değil, hakikati; Hz. İnsan, Allah’ın sevdiği ve bütün isimleriyle tecelli ettiği varlıktır.

İki türlü sevgi vardır; biri hakiki, diğeri de sahte, yapay sevgidir. Bu sevgilerden hakiki olanı ebedi, sahte olanı da fanidir. Hakiki ve ebedi olan sevgi, Allah’tandır. Öteki ise; kulun, Allah’tan aldığı sevgiyi yanlış yorumlayarak, yanlış anlayarak, yanlış yaparak bir başkasına karşı kullanmasıdır. Bu da sahte ve fani sevgidir. Bu yüzden Allah, kullarından herhangi birinin veya herhangi bir şeyin kendisinin sevildiği gibi sevilmesine razı olmaz, bunu kabul etmez. Biri bunu yaparsa topraktan olan, topraktan önce ateş olan birine bu sevgiyi vermiş; yani ateşi sevmiş olur. Böyle birinin gideceği yer de ateştir; çünkü ateşi sevmiş ve satın almıştır.

Allah; “benden başka kimseyi veya bir şeyi sevmeyin” dememiş, “hiç kimseyi beni sever gibi sevmeyin”36 demiştir. “Kimsenin sözünü beni dinler gibi dinlemeyin, kimsenin sözü benim sözümün önüne geçmemeli, kimsenin sevgisi benim sevgimin önüne geçmemelidir” demiştir. Sen, kâfir de olsa müşrik de olsa birinden iyilik görmüşsen eğer bu iyilik onun fıtratındaki İslam’ın iyiliğidir. Bir kâfiri sevdiğinde aslında o kâfirin küfrünü değil ondaki Allah’ın isminin tecellisini, fiilini sevmişsindir. Dolayısıyla senin bu sevgin yine Allah’a gider. Bir kâfiri severken bile sevgi, Allah’a gidiyorsa o zaman kim neyi severse sevsin, ister bilsin, ister bilmesin bu sevgisi Allah’a gider. Bu, kâinattaki bütün sevgiler için böyledir; ama Allah, insandan kendi iradesiyle, kendi tercihiyle onu sevmesini istemiştir. Niye? -Ona halife olsun, onun sevgisini hak etsin, sevgisine karşılık versin diye.

Allah, insana en yüksek makamı, gözlerin görmediği, kulakların işitmediği, aklın hayal etmediği, gönüllerin fehmetmediği nimeti ikram etmeyi dilemiştir. Allah’ın, mü’min kulları için hazırladığı nimetler dünya nimetine benzemez. Aklın onu almaması, onun hayale gelmemesi demektir. Allah’ın ikram ettiği nimetlerin hepsi sevginin; yani imanın karşılığıdır. Bu yüzden bütün ibadetler de imanı kemale erdirmek, doğru sevebilmek, Allah’ın sevgisine doğru karşılık verebilmek içindir. Bunu anlayabilelim diye Allah önümüze Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ve peygamberlerini koymuştur.

İmanımızı kemale erdirmeyi, Allah’ı doğru bir şekilde sevebilmeyi öğrenmek için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, onun Allah’ı nasıl sevdiğine bakmamız gerekir.

Mesela; Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e peygamberliği verdikten sonra kavmi ona karşı gelmiş, onu taşlamış, ona ve onunla beraber olanlara işkence yapmış, tükürmüş, hakaret etmiştir. Aynı zamanda sahabeleri şehirden kovmuş, şehrin kenarında onları ablukaya alıp, iki buçuk sene onlara ekmek vermemiş, aç bırakmıştır. Kimsenin onlarla ticaret yapmasına müsaade etmemiş, dolayısıyla sahabelerin bir kısmı orda açlıktan vefat etmiştir. Yetmemiş, bir de Taif’te Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i taşlamışlardır. Bu da yetmemiş, onu öldürmeye karar vermişler, bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de Medine’ye hicret etmek zorunda kalmıştır. Bu da yetmemiş Medine’ye hicret ederken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in başına ödül koyup, peşine düşmüşler, “bu sefer onu yok edeceğiz diye” o yoldayken bile ona saldırmışlardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “lâ ilâhe illallah; Allah’tan başka ilah yoktur” dediği için “sen misin bunu söyleyen” deyip ona böyle zulmetmişlerdir. Buna karşılık Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onlara ne yapmıştır?

Uhud’da sahabelerin ordusu ile müşriklerin ordusu karşı karşıya geldiğinde sahabe dağılmış durumdadır, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yanında da birkaç kişi vardır ve kendilerini ona siper etmişlerdir. Sahabeler o hali anlatırken derler ki;

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in dişi kırılmış, kan içinde kalmıştı, bununla beraber kılıçlar onun eteğine değiyordu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ok yağmuruna tutuluyordu ve sahabeler kendini ona siper ediyordu.

Bu arada sahabeden biri;

-Ya Resulullah! Artık bunlara bir beddua etmeyecek misin, diye Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e sordu.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz elini kaldırınca o sahabe; “tamamdır, bu sefer onların işi bitti” diye düşündü; çünkü bir peygamber kendi ümmetine beddua ederse Allah onu reddetmez ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz elini kaldırıp;

-Ya rabbi! Onlar seni bilmiyor, tanımıyor. Sen onları affet, mağfiret et, onlara hidayet ver, buyurdu.37

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah’ı sevdiği için böyle söylemiştir. Sana bunca zulmü yapana cenneti, hidayeti isteyeceksin, affı isteyeceksin, “onlara bir şey olmasın” diyeceksin, bu nasıl bir aşktır! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bütün bunları onları sevdiği için değil Allah’ı sevdiği için yapmıştır.

Aslında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle söylerken ne demiştir?

“Benim istediğim sensin. Kim ne yaparsa yapsın, beni ilgilendirmez. Biliyorum ki ben böyle söylersem bunu seversin. Ben böyle söylüyor, böyle istiyorum. Senin isteğin neyse benim isteğim de odur, ben yokum, sen varsın. Bana zulmetseler de, küfretseler de, hakaret etseler de, taşlasalar da, öldürmeye çalışsalar da, aç ve susuz bıraksalar da, ne yaparlarsa yapsınlar, sana karşı fikir beyan etmiyorum” demiştir. Bir de savaşta Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in birçok yakınını şehit etmişlerdir. Bunlardan bir tanesi de amcası Hz. Hamza (r.a.)’dır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buna rağmen; “olsun, ben seni seviyorum ya rabbi” demiş ve müşriklere merhamet etmeye devam etmiştir. Bu yüzden Allah’a “seni seviyorum” demek öyle kolay bir şey değildir.

Sahabeden biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;

-Ya Resulullah! Seni seviyorum, der.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

-O zaman fakirliğe hazır ol, buyurur.

Sahabe bu sefer;

-Ama ben Allah’ı da seviyorum, der.

Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

-O zaman belaya da hazır ol,38 buyurur.

Allah; kulun varlığı aradan çekilsin, kulu Allah’a ait olsun, peygamberinin gösterdiği güzelliği üzerinde gösterebilsin diye kulunu böyle imtihanlara tabi tutar.

Hep beraber Allah’ın Vedud ismini anlamaya çalışıyorduk. Güneş nasıl ki Dünya’yı aydınlatıyorsa Allah’ın Vedud ismi de tıpkı Güneş gibi sürekli tecelli halindedir. Yani İnnehu huve yubdiu ve yuîd:39 “Tekrar eder, kendine döndürür.” Ama anlamamız gereken bir şey vardır; Allah bu ismiyle sürekli tecelli ettiği halde insanlar neden bundan nasibini almaz!

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “her çocuk İslam fıtratı üzere doğar”40 buyurur. Çocuk doğduğunda Esmau’l Husna onun fıtratında tohum gibidir, bu nedenle yeşermesi gerekir. Peki, neyle yeşerecek, bu tohumun suyu nedir? -Bu tohumun suyu muhabbettir. Allah bu muhabbeti bir de özel olarak kullarına ikram eder. Mesela; anneye, babaya, kardeşe o yeni doğan çocuğun sevgisini Allah özel olarak ikram eder.

Allah ayet-i kerimede Hz. Musa için; “sana kendimden sevgi verdim”41 buyurur. Firavun, Hz. Musa (a.s.)’ın akrabası değildir, buna rağmen Hz. Musa’yı sevsin diye Allah Firavun’a ve saray halkına Hz. Musa’yı sevsinler diye kendinden sevgi vermiştir. Kendinden annesine, babasına verdiği sevgi ayrıdır, Firavun ve saray halkına verdiği sevgi ayrıdır. Onlara Hz. Musa’yı sevmek zorunda kalsınlar diye kendinden ayrıca sevgi vermiştir.

Allah, annelerin ve babaların gönlüne çocuklarını sevsinler diye tecelli eder. Bu yüzden onlar da çocuklarını iradesiz olarak severler ve onun için hizmete hazır olurlar. Mesela; çocuk ağlayınca hepsi birden o tarafa döner. Bu, onların elinde olan bir şey değildir; çünkü bu, Allah’ın onlara verdiği sevgidir.

Allah bu sevgiyi vermez, bu özel sevgiyi çekerse ne olur?

Mesela; bir kuş, yavrusunu korumak için yılana veya kendinden daha büyük bir hayvana saldırır, kendini feda eder. Bir tavuk, civciv çıkardığında köpek, civcive yaklaşamaz, yaklaşırsa tavuk ona saldırır; ama yavrusu yokken köpeğe karşı durmak şöyle dursun, köpeği görünce kaçar. Allah onlara bu sevgiyi kendinden vermiştir. Eğer bu sevgi onlarda olmazsa, Allah bu tecelli ile onlara tecelli etmezse hayvanlar yavrularını korumaz, hiç kimse “benim çocuğum olsun” demez, çocuğu olsa bile onu sevmez, ona bakmaz, canlı varlık hızla yok olmaya doğru gider; yani geri dönüş olur.

Demek ki varlığın varlıkta durma sebebi; Allah’ın sevgisiymiş. İşte, Allah bu sevgiyi çekip alırsa kıyamet kopar.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “yeryüzünde Allah Allah deyip Allah’ı zikredenler bulundukça kıyamet kopmaz”42 buyurur. Eğer “Allah” diyenler olmayınca kıyamet kopuyorsa bu durumda Allah kullarından sevgiyi almış, bu sevgiyi artık vermiyor demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in kastettiği bu zikir öyle kuru kuruya “Allah” demek değildir. Bu; aşığın, maşuğunun ismini söylemesidir. Allah kendisine olan sevgiyi kulunun gönlüne geri çevirendir. Kul sevgiyi Allah’a geri çevirmeyince Allah’ın verdiği sevgi Allah’a iman olarak geri dönmeyince, kıyamet kopar. Bu bütün kâinat için olan kıyamettir.

Bir de insanın özel kıyameti vardır. Allah’ın sevgisi senden iman olarak Allah’a geri dönmezse kıyametin kopar, işin biter, darmadağın olursun ve senin senden haberin bile olmaz. Allah, kulunu sevmiş, yaratmıştır, dolayısıyla kulundan bu sevginin karşılığını ister. Allah’ın seni sevmesinin karşılığını onu sevmekten başka hiçbir şeyle ödeyemezsin. Allah, bunun karşılığında sevgiden başka hiçbir şeyi kabul etmez. Bu; yaratılışın, varlıkta durmanın, Allah’ın ebedi hayatı senin için yaratmasının sebebidir.

Nasıl ki zahiri olarak kirleniyorsak aynı şekilde gönlümüz de başka sevgilerle kirlenir. Zahiri olarak temizlenmek için yıkandığımız gibi gönül itibariyle kirlenince de tövbe edip yıkanmamız gerekir. Tövbe; dönmek demektir. Peki, neyden dönmek? -Tabi ki gönlümüzü kirleten yanlışlardan dönmek demektir. Tövbe; o yanlış sevgiyi silip onun yerine Allah’ın sevgisine karşılık vermek demektir. Ama bir insanın gönlü yanlış sevgilerle kirlenirse, öyle ki artık Allah’ın sevgisiyle yıkanmayacak duruma gelirse o gönül Allah’ın ayet-i kerimede; “müşrikler necistir, pisliktir”43 buyurduğu gibi necis olur, pislik olur.

Böyle bir gönül de Allah’ı sever; ama sevgisinde Allah’a şirk koşar; yani başka birini veya bir şeyi Allah’tan daha çok sever, Allah’ı sever gibi sever.44 Gönlü başka sevgilerle dolunca pislik dolunca o kişi bu sefer bütünüyle pislik olur ve bu pislik onu kaplar. Kulun gönlü biraz kirlense imanla temizlenip yıkanır, nurlanır; ama Allah onun gönlünde her şeyin üzerinden aşağı inince o pislik olan, necis olan şirk bütünüyle onun gönlünü kaplar ve artık o kişi yıkanamaz.

Sonra ne olur?

Allah onun kalbini mühürler ve onun işi biter. Allah artık o kalbe sevgisiyle tecelli etmez. Neden; çünkü onun artık yıkanma imkânı bitmiştir, yıkanma ihtimali kalmamıştır. O, Allah’ın kendisine tanıdığı bu imkânı tüketmiştir.

Bir şey ne kadar kirlenirse kirlensin, yıkanınca temizlenir. Üç suyla yıkadığında temizlenmezse on suyla yıkarsın veya deterjan kullanırsın temizlenir; ama pisliği temizleyemezsin. İstediğin kadar yıka, pislik pisliktir ve temizlenmez.

Bu yüzden Allah’ın kelamını tefsir etmeye çalışırken bütün feryadımı “Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın” üzerine yaptım; çünkü kalp bir kere mühürlenirse, pislik olursa pislik yıkanamadığı için hiç kimse ona bir şey yapamaz ve onun işi biter. Böyle biri bunu kendi kendine yapmıştır. Başkalarını Allah’ı sever gibi sevdiği hatta Allah’tan daha çok sevdiği için böyle olmuştur. Birinin böyle olabilmesi için özel bir çaba sarf etmesi gerekir. Hz. İnsan olarak yaratılmış biri bunu beceriyorsa o halde çok maharetlidir, işi gerçekten biliyor ki bunu beceriyor, yoksa insanın kendini bu hale getirmesi öyle kolay değildir!

Bir, gerçek sevgi vardır; bu da Allah’ın sevgisi, Allah’ın kulunu sevmesi ve kulun, Allah’ın bu sevgisine karşılık vermesidir; yani imandır. Bir de sahte sevgi vardır; bu da sevgi gibi görünen ama hakikatte zehirli olan sevgidir. Biri, Allah’ı her şeyden çok sevmiyorsa herhangi birini, herhangi bir şeyi severken Allah’ı sever gibi sever, onu Allah’ın önünde, üzerinde sever. Öyle ki ona âbd olur, o sevdiği onun her şeyi, olmazsa olmazı olur. Misal; fani bir kulun sevgisi de fanidir; yani iki kişi birbirine zahiri olarak âşık olabilir ama bunların gönlünde Allah’ın sevgisi önde değilse bu sevgi daha sonra onlara zehir olur. Öyle bir zehir olur ki birbirlerine düşman olurlar.

Nasıl ve ne kadar düşman olurlar?

Mesela; bazen televizyonda “adam eşini doğradı, falan kişi sevgilisini parçaladı, testere ile kesti” şeklindeki haberleri izliyoruz. İnsan sevdiğini testere ile keser mi, insan sevdiğini doğrar mı? -Elbette ki doğramaz. Peki, onlara böyle bir cinayeti işleten sevgi nasıl bir sevgidir? -Bu sevgi zehirli bir sevgi, imansız bir sevgidir. Bu sevgi; iman olmadan sevmek, mü’min olmadan sevmektir. Böyle sevenler sevgiyi yanlış yerde kullanmıştır. Böyle bir sevginin onlara nasıl bir felaket getireceklerini bilmezler, bunun farkında değildirler. Sözde o anda severken büyük tat almış, haz almış, lezzet almış, güzel şeyler tatmışlardır; ama sevgiyi kullanmayı bilmemişlerdir.

Bu yüzden biri sevgiyi anlamamışsa, onu nasıl kullanması gerektiğini bilmiyorsa, Allah’ın sevgisini kaybedince neyi, neleri kaybedeceğini bilmiyorsa, hayatın, varlığın sevmekten ibaret olduğunu anlamamışsa, her şeyin kıymetini, değerini sevmekten aldığını bilmiyorsa hiçbir şey anlamamış, işin özüne erememiş, varamamıştır. Sadece kendi kendine bir şeyleri öğrenmeye çalışmıştır; ama o da, öğrendikleri de haktan herhangi bir şey değildir. Bunun için Allah ayet-i kerimede; “zan, ilimden hiçbir şeydir”45 buyurmuştur.

Evet, Allah bütün varlığı sevgisinden yaratmıştır ve her şey sevmekten, aşktan ibarettir. Aynı şekilde ahirette ibadet yoktur; ama muhabbet vardır, sevmek vardır, iman vardır, selam vardır.

Muhabbet de iki türlüdür; biri “hub” öbürü de Allah’ın Vedud isminden gelen “vud”dur. Vud; Allah’ın muhabbeti, sevmesi demektir. Hub, ise; kulun sevmesidir. “Allah, muhabbeti ile tecelli etmezse kıyamet kopar” derken bu kastettiğimiz muhabbet, sevgi “hub” olan muhabbet değildir, Allah’ın Vedud isminin tecellisi olan “Vud”ur; çünkü “hub” kuldan Allah’a geri dönendir, kuldan kula tecelli edendir. İkisi birbirinden farklıdır. İnsanı insan yapan, varlığı varlık yapan onun muhabbeti, sevgisidir.

Bütün varlık, rabbini hamd ile tesbih eder, över. Hamd etmez, tesbih etmez, sevmez, imanı olmazsa varlığı da olmaz; yani yok olur. Varlığın varlığı; sevgisiyledir, Allah’ı tesbih edip, hamd etmesiyle, Allah’ı zikriyledir. Varlık bu yüzden varlıkta durur. Birinin zikri bittiğinde; yani artık zikredemeyecek duruma geldiğinde yok olur.

Bu tecelli insan üzerinde nasıl görünür?

Sevmeyen birinin korkması da gerekmez; çünkü insan, sevdiğini kaybetmekten ya da sevdiği bir şeyi kazanamamaktan korkar. İnsanın sevgisi yoksa korkusu da yoktur. Sevmeyen biri duygusuz, düşüncesiz, kalbi katılaşmış, taş gibi, hatta taştan daha katı biridir. Bununla beraber o kişi üzülmez, sıkılmaz, utanmaz. Bunlar bütünüyle kaybeden biri için geçerlidir. Sevgiyi böylesine kaybeden biri artık ölmüştür, ölü demektir.

İnsanın diğer varlıklardan farklı olarak bir de manevi ölümü vardır. İnsanın manevi ölümü Allah’ın sevgisini kaybedince gerçekleşir. Birinin; “ben Allah’ı sevemiyorum, onun huzurunda gerektiği gibi, yeteri kadar duramıyorum” demesi önemli değildir. Biri o anda böyle hissedebilir, Allah’a olan sevgisi geçici olarak perdelenmiş olabilir; ama Allah onu sevmekten vazgeçmiş, onu sevmeyi bırakmışsa işte bu onun için felaket olur. O kişi işte o zaman manevi olarak ölür. O artık leştir, necistir, pisliktir. Böyle olmasının sebebi Allah’ın sevgisini kaybetmesinden dolayıdır.

Bütün bunlara rağmen Allah ayet-i kerimede; “Allah ğafur ve veduddur” buyurmuştur. Bu; “kulum manevi olarak ölmesin, sevgime layık olmaktan çıkmasın, uzaklaşmasın diye onun yanlışını silerim” anlamına gelir. Birinin haddini o kadar aşması lazım ki Allah onu sevmekten vazgeçebilsin. Allah haddini defalarca aşan birinin kalbini mühürler, dolayısıyla o artık pislik olur, necis olur, işi biter ve Allah’ın sevgisini kaybeder.

İnsanın Allah ile fena bulması, bir de beka bulması vardır. Senin önce Allah’ta fena bulman gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabelerle sohbet ederken; İfnun, ifnun, ifnun: “Fena bul, fena bul, fena bul” buyurmuş, daha sonra da; İbkun, ibkun, ibkun: “Beka bul, beka bul, beka bul” buyurmuştur. Önce Allah’ı sevmede, Allah’ın sevgisinde fena bulman gerekir. Allah’ı; “ya rabbi! Senin hükmün, iraden neyse kendi aklımı, irademi senin iradene teslim ettim. Sen ne diyorsan benim için önemli olan odur, senin dediğindir, sen neye güzel diyorsan o güzel, neye çirkin diyorsan o çirkin, neye de hak diyorsan o haktır” diyecek kadar Allah’ı sevmen, kendini ona teslim etmen lazım. Böyle yaparsan iradeni Allah’a teslim edip; “allahumme lebbeyk” demiş, “emrine amadeyim ya rabbi” demiş olursun.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “fena bul” dedikten sonra bir de “beka bul” buyurmuştur. Eğer sen aklını, ilmini Allah’a teslim edersen, bedenini Allah yolunda hizmete, ibadete koyup yürütürsen, gönlünü Allah’a teslim edip, onun sevgisinden başka hiçbir sevgiyi onun sevgisinin önüne koymazsan fenayı bulursun. Fenayı sen kazanırsın, sonra peşinden Allah sana bekayı ikram eder ve; “sen çabanı, gayretini sarf edip benim sevgime layık oldun” der.

Allah bir kula; “seni seviyorum” dediğinde Allah’ın sevgisi onun gönlüne öyle bir tecelli eder ki o kişinin bütün varlığını sevgi, aşk, muhabbet yapar. Allah’a olan bu sevgi onun üzerindeki varlık perdesini kaldırarak onu kendi hakikatine; yani Allah’ın kendisine nefhettiği ruha kavuşturur. Artık o kul, Allah ile beka bulur; yani Allah ile görür, Allah ile işitir, Allah ile bilir, Allah ile tutar, Allah ile yürür.46

Bitmedi, fena ile bekadan sonra bir adım daha vardır. Bu da Allah ile zuhur etmek, açığa çıkmaktır. Allah ile zuhur etmeyi iki kelime ile izah edeyim. Allah ile zuhur etmek demek; Allah’ın kuluyla işini yapması, işinde onu kullanması demektir. Allah ile zuhur eden bir kul artık iradesini kullanmaz, Allah’ın iradesi ile hareket eder, Allah’ın emriyle, sözüyle konuşur, Allah onu bu sevgisinde kullanır. Bunu böyle söyleyeyim, daha fazla ileri gitmeyeyim, anlaşılmayan bir şey olmasın.

Her ne kadar anlaşılmayan bir kelime kullanmayayım desem de doğrusu biraz zorlandım; çünkü sohbet esnasında kullanmam gereken çok kelime vardı, anlaşılmamasından endişe etiğim için bu kelimeleri kullanmadım; ama yine de sanki birkaç kelime tam olarak anlaşılmadı. Anlaşılmayan kelimeleri sohbetlerimiz devam ederken kullandığımda izah etmeye çalışacağım inşallah.

Allah veduddur; sevendir, sevilmeye layık olandır, sevilmeyi isteyendir. Ğafurul veduddur:47 “Allah ğafur ve veduddur.” Allah sever, bu yüzden mağfiret eder. Allah’ın affetmesi, mağfiret etmesi, kulunun yanlış yapmasına, günah işlemesine karşılık ona ceza vermemesi, onu huzura alırken ya da dünyadayken sanki o yanlışı yapmamış gibi ona muamele etmesi Allah’ın vedud oluşundan, sevgisinden dolayıdır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “eğer kâfirler, müşrikler Allah’ın kendilerini ne kadar çok sevdiklerini bilselerdi kâfir olmaktan, hakikati örtmekten, Allah’a şirk koşmaktan utanırlardı” buyurmuştur. Dikkat edersek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hadisinde Allah’ın kendilerini ne kadar çok sevdiğini bilmeleri durumunda kâfirlerin, müşriklerin inkâr etmekten, şirk koşmaktan korkacağını değil utanacağını söylemiştir. Allah birinin kalbini mühürlememiş, onun hakkındaki hükmünü vermemişse; yani bütünüyle necis olmamışsa, yıkandığında hâlâ küçücük bir şey de olsa imanı ortaya çıkacaksa temizlenir, dolayısıyla zerre kadar da imanı olsa cennete girer; ama o bütünüyle pislik olmuşsa artık onun için yapacak bir şey kalmaz; çünkü pislik yıkanmakla temizlenmez.

Kendinden nefhettiği sıfatlarından, ikram ettiği güzelliklerden birazcık onlarda var diye Allah, kâfirleri ve müşrikleri bile böyle seviyorsa acaba mü’mini nasıl seviyor, acaba “ya rabbi! Seni istiyorum, ben sana âbd olmak istiyorum” diyen kullarını nasıl seviyor! Bu yüzden kendimizi, “Allah” demeyi, “rabbimizin rızasını istiyoruz” demeyi küçümsemeyelim.

Allah bizi Vedud isminin tecellisine gerçek manada mazhar etsin inşallah! Allah bizi sevsin, bizi sevdiklerinden eylesin! Bize birbirimizi sevmeyi ihsan eylesin! Allah bizi huzura alırken sevdiklerinden, razı olduklarından eylesin! Allah bizden bütünüyle razı olmadan, bizi bütünüyle sevmeden, biz de rabbimizi bütünüyle sevip ondan razı olmadan bizi huzuruna almasın inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Mâide /3 ↩
  2. Müslim, Îmân 1, 5. Ayrıca bk. Buhârî, Îmân 37; Tirmizi Îmân 4; Ebû Dâvûd, Sünnet 16; Nesâi, Mevâkît 6. ↩
  3. Buhari, Sahih, İman, 2/8 I, 9 ↩
  4. Buhârî, Îmân, 7; Müslim, Îmân, 71 ↩
  5. Nisa /79 ↩
  6. Araf /180 ↩
  7. Kamer /32 ↩
  8. Bakara /27 ↩
  9. Alak /2 ↩
  10. Haşr /9, İnsan /8 ↩
  11. Hac /74, Zumer /67 ↩
  12. Bakara /165 ↩
  13. Yâsin /82 ↩
  14. Burûc /13 ↩
  15. Burûc /14 ↩
  16. Burûc/15 ↩
  17. Zâriyât/47 ↩
  18. Burûc /13 ↩
  19. Bakara /165 ↩
  20. Buhari, Enbiya, 37, 54; Müslim, Cihad 105; Kadı İyaz, Şifâ, 1 /105  ↩
  21. Tirmizi, Zühd, 36 ↩
  22. Burûc /13 ↩
  23. Buhârî, Cenâiz 92; Ebû Dâvut, Sünne 17; Tirmizî, Kader 5 ↩
  24. Tâhâ/39 ↩
  25. Müslim, İman: 234; Tirmizî, Fiten: 35, Deavât,6; Müsned, 2: 107, 201, 259; el-Hâkim, el-Müstedrek, 4: 494. İbn Mâce, Edeb, 53; Tırmizi ↩
  26. Tevbe /28 ↩
  27. Bakara /165 ↩
  28. Necm /28, Yûnus /36 ↩
  29. Buhârî, Rikak 38 ↩
  30. Burûc /14 ↩