close

Fatiha ile Vuslat Yolculuğu

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Allah ayet-i kerimede; “de ki: İşte benim yolum. Benim yolum basiret üzeredir. Basiret üzere sizi Allah’a davet ediyorum (sizi Allah’ı görmeye davet ediyorum). Ben ve bana tabi olanlar böyleyiz ve ben müşriklerden değilim”3 buyurur. Bu yolculuk; Allah’a, Allah’ın tecellisine, muhabbete, aşka yolculuğa, aşkla yolculuğa, aşkta yolculuğa ve aşk olmaya davettir. Bundan sonra biri tasavvufu anlamak isterse bu kelimelerle anlaması yeterlidir. Bunun böyle anlaşılması gerekir, başka tarafa da çekilmemesi lazımdır. Bu bizim yolumuzdur.

Nefsin mertebelerini bir de Allah’tan öğrenelim. Allah’ın, yolculuğu nasıl tarif ettiğini, nasıl davet ettiğini bir de ondan öğrenmemiz gerekir. Bunu Kur’an’ın bütününden anlamamız lazım. Fatiha, Kur’an’ın özetiyse bu durumda özetle nefsin ve kalbin yedi mertebesini de buradan anlamak gerekir. Bununla beraber seyri ilallah, seyri meâllah ve seyri fillah dedikleri bu yolculuğu da; yani bu aşka seyri, aşkla seyri, aşkta seyri de en kestirme yoldan Fatiha ile anlamamız lazım. Burası çok önemlidir; ayete dayanmayan her şey batıldır. Çünkü Allah anlatmamışsa o yanlıştır.

Allah, nefsin yedi mertebesini Fatiha’yla anlatır, buna nerden başlamamız gerekir?

“Allah, insanı en güzel surette, ahsen-i takvim kıvamında, kâmil manada yarattı.”4 Yani Allah, insanı fıtrat itibariyle böyle yaratıp ona her şeyi vermiştir. Bir de ona; “ben senin rabbin değil miyim” diye sormuş, o da; “kâlû belâ şehidnâ”5 deyip buna şahit olmuştur. “Sonra Allah onu en aşağıya, esfeli sâfilîne indirmiştir.”6 İnsan zahiri olarak dünyaya gelince hiçbir şey bilmez, manevi olarak da bütünüyle perdelenmiştir.

Bu durumda “gayril magdûbi aleyhim ve lâd dâllîn”7 ayeti nefsin en aşağı mertebesi olan emmare mertebesini anlatır; çünkü en son delalet gelir. Kul burada delalettedir, yolunu kaybetmiş ve şaşırmıştır. Bütün insanlar böyledir; yani yolunu kaybetmiş ve şaşırmış haldedir. Bu nedenle Allah ayet-i kerimede; “Allah’tan yol göstericisi olmadan kendi nefsinin hevasına uyandan daha delalette kim vardır”8 buyurur. Bu yol göstericinin Allah’tan olması gerekir, Allah buraya bu sınırı koymuştur. Kulun yol göstericisi Allah’tan değilse kul delalette olur. Aynı şekilde Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “daha önce sen iman nedir, kitap nedir bilmezdin. (Allah) Seni delalette bulup hidayete erdirmedi mi”9 buyurur. Demek ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendisine kitap, iman gelmeden önce delalette, en aşağı mertebedeymiş.

Kulun buradan çıkıp, yolculuğu yukarı doğru yapması gerekir. Kul bir adım atıp ileriye, gayril magdûbi aleyhim ve lâd dâllîn ayetinde geçen gazab kısmına gelir. Kul burada yolunu kaybetmiştir. Bu kısımda aslında rabbiyle muhatap olur ve rabbini ya, kabul eder ya da etmez. Buradan yukarıya doğru küçük bir adım atmıştır; ama hâlâ aynı ayet içindedir, aynı bölümdedir, daha oradan çıkamamıştır. Kul, bu bölümde Hz. İbrahim (a.s.) gibi göğe, Ay’a, Güneş’e ve yıldızlara bakarak rabbini aramaya başlar. Bu, emmare nefsindeki birinin halidir, böyle biri yolculuğa daha yeni başlamıştır, daha delaletedir.

Kul bir adım daha atıp ileri geldiğinde; Sırâtallezîne en’amte aleyhim:10 “Kendisine nimet verdiğin kulların yolu” ayetine gelir. Kul burada bu yolu gösterecek hidayetçiyi aramaya başlar. Elbette ki ararken bu hidayetçiyi insanlardan arar, herkesi dinlemeye ve anlamaya çalışır. Allah’ın kendisine nimet verdiği kulları fıtrat itibariyle anlar, bilir, tanır; çünkü ruhu, fıtratı onları sever. Kul onlarla beraber olup; “ben de onların kazandığını kazanmak istiyorum” dediğinde bir adım daha atar ve nefsin levvame mertebesine çıkar; ama hatası, kusuru, yanlış fikirleri, düşünceleri vardır, hâlâ şirkten kurtulamamıştır. Kul yola girip, Allah’ın nimet verdiği kullarla beraber olunca yolculuk başlamadığı halde beraber olmak bile onu gazaba uğramaktan, delalette kalmaktan kurtarır.

Kul bu manevi yolculukta bir adım daha atıp, Allah’ın nimet verdiği kullarla beraber yürümeye başladığında “sırâtallezîne en’amte aleyhim” ayetinden bir önceki ayet olan “İhdinâs sırâtel mustakîm”11 ayetine gelir ve Allah’ın nimet verdiği kullarla beraber sırat-el mustakime girer. İşte burada yolculuk başlar. Burası nefsin mülhime makamıdır. Kul artık ilham almaya başlar. Yolculuk yapar ve Allah’ın nimet verdiği kimselerin kazandığını kazanmak için çaba ve gayret sarf eder. Bununla beraber hidayetçiye uyar, yolu yürür. Burası mülhime makamıdır.

Allah Fatiha’yı niye aşağıdan değil de yukarıdan anlattı? -Çünkü kulunu cennetten aşağıya; yani yukarıdan aşağıya indirmişti. Kulun da Fatiha’yı yukarıdan aşağı anlaması gerekir ki aşağıdan yukarı çıkabilsin.

Bundan sonra İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn:12 “Yalnız sana âbd oluyor, yalnız seni istiyoruz (yalnız seni seviyoruz)” ayeti gelir. Bu ayet Fatiha’da tam ortadaki ayettir ve kul burada itminan bulur. Kul “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” derse itminana erer, kazanır, o sınırı geçer; yani kula kul olmaktan, varlığa, mahlûkata, dünyaya, arzulara, isteklere, nefse, şeytana kul olmaktan kurtulur. İşte bu kul, itminandaki kuldur.

Bak, Allah ne kadar güzel anlatmış, nasıl güzel tarif etmiş. Allah bunu günde farz namazlarla yirmi sefer, sünnetlerle beraber kırk sefer kuluna söylettirip; “kulum yolu unutma, nerden geldiğini, nereye gideceğini unutma, ne yapman gerektiğini iyice anla” der. Biz ise anlamıyoruz, okumadık ki anlayalım!

Aslında yol iki bölümdür; itminana kadar ve itminandan sonrası.

İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn’den sonra Mâliki yevmid dîn:13 “O din gününün malikidir” ayeti gelir. Kulun yolculuğu burada devam eder. Allah din gününün malikidir. Kul artık hesabını görür. Maliki yevmiddin derken Allah sadece Kıyamet gününde hesap gören değildir; kulun hesabı burada görülür, görülmesi gerekir. Kulun, “mâliki yevmid dîn” ayetini burada tanıması, kendi hesabıyla burada karşılaşması gerekir. Yolculuk esnasında kulun hesabı görülür. Allah ayet-i kerimede; “hesap görücü olarak Allah yeter”14 buyurur. O da hesabını Allah’a, Allah’ın vahyine, Allah’ın peygamberine gördürür. Onlara göre hesap görür, hesabı, Allah ile görür. Mâliki yevmid dîn ayetiyle kul öyle bir hesap verir ki onda hesaptan eser kalmaz. O dehşet halinde, değil onda herhangi bir şey orda kendisi bile kalmaz, bütünüyle Allah’a teslim olur. Kulun bu teslimiyeti ona rızayı getirir ve kul, Allah’tan razı olur. Kul, Allah’tan razı olunca Allah da ondan razı olur.

Bundan önceki ayet de “errahmânir rahîm”15 ayetidir. Kul, Allah’ı artık rahman ve rahim olarak tanır. Allah; “ben senin rahman ve rahim rabbinim” deyip kendini ona rahman ve rahim olarak tanıtır; çünkü Allah ondan razı olmuştur.

Bir önceki ayet de; “el hamdu lillâhi rabbil âlemin”16 ayetidir. Kul bu ayetle cennete varır. Allah ayet-i kerimede; “cennete gidenlerin son sözü; el hamdu lillâhi rabbil âlemindir”17 buyurur. Bu yüzden kul bunu söylediğinde cennete varır, gönlü cennet olur, Allah’ın tecellisine gark olur, o kul, Allah’tan, Allah da ondan razı olur ve o kulun gönlü cennete döner. Çünkü “el hamdu lillâhi rabbil âlemin” demiş ve bunu da cennetin tam ortasından söylemiştir. Bakın, Allah seyri, vuslat yolculuğunu, kendisine varan yolu nasıl anlatmış!

Allah bizi sırat-el mustakimde kendisine nimet verilen kullarla beraber Allah’a giden, Allah’a aşkla giden kullarından eylesin. Allah bizi yolculuğunu Fatiha’yla yapan, Fatiha’nın her bir ayetiyle rabbine giden kullarından eylesin. Allah bizi Fatiha’yı kâmil manada yaşayanlardan, maşukuna aşk ile yürüyen, hayatı Fatiha olan kullarından eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Yusuf /108 ↩
  2. Tîn /4 ↩
  3. Arâf /172 ↩
  4. Tîn /5 ↩
  5. Fatiha /7 ↩
  6. Kasas /50 ↩
  7. Şûrâ /52, Duhâ /7 ↩
  8. Fatiha /6 ↩
  9. Fatiha /5 ↩
  10. Fatiha /4 ↩
  11. Fatiha /3 ↩
  12. Ahzâb /39 ↩
  13. Fatiha /2 ↩
  14. Fatiha /1 ↩
  15. Yûnus /10 ↩