close

SUBHÂNALLÂHİ AMMÂ YUŞRİKÛN

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Şimdiye kadar Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini nüzul sırasına göre sonsuz bir deryadan bir damla misali anlatmaya ve hep beraber bu isimleri anlamaya çalıştık. Allah nasip etti, geçen sohbetimizle birlikte 99 ismi de tamamladık hamdolsun.

El Esmau’l Husna sohbetlerine rabbimizi tanıyabilmemiz için özellikle başladık; çünkü Allah’ı ancak isimlerinden tanıyabiliriz, bu da El Esmau’l Husna’yı bilmekle mümkündür.

Bununla beraber isteyen herkes El Esmau’l Husna sohbetlerine rahatlıkla ulaşabilsin diye sohbetleri kayıt altına alıp hem video halinde internet adreslerine yükledik hem de kitap haline getirdik. Böylelikle kardeşlerimiz sohbetlere en başından tekrar başlayabilir yahut istedikleri ismi ders edinebilirler.

Allah evveldir, ahirdir, zahirdir, batındır, ezeli ve ebedidir. Dolayısıyla Allah’ın El Esmau’l Husnası, isimleri de ezeli ve ebedidir; yani Allah’ın isimleri bir tek ders edindiğimiz doksan dokuz isimle sınırlı değildir. Allah’ın bize sadece Kur’an’da bildirdiği isimleri doksan dokuz tanedir. Yoksa onun isimleri sonsuz ve sınırsızdır. Biz de Allah bize hangi ismiyle tecelli etmişse Allah’ı ancak o isim üzerinden anlayıp tanıyabiliriz. Kim bilir, ahirette Allah’ın daha hangi isimleri tecelli edecek ve biz de Allah’ı hangi isimlerinden tanıyacağız. Bunu da sadece Allah bilir.

Devamlı söylüyoruz; “en büyük ilim, en büyüğe ait olan ilimdir; bu da Allah’ın isimleridir.” Aynı şekilde en güzel ilim de en güzele ait olan ilimdir. En güzel olan Allah’tır. El Esmau’l Husna, en güzel isimler, onun içindir, ona aittir. Dolayısıyla en güzel ilim; Allah’ı bilme ve onu isimlerinden tanıma ilmidir.

El Esmau’l Husna sohbetlerimizi yaparken sadece rabbimizi anlamaya, tanımaya çalışmadık. Aynı zamanda Allah’ın isimlerini anlamaya çalışırken hep beraber Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insanı da anlamaya, tanımaya ve Allah’ın güzel isimlerinin halife olması gereken insanın üzerinde nasıl tecelli edeceğini öğrenmeye çalıştık. Bu yüzden Allah’ı tanımak ile insanı tanımak birbirinden bağımsız değildir, ikisi de birdir; çünkü Allah, isimleriyle insana tecelli etmiştir ve İnsan da Allah’a olan halifeliğini bu isimlerle yerine getirebilir. Şayet Allah bu isimlerle insana tecelli etmemiş olsaydı; yani bu isimler insanda mevcut olmasaydı, insanın El Esmau’l Husna’yı anlaması ve rabbini isimlerinden tanıması mümkün olmazdı.

Allah, insanı yaratırken El Esmau’l Husna’sıyla, güzelliğiyle insana tecelli etmiştir. Nefahtu fîhi min rûhî:662 “Ben ona ruhumdan nefhettim.” İnsan, Allah’ın kendi ruhundan nefhettiği bütün esmayı, güzelliği üzerinde taşır. İnsan, Kur’an ile, Allah’ın kelamıyla buluşunca ise Allah’ın bu güzelliği, isimleri insanda açığa çıkar. Bu yüzden Allah Kur’an’ın bizim için rahmet olduğunu buyurmuştur.663 Bununla beraber Allah yağmura da rahmet demiştir.664 Neden? -Çünkü yağmur toprakla buluşunca toprağı yeşertir, yemyeşil yapar. Aynı şekilde Allah’ın vahyi, güzel isimleri gönlümüzdeki tecelliyle buluşunca da gönlümüz yeşerir, gönlümüze bahar gelir; yani gönlümüz cennet olur.

İnsan bütün güzelliğini Allah’tan alır, dolayısıyla Allah’ın güzelliğinden mahrum olan bir insan güzelliğini, güzel olmayı, rahmet olmayı, nur olmayı kaybeder. Nurunu kaybedince ise karanlıkta, zulmette kalır, rahmeti kaybedince de zalim olur. Böylelikle insan kendini karanlıkta bıraktığı için en büyük zulmü kendisine yapmış olur.

Allah’tan, Allah’ın güzelliğinden, isimlerinden mahrum olan bir kul kendine zulmetmiştir. Bu zulmü de kendini Allah’ın isimlerinden mahrum bırakarak o kendine yapmıştır. Yoksa “Allah, kullarına zulmetmez.”665 Allah’ın, kullarına zulmetmesi düşünülemez, böyle bir şey mümkün değildir, buyurdu Allah; çünkü Allah, kullarını devamlı olarak karanlıklardan, zulmetten nura davet eder. Karanlıkta kalıp kendimize zulmetmekten bizi kurtarır ve nuruna davet eder. Şeytan ise tam tersi olarak bizi nurdan karanlıklara, zulmete davet eder.666 Bu durumda ya, Allah’ın davetine icabet eder, Allah’ın nuruna koşar, nuruyla nurlanır, güzelliğiyle güzelleşiriz ya da şeytana tabi olup, âbd olup şeytanın davetine icabet ederiz, böylelikle kendimizi nurdan karanlıklara sokarız, dolayısıyla kendimize en büyük zulmü yapmış oluruz.

Bir insanın rabbi yoksa onun neyi vardır, neyi olabilir! Bir insan ki rabbini kaybetmişse onun kazandığı ne olabilir! Hepimiz biliyoruz ki şimdiye kadar gelen insanların hepsi öbür tarafa gitti ve beraberlerinde hiçbir şey götüremediler. Aynı şekilde biz de öbür tarafa gideceğiz ve biz de kendimizle beraber hiçbir şey götüremeyeceğiz; çünkü mülk Allah’ındır ve hiçbir şey hiç kimseye ait değildir. Bu yüzden onların da bizim de kazanabileceğimiz tek bir şey vardır; o da rabbimizdir, rabbimizin güzelliği, rızası, dostluğudur, ona âbd olmaktır. Allah bize zatıyla, isimleriyle tecelli etmiş ve bize El Esmau’l Husna’sını ikram etmiştir. İşte, bize ait olan, mülkümüz olan sadece budur, yoksa başka bir şey değildir.

Bir gönül, Allah’ın güzelliğiyle güzel olup cennete döndüyse cennete layık olur, dolayısıyla cennet ebediyen onun olur. Dünyevi şeyler ise hiç kimseye ait değildir, hiç kimsenin olmaz. Allah onların emanet olduğunu buyurmuştur. Allah bu emanetleri biz onlarla cenneti kazanalım, beşerken Hz. İnsan olalım diye bize bir imkân olarak ikram etmiştir. Hz. İnsan olabilmek için Allah’tan tecelli almak ve onun güzelliğiyle güzel olmak gerekir. Arkadaşlar zaten şimdiye kadar bunu iyice anlamıştır inşallah.

Evet, en güzel isimler Allah’ındır. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz İnne lillâhi tis’un ve tis’îne ismen: “Allah’ın 99 ismi vardır (bunlar Allah’ın bize Kur’an’da bildirdiği isimlerdir).” Fe men ehsaha: “Kim onları tahsil ederse (öğrenirse, anlarsa, o isimleri üzerinde gösterirse).” Fe kad dahele cenneh: “O, cennete girmiştir (gönlü cennet olmuştur, cennete layık olmuş, cenneti kazanmıştır)667 buyurur.

El Esmau’l Husna ve diğer sohbetlerimizde tekrar tekrar anlattık; insan üzerinde ne kadar güzellik varsa istisnasız hepsi Allah’ın tecellisidir, Allah’a aittir. Allah, insanı yaratırken fıtrat itibariyle güzel yaratmıştır. Bu yüzden insan hiçbir çabası, gayreti olmadan bu güzelliği kendinde hazır bulur.

Mesela; insan hiçbir çabası, gayreti olmadan birine yahut bir şeye karşı gönlünde bir sevgi bulur. Peki, bu sevgi ona nereden gelmiştir?

Elbette ki Allah’tan gelmiştir. İnsandaki sevgi Allah’ın İlah ve Vedud isimlerinin tecellisidir. Bu, rahmet için de geçerlidir. İnsan hiçbir çabası olmadan rahmeti kendi gönlünde hazır bulur. Misal olarak anne, babaların çocuklarına rahmet etmesi Allah’ın Rahman ve Rahim isimlerinin tecellisidir. İnsanın ikram etmeyi sevmesi Allah’ın Kerim ve Vedud isimlerinin, yanlış yapan birini affetmesi ise Allah’ın Afuvv, Ğafur ve Ğaffar isimlerinin tecellisidir. Aynı şeklide kendisinden özür dileyen birinin özrünü kabul etmesi de Allah’ın Tevvab isminin tecellisidir. Kul, tövbe edince Allah da onun tövbesini kabul eder. Allah’ın her bir ismi bu şekilde fıtrat itibariyle insanda mevcuttur.

Evet, Allah’ın her bir ismi kulda tecelli etmiştir; ama mesele insanın üzerindeki bu isimlerin kemale ermesidir. Zaten kâmil insan demek Allah’ın isimlerinin üzerinde kemal derecesinde tecelli ettiği kul demektir. Böyle biri Allah ile kâmil olmuş, Allah’ın güzelliği onun üzerinde kemale ermiştir. Yalnız, bu hayal ile olacak bir şey değildir. Allah’ın isimleri hakikattir, dolayısıyla insanda tecelli ettiğinde insanın hali anında değişir ve insan hayatını yaşarken etrafına artık nefsiyle değil bu isimlerle muamele eder.

Allah’ın isimleri, güzelliği kulda tecelli etmezse kul, Allah’tan ve Hz. İnsan olmaktan mahrum kalır, dolayısıyla Hz. İnsan, kâmil insan olamaz, böylelikle beşer olarak kalır. Beşer; insanın bedeni, hayvani, dünyaya ait olan tarafıdır. Aynı şekilde nefsi de kendi ürettiği zannıdır ve o da dünyaya ait olan tarafıdır. Kişi buraya kadar sadece beşerdir, insan değildir. Allah ona ruhundan nefhedip zatıyla, sıfatıyla, isimleriyle tecelli edince ise insan Hz. İnsan olur, Hz. İnsan olmayı hak eder.

Allah, insanı en mükerrem şekilde yaratıp daha sonra ona bir tercih hakkı vermiş ve “ister alayi iliyine, en yüksek makama çıkarsın, istersen de esfeli safiline, en aşağıya inersin, bu tercihi sana bırakıyorum” demiştir. Alayi iliyine çıkmayı tercih eden biri Allah’ın yeryüzündeki halifesi, aynası haline gelir ve meleklerin secde ettiği Hz. İnsan, kâmil insan olur; ama yok, alayi iliyini değil de esfeli safilini tercih ederse bu durumda hayvandan, hatta şeytandan daha aşağı olur. Bunu Allah söylüyor. Allah ayet-i kerimede “(ayetlerimize iman etmeyenler, bizi dinlemeyenler) onlar hayvan gibidir, hatta hayvandan daha aşağıdır. Onların gözleri var görmezler, kulakları var işitmezler, kalpleri var fehmetmezler”668 buyurmuştur. Böylelerinin zahiri olarak gözleri görür ama gönül gözleri görmez; yani manevi olarak kördürler.

Mesele; sadece zahiri olarak görmek olsaydı eşekler de köpekler de dünyayı görüyorlar, onlar da yemeyi, içmeyi, yatmayı biliyorlar. O halde insanın bir farkının olması gerekir, yoksa hayvandan ne farkı kalır! İnsandan istenen şey kendini bir bedenden ibaret zannedip hayatını dünyevi tarafına göre yaşaması değildir. İnsandan istenen şey; Hz. İnsan olmasıdır. Hz. İnsan olabilmek için de Allah’ın güzelliğiyle güzelleşmek, bunun için de Allah’ın isimlerini öğrenmek ve anlamak gerekir. Bu da yetmez, bir de Allah’ın isimlerine iman etmek gerekir. Bu yüzden insanın “ben Allah’ın isimlerini öğrendim ve anladım” demesi yetmez, ayrıca öğrendiklerine iman etmesi; yani Allah’ın güzelliğini, isimlerini sevmesi gerekir.

Allah’ı ancak isimleriyle sevebilirsin, başka türlü nasıl seveceksin! “Ben Allah’ı seviyorum” diyorsun. O halde söyle bakalım, Allah’ı tanıyor musun yahut tanıyorsan ne kadar tanıyorsun! Unutmaman lazım ki Allah’ın isimlerini ne kadar biliyorsan Allah’ı da ancak o kadar tanıyabilirsin. Dolayısıyla El Esmau’l Husna’yı bilmiyorsan Allah’ı tanımıyorsun sadece kendi kendini kandırıyorsun demektir; çünkü Allah’ı kendi zannettiğin gibi tanıman Allah’ı tanıdığını göstermez. Allah kendini vahyinde isimleriyle tanıtmıştır, senin de Allah’ı onun kendisini tanıttığı gibi tanıman gerekir ki Allah’ı tanımış olabilesin.

Allah’ı isimleriyle tanımadığın takdirde Allah’ı kendi zannına göre hayal edersin ki bu hayal ettiğin de hâşâ hiçbir zaman Allah olmaz! Kendi kendine ürettiğin putun olur. Sen kendi putuna Allah diyorsun! Allah’ı isimlerinden, sıfatlarından tanımadığın halde “Allah böyle istiyor” diyorsun! Peki, Allah’ın böyle istediğini nerden biliyorsun! İşte, “herkes böyle söylüyor, ben de böyle duydum, böyle anladım” demen seni kurtarmaz. Söylediğinin doğru olup olmadığının tek bir ölçüsü vardır; o da Allah’ın öyle söylemesidir; yani Allah, vahyi olan Kur’an’da öyle söylemişse haklısın, söylediğin doğrudur; ama yok Allah öyle söylememişse o halde o senin kendi kendine ürettiğin vehmindir, hayalindir, zannındır. Allah da “onlar zanna uyuyorlar, zan da ilimden hiçbir şeydir”669 buyurmuştur. Yani “sen Allah’ın vahyine değil zannına uymuşsun. Zanna uyanlar da ebediyen kaybeder.”

Allah hakka, hakikate, kendine, vahyine ve kendisini dinlemeye davet eder. Allah bu imkânı mutlaka herkese verir. Bu yüzden Allah’ın bu imkânı tanımadığı hiçbir kulu yoktur, olamaz. Hâşâ, bir kuluna bile bu imkanı vermemesi Allah’a yakışmaz. Allah hem ona kendi ruhundan nefhedip onu Hz. İnsan olarak, kendisine âbd olsun diye yaratsın ve ona dünya sahnesini hazırlasın, hayy ve kayyum olarak tecelli edip onu varlıkta tutsun, diri tutsun, melekleriyle onu korusun, sağındaki ve solundaki meleklere onun amelini yazdırsın sonra da ona hidayete ermesi için imkân nasip etmesin, hiç böyle bir şey düşünülebilir mi!

İşi bilmeyenler, anlamayanlar, rabbini tanımayanlar devamlı olarak “dünyanın öbür ucunda hiçbir şeyden haberdar olmayan kabilelerin ahiretteki durumu nedir” diye soru sorarlar! Bilmen lazım ki onların rabbi Allah’tır, sen değilsin! Şayet böyle düşünüyorsan o halde sen Allah’ı bilmiyorsun, tanımıyorsun, Allah’a iman etmemişsin demektir! Allah’a iman etmediğin için de böyle düşünüyorsun, şeytan sana böyle bir vesvese veriyor! Sen Allah’ı ne zannediyorsun! Allah her şeyi hak ile yarattığını buyurdu, hak ile!670 Bu yüzden hiçbir şey boşuna değildir, sebepsiz, gereksiz, tesadüfi değildir. Allah mutlaka onların hesabını yapmıştır. İşte, rabbini tanımayanlar rabbine karşı böyle su-i zanda veya kuru bir zanda bulunur. Bu düşünceleri ise rablerini tanımadıklarını gösterir.

Ayetleri okuduğumuzda hep beraber Allah’ın ayetlerde isimlerini sayarken peşinden subhânallâhi ammâ yuşrikûn: “Allah subhandır, onların şirk koşmasından münezzehtir” buyurduğunu göreceğiz.

Allah kimlerin şirk koşmasından münezzehtir?

Elbette ki Allah’ın ismini bilmeyenlerin şirk koşmasından münezzehtir; çünkü Allah’ın ismini bilmeyenler Allah’a kendilerine göre farklı farklı vasıflar, isimler isnat ederler. İşte, Allah da onların bu vasıflandırmalarından, isimlendirmelerinden münezzehtir.

Biz de böyle olmayalım diye hep beraber Allah’a iman edebilmek için Allah’ın El Esmau’l Husna’sını Kur’an’ın nüzul sırasına göre anlamaya çalıştık. Hamd olsun ki Allah ihsan edip ikram etti ve El Esmau’l Husna sohbetlerimizi tamamladık.

İsterseniz şimdi de Allah’ın subhânallâhi ammâ yuşrikûn sıfatıyla ilgili ayetleri anlamaya çalışalım. Öyle ki rabbimizin nasıl subhan olduğunu onun kendisini anlattığı gibi anlamış olabilelim inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Allâhu lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki ondan başka ilah yoktur.” Lehul esmâul husnâ:671 “En güzel isimler ona aittir.” Bütün güzellik Allah’a aittir. Nerde bir güzellik varsa bil ki o güzellik istisnasız Allah’a aittir. Bir yerde bir rahmet mi, ikram mı yahut herhangi bir güzellik mi gördün bil ki o güzellik bütünüyle Allah’a aittir.

Bir yerde Allah’ın güzelliği yoksa orada çirkinlik ve zulüm meydana gelir. Nasıl ki aydınlık olmayınca karanlık oluyorsa aynı şekilde güzelliğin olmadığı bir yerde de çirkinlik olur. Bu yüzden Allah güzelliğiyle tecelli edip sadece güzelliği, hayrı yaratır, yoksa Allah şerri yaratmaz. Şer bizatihi varlık olarak yoktur, hayır olmadığı için şer meydana gelir. Hayrın olmadığı yerde şer, güzelliğin olmadığı yerde de çirkinlik olur; yani çirkinlik de şer de Allah’a ait değil kula, mahlûkata aittir. Mahlûkat Allah’ın güzelliğinden, hayrından mahrum kalınca şer ve çirkinlik oluşur.

Em lehum ilâhun ğayrullâh: “Yoksa onların Allah’tan başka ilahları mı var?” Biri Allah’ın isimlerini başka bir varlığa veriyorsa onu ilah edinmiştir. Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:672 “Allah subhandır, onların şirk koşmasından münezzehtir.” Allah subhandır; her türlü noksanlıktan beridir, münezzehtir ve bütün kemal sıfatlarıyla, bütün güzelliklerle muttasıftır. Bütün güzellik, bütün kemalat Allah’a aittir. Kim, Allah’ı böyle görmez ve onu güzelliğiyle tanımaz, anlamazsa Allah’a şirk koşmuş olur ki Allah da onların şirkinden münezzehtir; çünkü Allah subhandır.

Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki ondan başka ilah yoktur.” Çünkü bütün güzellikler ona aittir. Allah bu ayette isimlerini peş peşe sayar. El melikul kuddûsus selâmul mu’minul muheyminul azîzul cebbârul mutekebbir: “Allah meliktir (mülkünü idare eden odur), kuddustur (her türlü noksanlıktan münezzehtir, beridir), selamdır (selameti verendir, selam yurdunu, cenneti kulları için hazırlayandır), mu’mindir (güvenilendir, güvenilmesi gerekendir, imanı verendir), muheymindir (koruyandır, gözetendir), azizdir (bütün şeref, izzet ona aittir), cebbardır (dilediğini zorla yapan, zorla yaptırandır), mutekebbirdir (tek büyük odur, büyüklük sadece ona aittir).” Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:673 “Allah şirk koşanların (müşriklerin) şirkinden (beridir, münezzehtir) subhandır.” Rabbini böyle bilmeyenler, tanımayanlar Allah’a şirk koşmuş olur ki Allah da onların bu şirkinden münezzehtir.

İttehazû ehbârahum: “Onlar kendi hahamlarını (âlimlerini ilah) edindiler.” Ve ruhbânehum erbâben min dûnillâh: “(Hristiyanlar da) Papazlarını Allah’ın berisinde (altında) rabler edindiler.” Allah’ı kabul ettiler; ama kendi âlimlerini de Allah’ın altında ilah olarak, rab olarak kabul ettiler.

Onları rab olarak kabul etmek ne demektir?

İster papaz ister haham ister İslam âlimi, Allah’ın hükmü dışında başka bir şey söylediğinde biri onun bu sözünü, hükmünü doğru olarak kabul ederse onu rab olarak kabul etmiş olur.

Bu ayet inince sonradan iman etmiş olan bir haham Resulullah (s.a.v.) Efendimize gelip “ya Resulullah! Biz ya da kavmimiz, hahamları ilah edinmiyorduk, Allah’a şirk koşmuyorduk. Allah böyle buyurmakla neyi murat etti, Allah’ın buradaki hikmeti, muradı nedir, Allah bu ayette ne demek istiyor” diye sorar.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de;

- “Yahudiler, hahamları bir şey söylediğinde Allah’ın kitabında farklı yazılsa dahi o hahamın söylediğini kabul ediyorlar mıydı, etmiyorlar mıydı” buyurur.

Sahabe;

- “Evet, kabul ediyorlardı ya Resulullah! Allah’ın kitabında farklı yazılsa bile hahamın söylediğini kabul ediyorlardı” der.

Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

- “İşte Allah’a şirk koşmak budur”674 diye cevap verir.

Bu yüzden biri Allah’ın vahyi yanında başka birinin de sözünü doğru olarak kabul ettiğinde o âlime “rabbim” demiş ve onun terbiyesini, rabliğini, onun gösterdiği yolu kabul etmiş olur. İstediği kadar “benim rabbim Allah’tır” desin gerçekte onun rabbi Allah değildir; çünkü her ne kadar Allah’ı kabul etse de Allah’la beraber o sözünü doğru olarak gördüğü âlimi de rab olarak kabul etmiştir.

Vel mesîhabne meryem: “Ve Meryem oğlu Mesihi de (Hz. İsa’yı rab olarak kabul ettiler).” Ayetin öncesinde Allah Min dûnillâh: “Allah’ın berisinde (Allah’ın altında rabler edindiler)” buyurmuştu; yani “Allah en büyüktür; ama bunlar da söz söyleme yetkisine sahiptir” dediler. Şayet o büyük olarak kabul ettiklerinin söyledikleri söz onlar için Allah’ın ayetinin önüne geçmişse bu durumda onları rab olarak kabul etmişlerdir. Bunu Allah söylüyor. Ve mâ umirû illâ li ya’budû ilâhen vâhiden, lâ ilâhe illâ huv: “(Oysaki onlar, hem Meryem oğlu İsa, hem de âlimler, ruhbanlar, papazlar) Vahid olan ilaha (Allah’a) âbd olunmakla emrolunmuşlardı. Allah’tan başka ilah yoktur (diye Allah onların ikrar etmesini söylemişti).” Allah onlara “Allah’tan başka ilah yoktur” demelerini ve öyle yaşamalarını emretmişti. Subhânehu ammâ yuşrikûn:675 “O, subhandır, onların şirk koşmasından münezzehtir (beridir).” Allah’ın sözü, hükmü yanında başkalarının da sözünün geçerli olduğunu söyleyenler Allah’a şirk koşmuştur. Allah da onların şirkinden beridir, münezzehtir. İsimleri ister Yahudi, ister Hristiyan, isterse de Müslüman olsun bu fark etmez, böyle bir hali olanlar müşriktir.

Etâ emrullâh: “Allah’ın emri geldi.” Fe lâ testa’cilûhu: “Onu acele istemeyin.” Allah’ın hükmü geldi, Allah hükmünü vermiştir. Yani böyle yapanlara Allah’ın gazabı geldi; ama Allah’ın azabının hemen gelmesi için acele etmeyin. Subhânehu ve teâlâ ammâ yuşrikûn:676 “Yüceler yücesi olan (Allah) subhandır, ona şirk koşanlardan (onlardan da onların şirkinden de) münezzehtir.” Bu ayetlerden de anladık ki Allah şirki kabul etmiyor! Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “Allah bütün günahları affeder; ama şirki affetmez”677 buyurmuştur.

Allah’ın bu ayetlerde bahsettiği şirk Allah’ın zatına karşı değil isimlerine karşı işlenen şirktir. Allah’ın bize bildirdiği, tecelli ettiği doksan dokuz ismi vardır. O halde biri Allah’ın bu doksan dokuz isminden birinde Allah’a şirk koşarsa imanına şirki karıştırmış olur. Bu durumda Allah böyle bir imanı kabul eder mi? -Elbette ki kabul etmez; çünkü Allah şirki asla kabul etmediğini buyurmuştur.

Allah ayet-i kerimede “müşrikler (Allah’a şirk koşanlar) ancak necistir (pisliktir)”678 buyurur. Nasıl ki bir tas suya bir damla idrar düştüğünde o bir tas su haram oluyorsa aynı şekilde imana da bir damla şirk karıştığında o iman da kirlenir ve küfür olur.

Allah müşriklerin halini beyan ederken “onlar imanlarına şirki karıştırmadan iman etmezler”679 buyurmuştur; yani imanları vardır ama bu imanlarına şirk karıştırmışlardır. Şirk karışınca da imanları, iman olmaktan çıkar, küfür olur. Bir tas temiz suya bir damla idrar düştüğünde suyun kirlenmesi gibi şirk de imanın içine girdi mi iman kirlenir ve iman olmaktan çıkar. O artık iman değil, küfürdür ve Allah böyle bir imanı kabul etmez. Bu yüzden Allah “imanınıza şirki karıştırmayın, ben şirki affetmem” buyurdu; çünkü Allah’a ait olan bir hakkı alıp başka bir varlığa vermemizi Allah kabul etmez.

Subhan, Allah’ın ismi değil sıfatıdır. Ayetleri okurken Allah’ın devamlı olarak isimlerinin sonunda “subhânallahi âmma yuşrikûn” veya “subhânallâhi âmma yasifûn” buyurduğunu göreceğiz. Allah subhandır. Allah’ın subhan sıfatı bütün isimlerle beraber gelir; yani Allah rahmandır ve Rahman isminde subhandır, afuvvdur Afuvv isminde subhandır, kahhardır Kahhar isminde subhandır. Allah’ın subhan sıfatı bu şekilde bütün isimlerle beraber gelir.

Subhan; bütün eksiklerden, yanlışlardan, kusurlardan beri olan demektir. Eksiksiz, hatasız, kusursuz, bununla beraber kâmil ve mükemmel demektir. Allah bütün isimleriyle, her bir isminde her bir ismiyle subhandır. Bu yüzden subhan sıfatı, isimlerden bağımsız olarak tek başına gelmez. Bütün isimler Allah’ın zatından tecelli ettiği için “Allah” deyince bütün isimleri birden söylemiş oluruz. Bununla beraber Allah “subhanallah” buyurdu; yani subhan sıfatı “Allah” isminden önce gelir. Dolayısıyla biri Allah derken beraberinde kendi gönlünde subhan demeli; yani subhanallah demeli ki Allah’ı gerçek manada zikretmiş olsun.

Âlimlerimiz “Allah’ın isimleri içinde bir de ism-i azam vardır” demiş; ama hiçbiri genel olarak tek bir ismi zikretmemiş, her biri ism-i azamın ne olduğunu kendine göre söylemiştir. Allah’ın El Esmau’l Husna’sını öğrendikten sonra ism-i azamı öğrenmemek olmaz.

Peki, Allah’ın ism-i azamı hangisidir?

Allah ayet-i kerimede “ister Allah deyin, ister Rahman deyin, El Esmau’l Husna (bütün güzel isimler) Allah’a aittir”680 buyurmuştur. Hz. Ali (r.a.) Efendimiz ism-i azamla ilgili olarak “Allah’ın ismi azamı Hayy ismi, Kayyum ismi, Hakem ismi, Kuddus ismidir” buyurmuştur. Bununla beraber başka isimler de sayıp “ism-i azam bunlar da olabilir” demiştir.

İmam Ebu Hanife de Allah’ın ism-i azamı için “ism-i azam Hakem ismidir” buyurmuştur. Abdulkadir Geylani Hazretleri de “ism-i azam Allah’ın Hayy ismidir” derken İmam-ı Rabbani ise ism-i azamın Kayyum ismi olduğunu söylemiştir.

Başka âlimlerimiz de bu konuda fikir beyan etmiş, bir kısmı ism-i azamın “Zul Celali vel İkram” olduğunu, bir kısmı “El Hayyul Kayyum” olduğunu, bir kısmı “Erhamurrahimin” olduğunu, bir kısmı “Allahurrahmanurrahim” olduğunu, bir kısmı “Rabb” bir kısmı “Bedi’ussemavati vel ard” bir kısmı da ism-i azamın “Ehadussamed” olduğunu söylemiştir.

Neden bu kadar farklı ism-i azam görüşü vardır?

Aslında her bir âlim Allah’ın kendisinde tecelli eden ismiyle ism-i azamı anlamış, öyle bilmiştir. Hâlbuki Allah’ın bütün isimleri ism-i azamdır; ama mesele o ismin bizde azam olması, büyük olmasıdır. Bu yüzden hangi isim bizde büyükse o bizim için ism-i azamdır.

Tabi ki o ismi Allah’ın subhan sıfatıyla beraber söylersek ism-i azam olur. Zaten herkeste Allah’ın isimleri tecelli etmiştir. Yalnız herkeste birbirinden farklı olarak bu isimlerden bir, iki, bazen üç tane isim en öndedir. Bir kulda tecelli eden en öndeki isim de onun için ism-i azamdır ve Allah, kulun o isimle ettiği duayı reddetmez; yalnız bunun için kulun o isimle beraber subhan sıfatını zikretmesi; yani subhanallah demesi gerekir.

Bütün isimlerin kendisinde tecelli ettiği bir kul, ism-i azamı söylerken söyleyeceği tek kelime vardır; o da subhanallahtır. Şayet onda tecelli eden en öndeki isim subhan sıfatıyla beraber gelirse o isimle hangi duayı yaparsa yapsın Allah onun duasını reddetmez.

Da’vâhum fîhâ subhânekellâhumme: “Onların (cennettekilerin) orada duaları ‘Allah’ım sen subhansın’ (demeleridir).” Bu, cennettekilerin duasıdır. Ve tahiyyetuhum fîhâ selâm: “Onların orada duaları selamdır.” Birbirleriyle konuştuklarında yahut melekler onlarla konuştuğunda bu ilk konuşmaları selamdır. Allah’a olan duaları ise subhânekellâhumme: “Allah’ım sen subhansın” demeleridir. Ve âhiru da’vâhum: “Dualarının sonu da.” Enil hamdulillâhi rabbil âlemîn:681 “Elhamdulillahi rabbil âlemin’dir.”

Allah “cennetlikler cennette ne isterse onlar için vardır”682 buyurdu. Cennette ism-i azam tecelli eder. Kul, orada Allah’tan bir şey istediğinde subhânekellâhumme: “Allah’ım sen subhansın” der. Dikkat edilirse subhanallah değil “sen subhansın Allah’ım (benim Allah’ım)” der. “Sen subhansın Allah’ım” dediğinde ise Allah onun istediği şeyi onun için yaratır; çünkü ism-i azamı söylemiştir.

Kul aynı şekilde dünyadayken de ism-i azamı söylerse Allah istediği şeyi yine onun için yaratır. Tabi, söyleyebilirse! İnsan cennette ism-i azamı söyler; çünkü Allah orda tecelli edip kendini tanıtmıştır, dolayısıyla herkes Allah’ın cemalini müşahede etmiş, rabbini tanımıştır. Bu yüzden subhânekellâhumme derken doğru söylemiştir. Bu nedenle ism-i azamı doğru söylemek, bilerek, tanıyarak söylemek gerekir.

Kul, ism-i azamı söyledikten sonra nimeti alınca “elhamdulillahi rabbil âlemin: Hamd, övme ve övülme âlemlerin rabbi olan Allah’a aittir” der. Bu defa aldığı nimete hamd eder.

Fe sebbih bismi rabbikel azîm:683 “Azim olan rabbinin ismini tesbih et.” Tesbih etmek “subhanallah” demektir. “Azim olan rabbinin ismini tesbih et; yani subhanallah de” buyurdu Allah. Subhanallah, azim olan Allah’ı tesbih etmektir. Biri subhanallah derken doğru söylüyorsa; yani Allah’ı isimlerinden anlamışsa, tanımışsa bu sıfat onun için ism-i azam olur.

Bir de her konuda, Allah’ın bütün isimlerinde, bütün tecellisinde, kuluna, varlığa, mahlûkata yaptığı bütün muamelede subhanallah demeden şirkten kurtulamaz, kurtulması mümkün değildir.

Sebbihisme rabbikel e’âlâ:684 “E’âla olan (yüceler yücesi) rabbinin ismini tesbih et.” Bu yüzden rükûda “subhâne rabbiyel azim” secdede de “subhâne rabbiyel e’âla” deriz. Dikkat edilirse her ikisinde de “benim rabbim subhandır” diyoruz.

Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Kul hâzihî sebîlî: “De ki: İşte benim yolum.” Ed’û ilâllâhi alâ besîrah: “Ben sizi basiret üzere (görmek, tatmak, yaşamak üzere) Allah’a davet ediyorum.” Alâ besîrah; görmek üzere demektir. Ene ve menittebeanî: “Ben de bana tabi olanlar da (böyle davet eder).” Ben ve bana tabi olanlar basiret üzere sizi Allah’a davet ediyoruz. Basiret üzere Allah’a davet etmeyenler bana tabi olmamıştır. Ve subhânallâh: “Ve Allah subhandır.” Ben ve bana tabi olanlar gibi basiret üzere Allah’a davet etmeyenler Allah’a şirk koşmuş olur ki Allah da bundan münezzehtir (subhandır). Ve mâ ene minel muşrikîn:685 “Ve ben müşriklerden değilim.” Yani böyle yapmazsam müşrik olurum. Aynı şekilde bana tabi olanlar da basiret üzere Allah’a davet etmezse müşrik olurlar.

Basiret üzere Allah’a davet etmek ne demektir?

Basiret üzere Allah’a davet etmek; basiretinle Allah’ı görmeye davet etmektir. Allah’ın isimlerini, güzelliğini, El Esmau’l Husna’sını Allah’ın Vedud, Rahman, Rahim ve Kerim isimlerini kendi üzerinde görmeye davettir; yani bu davet Hz. İnsan olmaya davettir. Şayet bunu kendi üzerinde görmezsen, subhanallah dememiş olur, böylelikle Allah’a şirk koşar, müşrik olursun. Bunu Allah söylüyor.

Müşriklerden olmamak için Allah’ın isimlerini görmen, anlaman ve bu isimleri üzerinde tatman gerekir. Hayat baştan sona Allah’ın isimlerinin tecellisinden ibarettir. Bu yüzden her anda Allah’ın bir ismiyle muamele etmek zorundasın. Etmezsen karanlıkta kalırsın. Eğer rahmet etmen gereken yerde rahmet etmez, ikram etmen gereken yerde ikram etmez, affetmen gereken yerde de affetmezsen Allah’ın isimlerinden mahrum kalırsın.

Etrafına Allah’ın isimleriyle muamele edersen ancak o zaman bu isimler sende tecelli eder. Hem de Allah muamele ettiğin o isimle sana on kat daha fazla tecelli eder; çünkü Allah bire en az on verir. Bu yüzden sen bir rahmet gösterdiğinde Allah Rahim isminin tecellisini sana on kat daha ikram eder. Neye göre? -Elbette ki yaptığına göre. Hangi isimle muamele ettiysen Allah’tan o ismin tecellisini alırsın.

Bir kul, subhanallah deyince Allah’ın bütün isimlerini birden zikretmiş olur. “Allah” deyince de bütün isimleri beraber zikreder; ama “subhanallah” deyince Allah’ı bütün isimleriyle birden hem tenzih hem de teşbih ederek zikretmiş olur; yani ikisini birden yapar. Bu yüzden subhanallah ism-i azamdır.

Şimdiye kadar bizimle beraber zikir yapanların bunu mutlaka anlamaları gerekirdi. Kardeşlerimizle beraber zikir yaptığımızda arada bir subhan diye feryat etmemizin mutlaka bir hikmeti olmalıdır.

Neden zikirdeyken Allah’ı başka bir sıfatla, isimle zikretmiyoruz da sadece “ya subhan” diye zikrediyoruz?

Mutlaka o anda istediğimiz bir şey vardır. Biz “ya subhan” deyince kardeşlerimiz de bizimle beraber onu tamamlayıp “Allah” dediklerinde hep beraber Allah’ın ism-i azamını zikretmiş oluruz. Bu zikri böyle yapmamızın sebebi; Allah gönlümüze subhan olarak tecelli etsin diyedir.

El Esmau’l Husna sohbetlerimizi yaparken kardeşlerimizi Allah’ın isimleriyle isimlenmeye, Allah’ın isimleriyle aziz olmaya, şerefli olmaya, rahim olmaya, kerim olmaya, afuvv olmaya, kısacası Allah ile büyük olmaya davet ettik. Unutmamamız lazım ki sadece Allah ile olursak büyük oluruz. İsteyen bizi dinler ve nimeti alır, istemeyen de bizi dinlemez ve kendini bu nimetten mahrum bırakır.

Mü’min hesap adamıdır, hesabını yapan adamdır! Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “akıllı kimse o kimsedir ki dünya hayatına aldanıp ahireti unutmaz. Dünya hayatını yaşarken ebedi hayatı için hazırlık yapar ve cenneti kazanır. Ahmak insan da o kimsedir ki dünyaya dalıp ahireti unutur. Sonra öldüğünde ise her şeyi dünyada bırakıp iflas etmiş, Allah’ın kendisi için hazırladığı cenneti kaybetmiş olarak huzura gider”686 buyurmuştur.

Hal böyleyken ümmet olarak genel itibariyle baktığımızda akıllı insan için bakışımızın değiştiğini, tasavvurumuzun bozulduğunu görürüz; çünkü insanlar arasında daha çok para kazananlara yahut yüksek bir mevkiye, makama gelenlere Allah ile hiç bağları olmasa bile akıllı deniliyor! Oysaki bu bakış Allah’a ve resulüne göre bir bakış değildir.

Peki, Allah’a ve resulüne göre bakış nasıldır?

En fakir insan; rabbini kaybeden, imanı olmayan insandır. Ondan daha fakir hiç kimse yoktur. Böyle biri manevi olarak yerde sürünen biridir. Bu yüzden en fakir insan; Allah’tan yoksun olan, rabbini kaybeden ya da rabbini hiç bulamayan, tanımayan, anlamayandır. Allah’ın isimlerinden, esmasından mahrum olandır. Zengin insan ise Allah’ın güzelliğiyle güzelleşmiş olan insandır; çünkü kul, Allah’ın isimleriyle isimlendikçe, güzelliğiyle güzelleştikçe Allah’a yakın olur, dost olur, Hz. İnsan olur, Allah’a halife olur.

Kul kendisinde hangi güzellik tecelli ederse etsin o güzelliğin mutlaka Allah’tan olduğunu bilip “bu güzellik benim rabbimdendir, bunu bana rabbim ihsan etti, ikram etti” demelidir; çünkü bütün güzellikler mutlaka Allah’ın bir isminin tecellisidir; ama kul böyle bakmaz ve güzelliği Allah’tan bilmeyip kendinden bilirse bu defa “ben şöyleyim, ben böyleyim” deyip Allah’tan bağımsız bir şekilde nefsiyle övünür, o zaman da nefsini ilah edinmiş ve müşrik olmuş olur. Şayet öyle demez, bunun yerine “hamdolsun, rabbim bende esmasıyla, böyle bir güzellikle tecelli etti, rabbim bana böyle bir güzellikle ikramda bulundu” derse işte o zaman mü’mindir, Allah ile beraberdir.

Evet, Allah hayy ve kayyum olarak her anda tecelli edip kulunu varlıkta tutar. “Allah her anda bir şe’endedir.”687 Yani Allah her anda tecelli edip seni yeniden yaratır. Bu yüzden şimdiki anın bir önceki anınla aynı değildir.

Bu; zaman, mekân, varlık için de aynı şekilde geçerlidir. Allah her anda bir şe’endedir, her an her şeyi yeniden yaratır ve yok eder. Bu yaratılış peş peşe ve sürekli olduğu için biz onu sürekli varlık halinde gibi görürüz. Oysaki Allah varlığı her anda yok edip yeniden yaratır.

Bütün varlık, Allah’ın isimlerinin tecellisinden meydana gelmiştir. Bu yüzden varlığın kaynağı Allah’ın isimleri, El Esmau’l Husna’sıdır. Aynı şekilde Allah insana zatıyla, isimleriyle tecelli etmiştir. Bu yüzden insan kendine baktığında mutlaka Allah’ın kendisine isimleriyle tecelli ettiğini bilip gönlünü Allah’ın tecellisine bağlamalıdır. Nasıl ki ağaç kökünden koparıldığında ağaç olmaktan çıkıyor, odun haline geliyorsa kulun da gönül bağı Allah ile değilse, gönlü Allah’ın tecellisine bağlı değilse tıpkı kökünden kopup odun olan ağaç gibi kurur ve odun olur; ama gönlü Allah’a bağlı olursa o zaman o gönül cennete döner, cennet olur.

Kulun büyüyüp kemale ermesi için infak edip vermesi gerekir. Vermeyi sadece maldan, paradan vermek olarak anlamamamız lazım. Kulun önce gönlündekileri vermesi gerekir. Kul, gönlünde ne varsa onu verebilir. Şayet kulun gönlünde Allah’ın isimleri tecelli etmişse bu durumda kul ne zaman hangi isimle ikramda bulunması gerekiyorsa hemen o isimden ikram eder; ama gönlünde Allah’ın isimleri tecelli etmemişse o zaman veremez, ikram edemez.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Allah’ın Rahim ismi bir kulda tecelli etmemişse kul merhamet göstermesi gerektiği yerde merhamet edemez, dolayısıyla zalim olur. Aynı şekilde Allah’ın Kerim ismi kendisinde tecelli etmemişse yardıma muhtaç biriyle karşılaştığında ona ikram etmesi gereken yerde ikram edip yardım edemez. İkram ederken eli tutulur titrer; çünkü Allah’ın Kerim ve Vehhab isimleri kendisinde tecelli etmemiştir. Bu yüzden kula amel işlettiren şey onun gönlündeki Allah’ın isimleridir.

Bütün hayatımız boyunca her zaman için Allah’ın isimleriyle imtihan oluruz. Biz Allah’ın gönlümüzdeki bir isminden verince Allah o ismiyle bize on kat daha fazla tecelli edip o ismi bize artırarak ikram eder. Bu yüzden aslında alınca değil; verince, Allah’ın bizdeki isimlerini kullanınca kazanırız. Neyi kazanırız? -Elbette ki Allah’ın isimlerini, güzelliğini, Allah ile güzelleşmeyi kazanırız. Biz Allah ile güzelleştiğimizde ise gönlümüz cennete döner, dolayısıyla cenneti hak eder, cennete layık oluruz. Demek ki asıl kazanan ikram ettiğimiz kişi değil bizmişiz!

Peki, sadece verirken mi kazanırız?

Tabi ki hayır, sadece verirken kazanmayız. Birinin rahmetine muhtaç duruma geldiğimizde rahmet alırken yahut birinden ikram görürken veya birine yanlış yapınca affedildiğimiz zamanda da kazanma imkânımız vardır. Burada yine Allah’ın isimlerini kullanmamız; yani Allah’ın bir isminin üzerimizde tecelli etmesi gerekir.

Peki, alırken nasıl kazanırız?

Elbette ki karşımızdakine teşekkür ederek kazanırız; çünkü teşekkür ettiğimizde Allah’ın Şekur ve Şakir isimleri üzerimizde tecelli eder. Karşımızdaki bize yardım edip ikram ettiği için, daha doğrusu Allah onun gönlünden Kerim ismiyle tecelli edip bize ikram ettiği için o kişinin vesilesiyle Allah’ın Kerim ismini, kerimliğini severiz. Böyle olunca da üzerimizde Allah’ın Vedud ismi tecelli eder ve yine Allah’ın ismini, tecellisini kazanmış oluruz; ama yok ikram gördüğümüzde karşımızdakine teşekkür etmezsek bu durumda Şekur ismi üzerimizde tecelli etmez, dolayısıyla nankör olmuş oluruz. Aynı şekilde ikramından dolayı karşımızdakini sevmezsek Allah’ın Vedud ismi üzerimizde tecelli etmez, bunun sonucunda da Allah’ın sevgisinden mahrum kalırız.

Hiçbir şey boşuna değildir. Durumumuz ne olursa olsun, ister verdiğimizde ister aldığımızda her anda Allah’ın isimleri üzerimizde tecelli etmelidir. Diyelim ki insanlar bize zulmetse, bir haksızlıkta bulunsa yahut birileri üzerinden bize bir sıkıntı gelse yine Allah’ın isimlerinin üzerimizde tecelli etmesi gerekir. Bu defa yapmamız gereken şey; karşımızdakini affedip mağfiret etmek, bu büyüklüğü göstererek bize karşı işlediği suçu cehaletine verip yanlışını yok saymaktır. Böyle yaparsak Allah’ın Afuvv, Ğafur, Ğaffar isimleri üzerimizde tecelli eder. Bir de bize yanlış yapan kişiye Halim ismiyle muamele etmemiz; yani hilm ile davranarak ona rahmet etmemiz gerekir. Böyle yapmazsak kendimize zulmeder, dolayısıyla zalimlerden olmuş oluruz.

İşte, bütün mesele gönüldeki bu bakış meselesidir; çünkü gönül bakışımız fiile, amele dökülür. Gönül bakışımız böyle olduğu takdirde Allah’ın isimleri, güzelliği her anda bizde tecelli etmeye devam eder.

Allah’ın isimleri en kâmil manada Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in üzerinde tecelli etmiştir. Bu yüzden sahabeler Hz. Aişe (r.a.) annemize; “bize Resulullah (s.a.v.)’ı anlatır mısın” diye sorduklarında Hz. Aişe (r.a.) annemiz “o da herkes gibi bir insandı; ama Allah’ın bütün isimleri en kâmil manada onun üzerinde tecelli etmişti” diye cevap vermiştir.

İşte Hz. İnsan budur! Peygamberi de böyle anlamak gerekir, yoksa peygamberi melek olarak anlayıp “biz onun gibi yapamayız” diyerek kendimizi kandıramayız. O da herkes gibi bir insandı; ama Allah’ın bütün El Esmau’l Husna’sı en kâmil manada onun üzerinde tecelli etmişti. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz en kâmil manada Hz. İnsan olmuş, Allah’ın zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği ve meleklerin secde ettiği varlık olmuştu.

El Esmau’l Husna sohbetlerimize başlarken din denince anlamamız gereken şeyin; iman, islam ve ihsan olduğunu anlatmıştık. İman, islam ve ihsan, Cebrail (a.s.)’ın Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “din nedir” diye sorduğunda Resulullah (s.a.v.) Efendimizin verdiği cevaptır.688 Bu yüzden din üç bölümden meydana gelir. Bunlar iman, islam ve ihsandır.

İman İslam İhsan kitaplarında imanın, İslam’ın ve ihsanın ne olduğunu ve her birine nasıl iman etmemiz gerektiğini ayetlerle detaylı olarak anlattık. İsteyen kardeşlerimiz İman, İslam, ihsan kitaplarını alıp okuyabilir yahut sohbetleri dinleyebilirler. Kardeşlerimiz İman İslam İhsan sohbetlerini ders edindiğinde kimliklerini öğrenmiş ve dinimizi nasıl anlamamız gerektiğini anlamış olur inşallah.

Evet, hep beraber Allah’ın subhânallâhi ammâ yuşrikûn sıfatını anlamaya çalışıyorduk, devam edelim.

Allah, vahyinde devamlı olarak subhan oluşunu anlatmıştır. Bize düşen; Allah’ın subhanlığını onun anlattığı gibi anlamaktır. Şayet Allah’ın anlattığı gibi anlamıyor, bunun yerine kendi kendimize bir şey hayal ediyor ya da birilerinden duyduğumuzu doğru olarak anlıyorsak ve bu ilmimiz de vahyin ölçüsüne uymuyorsa o halde bilelim ki ilmimiz batıl bir ilimdir. Ayetleri okurken Allah’ın “âlimlerinizi rab edinmeyin, böyle yaparsanız onları Allah’a şirk koşmuş olursunuz” buyurduğunu hepimiz gördük. Bu yüzden birinden Allah’ın vahyine uymayan batıl bir illmi alıp onu doğru olarak kabul ettiğimizde o kişi bizim rabbimiz olmuş, dolayısıyla da onu Allah’a şirk koşmuş oluruz.

Em lehum ilâhun gayrullâh: “Yoksa onların Allah’tan başka ilahları mı var?” Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:689 “Allah onların şirk koştuklarından münezzehtir.” Onların başka ilahları mı var! Şayet senin için Allah’ın kelamı değil de başkalarının sözü geçerliyse bu durumda o başkalarını Allah’a şirk koşmuşsun, demektir. Allah da onlardan münezzehtir, beridir.

Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ huv:690 “Allah o dur ki kendisinden başka ilah olmayandır.” Allah en güzel isimlerin kendisine ait olduğu zattır.

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)!” İttekullâh: “Allah’a karşı takva sahibi olun (Allah’a karşı sorumluluğunuzu bilin ve gereğini yerine getirin).” Allah’a karşı sorumluluğunuz ona iman etmek ve âbd olmaktır. Vel tenzur nefsun mâ kaddemet li ğad: “Her nefis (herkes) yarın için neyi takdim ettiğine baksın!” Ahirete neyi gönderdiğine baksın. Bu, Allah’ın sana yüklediği sorumluluktur; ama bunun için öncelikle muttaki olman gerekir. Muttaki olur, sorumluluğunu bilirsen yarının için ahirete ne gönderdiğine bakabilirsin. Evet, Allah “herkes yarını için ahiretine ne gönderdiğine baksın” buyurdu. Vettekûllah: “Allah’a karşı sorumluluğunu yerine getir.” İnnallâhe habîrun bi mâ ta’melûn:691 “Muhakkak ki Allah sizin yaptıklarınızdan haberdardır.” Allah’ın senden mutlaka haberi vardır. Allah, sorumluluğunu yerine getirip getirmediğini bilir.

Ve lâ tekûnû kellezîne nesûllâh: “O Allah’ı unutanlar gibi olmayın!” Fe ensâhum enfusehum: “(Onlar Allah’ı unuttukları için Allah da) Onlara onları unutturmuştur.” İnsanın Allah’ı unutmasıyla Allah bir şey kaybetmez, asıl kaybeden Allah’ı unutanlardır; çünkü Allah’ı unutmuşlarsa aslında kendilerini unutmuşlardır.

Nasıl?

Biri Allah’ın güzelliğinin kendisinde tecelli ettiğini anlamamışsa, kendini Allah’tan bağımsız bir varlık olarak görüyor ve yaşadığı süre içinde ebedi hayatını kazanmaya çalışmıyorsa kendini daha nasıl unutsun! O, Allah’ı unuttuğu için Allah da ona bunları unutturmuştur. Ulâike humul fâsikûn:692 “Böyle olanlar fasıktır.” Lâ yestevî ashâbun nâri ve ashâbul cenneh: “Ateş ehliyle cennet ehli bir olmaz.” Ashâbul cenneti humul fâizûn:693 “Cennet ehli kurtuluşa (saadete) ermiştir (her arzusuna kavuşmuştur).” Birinin derdi ahiret değil, rabbinin rızasını kazanmak değilse ve hayatını yaşarken ahiretini kazanmaya çalışmıyorsa Allah’ı unutmuştur, dolayısıyla Allah da ona onu unutturmuştur. Böyle olanlar ise fasıktır. Allah da fasıkların cehennemlik olduğunu buyurdu.

Lev enzelnâ hâzâl kur’âne alâ cebel: “Biz bu Kur’an’ı bir dağa indirmiş olsaydık.” Le raeytehu hâşian mutesaddian min haşyetillâh: “Onu (o dağı) Allah’ın haşyetinden (Allah’ın büyüklüğü karşısında) parça parça (paramparça) olarak görmüş olurdun.” Ve tilkel emsâlu nadribuhâ lin nâs: “Biz insanlara bu misalleri veriyoruz ki.” Leallehum yetefekkerûn:694 “Belki tefekkür ederler.” Bu misalleri insanlara tefekkür etmeleri için veriyoruz. Allah bu Kur’an’ı bir dağa indirseydi dağ ayetler karşısında paramparça olurdu; ama “ben vahyimi sana indirdim. Bu durumda kendinde bir titreme olup olmadığını tefekkür et! Şayet Allah’ın ayetleri karşısında titremiyorsan sende bir sorun var; yani bir taş kadar bile olamıyorsun” buyurdu Allah.

Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki kendisinden başka ilah yoktur.” Âlimul gaybi veş şehâdeh: “(O) Gaybı da, şehadeti de bilendir.” Allah görüneni de görünmeyeni de bilendir, görünenin de görünmeyenin de âlimidir. Huver rahmânur rahîm:695 “O rahman ve rahimdir.”

Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki kendisinden başka ilah olmayandır. El melikul kuddûsus selâmul mu’minul muheyminul azîzul cebbârul mutekebbir, subhânallâhi ammâ yuşrikûn:696 “O meliktir, kuddustur, selamdır, mu’mindir, muheymindir, azizdir, cebbardır, mutekebbirdir. Allah subhandır, kendisine şirk koşanların şirkinden münezzehtir.”

Huvallâhul hâlikul bâriûl musavvir: “O Allah halıktır (yaratandır), bari’dir, musavvirdir.” Lehul esmâul husnâ: “En güzel isimler onundur (ona aittir).” Yusebbihu lehu mâ fîs semâvâti vel ard: “Göklerde ve yerde her ne varsa onu tesbih eder.” Ve huvel azîzul hakîm:697 “O, aziz ve hakimdir.”

Sebbeha lillâhi mâ fîs semâvâti vel ard: “Göklerde ve yerde ne varsa onu tesbih eder.” Ve huvel azîzul hakîm: “O, aziz ve hakimdir.” Bütün izzet, bütün şeref ona aittir. Allah her neyi yaparsa yapsın mutlaka yaptığı her şeyde bir hikmeti, bir muradı vardır. Lehu mulkus semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerin mülkiyeti kendisine aittir.” Yuhyî ve yumît: “Dirilten ve öldüren odur.” Ve huve alâ kulli şey’in kadîr: “Ve o her şeye kadirdir.” Huvel evvelu vel âhiru vez zâhiru vel bâtın: “O evveldir, ahirdir, zahirdir, batındır.” Ve huve bi kulli şey’in alîm:698 “O her şeyiyle her şeyi bilendir.”

Huvellezî halakas semâvâti vel arda fi sitteti eyyâm: “Gökleri ve yeri altı günde yaratan odur.” Summestevâ alâl arş: “Sonra arşa istiva etti.” Yani arştan hükmünü verdi. Ya’lemu mâ yelicu fîl ardı ve mâ yahrucu minhâ: “(O) Yerin içine gireni de ondan çıkanı da bilir.” Ve mâ yenzilu mines semâi ve mâ ya’rucu fîhâ: “Gökten ineni de oraya çıkanı da bilir.” Ve huve meakum eyne mâ kuntum: “Nerde olursanız olun o sizinle beraberdir.” Vallâhu bi mâ ta’melûne basîr:699 “Ve Allah her ne yaparsanız yapın onu görür (bilir).”

Lehu mulkus semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerin mülkiyeti ona aittir.” Ve ilâllâhi turceul umûr: “Bütün işler ona döndürülür.” Bütün işlerin sonu ona aittir (hüküm ona aittir). Yûlicul leyle fîn nehâr: “Geceyi gündüzün içine katar.” Ve yûlicun nehâre fîl leyl: “Gündüzü de gecenin içine katar.” Ve huve alîmun bi zâtis sudûr:700 “O, göğüstekilerin özünü bilir.”

Okuduğumuz bu ayetler birbirinin devamı olan ayetlerdir. Âminû billâhi ve resûlihî: “Allah’a ve resulüne iman edin.” Allah bütün bunları söyledikten sonra “bana ve resulüme iman edin” buyurdu. Ve enfikû mimmâ cealekum mustahlefîne fîhi: “Ve (Allah’ın) sizi halife kıldığı (emrinize verdiği, size ikram ettiği) şeylerden infak edin.” Fellezîne âmenû minkum ve enfekû: “Sizden iman edip infak eden kimseler için.” Lehum ecrun kebîr:701 “(Onlar için) Büyük bir ecir vardır.”

Ve mâ lekum: “Size ne oluyor böyle!” Lâ tu’minûne billâhi ver resûl: “(Hem mü’min olduğunuzu iddia ediyorsunuz hem de) Allah’a ve resulüne iman etmiyorsunuz?” Size ne oluyor! Yed’ûkum li tu’minû bi rabbikum: “(Allah’ın resulü) Sizi rabbinize iman etmeye davet ettiği halde (iman etmiyorsunuz).” Ve kad ehaze mîsâkakum: “Oysaki biz sizden (bize iman edeceksiniz diye) söz almıştık.” İn kuntum mu’minîn:702 “Siz mü’min olacaksınız diye (Allah sizden söz almıştı).”

Huvellezî yunezzilu alâ âbdihî âyâtin beyyinât: “Kuluna apaçık ayetler indiren odur.” Li yuhricekum minez zulumâti ilân nûr: “Sizi karanlıklardan nura çıkarsın diye.” Ve innallâhe bikum le raûfun rahîm:703 “Bununla beraber Allah size karşı rauf ve rahimdir.”

Ve mâ lekum: “Size ne oluyor?” Ellâ tunfikû fî sebîlillâh: “Neden Allah yolunda harcamıyorsunuz?” Ve lillâhi mîrâsus semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerin mirası Allah’a aittir.” Sonra siz orayı terk edersiniz ve her şey Allah’a kalır. Bu durumda neden Allah yolunda sarf edip infak etmiyorsunuz! Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ve sahabeyedir, dolayısıyla kıyamete kadar bütün insanlaradır. Lâ yestevî minkum men enfeka min kablil feth: “Sizden fetihten önce infak edenler (sonrakilerle) bir olmazlar.” Ve kâtel: “Ve savaşanlar da.” Ulâike a’zamu dereceten minellezîne enfekû min ba’du ve kâtelû: “Onlar ondan (fetihten) sonra harcayıp savaşanlardan derece itibariyle daha büyüktürler.” Ve kullen vaadallâhul husnâ: “Allah hepsine de güzelliği va’d etmiştir.” Vallâhu bi mâ ta’melûne habîr:704 “Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”

Allah bu ayette de Hz. Yunus (a.s.)’ın kavmini bırakıp gittikten sonraki halini beyan eder. Feltekamehul hût: “Balık onu yuttu.” Ve huve mulîm:705 “O da kendini levm ediyordu.” Hz. Yunus (a.s.) “Allah emir vermeden kavmimi terk ettim, nasıl böyle bir yanlış yaptım” deyip kendi kendini levm ediyordu; yani kendini kınıyordu.

Fe lev lâ ennehu kâne minel musebbihîn: “Eğer o (Allah’ı) tesbih edenlerden olmasaydı.” Le lebise fî batnihî ilâ yevmi yub’asûn:706 “Bu durumda (insanların) tekrar dirileceği güne kadar onun (balığın) karnında kalırdı.” Şayet Hz. Yunus (a.s.) rabbini tesbih etmeseydi böyle olacaktı.

Peki, Hz. Yunus (a.s.)’ın tesbihi neydi?

Ve zennûni iz zehebe mugâdıbâ: “Zennun (kavmine) kızmış (öfkelenerek) gitmişti.” Fe zanne en len nakdire aleyh: “(O) Zannetti ki biz onu sıkmayacağız.” Tabiri caizse bizim ona kızmayacağımızı, gazap etmeyeceğimizi, onu cezalandırmayacağımızı zannetti. Fe nâdâ fiz zulumât: “(Balığın karnında) Karanlıklar içinde rabbine nida etti.” Feryat edip nida etti. En lâ ilâhe illâ ente subhâneke: “Sen subhansın, senden başka ilah yoktur.” Hz. Yunus (a.s.) burada ism-i azamı söylüyor. İnnî kuntu minez zâlimîn:707 “Ben kendime zulmettim.” Bu yüzden kim darda, karanlıkta, hapiste, nefsinin mağarasında kalmışsa ve bundan kurtulmak istiyorsa bu duayı yapması gerekir. Allah bu ayetin devamında “işte, biz onu böyle dua ettiği için kurtardık, biz mü’min kullarımızı böyle kurtarırız”708 buyurmuştur. Bu dua bütün mü’minler için geçerli olan bir duadır.

İnsanın “lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn” duasını ederken ne söylediğini bilmesi gerekir.

Peki, bu duanın manası nedir?

Lâ ilâhe: “İlah yoktur.” İllâ ente: “Bir tek sen (ilahsın, ilah sensin). Ente subhâneke: “Sen subhansın.” Kusursuz ve eksiksiz olan, bütün güzelliklerle mükemmel, bütün kemal sıfatları kendisinde olansın. İnnî kuntu minez zâlimîn: “Ben kendime zulmettim.” Ben de kendisine zulmedenler gibi oldum.

Sen de bu duayı rabbine boyun bükerek, için yanarak, iman etmiş olarak yaparsan yeminle söylüyorum ki gerçekleşmeyecek hiçbir duan yoktur.

İz kâle mûsâ li ehlihî innî ânestu nârâ: “Musa kendi ailesine demişti ki: Ben bir ateş gördüm.” Hz. Musa (a.s.), Medyen’den Hz. Şuayb (a.s.)’ın yanından hanımı ve çocuğuyla beraber ayrılmış, yola çıkmıştır. Yolculuk sırasında gece çökmüş, etraf zifiri karanlık olmuştur, aynı zamanda fırtına da vardır. Bununla beraber hem açtırlar, hem de hava soğuktur; yani donmak üzeredirler. Bu sırada Hz. Musa (a.s.) uzaktan bir ateşin yandığını fark eder ve hanımına “ben bir ateş gördüm” der. Se âtîkum minhâ bi haber: “Oradan size bir haber getireceğim.” Ateşin bulunduğu yere gidip oradan size bir haber getireyim. Ev âtîkum bi şihâbin kabes: “Ya da oradan biraz ateş (getiririm).” Leallekum tastalûn:709 “Umarım ki böylece (o ateşle) ısınmış olursunuz.”

Fe lemmâ câehâ: “Ne zaman ki oraya (o ateşin yanına) geldi.” Nûdiye en bûrike men fîn nâri ve men havlehâ: “Ona nida edildi: Ateşin bulunduğu yer ve onun çevresindekiler mübarek kılınmıştır.” Ve subhânallâhi rabbil âlemîn:710 “Âlemlerin rabbi olan Allah subhandır.” Orada ateş yoktur. Allah’ın nuru orda tecelli ettiği için Hz. Musa (a.s.) bu nuru uzaktan ateş gibi görmüştür.

Allah ayetin sonunda subhânallâhi rabbil âlemin: “Âlemlerin rabbi olan Allah subhandır” buyurdu. Yani Allah tecelli etmiştir ve bu tecelli mübarek bir tecellidir, aynı şekilde bu tecellinin bulunduğu yer de mübarektir; ama Allah subhandır. Allah tecelli etti diye bu tecelliye “Allah” diyemezsin. Bunun yerine “Allah’ın nuru tecelli etmiş” diyebilirsin.

Allah bir ağaçtan Hz. Musa (a.s.)’a hitap eder ve Yâ mûsâ innehû enallâhul azîzul hakîm:711 “Ya Musa! Ben Allah’ım, aziz ve hakimim” buyurur. Burada hitap ağacın üzerinden gelir; ama ağaca “Allah” denmez. “Allah ağaçtan tecelli edip Hz. Musa (a.s.)’a hitap etti” denir. Bir peygamber için de, bir Hz. İnsan için de bu böyledir. Allah onun üzerinden tecelli edip hitapta bulunur; ama Allah subhandır. Hitap ağaçtan gelse de ağaç ağaçtır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde buyurur; “biri Kur’an’ı okuduktan sonra ‘ben, Allah ile konuştum’ deyip yemin etse onun bu yeminine kefaret gerekmez; çünkü doğru söylemiştir.” Yani insan Kur’an’ı okuyunca “ben Allah ile konuştum” diyebilir. Bu durumda Kur’an’a Allah diyebilir misin! Haşa, elbette ki diyemezsin! Aynı şekilde konuşan, Allah’ın ayetini konuşuyorsa söylediği Allah’a aittir; ama zatı itibariyle beşer beşerdir, ona hâşâ Allah denilemez.

Bu ayetteki sözü de melekler söylüyor. Kâlû subhâneke: “Sen subhansın (ya rabbi)!” Lâ ilme lenâ illâ mâ allemtenâ: “Bizim, senin bize öğrettiğinden başka bir ilmimiz yoktur.” İnneke entel alîmul hakîm:712 “Muhakkak ki âlim ve hakim olan sensin.”

Melekler bu sözü Allah’a niçin söylediler?

Allah meleklere; “yeryüzünde bir halife yaratacağım” buyurduğunda melekler “yeryüzünde kan dökecek, fesat çıkaracak birini mi halife kılacaksın” dediler. Bunun üzerine Allah da “ben sizin bilmediklerinizi bilirim”713 buyurdu. Sonra melekler fikir beyan ettiklerini anlayıp hemen kendilerini toparladı ve “sen subhansın ya rabbi! Sözümüzü geri aldık. Bizim senin bize öğrettiğinden başka bir ilmimiz yoktur” deyip tövbe ettiler.

Biri de Allah’ın vahyi karşısında fikir beyan ediyorsa mü’min olmaktan çıkar; çünkü Allah ayet-i kerimede “Allah ve resulü bir konuda hüküm verdiğinde mü’minlere fikir beyan etmek yaraşmaz”714 buyurmuştur. Allah ve resulü hüküm verdiğinde mü’minlere yakışan şey fikir beyan etmek değil aksine “işittik ve itaat ettik” demektir. Yoksa fikir beyan edenler mü’min değildir, mü’min olamazlar.

Hal böyleyken öyleleri var ki kendisine ayet okuyup “Allah böyle buyurmuş” dediğin halde “ama bizim cemaattekiler böyle söylemiyor, şeyhim ne söylemişse odur” diyebiliyor! Biri kimin sözünü Allah’ın vahyinin önüne geçirmişse bu kişi kim olursa olsun fark etmez, onu Allah’a şirk koşmuştur. Dolayısıyla şirk koştuğu için mü’min değildir, Allah’a, Allah’ın kitabına, vahyine iman etmemiştir. İsterse bunu sadece bir defa söylesin böyle biri imandan çıkmıştır.

Allâhullezî halakakum: “Allah odur ki sizi o yaratmıştır.” Summe rezakakum: “Sonra sizi rızıklandırmıştır.” Summe yumîtukum: “Sonra sizi öldürür.” Summe yuhyîkum: “Sonra sizi diriltir.” Hel min şurakâikum men yef’alu min zâlikum min şey’: “Sizin (Allah’a) şirk koştuklarınızdan bunlardan birini yapabilecek var mıdır!” Şayet sizi yaratabiliyor, rızıklandırabiliyor ve sizi öldürüp bir daha diriltebiliyorsa o zaman onları kabul edin ve sözlerini dinleyin. Söyleyin bakalım, Allah’a şirk koştuklarınızın arasında bunları yapabilenler var mıdır! Subhânehu ve teâlâ ammâ yuşrikûn:715 “O subhandır, onların şirk koştuklarından münezzehtir.” Allah kendisine şirk koşandan da onun şirkinden de beridir, subhandır.

Ellezîne yezkurûnallâhe kıyâmen ve kuûden ve alâ cunûbihim: “O kimseler ki ayaktayken, otururken ve yan üzeri yatarken Allah’ı zikrederler.” Ve yetefekkerûne fî halkıs semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerin yaratılışı üzerinde de tefekkür ederler.” Rabbenâ mâ halakte hâzâ bâtılâ: “Rabbimiz! Sen bunları boşuna yaratmadın (derler).” Her bir şeyi yaratmanda mutlaka bir hikmetin, muradın vardır, derler. Bu kimseler kâinat ayetini okuyorlar. Subhâneke fekınâ azâben nâr:716 “Sen subhansın, bizi ateş azabından koru.” Sen subhansın, herhangi bir şeyi boş ve gereksiz yere yaratmaktan münezzehsin. Allah onların, varlığı kitap gibi, ayet gibi okuduklarını buyurdu.

Subhânellezî halakal ezvâce kullehâ: “Bütün çiftleri yaratan Allah subhandır (herhangi bir varlığa benzemekten münezzehtir).” Mimmâ tunbitul ard: “Yerin bitirdiklerini de (çift çift olarak yaratır).” Ve min enfusihim: “Sizin nefislerinizden de.” Aynı şekilde sizi de çift olarak yaratmıştır ve yaratmaya devam ediyor. Ve mimmâ lâ ya’lemûn:717 “Daha sizin bilmediğiniz şeyleri de.” Henüz bilmediklerinizi de çiftler halinde yaratır. Ağaçların, otların, çiçeklerin, taşın kısacası her şeyin çifti; yani erkeği, dişisi vardır. Çifti olmayan hiçbir varlık yoktur. Bütün çiftleri yaratan Allah subhandır, yarattıklarına benzemekten münezzehtir.

Fe subhânallâhi hîne tumsûn: “Akşama girdiğinizde tesbih Allah’ındır (tesbihinizi Allah’a yapın).” Ve hîne tusbıhûn:718 “Sabaha erdiğinizde de (rabbinizi) tesbih edin (tesbih ona aittir, ona edilir).”

Fe subhânellezî bi yedihî melekûtu kulli şey’: “Allah subhandır, mülkün tasarrufu (her şeyin mülkiyeti, melekiyeti) onun elindedir (kendisine aittir).” Ve ileyhi turceûn:719 “Dönüşünüz de onadır.”

Ve kâlûttehazellâhu veledâ: “(O kendilerine zulmedenler) Allah kendine çocuk edindi dediler.” Hristiyanların söylediği gibi söylediler. Subhânehu, bel lehu mâ fîs semâvâti vel ard: “O subhandır, bilakis göklerde ve yerde her ne varsa onundur.” Kullun lehu kânitûn:720 “Her şey (hepsi) ona boyun bükmüştür.” Allah böyle bir şeyden münezzehtir. Yani Hıristiyanlar, Allah’ın çocuk edindiğini söylesin birileri de çıkıp Hristiyanların da cennete girebileceğini iddia etsin. Sen Allah’ın ortağı mısın ki böyle bir hüküm veriyorsun! Allah “şirki kabul etmiyorum” buyurdu. Bu yüzden herkes ne söylediğine dikkat etmeli, asla Allah adına hüküm vermemelidir.

Allah Kıyamet günü bu hitabı Hz. İsa (a.s.)’a yapar. Ve iz kâlellâhu yâ îsâbne meryeme e ente kulte lin nâsittehizûnî ve ummiye ilâheyni min dûnillâh: “Allah (Kıyamet günü) buyuracak ki: Ey Meryem oğlu İsa! Sen mi insanlara ‘beni ve anamı Allah’ın berisinde (Allah’tan başka) iki ilah edinin’ dedin?” Kâle subhâneke: “(İsa) Dedi ki: Sen subhansın (ya rabbi).” Hz. İsa (a.s.)’ın söyleyeceği ilk şey budur. Mâ yekûnu lî: “Benim için böyle bir şey mümkün değildir.” En ekûle mâ leyse lî bi hakk: “Ben benim hakkım olmayan bir şeyi nasıl söylerim!” Böyle bir şey söylemem mümkün değildir. İn kuntu kultuhu: “Onu söyleseydim.” Fe kad alimtehu: “Sen onu bilirdin.” Allah kıyamet yerindeki bu durumu haber vererek mü’minleri şimdiden uyarıyor.

Ta’lemû mâ fî nefsî: “Sen benim nefsimdekini (bendekini) bilirsin.” Sen benim ne yaptığımı, ne söylediğimi bilirsin. Ve lâ a’lemu mâ fî nefsik: “Ama ben sendekini bilmem (ya rabbi).” İnneke ente allemul guyûb:721 “Çünkü gaybı bilen (gaybın âlimi) bir tek sensin.”

Bu ayetten nasıl bir ders çıkarmamız gerekir?

Hristiyanlar Allah’ın çocuk edindiğini söyleyerek Hz İsa (a.s.)’a ilahlık vermişlerdir. Allah da Hz. İsa (a.s.)’a “sen mi onlara beni ve anamı Allah’ın berisinde ilahlar edinin dedin” diye soruyor. O halde biri önderine, şeyhine, tabi olduğu cemaatindeki başkana, âlime, hocaya Allah’ın bir ismini verip onu Allah’a şirk koşarsa ve o cemaatin başındaki de bunu gördüğünde o kişiye müdahale etmez, onu şirkten temizlemez, kurtarmazsa bu durumda Allah Kıyamet günü ona da “sen mi beni ilah edinin dedin” diye sorar, o da bunun hesabı veremez. Hz. İsa (a.s.) “benim böyle bir şey yapmam mümkün değil ya rabbi! Bu benim hakkım olan bir şey değil ki böyle söyleyeyim! Şayet böyle söyleseydim sen bunu bilirdin” diye cevap veriyor. Yani böyle bir şeye müsaade etmeyenler yarın huzura gittiğinde temize çıkar; ama buna göz yumup müsaade edenlerse Kıyamet günü temize çıkamaz.

Mesela öyleleri var ki “benim şeyhim her şeyi yapar, her şeyi bilir, her şeyi görür” derler. Böyle bir şey söylemek şirktir. Sen şeyhini her şeyi görüyor ve biliyor olarak görüyorsan o halde şeyhini Allah’ın ortağı olarak görüyor ve onu Allah’a şirk koşuyorsun demektir. Oysaki şeyhin de senin gibi bir beşerdir. Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için Kul innemâ ene beşerun mislukum:722 “De ki: Ben de sizi gibi bir beşerim” buyurdu. Yani önümüzde bir ölçü vardır. O halde ölçümüze bakmamız gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz her şeyi biliyor muydu? -Elbette ki bilmiyordu. Misal olarak; devesi kaybolduğunda Allah ona haber verinceye kadar devesinin nerde olduğunu bilmiyordu. Aynı şekilde hanımı, Hz. Aişe (r.a.) annemiz iftiraya uğradığında elli gün boyunca tâ ki Allah haber verinceye kadar bunun iftira olduğunu bilmiyordu. Öyle değil mi! Bu yüzden Allah, kuluna neyi bildirirse kul ancak onu bilebilir, neyi gösterirse kul ancak onu görebilir. Bu peygamber için dahi geçerlidir.

Hal böyleyken mü’min, Müslüman olduğunu iddia edenler “yok, falan zat her şeyi biliyor, her şeyi görüyor, her şeyi anlıyor, her şeye gücü yetiyor” diyebiliyor! Böyle bir şey yoktur, hatta söz konusu bile değildir! Böyle söyleyen biri müşrik olur. Bu yüzden biri kendisi için böyle bir şey söylendiğinde bunu fark ettiği halde itiraz etmezse Kıyamet günü Hz. İsa (a.s.)’a yapılan hitabın aynısına muhatap olur. Eğer ki bu konuda en ufak bir taviz vermişse bile başını kaldırıp Allah’a cevap veremez. Onun hakkında böyle söyleyenler imanlarına şirk karıştırdığı gibi kendisi de buna müdahale etmediği için aynı suçu işlemiş olur.

Peki, imanımıza şirk karıştırmamak için ne dememiz gerekir?

Subhânallah: Allah subhandır. Hiç kimse ve hiçbir şey Allah’a benzemez, benzeyemez. Ve lem yekun lehu kufuven ehad:723 “Hiçbir şey ona denk olmaz (ona benzemez, kıyas yapılmaz)” dememiz gerekir. Hiç yaratanla yaratılmış arasında kıyas olur mu! Kul, Allah’ın sonsuz rahmet deryasından bir parça rahmet, sonsuz güzelliğinden bir damla güzellik, sonsuz ilminden bir damla ilim almışsa onu bir damla olarak, bir katre olarak görmek gerekir. Bu durumda o hiç Allah’a şirk koşulur mu! Onun hakkında “o da Allah gibi görür, Allah gibi bilir” denir mi! Bundan daha büyük şirk olmaz. Kul kuldur, Allah ise âlemlerin rabbidir, kulu yaratandır. Yaratanla yaratılan nasıl birbirine benzeyebilir, halıkla mahlûk birbirine nasıl benzetilir!

Ve yevme yahşuruhum ve mâ ya’budûne min dûnillâh: “O gün (Allah) onları ve Allah’ın berisinde taptıklarını toplar.” Fe yekûl: “(Allah onlara) Buyurur ki.” E entum adleltum ibâdî hâulâi: “Bu kullarımı siz mi saptırdınız?” Siz mi bunları delalete düşürdünüz? Em hum dallûs sebîl:724 “Yoksa onlar kendileri mi yoldan saptılar?” Yani siz müdahale etmediniz de kendileri mi saptılar!

Kâlû subhânek: “(Onlar) Derler ki: Sen subhansın (ya rabbi).” Mâ kâne yenbeğî lenâ en nettehize min dûnike min evliyâ’: “Seni bırakıp da senden başka dostlar edinmek bize yakışmaz (hâşâ)!” Biz böyle bir şey yapmadık, derler. Bunu söyleyenler velilerdir. Ve lâkin metta’tehum ve âbâehum hattâ nesûz zikr: “Sen onları ve onların atalarını öyle bir nimetle nimetlendirdin ki senin zikrini unuttular.” Onlar seni zikretmeyi, zikrini, ayetlerini unuttular. Ve kânû kavmen bûra:725 “Onun için helakı hak eden bir kavim oldular.” “Onlar kafalarına göre hareket ettiler! Yoksa biz bir şey yapmadık, bizim velimiz sensin. Senden başka dostlar edinmek bize yakışmaz; yani onların dostluğuna bakıp ‘bunlar bize yakın olsun, dost olsun da söylediklerine göz yumalım’ demedik” derler.

Allah o kaybedenlere şöyle buyuracak. Fe kad kezzebûkum bimâ tekûlûn: “İşte (bu taptıklarınız) söylediklerinizden dolayı sizi yalancı çıkardı.” Sizin kendilerine uymadığınızı söylüyorlar. Fe mâ testetîûne sarfâ: “Artık azap sizden geri çevrilmez.” Ve lâ nasrâ: “(Size) Yardım da edilmez.” Ve men yazlim minkum nuzikhu azâben kebîrâ:726 “Sizden kim zulmederse ona büyük azabı tattıracağız.” Sadece onun azabını artıracağız. Kim zulmederse; yani biri hakkında böyle bir düşünceye sahip olmak zulümdür. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “şirk en büyük zulümdür”727 buyurmuştur. Allah Kıyamet günü onların Allah’a şirk koştuğu önderlerini çağırıp “siz mi onlara ‘benim sözümü Allah’ın sözünün önüne alın’ dediniz yoksa kendileri mi delaletteydi” diye önderlere hesap sorar.

Bu yüzden her zaman için imanımızı, dinimizi, İslam’ımızı, ahlakımızı, ibadetimizi Kur’an’ın ölçüsüne vurmamız gerekir. Şayet tutuyorsa doğrudur, tutmuyorsa onu kimden öğrenmişsek öğrenelim yanlıştır, batıldır ve onu hemen atmamız gerekir. Kıyamet günü kendilerini önder olarak kabul ettiğimiz kişilere Allah “bakın, sizin sözünüzü benim ayetimin önüne aldılar yoksa siz mi onlara böyle yapmalarını söylediniz” diye sorduğunda onlar “hâşâ, ya rabbi! Biz böyle bir şey söylemedik” diyecekler; yani “falan âlim böyle söyledi, onun için böyle yaptım ya rabbi” dememiz Kıyamet günü bizi kurtarmayacak. Bu nedenle Allah’ın vahyine uymayan her düşüncemizi, sözümüzü, halimizi o gün gelmeden atmamız ve doğru olarak, hak olarak sadece rabbimizin vahyini kabul etmemiz gerekir.

Allah bu ayetle de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitap ediyor. Ve mâ erselnâ kableke minel murselîn: “Biz senden önce de resuller gönderdik.” İllâ innehum le ye’kulûnet taâm: “Onlar da yemek yiyorlardı.” Ve yemşûne fîl esvâk: “Çarşılarda (sokaklarda) dolaşıyorlardı.” Ve cealnâ ba’dakum li ba’dın fitneh: “Biz sizin bir kısmınızı bir kısmınıza fitne yaptık (imtihan vesilesi, imtihan sebebi kıldık).” Neden? E tasbirûn: “(Bakalım) Sabredecek misiniz?” Ve kâne rabbuke basîrâ:728 “Ve rabbin her şeyi hakkıyla görendir.” Demek ki Allah birilerinden yahut bir yerlerden bize sıkıntı geldiğinde sabredip etmeyecek miyiz diye bizi birbirimizle imtihana tabi tutuyormuş!

Subhâne rabbike rabbil izzeti ammâ yasifûn:729 “Senin rabbin izzet sahibidir, subhandır, onların vasıflandırmalarından münezzehtir.” Bu, her namazdan sonra okuduğumuz bir ayettir, duadır. Kim Allah’ı nasıl vasıflandırırsa vasıflandırsın, Allah kendini o şekilde vasıflandırmamış, isimlendirmemişse Allah bu vasıflandırmadan münezzehtir, subhandır, buyurdu Allah.

İnnellezîne lâ yercûne likâenâ: “O kimseler ki bize kavuşmayı ummuyorlar.” Ve radû bil hayâtid dunyâ: “Ve onlar dünya hayatına razı olmuşlardır.” Vatmeennû bihâ: “Onunla (dünya hayatıyla) mutmain olmuşlardır.” Oysaki kalpler ancak Allah’ın zikriyle mutmain olur.730 Vellezîne hum an âyâtinâ gâfilûn:731 “Onlar ayetlerimizden gafil olan kimselerdir.” Biri dünya hayatına razı olmuşsa o halde Allah’a kavuşmayı ummuyor, beklemiyor ve Allah’a kavuşmaya iman etmemiş demektir.

Ulâike me’vâhumun nâr: “Onların varacağı yer ateştir.” Bimâ kânû yeksibûn:732 “(Bu onların) Kazandıklarından (kendi eliyle yaptıklarından) dolayıdır.”

İnnellezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “O kimseler ki iman eder ve salih amel işlerler.” Yehdîhim rabbuhum bi îmânihim: “Rableri imanlarından dolayı onları hidayete erdirir.” Tecrî min tahtihimul enhâru fî cennâtin naîm:733 “Onları altlarından ırmaklar akan Naim cennetlerine koyar.”

Da’vâhum fîhâ subhânekellâhumme: “Onların oradaki duaları ‘Allah’ım sen subhansın’ (demeleridir).” Ve tahiyyetuhum fîhâ selâm: “Onların oradaki (birbirlerine olan) dilekleri de ‘selam’dır.” Ve âhıru da’vâhum: “Onların dualarının sonu da.” Enil hamdulillâhi rabbil âlemîn:734 “Hamd âlemlerin rabbi olan Allah’a aittir.”

Ve lev yuaccilullâhu lin nâsiş şerre isti’câlehum bil hayr: “Allah insanlara hayrı çarçabuk istedikleri gibi şerri de verseydi.” Le kudiye ileyhim eceluhum: “Onların eceli gelmiş olurdu (işleri bitirilirdi).” Fe nezerullezîne lâ yercûne likâenâ: “Ama bize kavuşmayı ummayanları.” Fî tugyânihim ya’mehûn:735 “(Biz de onları) O tuğyanlarında (azgınlıklarında) bırakırız (o mühleti onlara veririz).” Onlara hak ettikleri cezayı hemen vermeyiz.

Ve izâ messel insâned durr: “İnsana bir zarar dokunduğunda.” Deânâ li cenbihî ev kâiden: “(Ona bir sıkıntı dokunduğunda) Yan yatarken, otururken bize dua eder.” Ev kâimâ: “Ya da ayaktayken (bize dua eder).” Fe lemmâ keşefnâ anhu durrah: “Ne zaman ki biz onun o zararını (o sıkıntısını) giderdik.” Merre ke’en lem yed’unâ ilâ durrin messeh: “Sanki kendisi hiç o zarar esnasında dua etmemiş gibi (o sıkıntı olmamış gibi) geçer gider (onu unutur).” İnsan sıkıntıda Allah’a devamlı olarak dua eder; ama sıkıntı kendisinden giderilince sanki o duayı kendisi yapmamış gibi unutur, geçer, gider. Kezâlike zuyyine lil musrifîne mâ kânû ya’melûn:736 “İşte o (hayatını) israf edenlere yaptıkları böyle süslü görünür.” Ziynet; süs demektir. Yani onların işleri, yaptıkları kendilerine güzel görünür.

Ve lekad ehleknâl kurûne min kablikum: “And olsun ki sizden önce de birçok kavmi helak ettik.” Lemmâ zalemû: “Zulmettikleri zaman (zalim oldukları zaman).” Ve câethum rusuluhum bil beyyinât: “Onlara resulleri (apaçık) delillerle gelip beyan etmişti.” Ve mâ kânû li yu’min: “Onlar iman etmemişlerdi.” İman etmediklerinden dolayı onları helak ettik. Kezâlike neczil kavmel mucrimîn:737 “İşte biz mücrim olan kavmi böyle cezalandırırız.” Demek ki Allah, vahyini okutmadan, kullarına dinletmeden vahyine iman etmeyenleri helak etmiyormuş!

Summe cealnâkum halâife fîl ardi min ba’dihim: “Sonra sizi onların ardından (o helak ettiğimiz kavimlerin yerine) yeryüzünde halifeler kıldık.” Allah neden böyle yaptığını beyan ediyor. Li nanzura keyfe ta’melûn:738 “Siz nasıl amel işleyeceksiniz görelim diye.” Amellerinizin nasıl olacağını görelim diye böyle yaptık.

Ve izâ tutlâ aleyhim âyâtunâ beyyinât: “Onlara apaçık ayetlerimiz beyan edildiğinde (okunduğunda).” Kâlellezîne lâ yercûne likâena: “O bize kavuşmayı ummayanlar derler ki.” E’ti bi kur’ânin ğayri hâzâ: “Bize bundan başka bir Kur’an getir.” Biz bu Kur’an’ı kabul etmiyoruz, bize başka bir Kur’an getir, derler. Ev beddilhu: “Ya da bunu değiştir.” Allah şu anda düştüğümüz hali anlatıyor. “Ben bu ayetleri kabul etmiyorum, ya bu Kur’an’ı değiştir ya da bunun yerine başka bir şey söyle” derler. Neden böyle derler? -Çünkü bize kavuşmaya iman etmemişler, buyurdu Allah. Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, dolayısıyla Allah’ın ayetlerini okuyanlara böyle bir durumda ne cevap vermeleri gerektiğini beyan ediyor. Kul mâ yekûnu lî: “De ki: (Böyle bir şey) Benim için mümkün değildir.” En ubeddilehû min tilkâi nefsî: “Benim kendimden bir şey katıp bunu değiştirmem (ya da başka bir Kur’an getirmem mümkün değildir).” İn ettebiu illâ mâ yûhâ ileyy: “Ben ancak bana vahyolunana tabi olurum.” İnnî ehâfu in asaytu rabbî: “Ben rabbime asi olmaktan korkarım.” Azâbe yevmin azîm:739 “O büyük günün azabından (korkarım).”

Kul lev şâallâh: “De ki: Allah dilemiş olsaydı.” Mâ televtuhû aleykum: “Ben onu (ayetleri) size okumazdım.” Ve lâ edrâkum bihî: “(Allah) Onu size bildirmezdi.” Fe kad lebistu fîkum umuran min kablihî: “Oysaki ben daha önce sizin içinizde bir ömür yaşamıştım.” E fe lâ ta’kilûn:740 “Akletmeyecek misiniz?” Aklınızı başınıza toplamayacak mısınız!

Fe men azlemu mimmenifterâ alâllâhi kezibâ: “Allah’a yalan iftirada bulunandan daha zalim kim vardır!” Ev kezzebe bi âyâtihî: “Ya da onun ayetlerini yalan sayandan (daha zalim kim vardır)!” İnnehû lâ yuflihul mucrimûn:741 “Kesinlikle (muhakkak ki) mücrimler iflah olmazlar.” Allah’a karşı cürüm işleyenler; yani Allah’a iftira atanlar ve Allah’ın ayetlerini yalan sayanlar, “kabul ediyoruz” dedikten sonra hemen peşinden “ama” diyenler iflah olmazlar.

Ve ya’budûne min dûnillâh: “Ve onlar Allah’tan başkalarına âbd (kul) oluyorlar.” Peki, kulluklarını kime, neye yapıyorlar? Mâ lâ yedurruhum ve lâ yenfeuhum: “Kendilerine ne zararları ne de faydaları olan şeylere (kimselere âbd oluyorlar).” Ve yekûlûne hâulâi şufeâunâ indallâh: “Bir de derler ki: Bunlar Allah katında bize şefaatçi olurlar.” Onları büyük bilmişler ya, Allah’a şirk koşmuşlar ya, onların sözünü Allah’ın kelamının önüne koymuşlar ya, bunlar bize şefaatçi olacak derler. Kul e tunebbiûnallâhe bimâ lâ ya’lemu fîs semâvâti ve lâ fîl ard: “De ki: Siz göklerde ve yerde Allah’ın bilmediği bir şeyi mi ona haber veriyorsunuz?” Allah böyle mi söyledi? Subhânehu ve teâlâ ammâ yuşrikûn:742 “O subhandır, yüceler yücesidir (âlidir) onların şirk koştuklarından münezzehtir.”

Bu ayet de Hz. Aişe (r.a.) annemize yapılan iftira üzerine inen ayettir. Ve lev lâ iz semi’tumûhu kultum mâ yekûnu lenâ en netekelleme bi hâzâ subhâneke hâzâ buhtânun azîm:743 “Onu (o iftirayı) duyduğunuzda ‘bunu konuşup yaymamız bize yakışmaz (hâşâ) Allah subhandır ve bu büyük bir iftiradır’ demeniz gerekmez miydi?” Allah subhandır, bu büyük bir iftiradır, demeniz gerekmez miydi, buyurdu Allah.

Allah bu ayette bir de subhaneke dememiz gereken yeri bize söylüyor. Bu durumda mü’min kardeşlerimiz hakkında bir iftira yahut olumsuz bir şey duyduğumuzda söylememiz gereken söz subhanallah sözüdür. Bununla beraber “böyle bir şeyi konuşmak, yaymak, yaymaya, konuşmaya vesile olmak bize yakışmaz, Allah subhandır, biz bilmiyoruz” dememiz gerekir. Allah, söz konusu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ve ailesi olunca böyle buyurdu. “Allah subhandır demeniz gerekirdi, Allah ne yaptığını bilmiyor mu, ne yapacağını bilmiyor mu!”

Allah bir de “Allah’ı tesbih edin” diye emreder. Allah aynı zamanda beş vakit namaza da “tesbih” demiştir.

Evet, hep beraber Allah’ın subhan sıfatını ayetlerle beraber anlamaya çalıştık. Subhan sıfatının “subhanalah” şeklinde Allah ismiyle beraber geldiğinde ism-i azam olduğunu öğrendik.

Aynı şekilde Hz. İsa (a.s.) ölüyü diriltirken kum bi iznillâh: “Allah’ın izniyle kalk” deyip ism-i azamı söyleyerek ölüleri diriltiyordu. “Kum bi iznillah”ı subhan sıfatını gönlünde hazır tutarak söylüyordu; yani İsm-i azam onda tecelli etmişti.

Bu, bütün peygamberler için böyledir. Allah bütün isimleriyle onlara tecelli etmiştir, dolayısıyla hiçbiri asla Allah’ın hiçbir isminde imanlarına şirk bulaştırmaz. Allah’ın mü’minlerden de istediği budur; yani subhanallah, subhane; rabbirrahman, rabbirrahim, rabbilkerim demeleridir. Kul bunu her bir isim için söylemelidir. Bu yüzden Allah isimlerini saydıktan hemen sonra peşinden subhânallahi amma yuşrikun bir de subhânallahi amma yasifun: “Allah subhandır. Onların vasıflandırmalarından, şirk koştuklarından, münezzehtir, beridir, eksiksizdir, hatasızdır, kusursuzdur. Onun her işi mükemmeldir, kâmildir. Bununla beraber Allah her şeyi hak ile, bir hikmet ile yaratır” buyurmuştur.

Kul, rabbini subhan olarak bilmediği görmediği takdirde Allah’a noksanlık, eksiklik isnat etmiş olur. Bunun sonucunda ise ona itiraz eder, işini, taksimatını, muamelesini beğenmez ve kendisini tabi tuttuğu imtihanları kabul etmez, edemez. Böyle olanlar Allah’ı subhan olarak; yani eksiksiz, noksansız, mükemmel, kâmil, en güzel olarak kabul edememiş, ona iman etmemiş demektir.

Bu hiçbir imtihan karşısında sıkılmayalım, üzülmeyelim, ağlamayalım demek değildir. Kul acizdir, elbette ki sıkılır, bunalır, ağlar. Mesele; Allah’a itiraz etmemektir. Yoksa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bile “ben de sizin gibi bir beşerim. Sizin sevindiklerinize sevinir, üzüldüklerinize üzülürüm. Güldüklerinize güler, ağladıklarınıza da ağlarım” buyurmuştur. Beşer olmak, beşeri tepkiler vermek ayrı şeydir; ama mü’min, manevi tarafından, gönül tarafından, iman tarafından asla Allah’a şirk koşmaz ve rabbini subhan olarak kabul edip iman eder, “benim rabbim subhandır,” der “subhanallah” der.

Her mü’min, namaz kılarken rükûya gittiğinde “subhane rabbiyel azim; ya rabbi sen subhansın! Benim rabbim subhandır! Benim rabbim azimdir, benim azim olan rabbim subhandır” demelidir. Böyle söyleyince de rabbinin her türlü eksiklikten, kusurdan, hatadan münezzeh olduğunu bilir. bu edep ve muhabbetle rükusunu yapar, tesbihini eder.

Aynı şekilde secdeye gittiğinde “subhane rabbiyel e’âla; benim rabbim subhandır! Benim rabbim e’âladır, yüceler yücesidir” derken mutlaka “sen subhansın, e’âlasın ya rabbi! Başımı senin için yere koyuyor, yüzümü yere sürüyorum. Bütün güzellik sana aittir, bütün güzellikler, bütün kemalat sendedir, sen eksiksiz ve kusursuzsun, ben ise senin aciz, zayıf, günahkâr, bütünüyle sana muhtaç olan kulunum ve başımı, yüzümü senin önünde yere sürüyor, yere koyuyorum. Sen subhansın ya rabbi! Sen benim rabbimsin! Bana yolu gösteren, hidayeti verensin. Ben de senin kulunum, kulluğumu kabul ediyorum! Senin subhanlığını, e’âla oluşunu, azim oluşunu, rabbim oluşunu kabul ediyorum. Sen benim rabbimsin, ben de senin kulunum ve ben bütünüyle sana muhtacım” demelidir, diyemezse tesbihi yapamamış olur. Bütün mesele budur!

Evet, rabbimizi, rabbimizin mükemelliğini anlamak ve subhanlığını tanımak için isimlerini, El Esmau’l Husna’sını hep beraber öğrenmeye ve anlamaya çalıştık. Allah’ın subhanlığını ne kadar anlamışsak esmayı da o kadar anlamışız demektir. Bununla beraber gönlümüzdeki itirazlar ne kadar silindi, imtihanı ne kadar kabul edebildik, ne kadar “ya rabbi! Sen güzel yapıyorsun” diyebildiysek El Esmau’l Husna’yı da o kadar anlamışız demektir.

Bir sonraki sohbetimizde Allah’a her bir isimle nasıl dua etmemiz gerektiğini anlamamız için “Esma ile dualar” bölümü vardır. Kardeşlerimiz bu bölümü okuduğunda Allah’ın bütün esmasıyla, her bir ismiyle nasıl dua etmesi gerektiğini de öğrenmiş, anlamış olacaklar inşallah.

Allah hepimizi zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği kullarından eylesin inşallah! Allah bizi Allah’ın subhanlığını idrak edenlerden ve “rabbim subhandır” diyenlerden eylesin inşallah. Allah bizi subhânallâhi âmma yuşrikûn ayetinin muhatapları gibi kendisine şirk koşanlardan eylemesin inşallah! Allah bizi kendisine yakışmayan vasıflarla rabbimizi vasıflandırmaktan muhafaza eylesin inşallah. Allah bizi, kendisini, El Esmau’l Husna’sını bilen, anlayan, onu üzerinde ahlaka dönüştüren kullarından eylesin inşallah. Allah bizi güzelliğiyle güzelleştirsin inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Hicr /29, Sâd /72 ↩
  2. İsrâ /82, Lokmân /3, Neml /77 ↩
  3. Furkân /48 ↩
  4. Âl-i İmrân /182, Enfâl /51, Hacc /10 ↩
  5. Bakara /257 ↩
  6. Buhârî, Daavât 68; Müslim, Zikr 5, (2677); Tirmizî, Daavât 87, (3502) ↩
  7. A’râf /179 ↩
  8. Necm /28, Yûnus /36 ↩
  9. Ankebût /44 ↩
  10. Tâhâ /8 ↩
  11. Tûr /43 ↩
  12. Haşr /23 ↩
  13. Fi-Zilal-il Kur'an: 10/ 202, Ahmed B. Hanbel, İbn'ul Münzir, İbn Ebi Hatem, İbn Merdeveyh, Beyhaki ↩
  14. Tevbe /31 ↩
  15. Nahl /1 ↩
  16. Nisâ /48, 116 ↩
  17. Tevbe /28 ↩
  18. Yûsuf /106 ↩
  19. İsrâ /110 ↩
  20. Yûnus /10 ↩
  21. Yâsîn /57 ↩
  22. Vâkıa /74-96, Hâkka /52 ↩
  23. E’âla /1 ↩
  24. Yûsuf /108 ↩
  25. Tirmizi. Kıyame, 25; İbn Mace, Zühd, 31; Ahmed b. Hanbel, Müsned, IV, 124; Hâkim, Müstedrek, IV, 251 ↩
  26. Rahmân /29 ↩
  27. Buhârî, İman 1; Müslim, İman 1 ↩
  28. Tûr /43 ↩
  29. Haşr /22-23 ↩
  30. Haşr /18 ↩
  31. Haşr /19 ↩
  32. Haşr /20 ↩
  33. Haşr /21 ↩
  34. Haşr /22 ↩
  35. Haşr /23 ↩
  36. Haşr /23 ↩
  37. Hadîd /1-3 ↩
  38. Hadîd /4 ↩
  39. Hadîd /5-6 ↩
  40. Hadîd /7 ↩
  41. Hadîd /8 ↩
  42. Hadîd /9 ↩
  43. Hadîd /10 ↩
  44. Sâffât /142 ↩
  45. Sâffât /143-144 ↩
  46. Enbiyâ /87 ↩
  47. Enbiyâ /88 ↩
  48. Neml /7 ↩
  49. Neml /8 ↩
  50. Neml /9 ↩
  51. Bakara /32 ↩
  52. Bakara /30 ↩
  53. Ahzâb /36 ↩
  54. Rûm /40 ↩
  55. Âl-i İmrân /191 ↩
  56. Yâsin /36 ↩
  57. Rûm /17 ↩
  58. Yâsin /83 ↩
  59. Bakara /116 ↩
  60. Mâide /116 ↩
  61. Fussilet /6, Kehf /110 ↩
  62. İhlâs /4 ↩
  63. Furkân /17 ↩
  64. Furkân /18 ↩
  65. Furkân /19 ↩
  66. Lokmân /13 ↩
  67. Furkân /20 ↩
  68. Sâffât /180 ↩
  69. Ra’d /28 ↩
  70. Yûnus /7 ↩
  71. Yûnus /8 ↩
  72. Yûnus /9 ↩
  73. Yûnus /10 ↩
  74. Yûnus /11 ↩
  75. Yûnus /12 ↩
  76. Yûnus /13 ↩
  77. Yûnus /14 ↩
  78. Yûnus /15 ↩
  79. Yûnus /16 ↩
  80. Yûnus /17 ↩
  81. Yûnus /18 ↩
  82. Nûr /16 ↩