EL HASİB
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini nüzul sırasına göre anlamaya ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde El Mukit ismini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın El Hasib ismini anlamaya çalışacağız inşallah.
Hasib ismi El Esmau’l Husna’nın 99. ismidir; yani nüzul sırasına göre gelen son isimdir. Şimdiye kadar yaptığımız El Esmau’l Husna sohbetlerinde, Allah vahyini 23 senede inzal ederken hangi ismini ne zaman, hangi sırayla kullarına vahyetmiş ve kendini tanıtmışsa biz de bu nüzul sırasına göre rabbimizin isimlerini anlamaya ve rabbimizi tanımaya çalıştık.
Hasib ismi; herkesin hesabını gören, her şeyi bir hesapla yapan, hesapsız hiçbir işi olmayan ve her neyi yaratırsa yaratsın en ince ayrıntısına kadar hesabını yapıp öyle yaratan demektir.
Aynı şekilde Allah, kuluna muamele ederken kulunun hesabını yapandır; yani kulunun Hz. insan olmasının, cenneti kazanmasının, gönlünün cennet olmasının hesabının yapıp kuluna muameleyi öyle yapandır. Bununla beraber her hesabından rahmeti, keremi, ikramı, hayrı, güzelliği tecelli edendir. Tabi ki hesabı yapan; rahman, rahim, kerim, afuvv, tevvab, azim ve aziz olunca kulunu aziz etmek ve şerefli kılmak için en ince ayrıntısına kadar hesap yapıp kuluna öyle muamele eder.
Ayetleri okuduğumuzda Allah’ın ısrarla “Allah her şeyin hesabını yapandır” buyurduğunu göreceğiz. Hasib ismini ayetlerle beraber anlamaya çalışınca da Allah’ın ne demek istediğini hep birlikte anlayacağız inşallah. Israrla Allah’ın isimlerini ayetlerle anlamamız gerektiğini söylüyoruz; çünkü kendini en güzel ve en doğru şekilde tanıtan sadece Allah’tır. Biri rabbini ayetlerden tanırsa doğru tanır, aksi halde tanımış olmaz, tanıdığını sadece zannetmiş olur. Bu yüzden biz de El Esmau’l Husna sohbetlerimizde hangi ismi anlamaya, öğrenmeye çalıştıysak onu mutlaka ayetlerle öğrenmeye ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalıştık.
Aynı şekilde bu sohbetimizde de Allah’ın kendini Hasib ismiyle nasıl ve ne şekilde tanıttığını ayetlerle beraber anlamaya çalışacağız inşallah.
Sohbetimize Allah’ın Hasib isminin kulda nasıl tecelli edeceğini öğrenerek başlayalım, ardından Hasib isminin Allah’taki tecellisini öğrenerek sohbetimize devam edeceğiz inşallah.
Allah hasibtir, her şeyin hesabını yapandır. Allah’ın Hasib isminin kulda tecelli etmesi için kulun da kendi hesabını yapması gerekir. Kul, Allah’a âbd olmak, Hz. insan, kâmil insan olmak için hesap yapıyor ve Allah’ın her şeyi bir hesapla yaptığını bilerek, anlayarak hayatını yaşıyor, hikmetle bakıyorsa, başına gelen olaylarda “bu imtihan karşısında rabbimin rızasını nasıl kazanırım” deyip rabbinin rızasının hesabını yapıyorsa Hasib ismi onda tecelli etmiş demektir; ama böyle bir hali yoksa bu durumda Hasib ismi kendisinde tecelli etmemiştir.
Hasib isminin kendisinde tecelli etmediği biri hesapsız bir kuldur, hesabını yapmıyordur! Nerde sabah orda akşam, evden işe, işten eve yaşıyordur! Böylelerine “ne yapıyorsun” dediğinde sadece “rızkımı kazanmak için çalışıyorum” derler. Eşek de rızkını kazanmaya çalışıyor! Senin başka bir özelliğinin olması gerekmez mi! Allah seni sadece rızkını kazanman, para kazanman, dünyayı kazanman için mi yaratmış! Sen hesabı böyle mi yapıyorsun! Hesap böyle mi yapılır! Allah bu aklı, iradeyi sana dünyanın hesabını yapasın diye değil ebedi hayatının hesabını yapasın ve Allah’ın Hasib ismi sende tecelli etsin diye vermiştir.
Zaten bütün sohbetlerimizde Allah’ın bütün isimlerinin kulda tecelli ettiğini, Allah’ın kendisine yeryüzünde halife olsun diye yarattığı insana nasıl tecelli ettiğini, insanın Allah’ın isimlerini üzerinde nasıl taşıdığını, taşıması gerektiğini anlatmaya çalıştık ve hep beraber bunu anladık inşallah.
El Esmau’l Husna sohbetlerimizi yaparken Allah’ın; bize isimleriyle, güzelliğiyle kendisine nasıl ayna olacağımızı, nasıl Hz. insan olacağımızı anlattığını gördük. Bu yüzden mesele; Allah’ın her bir ismine iman etmemiz ve bu isimleri üzerimizde ahlaka dönüştürüp hayatımızı yaşarken Allah’a ayna olmamız, yeryüzünde rabbimizi temsil eden halife olmamızdır. El Esmau’l Husna sohbetlerimizi yaparkenki tek gayemiz, tek derdimiz de budur.
İsterseniz şimdi de Allah’ın Hasib ismiyle ilgili ayetleri anlamaya çalışalım, hep beraber. Öyle ki rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımış, anlamış olabilelim inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Ve izâ huyyîtum bi tahıyyetin fe hayyû bi ahsene minhâ ev ruddûhâ: “Ne zaman ki bir selamla selamlandınız, siz de daha güzeliyle mukabele edin ya da (en azından) ayniyle mukabele edin.” İnnallâhe kâne alâ kulli şey’in hasîbâ:608 “Çünkü Allah her şeyin hesabını yapandır (ve size bu hesabı sorandır).” Allah özellikle bu selamın hesabını soracak! Sana verilen selama daha güzeliyle ya da ayniyle karşılık vermezsen kazanamadığın gibi üstüne kaybedersin. Kaybetmek nankörlükledir; çünkü selamı daha güzeliyle yahut ayniyle almadığında nankörlük yapmış olsun.
Ve kefâ billâhi hasîbâ:609 “Hesap görücü olarak Allah yeter.” Ne yaparsan yap ve kim seni nasıl bilirse bilsin hesap görücü olarak Allah yeterdir. Biri senin doğru yapmadığını yahut doğru yaptığını söyleyebilir, sen yine de hesabını kimseye göre değil Allah’a göre yap! Şayet Allah doğru yaptığını söylemişse doğru yapmışsın yoksa Allah’a göre doğru yapmamışsan bu durumda insanlar istedikleri kadar senin için doğru yaptığını söylesin gerçekte doğru yapmış olmazsın. Bu yüzden hesabını Allah’a göre yap! Hesap sorucu ve hesap görücü olarak Allah sana yetmelidir.
Ve kefa billah: “Allah kâfidir.” Allah’ın bir de Kâfi ismi vardır. Kâfi ismi Hasib ismiyle beraber tecelli eder; yani Allah hesabı kimseye göre yapmaz ve kullarının hesabını kimseye bırakmaz; çünkü hesap görücü olarak Allah kâfidir.
Yâ eyyuhân nebiyy: “Ey peygamber!” Ey peygamberim, ey peygamberler! Hasbukallâhu ve menittebeake minel mu'minîn:610 “Allah senin için yeterlidir (sana kâfidir, Allah senin için yeterli olmalıdır) ve sana tabi olan mü’minler için de (Allah yeterlidir).” Nebiler için geçerli olan şey aynı zamanda her bir mü’min için de geçerlidir, tabi ki peygambere tabi olmuşsa! Çünkü Allah menittebeake: “Sana tabi olanlar (için yeterdir)” buyurdu. Bu yüzden peygambere tabi olduğunu söyleyen her bir mü’min Allah’ı hesap görücü olarak kendisine yeterli görmelidir.
Peki, biri peygambere tabi olmamışsa ne olur?
O zaman hesap görücü olarak rabbini yeterli görmez ve Allah’ın hesabını yapmak yerine “anam ne der, babam ne der, eşim, çocuğum, komşular, insanlar ne der” deyip başkalarının hesabını yapar. Peygamberlere tabi olanlar ise öncelikle Allah’ın hesabını yapar. Allah hesap görücü olarak onlar için yeterlidir.
Ve nedaul mevâzînel kısta li yevmil kıyâmeh: “Kıyamet günü terazileri adaletle kurarız.” Fe lâ tuzlemu nefsun şey’â: “Hiçbir şeye (hiç kimseye, hiçbir şekilde) zulmetmeyiz.” Hâşâ! Allah hiç kimseye zulmetmez. Ve in kâne miskâle habbetin min hardal ateynâ bihâ: “Yapılan amel bir hardal tanesi ağırlığınca da olsa (Allah) onu getirir (teraziye, önüne koyar).” Bir hardal tanesi kadar bile olsa Allah hiç kimsenin yaptığını boşa götürmez, onu mutlaka kulunun önüne getirir. Ve kefâ binâ hâsibîn:611 “Hesap görenler olarak da biz yeteriz.” Hesabı biz göreceğiz ve hesap görenler olarak da biz yeterliyiz.
Ellezîne yubelligûne risâlâtillâh: “O kimseler ki Allah’ın risaletini tebliğ ederler (Allah’a resullük yaparlar).” Yubelligûne risâlâtillâh demek; Allah’ın elçiliğini, resullüğünü yaparlar ve Allah’ın ayetlerini tebliğ edip anlatırlar manasına gelir. Ve yahşevnehu: “Bununla beraber ondan (Allah’tan) haşyet duyarlar.” Rablerinin büyüklüğünü, azametini bilirler ve rableri karşısında huşu içindedirler. Ayetleri tebliğ ederken de, resullüğü yaparken de Allah’tan haşyet duyarlar. Ve lâ yahşevne ehaden illâllâh: “Ve onlar Allah’tan başkasından da haşyet duymazlar.” Onlar büyük olarak sadece Allah’ı bilirler, Allah’tan başkasını büyük bilip ondan asla haşyet de duymazlar. Ve kefâ billahi hasîbâ:612 “İşte hesap görücü olarak Allah yeter.” Allah onların hesabını görür, hesaplarını yapar.
Allah bir kulun hesabını yaparsa hiç kimse ona galip gelemez; çünkü Allah onunla beraberdir, onun hesabını Allah yapar. Bunun sebebi onun Allah’ın risaletini tebliğ etmesi, resullüğünü yapması, ayetlerini anlatıp insanları Allah’a davet etmesidir. Bunu Allah söylüyor.
Ve in mâ nuriyenneke ba’dallezî neiduhum: “Onlara (münafıklara, müşriklere) va’dettiğimiz azabımızın bir kısmını sana göstersek de.” Ev neteveffeyenneke: “Ya da seni vefat ettirsek.” Sana onların azabını göstermesek de. Fe innemâ aleykel belâğ: “Sana düşen sadece tebliğ etmektir (anlatmaktır).” Ve aleynâl hisâb:613 “Hesabı görmek bize aittir.”
Bu ayeti nasıl anlamamız gerekir?
Sana düşen; sadece ayetleri anlatmaktır, yoksa karşındakini küfürle, münafıklıkla itham ederek “siz şöyle yanlış yapıyorsunuz, şöyle kusurlusunuz” deyip onların hesabını görmek değildir; çünkü hesap bana aittir. Bu yüzden sana düşen sadece tebliğ etmek, anlatmaktır, buyurdu Allah.
Buraya çok dikkat etmek gerekir. “Bir tek biz sırat-el mustakimdeyiz, gerisi doğru yolda değil” demek büyük bir yanlıştır. Hiç kimse kimsenin gönlünü açıp imanını göremez. Bu yüzden hiçbir zaman kimse kimsenin hesabını görmemelidir, Allah böyle bir hakkı hiçbir kuluna tanımamıştır.
Hal böyleyken insanların hesabını görmeye kalkışan biri kendini Allah’ın Hasib ismine şirk koşmuş olur. Allah’ın zatına şirk koşmamıştır; ama Hasib ismine şirk koşmuştur; çünkü hesap görücü olarak Allah yeterliyken o kendini hesap görücü olarak Allah’ın yerine koymuş ve başkaları için “bu, cehennemliktir” deyip hesap görmüştür. Oysaki onun cehennemlik olduğunu nerden biliyorsun! Onun amelini gördün mü, tartıp mizanı kurdun mu! İmanını biliyor musun! Bu hesap Allah’a aittir. Allah peygamberine bile böyle bir şey yapmamasını buyurdu. Bu yüzden mü’min, mü’mince durmalı, mü’mince tavır göstermeli, konuşması da, düşüncesi de mü’mince olmalıdır. Yoksa sadece dil ile mü’min olduğunu iddia etmekle hiç kimse mü’min olmaz.
Sohbetlerimizde Allah’ın kitabını tefsir edip anlatmaya ve Allah’ın isimlerini, ayetlerini anlamaya çalışıyorsak tek bir gayemiz vardır; o da lâ ilâhe illallah: “Allah’tan başka ilah yoktur” diyebilmektir. Bütün sohbetlerimiz boyunca anlattığımız tek şey sadece budur.
Sohbetlerimizde hayatımızı la ilahe illallah kelime-i tevhidine göre nasıl yaşayacağımızı anlatırken Allah’ın istediği gibi durup yanlışa düşmememiz için Allah’ın men ettiği hallerden örnekler veriyoruz. Yoksa niyetimiz ne kimseyi eleştirmek, ne çekiştirmek ne de hesabını görmektir! Allah bize “sadece vahyimi söyle, tebliğ et, risaletini yerine getir” buyurmuştur. Bu yüzden bizim de yaptığımız sadece budur. Aynı şekilde bütün mü’minler de bundan sorumludur. Birbirimize Allah’ın ayetlerini okumamız, anlatmamız her birimiz için bir sorumluluktur. Biz de sohbetlerimiz vesilesiyle hep beraber bu sorumluluğu yerine getirmeye çalışıyoruz inşallah.
Bu sözü Hz. Nuh (a.s.) kendi kavmine söylüyor. Fettekûllâh: “Allah’a karşı takva sahibi olun.” Ve atîûn:614 “Bana itaat edin.”
Hz. Nuh (a.s.)’ın Allah’a karşı takva sahibi olun dedikten sonra bana itaat edin demesinin sebebi nedir?
Çünkü Hz. Nuh (a.s.) Allah’a kullukta, âbd olmakta örnektir. Kavmi ona itaat ettiği takdirde onlar da Hz. Nuh (a.s.) gibi takva sahibi olur, muttaki olur. Bu yüzden Hz. Nuh (a.s.) “ben sizin için örneğim. Allah’a karşı takva sahibiyim ve sorumluluğumu yerine getiriyorum. Bu yüzden bana uyun, itaat edin ki takva sahibi olasınız” buyurdu.
Kâlû e nu’minu lek: “(Onlar) Dediler ki: Biz hiç sana iman eder miyiz?” Sana nasıl iman edelim! Vettebeakel erzelûn:615 “Sana tabi olanlar rezil olanlardır (aşağılık olanlardır, fakir olanlardır).” Bizim aşağımızda olanlar sana tabi olmuşken biz hiç sana tabi olur muyuz!
Kâle ve mâ ilmî bimâ kânû ya’melûn: “(Nuh) Dedi ki: Onların yaptıkları hakkında (aşağıda mı yukarda mı oldukları konusunda) benim bir bilgim yoktur.” Bunu Allah bilir. Bu hükmü ben veremem; çünkü hasib olan, hesap görücü olan Allah’tır. İn hısâbuhum illâ alâ rabbî: “Onların hesabı benim rabbime aittir.” Lev teş’urûn:616 “Şuur etsenize (bunu)!” Aklınızı kullanıp bunu bir tefekkür etsenize! Hesap bana ait değil sadece Allah’a, rabbime aittir, dolayısıyla ben onların hesabını göremem. Siz de aklınızı kullanıp Allah’ın hasib olduğunu ve hesabın sadece Allah’a ait olduğunu şuur etsenize!
Bazen kardeşlerimiz de “işte buradakilerin daha önce şöyle şöyle yanlış halleri vardı” ya da “kardeşlerimizin bazı zahiri eksiklikleri var” derler yahut bazı kardeşlerimiz hakkında “onlar dergâhta olduğu için biz gelmiyoruz, onları kovun ki dergâha gelelim” derler. Onların böyle söylemesiyle Hz. Nuh (a.s.)’ın kavminin sözü arasında hiçbir fark yoktur. Kardeşlerimiz bilmeden böyle bir hataya düşüyorlar, bu yüzden artık böyle bir düşünceye sahip olmamaları gerekir; çünkü hesap Allah’a aittir, kimin manevi olarak nasıl bir halde olduğunu biz bilemeyiz. Belki o küçümsediklerimiz Allah katında bizden daha değerlidir, Allah’a daha yakındır, nerden biliyoruz bunu! Bu yüzden bize düşen; başkalarının hesabını görmek değil sadece kendi hesabımıza bakmak ve kendi hesabımızı görmektir.
Ellezîne yubelligûne risâlâtillâh: “O kimseler ki Allah’ın (gönderdiği ayetlerin) resullüğünü yaparlar (tebliğ ederler).” Ve yahşevnehu ve lâ yahşevne ehaden illâllâh: “Ve onlar sadece ondan (Allah’tan) haşyet duyarlar ve Allah’tan başkasından haşyet duymazlar.” Ve kefâ billâhi hasîbâ:617 “Ve hesap görücü olarak da Allah yeterdir.”
Summe inne aleynâ hisâbehum:618 “(Kim hayatı nasıl yaşarsa yaşasın) Sonra onların hesabı bize aittir.” Onlar hesabı bize verecekler, başkalarına değil! Ne kimse kimseye hesap sorsun ne de kimse kimseye hesap versin, herkes hesabını bize verecek, buyurdu Allah.
Bir de Allah seriu’l hisab olduğunu buyurur. Allah hesabı seri olarak görendir, daha doğrusu hesabı hemen görendir.619 Peki, Allah’ın hesabı hemen görmesini nasıl anlamamız gerekir?
Örnek vermek gerekirse; birine bir güzellik yaptığımızda yahut sadece gönül itibariyle ona merhamet ettiğimizde Allah’ın Rahman ve Rahim ismi o anda gönlümüze tecelli eder, bizim gönlümüzden de o rahmet ettiğimiz kulun gönlüne tecelli eder. İşte, Allah seriu’l hisab olduğu için hesabımızı anında görüp gönlümüze rahmetiyle tecelli etmiştir. Biz birine bir rahmet gösterdiysek Allah yaptığımız bu rahmete karşılık gönlümüze en az on katı kadar Rahim ismiyle, rahmetiyle tecelli etmiş olur, dolayısıyla biz de Allah’ın Rahim ismiyle güzelleşiriz. Bu aynı şekilde selam için de geçerlidir. Biz birine selam verdiğimizde Allah da anında tecelli edip bizi selamette kılar.
Allah seriu’l hisabtır, hesabı hemen görüp karşılığını verendir. Allah’ın hesabı sadece kıyamete kalmaz. Herkesin amel defteri kendi boynundadır. Kıyamet günü boynumuzdaki defterimiz, kitabımız açılır ve dünyadayken ne yaptığımızı hatta neyi ne niyetle yaptığımızı görürüz. Nasıl ki amelimiz, defterimiz boynumuza asılıysa bir de Allah’ın gönlümüze yaptığı muamele vardır; yani Allah hesabımızı görüp kazandığımızı bize hemen ikram eder.
Bu sadece yaptığımız güzellikler için değil aynı şekilde yaptığımız yanlışlar için de geçerlidir. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v) Efendimiz “kul bir günah işlediğinde, bir yanlış yaptığında kalbine, manevi tarafına bir leke gelir. Bu yüzden bir yanlış yaptığınızda hemen bir güzellik yapın, bir sevap işleyin ki yaptığınız güzellik o lekeyi silsin”620 buyurmuştur. Evet, Allah hesabı anında görür; yani yanlış yaptığımızda gönlümüzde leke olur, güzel yaptığımızda da gönlümüze Allah’ın güzelliği, rahmeti, isimleri tecelli eder.
Ulâike lehum nasîbun mimmâ kesebû vallâhu serîul hısâb:621 “İşte onlara onlar için kazandıklarından bir nasip vardır. Allah seriu’l hisabtır (hesabı hemen görendir).”
Summe ruddû ilâllâhi mevlâhumul hakk: “Sonra onlar (Kıyamet günü) hak olan mevlalarına döndürülürler.” E lâ lehul hukmu ve huve esraul hâsibîn:622 “Dikkat edin (bunu anlayın ki) hüküm onundur ve o (Allah) hesabı en seri olarak görendir.”
Li yecziyallâhu kulle nefsin mâ kesebet: “Herkes neyi kazanmışsa Allah onun karşılığını ona verecek.” Biri güzellik yapmışsa mükâfatını alacak, yanlış yapmışsa da cezasını çekecek. İnnallâhe serîul hisâb:623 “Muhakkak ki Allah hesabı seri olarak anında görendir.”
El yevme tuczâ kullu nefsin bimâ kesebet: “Bugün herkesin kazandığı her neyse onunla mükâfatlandırılacak veya cezalandırılacak.” Lâ zulmel yevm: “Bugün zulüm yoktur.” İnnallâhe serîul hisâb:624 “Muhakkak ki Allah seriu’l hisabtır (hesabı anında görendir).”
Allah Hasib ismiyle tecelli ederken bir de “Allah sizi her şeyden hesaba çeker” buyurmuştur. Lillâhi mâ fîs semâvâti ve mâ fîl ard: “Göklerde ve yerde her ne varsa Allah’ındır (Allah’a aittir).” Ve in tubdû mâ fî enfusikum ev tuhfûhu: “Nefsinizdekini (gönlünüzdekini) ister gizleyin, ister açığa vurun (ister gizleyin, ister söyleyin Allah onu bilir).” Yuhâsibkum bihillâh:625 “Allah sizi onunla hesaba çeker.”
Allah, kendi nefsinizden gizlediklerinizden de sizi hesaba çeker. İster gizleyin, ister açıklayın, başkaları bunu ister bilsin, ister bilmesin Allah hepsini bilir, bununla beraber Yuhâsibkum bihillâh: “Allah sizi onunla hesaba çeker” buyurduğu gibi Allah sizi ondan hesaba çeker.
Allah; “gönlünü, nefsini temizle, tezkiye et. Hz. İnsana yakışmayan fikirlerle, düşüncelerle huzura gelme” buyuruyor. Allah ayet-i kerimede “Kıyamet günü Allah’ın huzuruna ancak nefsini tezkiye etmiş olanlar, ancak selim bir kalp ile gelenler kurtuluşa erer (kalbini selamete erdir)”626 buyurmuştur. Bu yüzden Kıyamet günü kurtuluşa ermek istiyorsan nefsini tezkiye et, gönlünde rabbin olsun, rabbini istemek, ebedi hayatını kazanmak olsun.
Elbette ki Allah settardır, hafizdir, seni yanlıştan muhafaza eder. Şayet rabbine karşı samimi olursan Allah senin yanlış düşüncelerini örter. Ve kefa billâh:627 “Allah sana kâfidir.” Allah senin için kâfidir, yanlışını örter ve hatanı yüzüne vurmaz; ama bununla beraber senden kendini düzeltmen için bir çaba, gayret göstermeni de ister. Sen çabanı, gayretini sarf edip Hz. İnsana yakışmayan, Kıyamet günü karşına gelmesini istemediğin şeylerden gönlünü temizlemeye çalışırsan Allah mutlaka sana yardım eder. Eğer böyle yapmazsan Allah düşündüğün o yanlışları senin karşına getirir ve “neden böyle düşündün” deyip seni ondan hesaba çeker. “Neden böyle konuştun” diye değil “neden böyle düşündün” diye seni hesaba çeker.
Fe yağfiru limen yeşâ’: “(Allah hesaba çeker) Ama dilediğini de mağfiret eder.” Onu siler ve o yanlış hiç olmamış gibi muamele eder. Ve yuazzibu men yeşâ’: “Dilediğine de azap eder.” Tabi, Allah’ın dilemesi keyfi bir muamele değildir.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Mağfirete ermek istiyorsan rabbinden mağfiret dilemen, fiili olarak da çabanı gösterip nefsini Kıyamet günü karşına gelmesini istemediğin yanlış fikirlerden, düşüncelerden temizlemeye çalışman gerekir. Böyle yaptığın takdirde istiğfar etmiş olursun, böylelikle Allah da seni mağfiret eder. Ve yuazzibu men yeşâ’: “Dilediğine de azap eder.” Yani sen rabbini ciddiye almaz, nefsini yanlış düşüncelerden temizlemezsen bu durumda azabı hak edersin; çünkü sen yanlış, kötü fikirlerine devam ederek Allah’ın seni bunlardan hesaba çekip sana azap etmesini istiyorsun demektir. Allah da “nefsinle beraber olup azap görmeyi istersen sana öyle muamele ederim haberin olsun” buyurdu.
Vallâhu alâ kulli şey’in kadîr:628 “Muhakkak ki Allah her şeye kadirdir.” Hiçbir şeyi Allah’tan gizleyemezsin; çünkü Allah senin nefsindekini, gönlündekini, fikrini, düşünceni senin önüne koymaya ve seni hesaba çekmeye kadirdir, bunu asla unutmaman gerekir!
Allah, Kıyamet gününde kullarına “bugün sen kendine hesap görücü olarak yetersin, hesabını kendin gör” buyurur ve hesabı kula teslim eder. Şimdi de bu ayeti anlamaya çalışalım inşallah.
İkra’ kitâbek: “Kitabını oku!” Kıyamet günü ona kitabını oku denilir. Kefâ bi nefsikel yevme aleyke hasîbâ:629 “Bugün sen kendi nefsine (kendi kendine) hesap sorucu olarak yetersin.” Allah, insana ahirette kendi kendine yeterli olduğunu söylediyse o halde insan kendi kendine yeterlidir. Aynı şekilde dünyadayken de hesap sorucu, hesap görücü olarak herkes kendine yeterdir, yeterli olmaması ona zulüm olur. Bu yüzden insan hesabını Allah’a, Allah’ın vahyine göre gördüğünde Kıyamet günündeki hesabını net olarak bilir. Bunu bilmeyen hiç kimse yoktur. Herkesin aklı bu kadar çalışır. Herkes Allah’ın ayetlerini bildiği kadarıyla kendine hesap sorucu olarak yeter. Sadece Fatiha’yı bilse bile kendisine Fatiha üzerinden hesap sorabilir ve sorunca bu hesabının sonucunu bilir, anlar.
Hesap sorucu olarak sen kendine yetersin. Kitabını oku, kitabın senin amelindir. Amelini kendi kitabına sen yazmışsın ve onu sen okuyacaksın. Kıyamet günü gelmeden kitabımızı şimdi okumamız gerekir.
“Ben hesabımı anlamadım, aklım buna yetmedi” diyen biri için yeminle söylüyorum ki Allah ona hesap sormaz; çünkü aklı ancak bu kadar çalışıyordur. Akılsıza hesap sormak da hiç Allah’a yakışır mı! Bu yüzden biri hesabını anlamadıysa hiç endişe etmesin, o direkt olarak cennete gider; ama hesabını anlıyor, buna rağmen anlamazlıktan geliyorsa, işin farkında olduğu halde “farkında değilim” diyor, gözünü, kulağını, gönlünü kapatıyorsa o zaman kendine yazık ediyor demektir. Bu, insana yakışan bir durum değildir.
İnsan hesap sorucu olarak kendine yeterdir. Hiç başkasından bir şey öğrenmesine gerek yoktur; çünkü onun amel kitabı kendi önündedir, elindedir. Bununla beraber dünyadayken kitabını değiştirmek gibi bir imkânı vardır, ahirette ise böyle bir imkânı yoktur.
Peki, kul kendi kitabını nasıl değiştirir?
Biri herhangi bir günah işlediğinde, yanlış veya zulüm yaptığında “ya rabbi! Ben kendime zulmettim, ben yanlış yaptım ve pişman oldum” demelidir. Kâlâ rabbenâ zalemnâ enfusenâ:630 “Dediler ki: Biz kendimize zulmettik.” Lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn:631 “(Ya rabbi) Senden başka ilah yoktur, subhan sensin, ben kendime zulmettim.” Biri “her türlü noksanlıktan beri olan ve her türlü güzelliğe sahip olan sensin ya rabbi! Ben ise senin aciz ve zayıf kulunum ve ben kendime zulmettim. Sen benim rabbimsin, yanlışımı sil, ört ya rabbi” dediğinde Allah onun yanlışını siler; çünkü Allah “böyle yaparsanız yanlışınızı silerim” deyip kuluna söz vermiştir. Sözüne Allah’tan daha sadık kim vardır.632 Demek ki istediğimizde kitabımızı değiştirebiliyormuşuz! Bu yüzden kitabımızda güzel şeyler olsun istiyorsak o halde güzel şeyler yapıp kitabımıza güzelliği yazdırmamız gerekir; çünkü kitabımızı değiştirmek bizim elimizdedir.
Yarın, Kıyamet günü kitabımızı elimize aldığımızda pişman olmamak için hesabımızı bugün görmemiz lazım. Öyle ki o gün geldiğinde kitabımızı görünce tabiri caizse şoka uğramayalım. Şu an için şoka uğrayacak bir durumumuz yoktur; çünkü kitabımız belli, hesabımız bellidir, hepsi an be an önümüzdedir ve onu değiştirebiliriz; ama o gün geldiğinde kitabımızı, hesabımızı değiştirecek bir imkânımız olmaz.
Herkes kendi günahını, nerede yanlış yaptığını bilir, herkesin düştüğü bir çukur vardır ve bunun da farkındadır. Kendine dönüp yanlışını, günahını anlasa ve rabbine tövbe etse Allah onu mutlaka affeder ve yanlışını örter. Bu nedenle bütün günahlarımıza tövbe edelim ve temizlenelim; çünkü tövbe edince tertemiz oluruz.
İnsan beşerdir, insanda manevi olarak çukur olmazsa olmaz; çünkü çukur olmasa manevi yolculuk olmaz. Aynı şekilde imtihan olmasa kazanma imkânı olmaz. Bu yüzden bütün bunların olması gerekir; yani nefsin arzuları, istekleri bir taraftan, dünya bir taraftan, insanlar diğer taraftan bizi çekecek ki biz bütün bunlara rağmen kendimizi Allah’a çekelim ve kazanalım.
Evet, Allah’ın El Hasib ismini ayetlerde geçtiği gibi anlamaya çalışıyorduk, devam edelim.
Hitap, Resulullah (s.a.v) Efendimiz’edir. Ve lâ tatrudillezîne yed’ûne rabbehum bil gadâti vel aşiyyi yurîdûne vechehu: “O sabah akşam rablerinin veçhini (cemalini, yüzünü) dileyerek isteyenleri yanından kovma!” Rabbinin cemalini isteyenleri yanından kovma! Onların halleri, durumları her ne olursa olsun şayet rablerinin cemalini istiyorlarsa o halde senin yerin onların yanı, onların yeri de senin yanındır, bu yüzden onları yanından kovma! Mâ aleyke min hısâbihim min şey’: “Onların hesabından sana bir şey yoktur.” Bir yanlış yaptıklarında onların bu yanlışının, eksiğinin hesabından sen sorumlu değilsin. Ve mâ min hisâbike aleyhim min şey’: “Senin hesabından da onlara bir şey yoktur.” Yani her birinizin hesabı kendinize aittir.
Bize tabi olan kardeşlerimiz de biz de buna dâhiliz. Herkes kendi hesabını yapmalı, başkasının hesabını yapmamalıdır; çünkü hiç kimse kimsenin hesabından sorumlu değildir. Allah, Resulullah (s.a.v) Efendimiz’e bile hitap edip “onların hesabından sana, senin hesabından da onlara bir şey yok” buyurduysa o halde kimse kimsenin hesabını görmemeli ve sadece kendine bakmalıdır.
Fe tatrudehum fe tekûne minez zâlimîn:633 “Onları yanından kovarsan o zaman zalimlerden olursun.” Söz konusu âbdiyet olunca, Allah’ın ayetlerini tebliğ etmek, risalet olunca Allah hiç kimseye hoşgörü göstermez, taviz vermez, hiç kimseye bu konuda torpil yapıp “sen onları kovabilirsin” demez. Düşünün ki Allah Resulullah (s.a.v) Efendimiz’e hitap edip “onları yanından kovarsan zalimlerden olursun” buyuruyor! İşte, söz konusu âbdiyet olduğunda Allah’ın kimseye nasıl da taviz vermediğini, torpil yapmadığını, bir kulunu başka bir kulu için atmadığını buradan anlamamız gerekir.
Neden?
Çünkü o kul, Allah’ın cemalini istiyor. Hiç Allah’ın cemalini kazanmak için çaba, gayret sarf eden biri kovulur mu! Allah’ın resulünün kimseyi kovmak gibi bir hakkı, yetkisi yoktur. Aynı şekilde sahabelerin de birbirlerini kovma yetkileri yoktur. Elbette ki her birinin halleri, bulundukları makamları bir değildir; ama bırakın sahabeleri Allah Resulullah (s.a.v) Efendimiz’e bile bu hakkı tanımaz. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitaben “şayet rabbinin cemalini isteyenleri yanından kovarsan zalim olur, zulmetmiş olursun” buyurdu Allah. O kişinin bin türlü eksiği de olsa bu böyledir.
Bu yüzden biri dergâha gelip “ben rabbimi istiyorum” dediğinde bizim için artık iş bitmiştir. Hatası, eksiği, kusuru ne olursa olsun “o bizim başımızın tacıdır.” Bitti! Rabbini sevenden ve onu isteyenden daha güzel kim vardır! İstediği kadar hataya batmış, her türlü yanlışı yapmış olsun, hiç fark etmez, hatta sarhoş olarak dergâha gelse bile benim için fark etmez. Zaten kardeşlerimiz benim herkese hiçbir ayrım yapmadan böyle muamele ettiğimi biliyor.
Peki, neden böyle davranıyorum?
Çünkü dergâha gelmişse temizlenecek ve düzelecek. Benim işim zaten onu temizlemektir, nefsini tezkiye edip onu Allah’ın isimleriyle, güzelliğiyle güzelleştirmektir. Bu yüzden arkadaşlar bize yardım etmek istiyorsa o halde kardeşlerine yardım etsinler. Böyle yaparlarsa bana destek olmuş, yardım etmiş olurlar. Yoksa birbirlerini eleştirip çekiştirmekle, birbirlerini yermekle bana yardım etmiş olmazlar. Yardım böyle değildir!
Yevme izin tu’radûn: “O gün (Kıyamet günü Allah’a) arz olunursunuz.” Lâ tahfâ minkum hâfiyeh:634 “Öyle ki hiçbir gizli haliniz kalmaz.” Allah sizi huzuruna aldığında hiçbir haliniz, hiçbir şeyiniz Allah’a gizli kalmaz; yani Allah hepsini önünüze koyacak. Allah’ın size rahmet edip yanlışınızın üstünü örtmesi, sizi hiç yanlış yapmamışsınız gibi kabul edip yanlışınızdan dolayı sizi hesaba çekmemesi ayrıdır, yoksa Allah hiçbir gizli halinizi bırakmaz, hepsini önünüze koyar.
Fe emmâ men ûtiye kitâbehu bi yemînihî: “(O gün) Kim kitabını sağdan almışsa.” Fe yekûlu hâumukraû kitâbiyeh:635 “(O kitabını sağdan alan kimse arkadaşlarına, akrabalarına, beraber olduğu etrafındaki insanlara) Der ki: Alın kitabımı okuyun.” Kitabını sağından alanlar o gün yakınlarına kitaplarını gösterirler; çünkü kitaplarını şerefle taşıyor, kitaplarından dolayı iftihar ediyorlar. Bu yüzden de yakınlarına “alın kitabımı okuyun” derler.
İnnî zanentu ennî mulâkin hisâbiyeh: “Çünkü ben hesabıma kavuşacağımı (bugün hesabımın görüleceğini) biliyordum (ve bu hesaba göre yaşamıştım) der.” Fe huve fî îşetin râdiyeh:636 “Artık o hoşnut olacağı (razı olacağı) bir hayattadır.” Onun için razı olacağı bir hayat başlıyor. Artık o kul, Allah’tan, Allah da ondan razı olmuştur.
Fî cennetin âliyeh: “O, âli olan cennetlerdedir.” Onun yeri cennettir. Kutûfuhâ dâniyeh: “Cennetin nimetlerinin (meyvelerinin) vakti (zamanı) gelmiştir.” Onun için cennetin zamanı gelmiştir. Kulû veşrebû henîen bimâ esleftum fîl eyyâmil hâliyeh:637 “(Onlara) Geçmiş günlerde (dünyada hayatınızı yaşarken) o yaptığınız işlerden dolayı ebediyen afiyetle yiyin, için denilir.”
Ve emmâ men ûtiye kitâbehu bi şimâlihî: “Ama o kitabını soldan alan kimseler.” Fe yekûlu yâ leytenî lem ûte kitâbiyeh: “Ne olurdu (keşke) hiç kitabım bana verilmeseydi (hiç kitabımı almasaydım) der.” Ve lem edri mâ hisâbiyeh: “Hesabımın ne olduğunu hiç bilmeseydim.” Yâ leytehâ kânetil kâdiyeh:638 “Ne olurdu (keşke ölümle) her şey bitmiş olsaydı (hesap hiç olmasaydı)!”
Hesabımızı henüz dünyadayken görmezsek sonra Kıyamet günü kitabımız solumuzdan verildiğinde cehenneme yuvarlanırız! Bu ayette dikkat edilmesi gereken bir durum vardır ve bunu asla göz ardı etmememiz gerekir. Kıyamet günü kitabını solundan alanlar dünyadayken “ben mü’minim, Müslümanım” diyenlerdir; çünkü Allah kâfirler ve müşrikler için hesap tutmadığını, onlara Kıyamet günü hesabın olmadığını buyurmuştur.639 Dolayısıyla onlar imanlarını kaybettikleri için ebediyen kalmak üzere direkt olarak cehenneme giderler. Kıyamet günü kitabı sol eline verilenler mü’min olduğunu söyleyip tartısı, günahı ağır gelenlerdir; yani hesabını burada yapmayanlar, dünyadayken hesabını önüne koyup hesabını görmeyenlerdir. Bu yüzden Kıyamet günü “keşke kitabım elime hiç verilmeseydi” dememek için henüz fırsatımız varken hesabımızı önümüze koyup hesabımızı düzeltelim; çünkü şu an kalem bizim elimizdedir.
Allah hesapla ilgili olarak bir de hesabı yanlış yapmamamızı buyuruştur. Em hasibtum en tedhulûl cenneh: “Yoksa siz cennete gireceğinizi mi hesap ediyorsunuz?”
Allah neden “yoksa siz cennete gireceğinizi mi hesap ediyorsunuz” buyurdu?
Allah’ın bu ayetle bize öğretmek istediği bir şey vardır; yani cennete gitmek istiyorsan bil ki bunun şartları vardır. Bu yüzden hesabı doğru yapman gerekir. Yoksa cennetin gereğini yerine getirmeden cennete gireceğini hesap etme! Bundan dolayı Allah “yoksa siz cennete gireceğinizi mi hesap ediyorsunuz” buyurdu. Ve lemmâ ye’tikum meselullezîne halev min kablikum: “O sizden önce geçenlerin başına gelenler sizin de başınıza gelmeden.” Onların yaşadıklarını siz de yaşamadan cennete gideceğinizi mi hesap ediyorsunuz! Böyle hesap etmeyin, buyurdu Allah. Messethumul be’sâ’: “Onlara sıkıntı (kötülükler) dokunmuştu.” Ved darrâ’: “Belalar (hastalıklar dokunmuştu).” Ve zulzilû: “(Onlar) Sarsılmışlardı.” Manevi olarak gönüllerinde zelzele olmuştu. Hattâ yekûler resûlu vellezîne âmenû meahu: “Öyle ki (onların arasındaki Allah’ın) resulü ve onunla beraber olan mü’minler dediler ki.” Metâ nasrullâh: “Allah’ın yardımı nerde kaldı?” Onlar “Allah bize yardım etmeyecek mi” diyecekleri kadar sıkıntılar, belalar, yaşadılar ve sarsıldıkça sarsıldılar. E lâ inne nasrallâhi karîb:640 “Dikkat edin! Allah’ın yardımı yakındır.”
Allah’ın yardımı nerde kaldı diyecek kadar sarsıldıkça sarsılmışsan eğer Allah seni müjdeleyip “Allah’ın yardımı yakındır, sana yardımım mutlaka gelecek” buyurdu. Bu durumda sana düşen sabredip dayanmaktır, isyan edip “rabbim neden bana böyle muamele etti, bu neydi başıma geldi” dememektir. Yoksa sen öncekilerin yaşadığını yaşamadan cennete gireceğini mi hesap ettin! Hesabı böyle yaptıysan bil ki bu hesabın doğru bir hesap değildir; çünkü onların yaşadığını yaşamadan cennete giremezsin.
Allah her bir kulunu imtihana tabi tutup onu musibetle, hastalıkla, belayla sarstıkça sarsar ve o kul da “Allah’ın yardımı nerde kaldı” diyecek kadar sarsılır; ama “Allah’ın yardımı yakındır. Merak etme, ben seni unutmadım, unutmam” buyurdu Allah.
Allah, kuluna musibetle, hastalıkla muamelede bulunuyorsa kulu kazansın, büyüklüğünü göstersin ve her anda “rabbim” desin diyedir.
Em hasibtum: “Yoksa şöyle mi hesap ediyorsunuz?” En tedhulûl cenneh: “Cennete gireceğinizi mi (hesap ediyorsunuz)?” Ve lemmâ ya’lemillâhullezîne câhedû minkum: “Allah sizin içinizden (Allah yolunda) cihad edenleri belli etmeden.” Ve ya’lemes sâbirîn:641 “Sabredenleri belli etmeden.” Cennete gireceğinizi mi sanıyor, öyle mi hesap ediyorsunuz!
Allah sizi mutlaka imtihana tabi tutar. Sizi tabi tuttuğu imtihanlarla Allah yolunda cihad edip etmediğinizi, bununla beraber sabredip etmediğinizi ortaya koyacak ve size sizi gösterecek. Bu yüzden Allah için gereken çabayı, gayreti sarf edip etmediğinizi, gelen sıkıntılara, musibetlere, belalara, dedikodulara, iftiralara karşı cehd ederken, sabredip etmediğinizi belli etmeden cennete gireceğinizi mi sandınız, buyurdu Allah.
Yani “cehd edip Allah’ın seni tabi tuttuğu imtihanlar karşısında gerekeni yapar ve sabrını ortaya koyarsan cennete girersin. Yoksa cennete giremezsin! Böyle bir hesap yapma! ‘Ben iman ettim’ demekle kurtulacağını ve imtihana tabi tutulmadan cennete gireceğini hesap ediyorsan bil ki bu hesabın yanlış bir hesaptır” buyurdu Allah.
E fe hasibellezîne keferû: “O kâfirler şöyle mi hesap ediyorlar?” En yettehızû ibâdî min dûnî evliyâ’: “Benden başka benim kullarımı kendine dostlar (veliler) edinecekler.” İnnâ a’tednâ cehenneme lil kâfirîne nuzulâ:642 “Doğrusu biz cehennemi kâfirler için hazırladık, (kâfirleri) cehennemde misafir edeceğiz.” Nuzulâ: “Onlar cehennemin misafirleridir.”
Allah; kendisinden başka dostlar edinenlere, Allah’ı bırakıp Allah’ın berisinde başkalarının dostluğunu Allah’ın dostluğuna tercih edenlere “kâfir” dedi. “Falancalar benden darılmasın, onlarla dostluğumuz bozulmasın, Allah bir şey olmaz” demek Allah’tan başka dostlar edinmektedir. Tabi, şeytan böyle bir durumda insanı hemen Allah’ın rahmetiyle kandırıp “bir şey olmaz, Allah afuvvdur, seni affeder, rahmandır, rahimdir, böyle yapsan da bir şey olmaz, Allah seni bağışlar” der, yahut sağdan yaklaşıp “sen onlara yakın olmak için böyle yapıyorsun, belki böyle yaparsan onların hidayetine vesile olursun” der. Bunların şeytanın hilesi olduğunu bilmemiz ve hiç kimsenin dostluğunu Allah’ın dostluğunun önüne geçirmemeye çok dikkat etmemiz gerekir.
Evet, Allah’tan başka dostlar edinenlerin Allah kâfir olduğunu buyurdu. Mü’min, Allah’ın berisinde dostlar edinemez, aynı şekilde kâfirleri de dost edinemez; çünkü Allah ayet-i kerimelerde “sizin veliniz (dostunuz) Allah’tır, resulüdür, mü’minlerdir.” “Kâfirleri dost edinmeyin, edinirseniz siz de onlar gibi olursunuz”643 buyurmuştur. Bu yüzden mü’minlerin, kâfirleri dost edinmemesi gerekir.
E fe hasibtum ennemâ halaknâkum abesâ: “Siz sizi boş yere yarattığımızı mı hesap ediyorsunuz?” Sanki sizin üzerinizde bir muradımız yok da sizi boş yere yarattığımızı mı hesap ediyorsunuz! Ve ennekum ileynâ lâ turceûn:644 “Yoksa huzurumuza geri getirilmeyeceğinizi mi (hesap ediyorsunuz)!” Hesabını veremeyeceğiniz bir hayat yaşayarak halinizle böyle mi demek istiyor, huzurumuza getirilmeyeceğinizi mi hesap ediyorsunuz!
E hasiben nâsu en yutrakû en yekûlû âmennâ: “Yoksa insanlar ‘biz iman ettik’ dedikten sonra onları bırakacağımızı mı hesap ediyorlar?” Onlara “tamam, siz iman ettiniz, artık mü’minsiniz” diyeceğimizi ve onları öylece bırakacağımızı mı zannediyorlar! Ve hum lâ yuftenûn:645 “Onları imtihan etmeden.” İnsanlar “biz iman ettik” dedikten sonra onları imtihana tabi tutmadan öylece bırakacağımızı mı zannediyorlar.
Ve lekad fetennâllezîne min kablihim: “And olsun ki onları imtihana tabi tutmadan.” Kendilerinden öncekileri de imtihana tabi tutmuştuk aynı şekilde onları da imtihana tabi tutacağız. Fe le ya’lemennâllâhullezîne sadakû: “Allah o sadık olanları ortaya koymadan (onlar da kendini bilmeden).” Ve le ya’lemenel kâzibîn:646 “O yalancıları da ortaya koymadan (cennete gireceklerini mi zannediyorlar).” Hiç kimse Allah onu imtihana tabi tutmadan, o da bu imtihanlara karşı gereğini yapıp imanını ispatlamadan mü’min olmaz, cennete giremez. Allah onu mü’min olarak kabul etmez.
Allah geçmiştekileri imtihana tabi tuttuğu gibi aynı şekilde bütün kullarını da imtihana tabi tutacak. Böylelikle insan bu imtihanlarla ya sadakatini ya da yalancılığını ortaya koyacak. Allah sadıklarla yalancılar birbirinden ayrılsın ve imanını ispatlayanlarla imanı sadece ağzında, dilinde olanlar bilinsin, anlaşılsın diye insanları imtihana tabi tutar.
Allah, kullarını zaten biliyor. Allah imtihana tabi tutuyor ki yalan söyleyenler yalancı olduğunu bilsin ve yalanından vazgeçip doğru yapsın, böylelikle sadıklardan olsun aynı şekilde sadık olanlar da sadıklığını bilsin ve bu sadakatini artırsın. Bu nedenle Allah, imanı sadece ağzında, dilinde olanlar bilinsin ve sadık olanlar anlaşılsın diye insanları imtihana tabi tuttuğunu buyurdu.
Em hasibellezîne ya’melûnes seyyiâti en yesbikûnâ: “Yoksa o kötülükleri yapanlar bizden kaçabileceklerini mi hesap ediyorlar?” Sâe mâ yahkumûn:647 “Ne kötü hüküm veriyorlar!” Hesapları ne kötüdür!
Men kâne yercû likâallâh: “Her kim ki Allah’a kavuşmayı istiyorsa.” Fe inne ecelallâhi leâtin: “Muhakkak ki o an gelecek.” Herkes için böyle bir an vardır. Ve huves semîul alîm:648 “O her şeyi işiten ve her şeyi bilendir.” Kendisine kavuşmayı isteyenlerin duasını, feryadını işitendir ve kendisine kavuşma anı mutlaka gelecektir.
Ve men câhede fe innemâ yucâhidu li nefsih: “Her kim ki cihad ederse (Allah’a kavuşmak, vasıl olmak için çaba, gayret sarf ederse) bunu kendisi için yapmıştır.” Allah baştaki ayette kendisine kavuşmakla ilgili olarak “muhakkak ki o an gelecek” buyurmuştu. Demek ki Allah’a kavuşmak için onun yolunda cihad edip çaba, gayret sarf etmek gerekiyormuş! Biri Allah yolunda cihadını yapar; yani çabasını, gayretini sarf ederse rabbine kavuşmayı kazanır. Dolayısıyla bu cihadı yapanlar çabasını, gayretini kendisi için sarf etmiştir; çünkü kazanacak olan Allah değildir, kendisidir. Yoksa Allah’ın ayet-i kerimede İnnallâhe le ganiyyun anil âlemîn:649 “Muhakkak ki Allah âlemlerden müstağnidir” buyurduğu gibi Allah’ın hiçbir şeye ve hiç kimseye ihtiyacı yoktur. Allah kulundan çaba, gayret sarf etmesini buyuruyorsa bu, kulun kendisi içindir.
Vellezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “Onlar ki (Allah yolunda cihad ederken) iman eder ve salih amel işlerler.” Le nukeffirenne anhum seyyiâtihim: “Biz de onların günahlarını inkâr ederiz.” Dikkat edilirse Allah onları mağfiret ederiz yahut günahlarını örteriz, affederiz buyurmadı. Bunun yerine Le nukeffiranne: “(Günahlarını) İnkâr ederiz” buyurdu. Allah bir kulu için “bu kulum yanlış yapmadı” derse kim onun hakkında “o yanlış yapmış” diyebilir? -Hiç kimse diyemez; çünkü Allah “kulum bu yanlışı yapmadı” dediyse kul böyle bir yanlış yapmamıştır. Bununla beraber Allah “kulum bunu yapmadı” dediğinde aynı şekilde insanların gönlünden de o kula karşı olan bütün zannı siler. Le necziyennehum ahsenellezî kânû ya’melûn:650 “Bir de onlara yaptıklarının en güzeliyle muamele eder, karşılık veririz.” Çünkü onlar rablerini istiyor, rablerine kavuşmayı istiyorlar.
Em hasibellezînecterahûs seyyiât: “Yoksa o kötülük işleyenler (yanlış yapanlar) şöyle mi hesap ediyorlar?” En nec’alehum kellezîne âmenû ve amilûs sâlihâti sevâ’: “Onları iman edip salih amel işleyenlerle bir tutacağımızı mı (hesap ediyorlar)?” İman edip salih amel işleyenler ile imanı dilinde, ağzında olup kötülük yapanları bir tutacağımızı mı düşünüyorlar, böyle mi hesap ediyorlar! Mahyâhum ve memâtuhum: “Hayatlarında ve ölümlerinde (onların hem dünya hayatlarında hem de ölümlerinde).” Hayattaki ve ölümden sonraki hallerinde onları bir tutacağımızı, onlara aynı muameleyi yapacağımızı mı hesap ediyorlar! Sâe mâ yahkumûn:651 “Ne kötü hüküm veriyorlar!” Allah iman edip salih amel işleyenlerle diğerlerini bir tutmaz. Ne dünya hayatında, ne ölümlerinde ne de ahirette onları bir tutar. Bu yüzden onlara yapacağı muamele de farklıdır. İman edip, salih amel işleyenler dünyada da, ölümlerinde de, ahirette de saadettedirler, ötekiler ise hem dünyada hem de ahirette kaybetmişlerdir.
Em hasibellezîne fî kulûbihim maradun: “Yoksa onların kalplerinde bir hastalık mı var (hala bunu anlamadılar mı)?” En len yuhricallâhu edğânehum:652 “Allah’ın, onların (o gönlündeki, nefislerindeki) kinlerini ortaya çıkarmayacağını mı (zannediyorlar)?”
Vellezîne yasilûne mâ emerallâhu bihî en yûsal: “O kimseler ki Allah’ın birleştirilmesini emrettiğini birleştirirler.” Yani Allah’ın vahyini Allah’tan ayırmaz, Allah’ın vahyinin yerine başka bir şeyi koymazlar. Ayetleri okuduklarında “bunu Allah söyledi” deyip öyle iman ederler. Aynı şekilde peygamberi Allah’tan, Allah’ın kitabından ayırmazlar. Peygamber canlı Kur’an demektir. Bu yüzden peygamberi Kur’an’dan bağımsız görüp peygamberle Kur’an’ı birbirinden ayırmazlar. Bununla beraber dünyayla ahireti birbirinden ayırmazlar; çünkü dünya ahiretin tarlasıdır. Allah bunların birleştirilmesini emredip bunları birbirine bağlayın, buyurdu.
Onlar ki Allah’ın birbirine bağlanmasını emrettiği şeyi birbirine bağlarlar. O halde hayatı yaşarken başına her ne gelirse gelsin onun bir imtihan olduğunu bilmen, dolayısıyla onu hemen Allah’a, Allah’ın takdirine, kendi kulluğuna bağlaman gerekir.
Nasıl?
Allah seni herhangi bir şeyle imtihana tabi tuttuğunda “rabbim beni ben kazanayım diye imtihana tabi tuttu” deyip başına gelen her imtihanı böyle görürsen işte o zaman yaşadığın olayları Allah’a, Allah’ın takdirine, kendi kulluğuna bağlamış olursun.
Ve yahşevne rabbehum: “Ve onlar rablerinden haşyet duyarlar.” Rablerine saygı duyarlar, rablerinin azametini bilir, onun huzurunda haşyet duyarlar. Ve yehâfûne sûel hisâb:653 “Ve bir de onlar hesabın kötüsünden korkarlar.” Hesabımız kötü olmasın diye titrerler, korkarlar. Bunlar mü’minlerdir. Kıyamet günkü hesaplarından korkanlar hesaplarını dünyadayken verirler, dolayısıyla da ahirette korkmazlar; çünkü dünyadayken korktukları için hesaplarını buna göre yapmış ve hayatı da bu hesaba göre yaşamışlardır.
Rabbenâğfirlî: “Rabbimiz! Bizi mağfiret et!” Ve li vâlideyye: “Ve anamı, babamı (mağfiret et)!” Ve lil mu’minîn: “Ve mü’minleri de (mağfiret et)!” Yevme yekûmul hisâb:654 “O kalktığımız hesap gününde (bize yardım et, bizi mağfiret et)” diye dua ederler. Fe sevfe yuhâsebu hisâben yesîrâ:655 “(Onlar) Kolay hesapla hesaba çekilecekler.”
Allah bir de hesaptan korkmayanların halini beyan etmiştir. Hesabını verememekten korkmayanlara Allah mü’min demez, bu yüzden böyleleri için mü’min denmez.
Şimdi de kimlerin hesaptan korkmadığını anlamaya çalışalım inşallah.
Fe mâ lehum anit tezkirati mu’ridîn:656 “Şimdi o zikirden, (insanı) temizleyenden (tezkiye eden, Kur’an’dan) yüz çevirirken onların bir mazeretleri mi var?” Neyi mazeret gösterip Allah’ın vahyinden yüz çeviriyorlar!
Ke ennehum humurun mustenfirah: “Sanki onlar ürkmüş yaban eşekleri gibidirler.” Ferrat min kasverah: “(Sanki onlar) Aslandan kaçar gibi kaçarlar.” Neyden kaçıyorlar? -Tabi ki Allah’ın ayetlerinden. Allah, ayetlerinden kaçanlar için aslandan kaçan yaban eşekleri gibidir, buyurdu. Bel: “Hayır!” Yurîdu kullumriin minhum en yu’tâ suhufen muneşşerah:657 “Onlardan her biri kendisine kitap verilsin mi istiyor?” Her birini peygamber yapalım ve onlara ayrı ayrı bir kitap mı verelim istiyorlar. Bu benim yaptığım meal değil herkesin yaptığı mealdir.
Bir de ayeti şöyle anlamak gerekir. En yu’tâ suhufen muneşşerah: “Her birinin önünde Allah’ın vahyinden başka bir kitap mı var?” -Elbette ki var. Allah, her birinin önünde vahyinden başka bir kitap mı olduğunu soruyor. Ayetlere bir de cevap vermemiz gerekir. Bu yüzden ne dememiz lazım? -Evet, ya rabbi öyledir. Her birinin elinde bir kitap var ve onu senin vahyinin önüne koymuşlar, ondan böyle yapıyorlar. Bu yüzden aslandan kaçan yaban eşekleri gibi senin ayetlerinden kaçıyorlar. Bunu ben söylemiyorum Allah söylüyor. “Onların önünde açılmış sahifeler mi var (bunun için mi böyle yapıyorlar)? Önlerindeki kitabı Allah’ın kitabına, ayetlerine tercih ettikleri için mi aslandan kaçan yaban eşekleri gibi Allah’ın ayetlerinden kaçıp temizlenmiyorlar!”
Allah cevap veriyor. Kellâ: “Hayır.” Allah şimdi de onların neden böyle yaptığının sebebini beyan ediyor. Bel lâ yuhâfûnel âhirah:658 “Onlar ahiretten korkmuyorlar.” Ahiretin hesabından korkmadıkları için böyle yapıyorlar.
Kellâ innehu tezkirah: “Hayır, bu (Kur’an) sizin için tezkiredir (öğüttür)” sizi temizler, tezkiye eder. Allah size nasihat ediyor. Fe men şâe zekereh:659 “Kim dilerse (Allah’ın) öğüdünü alır.” Allah’ın nasihatini alır ve üstünde düşünüp tefekkür eder.
Ve mâ yezkurûne illâ en yeşâallâhu, huve ehlut takvâ: “Bununla beraber Allah dilemedikçe (onlar Allah’ın ayetlerinden) öğüt (nasihat) almazlar. O (Allah) takva sahibidir.” Peki, öğüt alanlar kimlerdir? -Takva ehli olanlar, Allah’a karşı sorumluluğunu bilip kabul edenler Allah’ın vahyini dinler, ondan öğüt alır, başka kitapları Allah’ın kitabının önüne koymaz ve başka kelamları Allah’ın kelamına, sözüne tercih etmezler. Evet, Allah kendisinin takva sahibi olduğunu buyurdu. Ayet devam ediyor. Ve ehlul mağfirah:660 “Bir de (Allah) mağfiret sahibidir.”
Allah takva sahibidir; yani, Allah, kullarına karşı sorumluluğunu yerine getirendir. Kulları, Allah’ı dinlemese de, öğüt almasa da, nasihatini kabul etmese de “ben bilmedim, anlamadım” demesinler diye Allah, vahyini kullarına takvasından dolayı bir sorumluluk olarak ulaştırır. Bu, Allah’ın sorumluluğudur ve vahyini herkese ulaştırarak bu sorumluluğunu yerine getirir. Bununla beraber Allah mağfiret sahibidir; yani biri “ben takvayı, Allah’a karşı sorumluluğumu kabul ediyorum” dediğinde Allah onu mutlaka mağfiret eder.
Devamlı olarak “dünyanın öbür ucunda İslam’ın gitmediği, Kur’an’ın ulaşmadığı insanlara Allah nasıl muamele edecek” diye sorular sorulur.
Hâlbuki böyle bir şey yoktur. Bu ayetten Allah’ın vahyinin ulaşmadığı hiçbir yer olmadığını ve Allah’ın, vahyini mutlaka herkese ulaştırdığını anlamamız gerekir. Allah “ben sorumluluk sahibiyim, kuluma takvalı olmasını emrederken kendim de takva sahibiyim ve bu sorumluluğumu yerine getiririm. Bu yüzden mutlaka vahyimi kuluma ulaştırıp davetimi yaparım. Ben ona vahyimi ulaştırdıktan sonra ise tercih onundur. O isterse sorumluluğunu kabul edip iman eder, isterse de kabul etmez ve ayetlerimden yüz çevirir, onu bu konuda zorlamam” buyurdu.
En yeşâallâh: “Allah dilerse” demektir; yani, Allah, kulunu zorlarsa kul zaten mecburen gerekeni yapar; ama Allah böyle murad etmemiş, herkesin kendi tercihiyle Allah’a dönmesini istemiştir. Bu yüzden Allah hiçbir kulunu iman etmesi için zorlamaz. Bununla beraber Allah, kulunun iman etmeyeceğini bildiği halde takvalı olduğu için bu sorumluluğunun gereğini yerine getirip kuluna rabliğini yapar.
İnnehum kânû lâ yercûne hisâbâ:661 “Çünkü onlar hesabı beklemiyorlardı.” Böyle bir hesapla karşı karşıya geleceklerini beklemiyorlardı. Bu yüzden aslandan kaçan yaban eşekleri gibi Allah’ın ayetlerinden kaçıyorlar. Onların imanları ağızlarında, dillerindedir, bununla beraber takvaları; yani Allah’a karşı sorumlulukları yoktur; çünkü sorumluluklarını kabul etselerdi önce rablerini dinlerlerdi.
Demek ki biri ahiretten korkmuyorsa Allah’ın ayetlerini dinlemez ve ondan yüz çevirip kaçar. Böyle biri her ne kadar iman ettiğini söylese de aslında iman etmemiştir, onun imanı sadece dilindedir, gerçekte ise Allah’a karşı hiçbir takvası yoktur; çünkü Allah’a karşı sorumluluğunu bilseydi başkalarını değil rabbini dinler, ona karşı takvalı olurdu. Aynı şekilde hesabını başkalarına göre değil Allah’a göre yapardı.
Her zaman söylüyoruz; genel olarak baktığımızda ümmetin amel sorunu yoktur, iman sorunu vardır. Eğer rabbimize, rabbimizin ayetlerine, isimlerine iman etseydik o zaman Kıyamet günkü hesabımızdan korkar ve hesabımızı henüz dünyadayken vermeye çalışırdık. Bu yüzden öncelikle iman etmemiz ve takva sahibi olup Allah’a karşı sorumluluğumuzu kabul etmemiz gerekir. Öyle ki Allah’ın Hasib ismi üzerimizde tecelli etsin, böylelikle hesabımızı doğru yapalım ve Kıyamet günü hesabını veremeyenlerden, kitabını solundan alanlardan olmayalım.
Evet, hep beraber Allah’ın El Hasib ismini anlamaya ve Hasib isminin üzerimizde nasıl tecelli edeceğini anlamaya, öğrenmeye çalıştık.
Allah hepimizi Hasib isminin tecellisine mazhar eylesin inşallah! Allah bizi hesabını yapanlardan, henüz dünyadayken hesabını verenlerden eylesin inşallah! Allah bizi kitabını sağından alanlardan eylesin, solundan alanlardan eylemesin inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
