close

EL MUKİT

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini anlamaya ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalışıyoruz. Geçen sohbetimizde El Musavvir ismini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın El Mukit ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Allah’ın Mukit ismi; her şeye karşılığını veren, her amelin karşılığını veren, gerektiği anda gerektiği gibi kuluna muamele eden ve gereken anda yaratmış olduğu bütün canlıların rızkını veren demektir. Aynı zamanda ister hayır ister şer olsun kulun yaptığı her şey için kulunun imanına, ameline, ihlâsına, fikrine ve düşüncesine göre yaptıklarının karşılığını veren demektir.

İsterseniz sohbetimize Allah’ın El Mukit ismiyle ilgili ayetleri anlamaya çalışarak başlayalım inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Men yeşfa’ şefâaten haseneten yekun lehû nasîbun minhâ: “Her kim ki bir güzelliğe şefaat ederse (bir güzelliğe vesile olursa, sebep olursa) onun da ondan (vesile olduğu güzellikten) bir nasibi vardır.”

Allah mukittir, her şeyin karşılığını verendir; yani iyilik yapmış olmasan bile bir iyiliğe, güzelliğe vesile olduğunda o iyilikten nasibin olur. Nasibin de iyiliğe vesile olduğun kadarıyla, insanlar senden istifade ettiği kadarıyladır. Aynı şekilde toplu halde, cemaat halinde bir hizmet, bir güzellik yapıldığında o cemaatte bulunduğun, yardımcı olduğun ve güzel yaptığın kadarıyla cemaatin yaptığı iyilikten nasibin vardır, buyurdu Allah. Ve men yeşfa’ şefâaten seyyieh: “Her kim de bir kötülükte (bir günahta, bir yanlışta) şefaatçi olursa (yardımcı olursa).” Yekun lehu kiflun minhâ: “Aynı şekilde ona da ondan (o kötülükten) pay vardır.” Kötülüğün, zararın görüldüğü kadarıyla o kötülükten kendisine pay vardır. Ve kânallâhu alâ kulli şey’in mukîtâ:587 “Muhakkak ki Allah her şeyin karşılığını verendir.” Allah hesabı en ince ayrıntısına kadar yapıp karşılığını verendir, mukit olandır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurur; “dünyanın herhangi bir yerinde bir zulüm olduğunda başka memleketten biri sadece gönlünden bile yapılan zulmü desteklerse yapılan zulümde payı olur.” Çünkü zulme gönülden destek vermiştir. Bu yüzden yapılan zulümde cinayetler işlenmişse zulmü destekleyenler de bu cinayetlerden payını alır ve cinayeti işlemiş gibi olur.

Aynı şekilde hayra destek vermek de böyledir. Birinin hayrı sadece gönülden desteklemesi bile onu yapılan hayırdan pay sahibi yapar. Hayrı diliyle söylediğinde, tavrını ortaya koyup ameliyle hayır için yardım ettiğinde ise payı bu ameline göre büyür.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gönül itibariyle desteklemekle ilgili başka bir hadis-i şerifinde buyurur;

- Kıyamet günü insanların kitabı ellerine verildiğinde bir kul kitabını eline alır ve kitabında hiç işlemediği sevaplar görür. -Örneğin; bir mescit yapmış veya insanlar istifade etsin diye çeşme yapmıştır.-

Kul işlemediği bu sevapları görünce;

- “Ya rabbi! Ben bunları yapmadım” der.

Allah da cevap olarak;

- “Evet, amel olarak yapmadın; ama öyle düşündün, öyle niyetlendin. Allah bana imkân verirse şöyle şöyle yapacağım dedin. Ben de sana bu imkânı vermediğim için niyetini yapmış olarak kabul ettim ve onları defterine aynen yazdım” buyurur.

Başka bir kul da kitabını alırken hiç işlemediği günahların ve cinayetlerin kitabında yazılı olduğunu görür. Kul işlemediği bu günahları görünce;

- “Ya rabbi! Ben bunları yapmadım” der.

Bunun üzerine Allah;

- “Evet, sen bunları yapmadın; ama öyle düşünerek, o konuda cinayet işleyenlere destek olup ‘bunlar haklıdır, doğru yapıyorlar’ dedin. Sana bu konuda imkân verilseydi sen de öyle yapmayı düşünüyordun. Bu yüzden senin de bu zulümden payın var, bu cinayetlerden, zulümden senin payını da sana yazmışım” buyurur.

Allah mukittir; her şeye hakkını eksiksiz teslim edendir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “işlediğiniz zerre kadar, gözle görülmeyecek kadar küçük olsa da, ister yerde, ister bir kayanın içinde, ister gökte olsun Allah onu mutlaka karşınıza getirir (onunla karşı karşıya gelirsiniz)”588 buyurur. Bunun içinde ayrıca fikirlerimizden, düşüncelerimizden meydana gelen günah ya da sevaplarımız da vardır.

Ellezîne âmenû yukâtilûne fî sebîlillâh: “O kimseler ki iman ederler ve Allah yolunda savaşırlar.” Vellezîne keferû yukâtilûne fî sebîlit tâğût: “Kâfirler de tağutun yolunda savaşırlar.” Kâfirler, Allah yolunda değil de başka şeylerin yolunda mücadelelerini yaparlar. Fe kâtilû evliyâeş şeytân: “O halde şeytanın dostlarına karşı savaşın.” İnne keydeş şeytâni kâne daîfâ:589 “Muhakkak ki şeytanın hilesi zayıftır.” Kul, aklını kullandığında nasıl bir yolda olduğunu anlar. Bu yüzden hiç kimse “ben bunu anlayamadım, aklım buna yetmedi” diyemez. Şeytanın, kulu kendi yolunda savaşa, mücadele etmeye davet etmek için vesvese verip batılı hak diye göstermesi anlaşılmayacak gibi değildir; çünkü bu vesvesesi zayıf ve basit bir şeydir. Kul düşününce, anlamaya çalışınca onun şeytandan olduğunu hemen anlar.

E lem tera ilâllezîne kîle lehum kuffû eydiyekum: “Onlara (o kâfirlere, şeytan yolunda savaşanlara) elinizi (savaştan) çekin denildiğinde o kimseleri görmedin mi?” Ve ekîmus salâh: “Namazı ikame edin.” Ve âtûz zekâh: “Zekâtı verin (temizlenmek için verin denildiğinde).” Fe lemmâ kutibe aleyhimul kitâl: “(Allah) Onlara savaşı yazdığında (takdir ettiğinde).” Haydi, Allah yolunda savaşın dediğinde. İzâ ferîkun minhum: “Onlardan bir bölümü.” Yahşevnen nâse ke haşyetillâh: “(Öyle bir hal alırlar ki) Allah’tan korkar gibi insanlardan korkarlar.” Ev eşedde haşyeh: “Ya da daha çok korkarlar.” Allah’tan korktuklarından daha çok insanlardan, Allah yolunda savaşmaktan korkarlar. Böyleleri bir de “ben mü’minim, ben Müslümanım” derler. Ve kâlû rabbenâ lime ketebte aleynâl kitâl: “Derler ki: Rabbimiz! Niye şimdi bize savaşı yazdın (farz kıldın, emrettin)?” Lev lâ ahhartenâ ilâ ecelin karîb: “(Bize savaşı) Belli bir zamana kadar erteleseydin olmaz mıydı!” Şimdi acelesi miydi! Kul metâud dunyâ kalîl: “(Onlara) De ki: Dünya hayatı çok az bir şeydir (az bir istifade etmedir, az bir nimettir).” Vel âhiratu hayrun li menittekâ: “Takva sahipleri içinse ahiret hayırlıdır.” Şayet takvan varsa; yani Allah’a karşı sorumluluğunu kabul edip yerine getiriyorsan o halde senin için dünya değil ahiret hayırlıdır. Ve lâ tuzlemûne fetîlâ:590 “Allah hiç kimseye zerre kadar zulmetmez.”

Eyne mâ tekûnû yudrikkumul mevt: “Nerde olursanız olun mutlaka ölüm size gelecek.” Ve lev kuntum fî burûcin muşeyyedeh: “İsterseniz sağlam kalelerin içinde olun.” Ve in tusibhum hasenetun yekûlû hâzihî min indillâh: “Onlara bir güzellik isabet ettiğinde ‘bu Allah’tandır, Allah katındandır’ derler.” Kendilerine bir güzellik geldiğinde bunun Allah katından olduğunu bilir, söylerler. Bunlar iman etmeyenler ve Allah yolunda savaşmayı, cihad etmeyi kabul etmeyenlerdir. Allah onların halini beyan ediyor. Ve in tusibhum seyyieh: “Onlara bir musibet isabet ettiğinde ise.” Yekûlû hâzihî min indik: “(Allah’ın resulüne) Derler ki: Bu senden dolayıdır.” Kul kullun min indillâh: “De ki: Hepsi Allah katındandır.” Fe mâli hâulâil kavm: “Bunlara ne oluyor (bunlar nasıl böyle düşünüyorlar, nasıl böyle konuşuyorlar), bu kavim nasıl bir kavimdir!” Lâ yekâdûne yefkahûne hadîsâ:591 “Neden bunlar laftan anlamaya çalışmıyor (ne laf anlamaz bir kavimdirler)!”

Mâ esâbeke min hasenetin fe minallâh: “Sana bir güzellik (bir nimet) isabet ettiğinde (geldiğinde) bu (bil ki) Allah’tandır.” Ve mâ esâbeke min seyyietin fe min nefsik: “Sana bir kötülük isabet ettiğinde (geldiğinde) bu da senin kendi nefsindendir (bunu anla)!” Ve erselnâke lin nâsi resûlâ: “Biz seni insanlara elçi olarak (resul olarak) gönderdik.” Ve kefâ billâhi şehîdâ:592 “Buna şahit olarak da Allah yeter.”

Men yutiir resûle fe kad atâallâh: “Kim resule itaat ederse Allah’a itaat etmiş olur.” Ve men tevellâ: “Kim de dönerse (yüz çevirirse).” Fe mâ erselnâke aleyhim hafîzâ:593 “Biz seni onların üzerine hafiz olarak (muhafız olarak, bekçi olarak) göndermedik.”

Ve yekûlûne tâatun: “Derler ki: Peki, olur.” Sen bir şey söylediğinde sana “peki olur, tamam” derler. Fe izâ berazû min indik: “Senin yanından çıktıklarında ise.” Beyyete tâifetun minhum ğayrellezî tekûl: “Yanında söylediklerinden başka bir şey söylerler, kurarlar.” Vallâhu yektubu mâ yubeyyitûn: “Allah onların daha sonra düşündüklerini (tasarladıklarını) yazar.” Fe a’rid anhum: “Sen onlardan yüz çevir.” Ve tevekkel alâllâh: “Allah’a tevekkül et.” Sen Allah’a güven. Ve kefâ billâhi vekîlâ:594 “Vekil olarak Allah kâfidir.” Allah senin için yeterdir, onların tasarladıklarını yazar.

E fe lâ yetedebberûnel kur’ân: “(Onlar) Kur’an üzerinde düşünmüyorlar mı (tedebbür etmiyorlar mı)?” Ayetlerin arkasındaki manayı anlamaya çalışmıyorlar mı! Lev kâne min indi ğayrillâh: “Eğer o (Kur’an) Allah’tan başkasından gelmiş olsaydı.” Le vecedû fîhihtilâfen kesîrâ:595 “Onda birçok ihtilaf bulurlardı.” Kur’an’da birbirine ters düşen sözler görürlerdi.

Ve izâ câehum emrun minel emni evil havf: “Kendilerine güven ve korku hakkında bir haber geldiğinde.” Ezâû bihî: “Onu (hemen etrafa) yayarlar.” Hemen konuşur, dedikodu yaparlar. Ve lev reddûhu iler resûli ve ilâ ulil emri minhum: “Eğer onu (Allah’ın) resulüne veya kendilerinden olan ulu’l emre götürmüş olsalardı.” Le alimehullezîne yestenbitûnehu minhum: “Kendilerinden ilim sahiplerine (götürmüş olsalardı) iç yüzünü anlarlardı.” Ve lev lâ fadlullâhi aleykum ve rahmetuhu: “Eğer Allah’ın fazlı ve rahmeti sizin üzerinizde olmamış olsaydı.” Letteba’tumuş şeytâne illâ kalîlâ:596 “Pek azınız müstesna (çoğunuz) şeytana tabi olurdunuz.”

Fe kâtil fî sebîlillâh: “Allah yolunda savaşın.” Lâ tukellefu illâ nefsek: “(Allah) Hiç kimseye çekemeyeceği yükü yüklemez.” Ve harridil mu’minîn: “Mü’minleri de (Allah yolunda savaşmaya, cihad etmeye, mücadele etmeye) davet et.” Asallâhu en yekuffe be’sellezîne keferû: “Eğer böyle yaparsanız Allah (size karşı olan) o kâfir olanların gücünü kırar.” Vallâhu eşeddu be’sâ: “Çünkü güçlü olan (muamelesi şiddetli olan, kudreti büyük olan) Allah’tır.” Ve eşeddu tenkîlâ:597 “Bununla beraber (Allah’ın) cezası da şiddetlidir.”

Men yeşfa’ şefâaten haseneten yekun lehû nasîbun minhâ: “Kim güzel bir şeye şefaat ederse (bir hayra vesile olursa) onun ondan şefaati kadar nasibi vardır.” Ve men yeşfa’ şefâaten seyyieh: “Kim de bir kötülüğe şefaat ederse (öncülük yaparsa, sebep olur, vesile olur, yardım ederse).” Yekun lehu kiflun minhâ: “Onun da aynı şekilde ondan payı vardır.” Ve kânallâhu alâ kulli şey’in mukîtâ:598 “Muhakkak ki Allah her şeyin hakkını verendir.” Herkesin kazandığını ona takdim edendir.

Ve izâ huyyîtum bi tahiyyeh: “Bir selamla selamlandığınızda.” Biri size bir dua ettiğinde, sizin için güzel bir şey söylediğinde. Fe hayyû bi ahsene minhâ: “Siz de ondan daha güzeliyle ona selam verin.” Onun selamını daha güzeliyle alın ve size yaptığı duaya karşılık siz de daha güzeliyle ona dua edin. Ev ruddûhâ: “Ya da ayniyle ona mukabele edin.” Bunun aşağısı olmaz, buyurdu Allah. İnnallâhe kâne alâ kulli şey’in hasîbâ:599 “Muhakkak ki Allah her şeyin hesabını görendir.” Güzel bir şey yaparsak onun karşılığını güzellik olarak alırız. Bununla beraber yanlış yaptığımızda da aynı şekilde yaptığımız yanlışın vebalini yüklenir, cezasını alırız. Bu yüzden insanlara nasıl muamele edersek edelim mutlaka Allah bunun hesabını görür. Bunu Allah söylüyor.

Evet, Allah “size selam verenin selamını ya daha güzeliyle ya da ayniyle alın, aşağısı olmaz” buyurdu. Bu çok ince bir ayrıntıdır. Bu yüzden selam vermek sünnet, almak ise farzdır, Allah’ın emridir. Selamı alırken sadece “aleykum selam” demek de yetmez. Sözünle beraber gönlünün de bu duaya dâhil olması gerekir.

Nasıl?

Allah cennet için “selam yurdu”600 demiştir. Bu durumda biri bir başkasına “Allah’ın selamı, selameti senin üzerine olsun” deyip selam verirken aslında ona “Allah sana cenneti ikram etsin” demiş, dolayısıyla “benden sana hiçbir zarar gelmez, ben hem dünyan hem de ahiretin cennet olsun diye senin için elimden gelen her şeyi yaparım, sana bu konuda Allah’ın huzurunda söz veriyorum, yemin ediyorum” demiş olur; çünkü selam, Allah’ın ismidir ve kul, bu duayı Allah’ın ismini kullanarak yapar.

Bize bu şekilde selam verip dua edenlere ya daha güzeliyle ya da en azından ayniyle mukabele etmemizi Allah emretti; ama imanımız, amelimiz, her şeyimiz taklit olduğu için sözümüz de, selamımız da taklit olmuştur. Dolayısıyla birine sadece “selamun aleykum” dediğimizde selam verdiğimizi zannediyoruz. Selamımızı alan da bize “aleykum selam ve rahmetulullah” ya da “aleykum selam ve rahmetulullah ve berakatuhu” dediğinde selamımıza daha güzeliyle mukabele ettiğini zannediyor. Oysaki bu hiç böyle olur mu! Bir şeyi ki Allah emretmişse o hiç kuru kuruya bir lafla olur mu! İşte, taklidi olan dinde böyle öğrenilmiş, böyle anlaşılmıştır.

Daha bir selam verirken bile yalan söylüyorsak, gönlümüz sözümüzü, verdiğimiz selamı bile tasdik etmiyorsa bu durumda gönlümüz acaba hangi amelimizi tasdik ediyordur! Başka hangi amelimizle samimi olmuşuzdur! Unutmamamız lazım ki az önce okuduğumuz ayette Allah bu selamın hesabını soracağını ve karşılığını vereceğini buyurdu.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabelerle sohbet ederken;

- “Cennete giremezsiniz iman etmedikçe, iman etmiş olmazsınız birbirinizi sevmedikçe. Size birbirinizi sevecek bir söz, bir kelam öğreteyim mi” buyurur.

Sahabeler de;

- Evet, “ya Resulullah” der.

Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

- “O, selamdır. Mü’minlere selamun aleykum demektir. Bu yüzden tanıyıp tanımadığınıza selam verin. Bu sizi birbirinize sevdirir, sizi mü’min yapar, buyurur.”601

Hatta sahabeden biri anlatır.

“Birkaç kişi bir yerde oturmuş sohbet ediyorduk. O sırada başka bir sahabe yanımıza gelip ‘neden burada oturuyorsunuz’ diye bize sordu. Biz de cevap olarak ‘yapacak işimiz olmadığı için oturmuş sohbet ediyoruz’ dedik. Bunun üzerine yanımıza gelen sahabe ‘oturmayın, kalkın, hep beraber pazara doğru yürüyelim, rastladıklarımıza selam verip kazanalım’ dedi. Biz de bunun üzerine hep beraber kalktık ve kimi gördüysek selam verdik.” Görüldüğü gibi sahabeler işin hikmetini, sırrını biliyorlardı, işi öğrenmişlerdi.

Selamı sadece laf olarak değil dua olarak anlamak gerekir. Sen kardeşin için cenneti, selameti isteyince Allah senin gönlünü selim kılar, selamette kılar, gönlünü cennete çevirip sana cenneti hak ettirir ve nasip eder. Öyleleri var ki karşısındakine “selamun aleykum” dediği halde gönlünde, nefsinde ona hakaret eder, onu küçümser ya da laf olsun diye, ayıp olmasın diye sırf selam vermiş olmak için yahut kendini mecbur hissettiği için ona selam verir. Hâlbuki selam laf değildir, Allah’ın ismidir. Bu yüzden Allah’ın ismini laf olarak kullanamazsın. Hele selamı yalana asla alet edemezsin! Mü’min olan biri bunu yapamaz!

Cehalet mazerettir. Belki kardeşlerimiz şimdiye kadar Allah’ın, selamı bu şekilde beyan ettiğini bilmemiş, anlamamış ve selamı uydurma dinden, kendini âlim zanneden uyduruk âlimlerden taklit olarak öğrenmiş, bu nedenle onlar da böyle yapmış olabilirler; ama bu sohbet vesilesiyle kardeşlerimiz artık selamın gerçek manada ne demek olduğunu öğrenmişlerdir, inşallah.

Mü’min, işin hakikatini ayetten, Kur’an’dan, Allah’tan öğrendiğinde daha önceki bildiğini, anladığını silip Allah’ın vahyini doğru olarak kabul etmelidir. Öyle ki Kur’an’a, Allah’ın kelamına, vahyine, Allah’a iman etmiş olsun. Bu yüzden bilmeyen kardeşlerimiz bundan sonra taklidi olan selamlarını bırakır, Allah'ın emrettiği gibi yaparlar inşallah.

Bilmemiz lazım ki Allah mukittir; her şeyin hesabını yapandır aynı şekilde herkese karşılığını da verendir.

Peki, selam neden bu kadar önemlidir?

Okuduğumuz ayet-i kerimede Allah selam için Tahiyye, hay, huyyitum,602 kelimelerini kullandı. Hay; diriltmek demektir. Bu yüzden selamın diri olması; yani karşındakini diriltmesi, ona bir güzellik katması, maneviyatına bir şey vermesi gerekir. Yoksa verilen selam selam olmuş olmaz. Bununla beraber biri sana selam verdiğinde, bir duada bulunduğunda senin de ona ya daha güzeliyle ya da ayniyle karşılık vermen lazım ki o kul da senin selamınla, duanla dirilsin.

Allah ayet-i kerimede “Allah ve resulü sizi diriltene davet ettiğinde onun davetine hemen icabet edin”603 buyurmuştur. Diriltene davet etmek demek Allah’ın ayetlerine davet etmek demektir. Birine selam verdiğinde ona Allah’ı, hesabı, cenneti, Hz. İnsan olması, gönlünün cennet olması gerektiğini hatırlatmış olursun. Bununla beraber “ben Hz. İnsanım, rabbime iman etmişim, Allah’ın âbdiyim, dolayısıyla benden sana hiçbir şekilde zarar gelmez. Tam tersine ben senin faydanı, kazanmanı istiyorum. Senin de manevi olarak kazanman için hesap yapıyorum. Bunun için sana elimden gelen her yardımı yaparım” demiş olursun. Birine bu şekilde selam verip duada bulunduğunda bu defa onu diriltmiş, onun gönlünü genişletip açmış ve onu sevindirmiş olursun. Böylelikle o da bir mü’min olarak senden emin olur, emniyette olur, sana yakın olur, arkadaş olur ve bir sorunu, sıkıntısı olduğunda gidermen için onu sana arz eder.

Allah, mukittir; her şeye karşılığını veren ve her amelin hesabını görendir. İnsanda da Allah’ın Mukit isminin tecelli etmesi için insanın selam üzerinden böylesine bir hesap yapması gerekir. Öyle ki her anda Allah’ın hesabını yapabilsin. Bu yüzden her mü’minin, kim kendisine nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun her zaman için “acaba ona daha güzeliyle nasıl mukabele ederim, en azından yaptığı güzelliğe, selama ayniyle nasıl karşılık veririm” derdinde olması gerekir. Böyle bir derdi olanların üzerinde Allah’ın Mukit ismi tecelli etmiştir, zaten onlar da gerekeni yapıp kazanırlar. Bu halde olanlar tabiri caizse Sırat Köprüsü’nün üzerinde yürür gibi hareket ederler; yani herkese karşı dikkatlidirler.

Peki, birinde Allah’ın Mukit ismi tecelli etmezse ne olur?

İnsan beşerdir, eksiklikleri vardır, dolayısıyla hata yapabilir. Mukit isminin tecelli etmediği bir kul ise bu anlayışa sahip olamaz ve birinde on tane iyilik sadece bir tane kötülük olsa bile o on tane güzel hali, iyiliği görmez gidip o bir yanlışı görür. Hâlbuki kardeşinin o bir yanlışı, daha önce yaptığı bir iyiliğe karşılık olsun, ne olacak! Kardeşini yanlışından dolayı affetmediysen hiç olmazsa yaptığı o bir iyiliğini sil. Bunu yapsan bile geriye yine dokuz tane iyilik kalır. Neden hemen kardeşine küsüyor, kızıyor, darılıyorsun!

Bu, eşler için de geçerlidir. Öyleleri var ki eşinden on tane, yüz tane, bin tane güzellik görmüştür; ama iki, üç yanlış olunca yahut hizmette bir eksik, kusur görünce sanki eşinden hiç iyilik görmemiş gibi eşinin bütün güzelliğini siler. Bunun sebebi Allah’ın Mukit isminin onun üzerinde tecelli etmemesidir. Üzerlerinde Mukit ismi tecelli etmediği için de eşler hesap yapmıyor, kendisine yapılanlara daha güzeliyle veya ayniyle mukabele etmiyorlar.

İster eşimiz, ister çocuğumuz, ister anamız, babamız, akrabamız, arkadaşımız, komşumuz olsun hiç fark etmez, bu herkes için aynen geçerlidir. Birinin üç, beş tane eksiğini ya da yanlışını görünce onun daha önce yaptığı güzellikleri yok saymak nankörlük olur ve bu halimiz Allah’ın hesabını yapmadığımızı gösterir.

Okuduğumuz ayette Allah, “Allah her şeyin hesabını görendir”604 buyurdu. Bu ayette selamla ilgili Allah’ın emri vardır. Hal böyleyken emri gerektiği gibi anlamayıp sadece onu taklit etmekle emir yerine gelmez! Sadece dil ile “selamun aleykum” deyip yine dil ile “aleykum selam” demekle iş bitmez! Allah biri size selam verdiğinde daha güzeliyle yahut ayniyle ona mukabele edin buyuruyorsa bunu taklidi olarak yapın demiyor!

Allah, bize çaba, gayret göstermemizi, hatta gerektiğinde ölmemizi emretmiştir. Selamla ilgili okuduğumuz ayetin sonunda Allah İnnallâhe kâne alâ kulli şey’in hasîbâ: “Allah her şeyin hesabını yapandır, (her şeyin hesabını görendir)” buyurdu. Allah’ın emrettiği her şey bizim için mutlak hayırdır. Bu yüzden Allah’ın emrine karşı bir eksik yapılması zulümdür; yani Allah’ın emrini eksik yaptığımızda kendi kendimize zulmetmiş, dolayısıyla Allah’ın bize tanıdığı kazanma imkânını kaybetmiş, üstüne bir de nankör olmuş oluruz.

Evet, ayet devam ediyor. Allâhu lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki ondan başka ilah yoktur.” Allah kendisinden başka ilah olmayandır. Biri Allah’ı rabbi olarak, ilahı olarak kabul ettiyse o halde başkalarını dinlemez, rabbini dinler ve rabbinin vahyettiğine bakar. Yoksa başkalarının sözü onun için Allah’ın kelamının önüne geçerse ilahı Allah olmuş olmaz, başkaları olur; çünkü Allah kendisinden başka ilah olmayandır, ilah sadece odur. Le yecmeannekum ilâ yevmil kıyâmeti lâ raybe fîh: “Kendisinde (geleceğinde) şüphe olmayan Kıyamet gününde (Allah) hepinizi bir araya toplayacaktır.” Ve men asdeku minallâhi hadîsâ:605 “Allah’tan daha doğru sözlü kim vardır!” Kim olabilir! Yani Allah sözünü mutlaka yerine getirir.

Fe mâ lekum fil munâfikîne fieteyn: “Size ne oluyor öyle! Neden münafıklar hakkında iki kısma ayrılıyorsunuz!” Bir kısmınız münafıkları mü’min olarak kabul ediyorken bir kısmınız da onlara “münafık” diyorsunuz. Hâlbuki onlar münafıktır, münafıklardan yana olmayın, fırka fırka olup ikiye ayrılmayın, buyurdu Allah. Vallâhu erkesehum bi mâ kesebû: “Allah onları o kazandıklarından (günahlarından) dolayı tersine döndürmüştür.” İsimleri mü’mindir, Müslümandır aynı zamanda kendileri de mü’min ve Müslüman olduklarını iddia ederler; ama günahlarından dolayı Allah onları tersine döndürmüştür.

Peki, tersine döndürmek ne demektir?

Mü’minler Allah’a dönüktür, onlar ise Allah’tan başka tarafa dönüktürler; yani rablerini, rablerinin kelamını dinlemek yerine başkalarını dinlerler. Allah’ın vahyine uymak yerine zanna ya da birilerinin söylediklerine uyarlar. Mü’minler onlara bakınca Allah’ın tersine döndürdüğü kişileri görmeli, onların tersine döndüğünü anlamalı ve bu münafıklar için mü’min dememelidir.

E turîdûne en tehdû men edallallâh: “Allah'ın delâlete düşürdüğü kimseyi hidayete erdirmek mi istiyorsunuz?” Ve men yudlilillâh: “Allah kimi döndürürse.” Kim Allah’tan dönerse. Fe len tecide lehu sebîlâ:606 “Sen ona yol bulamazsın.” O, Allah’ın yolundan gitmediği için bir yolu yoktur. Her bir münafık ya da münafık topluluğu kendine göre bir yol seçer; ama seçtikleri bu yol Allah’ın yolu değildir. Sen onlara yolu göstersen de onlar senin gösterdiğin yolu kabul etmez ve kendi yollarını bulurlar. Onlara Allah’ın ayetlerini, vahyini okuduğunda “ama bu zamanda şöyledir, ama biz de adet böyledir, ama böyle yaparsam insanlar ne der, herkes benim için ne düşünür” deyip hep ama derler. Çünkü yollarını kaybetmişler ve yolları Allah’ın yolu değildir.

Evet, Allah, rabbinden yüz çeviren biri için yol bulamazsın, onun gittiği yol Allah’ın yolu değildir ve ona yardım da edemezsin, buyurdu.

Neden?

Dikkat edilirse münafıklarla ilgili okuduğumuz ayetin öncesinde Allah Ve men asdeku minallâhi hadîsâ: “Allah’tan daha doğru sözlü kim vardır, kim olabilir” buyurmuştu. Bu durumda Allah’ın sözünü tasdik etmeyen biri hiç senin sözünü tasdik eder mi? -Elbette ki etmez, bu yüzden sen böyle birine yardım edemez, onu Allah’ın yoluna sokamazsın; çünkü gittiği yolu kendisi bulmuş, beğenmiştir ve bu yol da onun nefsinin yoludur.

Biz de Allah’ın vahyi karşısında sadakallahulazim diyoruz.

Sadakallahulazim demek; Allah doğruyu söylemiş, gerisi yalan söylemiş, Allah’ın söylediği sözler dışında bir şey söyleyenler de yalancıdır demektir. Şayet dilimiz sadakallahulazim der; ama kalbimiz bunu tasdik etmezse o zaman sözümüz lafta kalır ve yalancı oluruz.

Kur’an’ı her okuyan mutlaka bitirdiğinde sadakallahulazim der; ama bunu diliyle söyler. Zaten münafık, dilinin söylediğini kalbi tasdik etmeyendir. O halde biri Allah’ın ayetleri için “azim olan Allah doğru söyledi” diyor; ama kalbi bu söylediğini tasdik etmiyorsa dönüp kendine bakması ve “ben Allah’ın mı yoksa nefsimin mi yolundayım, ben nereye gidiyorum” deyip tefekkür etmesi gerekir.

Allah Bakara Suresi 177. Ayet’te imanın şartlarını, iyiliği, güzelliği ve iyi olmanın güzel olmanın ne demek olduğunu beyan eder. İyilerden olabilmemiz için Allah’ın ayetinde beyan ettiği iyilerden olmamız gerekir Yoksa kendi kendine “ben iyiyim” demekle hiç kimse iyilerden olmuş olmaz. Allah iyiyi, iyiliği tarif ediyor.

Allah ayetin başında Leysel birre buyurur. Birr; güzellik demektir, bununla beraber iyi olmak, beri olmak; yani Hz. İnsanın dışında herhangi bir şeyden beri olmak demektir. Allah da okuyacağımız bu ayette Hz. İnsan olmanın ne demek olduğunu, Hz. İnsan olmak için; yani yanlıştan, kötülükten beri olmak, birr olmak, iyilik, güzellik olmak için ne yapmak gerektiğini beyan ediyor. Bu ayeti de Mukit ismine ilave edelim.

Leysel birre en tuvellû vucûhekum kıbelel maşriki vel mağrib: “Birr olmak (iyilik, güzellik, kötülükten beri olmak, Hz. İnsan olmak) yüzünüzü doğuya ya da batıya döndürmeniz değildir.” Doğuda ya da batıda olmanız, bulunduğunuz yer önemli değildir. Ayeti genel olarak; bulunduğun yer önemli değil şeklinde anlamak gerekir.

Peki, önemli olan nedir?

Ve lâkinnel birre men âmene billâh: “Ama birr (güzellik, beri olmak, Hz. İnsan olmak) odur ki Allah’a iman edersin.” Güzellik Allah’a iman edenin güzelliğidir. Vel yevmil âhir: “Ve ahiret gününe (iman edersin).” Vel melâikeh: “Ve meleklere (iman edersin).” Vel kitâb: “Ve kitaba (iman edersin).” Ven nebiyyîn: “Ve peygamberlere (iman edersin).” Bu okuduklarımın beşi imanın şartıdır.

Allah imandan sonra bir de ne yapmamız gerektiğini beyan eder.

Ve âtel mâle alâ hubbihî: “Sevdiğin o malı (Allah’a iman ettiğin, Allah’ı sevdiğin için) verirsin.” Allah yolunda onu ikram edersin. Bu ayetin çift taraflı manası vardır. Bir diğer manası da; “sevdiğin maldan sevdiğinin yolunda verirsin” demektir. Allah, imanımızı ispat etmemiz için sevdiğimiz maldan Allah yolunda vermeyi şartı koştu.

Bu ayetin devamında ise Allah sevdiğimiz maldan kime nasıl vermemiz gerektiğini beyan ediyor. Zevil kurbâ: “Onu yakınlara verirsin.” Vel yetâmâ: “Ve yetimlere (verirsin).” Vel mesâkîn: “Ve miskinlere (fakirlere verirsin).” Vebnes sebîl: “Ve yolda kalmışa (sokak çocuğuna, köprü altında, dışarıda kalmışa verirsin).” Ves sâilîn: “Ve isteyenlere (ihtiyacı olup da senden yardım isteyenlere verirsin).” Ve fîr rıkâb: “Ve boyundurluk altında kalanlara (verirsin).” Özgürlüğünü kaybedenlere, misal olarak hapistekilere verirsin. Malını bunlar için sarf edersin. Ve ekâmes salâh: “Ve namazı ikame edersin.” Ve âtez zekâh: “Ve zekâtı verirsin (temizlenmek için verirsin).” Vel mûfûne bi ahdihim izâ âhedu: “Ve ahitleştiğinde (söz verdiğinde) ahdine vefa gösterirsin.” Sözünü, ahdini yerine getirirsin. Ves sâbirîne fîl be’sâi ved darrâ’: “Ve sıkıntı anında, hastalık anında sabredersin.” Ve hînel be’s: “Ve en zor zamanda.” En sıkıntılı anda sabredersin, savaştığın zaman da ölümüne sabredersin. Ulâikellezîne sadakû: “İşte onlar (bunu böyle yapanlar) sadıktır (sıddıktır).” Sözleri ve amelleri imanlarını tasdik etmiş, Allah da onları sadıklardan kabul etmiştir. Ve ulâike humul muttekûn:607 “Muttaki olanlar da bunlardır.” Sadık olanlar, Allah’a karşı sorumluluğunu kabul edip yerine getirenler de bunlardır.

İman etmişsen eğer sadıksın ve muttakisin, takva sahibisin. Bu yüzden mü’minler sıddık ve muttakidir. Tabi imanları lafta kalmamışsa, rablerinin koyduğu ölçüyü anlamışlar ve gerekeni yapıyorlarsa sıddık ve muttakidirler. Yoksa ne sadık ne de muttaki olabilirler.

Allah imanın ölçüsünü koydu. İmanın ölçüsü, salih ameldir. Allah’ın, imanın şartlarını saydıktan sonra beyan ettiği ameller imanın devamıdır, meyvesidir. Şayet Güneş varsa ışığı vardır; yani iman varsa salih amel, muhsin amel vardır, güzellik vardır. Bu yüzden birinde güzellik yoksa istediği kadar “benim imanım var” desin, onda iman yoktur. Şayet Güneş olsaydı ışığı olurdu; çünkü iman Güneş gibidir, hem sahibini hem de etrafını aydınlatır.

Evet, hep beraber Allah’ın El Mukit ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalıştık.

Allah bizi mü’minlerden, sadıklardan, muttakilerden, Allah’a karşı imanını tasdik edenlerden ve sadakatini gösterenlerden eylesin inşallah! Allah bizi Mukit isminin tecellisine mazhar eylesin inşallah! Allah bizi mukit eylesin, hayatının hesabını en ince ayrıntısına kadar yapanlardan eylesin inşallah! Allah bizi verdiği selamı kendi iradesiyle Allah’ın vahyettiği, emrettiği gibi bilerek verenlerden eylesin inşallah! Aynı şekilde selamı alırken de ya ondan daha güzeliyle ya da ayniyle aldığı selama mukabele edenlerden eylesin inşallah! Allah bizi selam yurduna, cennete davet ettiği, davet ettirdiği kullarından eylesin inşallah! Allah bize selam yurdunu ihsan eylesin, ikram eylesin, cennette de birbirimize selam vermeyi nasip eylesin inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Nisâ /85 ↩
  2. Lokmân /16 ↩
  3. Nisâ /76 ↩
  4. Nisâ /77 ↩
  5. Nisâ /78 ↩
  6. Nisâ /79 ↩
  7. Nisâ /80 ↩
  8. Nisâ /81 ↩
  9. Nisâ /82 ↩
  10. Nisâ /83 ↩
  11. Nisâ /84 ↩
  12. Nisâ /85 ↩
  13. Nisâ /86 ↩
  14. Yûnus /25 ↩
  15. Müslim, Îmân 93-94; Tirmizî, Et'ime 45; İbni Mâce, Mukaddime 9 ↩
  16. Nisâ /86 ↩
  17. Enfâl /24 ↩
  18. Nisâ /86 ↩
  19. Nisâ /87 ↩
  20. Nisâ /88 ↩
  21. Bakara/177 ↩