close

EL MUSAVVİR

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini nüzul sırasına göre ayetlerle anlamaya ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalışıyorduk. Bununla beraber Allah’ın yeryüzündeki halifesi, aynası olan insanı; yani kendimizi anlamaya, tanımaya çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde El Bari’ ismini anlamaya çalışmıştık, bu sohbetimizde ise Allah’ın El Musavvir ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Musavvir; tasvir eden, sûretlendiren demektir. Allah ayet-i kerimede Huvallâhul hâlikul bâriul musavvir:562 “Allah odur ki halıktır (yaratandır), bari’dir (safha safha yaratandır), musavvirdir (sonuç itibari ile tasvir edip her varlığa suret verendir)” buyurmuştur. Allah, her varlığa suret verendir.

O halde her neye bakarsak bakalım gördüğümüz her şey için “ona bu sureti veren Allah’tır” dememiz gerekir. Yoksa gördüğümüz bir şeyi küçümsersek Allah’ın onu suretlendirmesini küçümsemiş oluruz ki bu durumda hiç farkında olmadan Allah’ı, Allah’ın Musavvir ismini, tasvir edişini beğenmemiş oluruz. Böyle bir şeyden de şiddetle sakınmak gerekir.

Kimse kendi kendini yaratmamıştır. İnsanı yaratan halıkı da, hallakı da, bari’si de, musavviri de Allah’tır. Bu, hem zahiri hem de manevi olarak böyledir. Bununla beraber Allah, kuluna irade verip “kulum! Maneviyat itibariyle, gönül itibariyle, nefis itibariyle bütün sıfatlarımı, isimlerimi sana teslim ettim. Haydi, gönlünü güzelleştir” deyip tercihi kuluna bırakmıştır.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Allah’ın isimlerinin kendisinde tecelli ettiği bir kul manevi olarak Allah’ın güzelliğini, El Esmau’l Husna’sını üzerinde gösterir; ama biri müşrikse onun nefis hali de hayvan gibidir. Allah da ona her anda kazanma imkânı verip “haydi kulum, hayvan gibi olan nefsini Hz. İnsana dönüştür” der.

Allah, Hz. İnsan olma kuvvetini, gücünü bütün kullarına vermiştir. Bu yüzden kul, var olan kötü hallerini, çirkin huylarını güzellikle değiştirebilir. Herkesin dünyadayken böyle bir imkânı vardır. Bununla beraber Allah, nefsini Hz. İnsana dönüştürüp dönüştürmemek konusunda hiç kimsenin tercihine müdahale etmez; ama istisnasız herkese yardım edip kendini güzelleştirmesi için imkân tanır.

Kul kendi tercihini yaptığında da bu defa Allah ona yardım eder. Allah’ın isimleri o kulun üzerinde onunla beraber onun için tecelli eder; yani, Allah ona “haydi, kulum gerekeni yap” der. Bu yüzden nefis terbiyesi bütünüyle suretlendirmekle ilgilidir. Kul isterse nefsini Hz. İnsan olarak suretlendirir isterse de nefsini bir hayvanın suretine büründürür.

Peki, biri ne yaparsa nefsini hayvan suretine büründürmüş olur?

Biri sürekli olarak insanları eleştirir, çekiştirir, küçümser, onlara düşman gözüyle ve insan değillermiş gibi bakarsa hayvan gibi bakmış, insanlara havlamış olur. Böyle biri elinden gelirse insanı yılan gibi ısırır. O tam manasıyla yılan gibi sinsi bir düşmandır! Dolayısıyla biri insanları eleştirip çekiştirdiğinde, hased ettiğinde, küçümsediğinde nefsini hayvan suretine büründürmüş olur ve bunu da kendi tercihiyle yapar.

Oysaki bu halde olmak yerine Allah’ın İlah ve Vedud isimlerinin tecellisi ile insanları sevebilir, onlara merhamet edebilir, ikramda bulunabilir, yardım edebilir, yanlışlarını, kusurlarını affedip onlara mağfiret edebilirdi; çünkü bu onun elindeki bir şeydir. Bu yüzden Allah’a iman eden, Allah’a dönen birinin kendindeki yanlışları, çirkinlikleri Allah’ın isimleri ile, güzelliği ile değiştirmesi gerekir, buna kötü ahlakı güzel ahlaka dönüştürmek de denir.

Evet, nefsin kötü huylarını, çirkin hallerini Allah’ın isimleriyle güzelleştirip güzel ahlaka sahip olmamız gerekir; ama unutmamamız lazım ki Allah’ın Musavvir ismi bizde tecelli etmezse ne böyle bir çabamız, ne böyle bir gayretimiz olur, ne de bunu anlamış oluruz.

Mesela; genel olarak baktığımızda güzel olmak isteyenler “ya rabbi! Beni güzel yap” veya “beni cömert yap, sabırlı bir kul yap” diye dua ederler. Oysaki güzel olmayı Allah’tan bu şekilde sadece dil ile istemek yanlıştır! Böyle bir dua, dua değildir! İnsanın El Esmau’l Husna’nın kendisinde tecelli ettiği güzel ahlaklı bir kul olması için çaba, gayret sarf etmesi gerekir.

Allah, her anda kuluna güzel olması için imkân tanır. Mesela; kulunun sabırlı olması için ona musibet verir, böylelikle kul musibet karşısında doğru bir duruş sergilerse sabırlı olmayı kazanır. Yahut cömert olmak isteyen bir kulu için ikram etmesini gerektirecek bir imtihan gönderir, böylece kulunun cömert olması için ona imkân tanır, dolayısıyla kul imtihanın gereğini yerine getirip çabasını, gayretini sarf ederse bu defa çabası kadarıyla cömert olmayı kazanır.

Cömert olmayı sadece maldan vermek olarak anlamamamız gerekir. Cömertlik aynı zamanda sevginden, merhametinden, ilminden, aklından vermektir; yani Allah’ın her bir isminden insanlara ikram etmek demektir. Allah’ın herhangi bir ismini üzerinde gösterdiğinde ise bu kerimliği, cömertliği insanlara ikram etmiş olursun.

Bunun için de bir çaba, gayret sarf edeceksin ki Allah o ismiyle, güzelliğiyle sana tecelli etsin. Sen bir güzellik yapmak için çaba gösterirsen o zaman Allah da sana “al kulum, sen bir yaptın, 10’u da ben sana ikram ediyorum” der ve bire karşılık isminden, güzelliğinden en az on verir. Allah sana isminden on kat verdiğinde Allah’ın o ismini kendi üzerinde on kat daha gösterebilirsin. Bu, kemale erinceye, nefiste Allah’ın isminin zıddı kalmayıncaya kadar bu şekilde katlanarak devam eder.

Allah’ın rahmeti üzerimizde tecelli ederse âlemlere, mahlûkata, bulunduğumuz yere rahmet oluruz. Dediğim gibi; nefsimizi bu şekilde terbiye etmek, tezkiye edip güzel bir surete büründürmek kendi elimizdedir, kendi tercihimizledir.

Allah ayet-i kerimede “size sizin içinizden sizin dilinizi konuşan bir resul gönderdik”563 buyurmuştur. Allah her bir resulü mutlaka kavminin diliyle gönderir. Zaten resul kavminin dili dışında başka bir dil konuşursa Allah’ın ayetlerini kavmine nasıl okuyup açıklayacak ya da insanlar onu nasıl anlayacak! Allah, kulunun güzelleşmesi için resullerine dört tane vazife vermiştir ve birinin resul olması için onda bu vasıfların mutlaka olması gerekir, yoksa o resul olmuş olmaz. Bu, kıyamete kadar aynı şekilde geçerlidir.

Peki, resulün bu dört vasfı nedir?

Allah ayet-i kerimede buyurur. “Size bir resul gönderdik ki size Allah’ın ayetlerini okuyup açıklasın (beyan etsin) size hikmeti (Allah’ın muradını, yaratılışın gayesini, imtihanı, kazanmayı, hayatı nasıl yaşamanız gerektiğini, Hz. İnsan olmayı) öğretsin, nefislerinizi tezkiye etsin (kötü haldeki nefsinizi güzellikle, kötü ahlakınızı güzel ahlakla değiştirsin ve güzelliği size tattırıp versin, bu güzelliği üzerinizde çoğaltıp kemale erdirsin) bir de size bilmediklerinizi öğretsin.”564

Allah’ın, resullerine verdiği bu dört vasıf; ayetleri okuyup açıklamaları, hikmeti öğretmeleri, nefsi tezkiye etmeleri ve insana bilmediklerini öğretmeleridir. Bu yüzden birinde bu vasıfların dördü varsa o kişi Allah’ın resulüdür. Bu, kıyamete kadar geçerlidir. Hal böyleyken bir resulle beraber olup Allah’ın isimleriyle güzelleşmez, bunun yerine “ben okur anlar, bu işi yaparım” dersen sadece kendindeki bilgiyi karıştırmış olmuşsun, bilgin çoğalmaz, sadece karışır.

Evet, musavvir; tasvir eden, suretlendiren demekti. Herkesin bir tasavvuru vardır. Herkes mutlaka kendi aklında, beyninde, gönlünde bir tasavvur oluşturur. Mesela; dünyada farklı farklı tasavvura sahip inançlar vardır ve bu inançların her bir mensubu “benim inancım doğrudur” der. Aynı şekilde farklı farklı partiler, cemaatler, örgütler vardır, bunların da anlayışları, tasavvurları birbirlerinden farklıdır. Onlar da tıpkı kendi inançlarının doğru olduğunu söyleyenler gibi kendi düşüncelerinin doğru olduğunu iddia ederler; çünkü her biri kendi bildiğini, inandığını yanlış da olsa tasavvurunda doğru olarak tasvir etmiş, suretlendirip şekillendirmiştir. Bu yüzden de yanlışlarına, batıllarına hak muamelesi yaparlar.

İnsan, tasavvurunu kendisi oluşturmaz. Onun bu tasavvurunu annesi, babası, okuduğu okulu, çevresi, arkadaşları ve okuduğu kitaplar oluşturur. O da çevresinin oluşturduğu bu tasavvuru doğru olarak kabul eder. Oysaki doğrunun bir tek ölçüsü vardır, o da Allah’ın koyduğu ölçüdür. Aynı şekilde kâmil insan, Hz. İnsan olmanın sadece bir ölçüsü vardır, o da Allah’ın nebileri, resulleri gibi olmaktır. Allah, kuluna “ben senin peygamberlerim gibi olmanı, onlar gibi bir anlayışa, tasavvura sahip olmanı istiyorum” demiş, bu yüzden ayet-i kerimede “de ki: Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin.”565 Yani “beni sevdiğini, kabul ettiğini iddia ediyorsan o halde peygamberime tabi ol, onun gibi yapmaya çalış. Böyle yaptığın takdirde geçmişte işlediğin günahlarını siler, mağfiret eder ve onlar hiç olmamış gibi sana muamele ederim” buyurmuştur.

Neden?

Çünkü Allah, kuluna güzelliğinden güzellik verecek! Allah, kulundan güzelliği alıp onu çirkinliğin içine koymaz. Tam tersine Allah kulu saf güzel olsun, güzellik olsun diye onun kirli taraflarını temizler, tertemiz kılar; yani hem güzel yapalım hem de yanlış yapalım diye bir şey yoktur. Bu yüzden Allah, güzelliği kulunun üzerinde bütünüyle tecelli etsin ve o da peygamberine benzesin diye kulunun yanlışlarını hiç olmamış gibi siler, o yanlışın lekesini bile kulunun üzerinde bırakmaz.

Kul, peygambere ne kadar tabi olursa o kadar peygamberi gibi olur, ona yakın olur, dolayısıyla Allah’a yakın olur. Aslında Allah’a yakın olurken Allah’ın kendisine nefhettiği ruhuna, kendi kendisine yakın olur; ama kulun böyle bir derdi, çabası, gayreti olmazsa bu defa peygamberine benzeyemez ve Allah’a, Allah’ın nefhettiği ruhuna yakın olamaz, dolayısıyla kendini, insan olmayı kaybeder ve beşer olur.

Allah ayet-i kerimede ayetlerini işitmeyenler, dinlemeyenler için “onlar hayvan gibidir hatta hayvandan daha aşağıdır”566 buyurmuştur. O halde bütün mesele; rabbimizi, rabbimizin ayetlerini dinlemek ve Allah’ın her söylediğini tek hak, tek doğru olarak kabul etmektir. Şayet Allah’ın vahyini tek hak olarak kabul etmezsek bizim için hakkın vahyettiği haklardan başka doğrular da varsa o zaman hakkı batılla karıştırmış olur ve sanki Allah gibi konuşan, bilen başka birileri de varmış gibi o sözünü doğru olarak kabul ettiklerimizi Allah’a şirk koşmuş oluruz. Bilmemiz lazım ki Allah’ın vahyinin yanında başkasının söylediğini doğru olarak kabul etmek Allah’a şirk koşmaktır.

Söyledim; tasavvurumuzu Allah’ın vahyi ile tasvir etmemiz, suretlendirmemiz gerekir. Bunun için de Allah neye doğru demiş, hak demiş, güzel demişse bizim de onu doğru olarak, hak olarak, güzel olarak kabul etmemiz ve tasavvurumuzu da bu yönde şekillendirmemiz gerekir.

Hak denince aklımıza sadece Allah’ın vahyi ve peygamberleri gelmeli, asla başka bir şey gelmemelidir. Şayet Allah’ın vahyinin dışında başka şeylere de “hak” dersek o zaman hiç farkında olmadan tasavvurumuz onlarla suretlenir. Böyle olunca da güzele çirkin, batıla hak, hakka da batıl deriz ve bunun farkında bile olmayız. Öyleyse bize düşen; aklımızı Allah’ın vahyi ile, Musavvir isminin tecellisi ile tasvir etmektir. Bunu doğru bir şekilde anlar, böyle yaparsak bu defa kendimize döner, nefsimizi temizler; tezkiye eder, Allah’ın güzelliği ile suretlendirir, tasvir ederiz. Bunun sonucunda ise Allah’ın nuru, güzelliği üzerimizde tecelli eder.

El Bari’ ismini anlamaya çalışırken Allah’ın yaratmasının safha safha olduğunu öğrenmiştik. Nefsi tasvir etmek, temizlemek, güzelliğe büründürmek de aynı şekilde safha safhadır. İman kemale erdikçe nefis de onunla beraber güzellikle suretlenip kemale eren ve Allah’ın razı olduğu bir nefis haline gelir. Dolayısıyla kul; rabbinden saf razı olan, Allah’ın zikri ile itminana erip mutmain olan, Allah’tan dolayı sevinip bir yanlış yaptığında da yanlışından dolayı üzülen Hz. İnsan, büyük insan, kâmil insan olur. Zaten Allah’ın, kulunu yaratmasındaki muradı da budur.

İsterseniz şimdi de Allah’ın El Musavvir ismiyle ilgili ayetleri anlamaya çalışalım hep beraber. Öyle ki rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımış, anlamış olalım inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Huvallâhul hâlikul bâriûl musavvir: “Allah odur ki o halıktır (yaratandır), bari’dir (parçaları bir araya getirip başka bir yaratışla yaratandır), musavvirdir (tasvir edip suretlendirendir).” Suretlendirmeyle ilgili olarak Allah başka bir ayet-i kerimede “Allah sizi suretlendirdi, suretinizi de güzel yaptı”567 buyurmuştur. Evet, Allah tasvir edip suretlendirendir. Lehul esmâul husnâ: “Güzel isimler onundur.” Bütün güzellikler Allah’a aittir.

Allah, insanı yaratıp suretlendirirken en güzel şekilde yaratmış ve insana en güzel sureti vermiştir; ama insan kendi kendini kirletir ve manevi olarak kendini bu güzellikten mahrum bırakıp çirkinleşir.

Yusebbihu lehu mâ fîs semâvâti vel ard: “Gökte, yerde her ne varsa hepsi buna şahittir.” Yani her şey Allah’ı tesbih eder, över. Yusebbihu aynı zaman da “şahittir” manasına gelir. Her şey hal diliyle, görüntüsüyle, tadıyla, kokusuyla, şekliyle Allah’ı över. El Esmau’l Husna’nın, bütün güzelliğin Allah’a ait olduğuna şahitlik eder ve insanı buna şahit kılar; ama kulun, varlık üzerindeki, Allah’ın bu güzelliğini görebilmesi için önce bakması gerekir. Kul bakacak ki varlık üzerinde Allah’ın güzelliğine şahit olsun. Ve huvel azîzul hakîm:568 “O, aziz ve hakimdir.”

Allah azizdir; bütün güç, kuvvet, kudret, şeref, güzellik ona aittir. O, hakimdir; her ne yaparsa yapsın yaptığı her şeyde mutlaka bir hikmeti, muradı vardır. Bu yüzden Allah hiçbir şeyi boşuna yaratmamış, tasvir etmemiş, suretlendirmemiştir, yarattığı hiçbir şey gereksiz değildir. Aynı şekilde hiç bir şeyi boşuna söylememiştir.

“Allah her neyi yaratmışsa onu hak ile yaratmıştır.”569 Yarattığı şeyi de hakkın anlaşılması, tanınması için; yani, kendini tanıtmak için yaratmıştır, dolayısıyla bütün varlığın her biri ayrı bir kitap, ayrı bir ayettir. İşte, mesele; kitabı, ayeti okuyabilmektir. Çünkü bu kitap Allah’ı, insanı, imtihanı anlatan bir kitaptır.

Halakas semâvâti vel arda bil hakk:570 “Allah gökleri ve yerleri hak ile yaratmıştır.” Hakkın tecelli etmesi, anlaşılması için yaratmıştır. Hak, Allah’tır. Allah bir gerçeğin anlaşılması ve bir hakikatin ortaya çıkması için gökleri ve yerleri yaratmıştır.

Peki, bu hakikat nedir?

İnsan kendi tercihini yapıp ya Hz. İnsan olur ya da iman etmez, beşer olarak rabbini dinlemeyip hakkı anlamaz, hak onun üzerinde tecelli etmez, bunun sonucunda ise hayvan gibi hatta hayvandan daha aşağı olur. İşte, bu, hakkın tecelli etmesidir. Cennet de cehennem de haktır. Cennetle cehennem, işte dünyadaki bu hakkın tecellisinin sonucudur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “cennette nimet yoktur, herkes nimetini beraberinde götürür. Cehennemde ateş yoktur, herkes ateşini, azabını beraberinde götürür” buyurmuştur. Demek ki insan cenneti de cehennemi de dünyadayken kazanıyormuş!

Hakkı okuyan, anlayan biri hakta olur, hak ile olur, haklı olur; ama hakkı anlamayanlar zalim olur, dolayısıyla kendine, etrafındakilere, varlığa zulmeder. Biri herhangi bir şeye bakarken onu anlamadan ona bakarsa o baktığı şeye zulmetmiş olur ve insan en çok zulmü kendine sonra da insana yapar.

Nasıl?

Biri başka bir insana bakarken “bu, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir. Allah’ın onun üzerinde bir muradı vardır. Allah onu kendisine âbd olsun, Hz. İnsan olsun, güzelliği üzerinde görünsün diye özel olarak yaratmıştır. Allah onunla beraberdir. Allah ona şah damarından daha yakındır. Allah onu çepeçevre kuşatıp ihata etmiştir. Ben ona bir muamelede bulunurken rabbim beni görüyor ve biliyor. Onun rabbi benim de rabbimdir” deyip insana bakarsa ona muamele ederken titrer, ona asla yan bakamaz, hakaret edemez, zulmedemez ve onu küçümseyemez; ama ona bu şekilde bakmaz sadece etten, kemikten bir varlık olarak ona bakarsa bu defa ona zulmetmiş, haksızlık etmiş olur; çünkü böyle bakarken hakta durmamış, hakkı anlamamıştır. Oysaki hakkın güzelliği onda tecelli etmiştir, hak onunla beraberdir.

Bir insan kendine Allah’ın halifesi, âbdi olarak bakmazsa başkasına da böyle bakamaz. Kendine ne kadar böyle bakarsa başkalarına da o kadar bu şekilde bakabilir.

Evet, Allah gökleri ve yeri hak ile yarattığını buyurdu. Ayet devam ediyor. Ve savverakum: “Bir de sizi suretlendirdi.” Sizi özel manada suretlendirdi. Fe ahsene suverakum: “Suretinizi güzel yaptı.” Suretinizi muhsin yaptı, en güzel şekilde yarattı, tasvir etti, sizi suretlendirdi. Suretlendiren, güzel yapan Allah’tır.

Allah insan için “onu en güzel şekilde yaratmışım” buyurduğu halde bir insana bakarken kibirlenen, sanki onu yaratan Allah değilmiş de o kendi kendini yaratmış gibi o kişiyi beğenmeyenler hak ile bakmamış, hakta durmamıştır.

Allah’ın suretlendirmesi sadece insanın zahiri tarafı için geçerli değildir. Aynı şekilde insanın manevi tarafını veya dilini, rengini, ırkını kısacası her şeyini suretlendiren, güzel yapan Allah’tır. Dolayısıyla insanı beğenmeyip ona karşı kibirlenenler hak ile bakmamış, hakta durmamıştır. Böyle birine mü’min, denmez, Müslüman denmez, insan bile denmez, denemez! O, insan olamaz! Kendisi insan olmadığı için de insana bakarken insan gözüyle bakmaz, karşısındakini görmez; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “mü’min, mü’minin aynasıdır”571 buyurmuştur. Bu yüzden insan, insan için aynadır. Birine bakarken onu beğenmeyenler aslında ona bakarken kendini, dolayısıyla kendisinin Allah’ın ihsanına, ikramına, rahmetine hiçbir şeye layık olmadığını görür. İnsandaki güzelliği görmemelerinin sebebi aynaya bakmalarıdır; yani kendileri güzel olmadığı için başkasında da güzellik göremezler!

Yarın, Kıyamet günü Allah bizi huzuruna aldığında rabbimizi nasıl tanıyamadığımızı, ona nasıl âbd olamadığımızı, onu nasıl anlamak istemediğimizi hep beraber göreceğiz. Allah ayet-i kerimede buyurur; “and olsun ki cehennemi cinler ve insanlardan olan kâfirlerle dolduracağım diye benden söz çıkmıştır.”572 Onları cehenneme dolduracağım; yani iş bitmiştir! Sözüne benden daha sadık kim vardır! Sakın yanlış yapmayasınız, ben erhamerrahimim; ama bu konuda söz benden çıkmıştır ve ben sözümü yemem!

Allah zalimleri sevmez. Bir insana bakarken onu Allah’ın nefhettiği ruh olarak görmez, ona Allah’ın Musavvir ismiyle en güzel şekilde tasvir ettiği, suretlendirdiği bir kul olarak bakmazsan, aksine etten kemikten bir varlık olarak ona bakar ve onu çirkin görüp kibirlenirsen ona zulmetmiş, dolayısıyla da Allah’ın sevgisini kaybetmiş olursun.

Allah devamlı olarak “Allah’ın ayetleri üzerinde tefekkür etmez misiniz, düşünmez misiniz, tedebbür etmez misiniz; yani ayetin içindeki, arkasındaki manaya bakmaz mısınız! Ayetleri tefakkuh etmez misiniz, o ayette ne demek istediğimi, muradımın ne olduğunu derinlemesine düşünmez, anlamaz mısınız”573 buyurur. Bu; böyle yapmadığın takdirde bu bakışının senin için felaket olacağını, anla demektir.

Eğer Allah zalimi sevmiyorsa o halde zalimlerden olmamak için tasavvurumuzu düzeltmemiz, tasvir etmemiz; yani Musavvir isminin bizde tecelli etmesi gerekir. Bunun için de karşımızdakine bakarken hak ile bakıp onda Hz. İnsanı görmemiz lazım. Aynı şekilde dünyaya, mala, eşyaya, mevkiye, makama bakarken hepsinin ebedi hayatımızı kazanmamız, Hz. İnsan olmamız, onlarla Allah’ın güzelliğini kazanmamız için bize verildiğini bilip böyle bakmamız lazım. Dünya hayatı içindekilerle beraber bizim için sadece bir kazanma, güzel yapma, güzel olma imkânıdır yoksa insan bu dünyaya mal toplamaya gelmemiştir.

Evet, Allah insanın suretini en güzel şekilde tasvir ettiğini buyurdu. Ayet devam ediyor. Ve ileyhil masîr:574 “Dönüşünüz de onadır (ona döneceksiniz).” Allah muhsindir, ihsan edendir, güzel yapandır, güzelliği ihsan edendir. Ve ileyhil masîr kelimesi, kelime manası itibariyle “dönüşünüz onadır” anlamına gelir. Yani ister güzel ol, istersen de güzelliği kaybedip çirkinleş; ama sonunda mutlaka Allah’a dönecek, onun huzuruna varacaksın!

Bununla beraber ayetin başka bir manası daha vardır; o da “çabanı, gayretini sarf ettiğin takdirde Allah’ın seni ilk yarattığı güzelliğe dönersin! O ilk yarattığı güzellikle güzelleşir, bunun sonucunda kendi hakikatine erer, Allah’ın sana nefhettiği ruh olur, aşk olur, muhabbet olur, saf güzellik olur, saf, Allah’ın nuru olursun” demektir. Böyle bir imkânın vardır; ama bu senin elindedir, senin tercihinle olacak bir şeydir.

Allâhullezî ceale lekumul arda karâra: “Allah yeri sizin için bir karargâh yaptı.” İkamet yeri, yaşama yeri yaptı. Ves semâe binâ’: “Semayı da (gökleri de) sizin için bina yaptı (örtü yaptı, tavan yaptı).” Gök, bizim için tavandır. Göğün hem zahiri hem de manevi olarak yedi katı vardır. Dünyayı zahiri olarak kaplayan atmosfer yedi tabakadan oluşur. Bu atmosfer dünyayı, dolayısıyla insanı uzaydan gelen zararlı ışınlardan, parçalardan, gök taşlarından korur. Bu yüzden Allah “semayı size tavan yapmıştır” buyurdu. Ve savverekum: “Ve (Allah) sizi tasvir etti (suretlendirdi).” Allah, Musavvir ismi ile tecelli ederek sizi en güzel, en uyumlu şekilde tasvir edip suretlendirdi.

Fe ahsene suverakum: “Suretinizi güzel yaptı.” Allah güzel yaptığını buyurduysa o halde ona nasıl güzel değil denebilir! Allah’ın güzel dediği bir şey için hiç güzel değil denebilir mi! Böyle bir şey söylemek insana yakışır mı!

Her bir ayet her bir kula inmiştir. Bu yüzden herkes “Allah bu kitabı bana indirmiş, rabbim bu hitabı bana yapıyor” demelidir. Biri böyle anlayıp iman ederse gereğini yapabilir, o zaman da Kur’an onun kitabı olmuş, ona inmiş olur. Ve razakakum minet tayyibât: “Sizi temiz ve güzel olan şeylerle rızıklandırdı.” Zâlikumullâhu rabbukum: “İşte rabbiniz olan Allah budur.” Bu sizin rabbiniz olan Allah’tır. Fe tebârekallâhu rabbul âlemin:575 “Âlemlerin rabbi ne mübarektir!”

İz kâle rabbuke lil melâikeh: “(Hatırlayın o zamanı) Hani rabbin meleklere buyurdu ki:” İnnî hâlikun beşeren min tîn: “Ben çamurdan bir beşer yaratacağım.” Fe izâ sevveytuhu: “Ne zaman ki onu tasviye ettim (suretlendirdim).” Onu insan haline, beşer haline getirip suretlendirdim. Ve nefahtu fîhi min rûhî: “Bir de ona ruhumdan nefhettiğimde.” Fe kaû lehu sâcidîn: “Derhal (hemen) ona secde edin.” Kime? -Elbette ki insana. Bu her bir insan için tek tek geçerlidir. Bazı âlimlerimiz secdeyle ilgili olarak Allah’ın emrine karşılık sadece oradaki meleklerin secde ettiğini söylemiştir. Hâlbuki bu doğru değildir; çünkü Allah ayetin devamında Fe secedel melâiketu kulluhum ecmaûn:576 “Bütün melekler toptan hepsi secde ettiler” buyurmuştur. Bu yüzden secde emri gelince hiç ayrım olmaksızın bütün meleklerin hepsi toptan secde ettiler.

Ve lekad halaknâkum “Sizi biz yarattık.” Summe savvernâkum: “Sonra sizi suretlendirdik (tasvir ettik).” Summe kulnâ lil melâiketiscudû li âdem: “Sonra meleklere Âdem’e secde edin dedik.” Fe secedû illâ iblis: “Hepsi secde etti, iblis hariç.” Lem yekun mines sâcidîn:577 “O, secde edenlerden olmadı.” İblis secde etmedi. Allah başka bir ayet-i kerimede iblis için Ebâ vestekbera:578 “(Secde etmekten) Çekindi (direndi) ve kibirlendi” buyurur.

Âdem’e secde edilmesini Allah’ın bize tekrar tekrar hatırlatmasının hikmeti nedir?

Nefahtu fîhi min rûhî: “Ben ona ruhumdan nefhettiğimde (ona secde et).” Allah insanı yaratıp tasvir ettikten sonra ona ruhundan nefhetmiş, ondan sonra insana secde etmeleri için meleklere emretmiştir. Bu yüzden secde, insanın zahiri tarafı olan bedenine değil Allah’ın nefhettiği ruhadır; çünkü beden itibari ile Allah insan için “beşer” demiştir. İnsan beden itibariyle bir beşerdir. Onu meleklere secde ettirecek duruma getiren şey ise Allah’ın ona nefhettiği ruhtur. Allah önce bir beşer yaratıp onu suretlendirmiş sonra da ona ruhundan nefhederek meleklere secde etmelerini emretmiştir.

Allah’ın kuluna nefhettiği bu ruh, bütün peygamberlere peygamberlik verilirken kâmil manada üzerlerinde tecelli etmiştir, dolayısıyla peygamberlerin her biri Allah’ın nurudur, Allah’ın kendilerine nefhettiği ruh olmuşlardır, her biri itminan mertebesindedir, öndedir. Hepsi de ruhlarıyla, Allah’a olan imanlarıyla, aşklarıyla, muhabbetleriyle hareket edip canlarını ortaya koymuşlar ve bütün insanlığa bir anda meydan okumuşlardır.

Secde; boyun bükmek, başını yere koymak demektir. Aynı şekilde secde ettiği varlığın, Allah’ın nurundan olduğunu kabul etmektir. Müşrikler secde etmedikleri için; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in büyüklüğünü, onun Allah’ın nurundan olduğunu kabul etmedikleri için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iman etmemişlerdir. Onlar her ne kadar iman etmese de aslında Allah’ın Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e nefhettiği ruh, onun üzerinde apaçık görünüyordu; ama buna rağmen müşrikler iman etmemiş, “Allah, madem bir peygamber gönderecekti o halde ya bir melek gönderseydi ya da onunla beraber melek gönderseydi” demişlerdir.579 Melek göndersin diyorlar; ama meleklerin secde ettiği varlığı görmüyorlar! Bu zihniyete sahip olanlar kıyamete kadar vardır.

Secde etmek bir de karşısındakinin büyüklüğünü, Allah’a yakınlığını, Allah’ın güzelliğinin ve Allah’ın ruhunun onun üzerinde tecelli ettiğini kabul etmek demektir. Biri bakmazsa bunu göremez; ama bakarsa Allah’ın nefhettiği ruhun onun üzerinde tecelli ettiğini görür ve anlar.

İnsan, Allah’ın nefhettiği ruhun, güzelliğin karşısında secde edip başını eğmez, boynunu bükmezse ne olur?

Nasıl ki secde etmek, başını eğmek aynı zamanda aşkını Allah’a itiraf etmek demekse meleklerin secdesi de; Allah’ın nefhettiğ o ruhun güzelliğini görüp o güzelliği istemeleri ve o güzelliği sevmeleridir; çünkü secde aşktır. Secde âşığın maşukuna yakınlığıdır, âşığın maşukuna aşkını ilan etmesidir. Bu durumda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i sevenler aslında onun üzerindeki Allah’ın güzelliğini, hakkı, hakikati, onun rahmeten lil âlemin oluşunu sevmişlerdir; çünkü bu vasıfların hepsi Allah’a aittir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in üzerinde Allah’ın güzelliği tecelli etmişti, bu yüzden sahabeler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i seviyorlardı. O halde peygamberi, veliyi, mü’mini sevmeyenler aslında Allah’ı sevmiyor demektir. İstedikleri kadar bahane üretip öyle değil deseler de aslında bu böyledir.

İblis, Hz. Âdem üzerinde Allah’ın güzelliğini gördü ve secde etmesi gerektiğini anladı; ama buna rağmen secde etmemek için direndi; çünkü kibirlenip “bu güzelliğe ben daha layığım, aslında ben böyle olmalıyım” dedi. Oysaki Allah bunu iblisten de bütün insanlardan da esirgemiyor ki! Sen de öyle olabilirsin! Zaten Allah sen de Âdem gibi güzel olasın diye onu göndermiştir! O sana Allah’ın güzelliğini öğretmek, yaşatmak, tattırmak için gönderilmiştir. Bu yüzden onu kıskanıp haset etmen değil onu Allah’tan bir nimet olarak görüp ona teşekkür etmen gerekir.

Allah, üzerinde ruhunun, güzelliğinin tecelli ettiği kulu o bu safhaya gelinceye kadar birçok sınavdan geçirmiş, birçok imtihana tabi tutmuştur. O güzelliği kazanabilmek için senin de bu sınavlardan geçmen gerekir. Allah sana da istisnasız her kuluna da bu imkânı vermiştir.

Allah Hz. Musa (a.s.)’ı Hz. Harun (a.s.) ile beraber Firavun’a gönderip “gidin (onu) davet edin (ona) anlatın”580 demiş ve bu imkânı Firavun’a da vermiştir. Allah Firavun gibi dahi olsa kulunu atmaz. Mutlaka ona da vahyini ulaştırır ve kendine davet eder. Bu yüzden hiç kimse “ben anlamadım, görmedim, bilmedim” diyemez; çünkü Allah mutlaka birilerinin üzerinden bir şekilde vahyini, davetini ona ulaştırır.

Peki, davet kimedir?

Davet; Allah’a ve resulüne, Kur’an’a ve sünnetedir. Ölçü budur. Yoksa hiç kimse kimseyi kendisine davet edemez. Sadece Allah’a ve resulüne davet edebilir. Biz de insanı davet ederken aslında kendi kendisine davet edip “gel, Allah’ın sana nefhettiği ruh ol ve Allah’ın güzelliğini üzerinde göster” diyoruz.

Hiç kimse birine dışarıdan bir şey veremez, verebilseydi peygamberler verirdi. Bu yüzden kimse kimseyi kandırmasın, böyle bir şey yoktur. Bu güzellik insanda mevcut bir haldedir; ama insan kendindeki bu güzelliği görmez! Görse bu güzellik karşısında gözleri kamaşır. İnsan, Allah’tan aldığı bu güzelliği başka şeylerle bilmeden, farkında olmadan örtmüştür. Peygambere düşen de; bu güzelliğin üzerindeki örtüyü çekip almak, onu kaldırmaktır, tozlanmışsa onu silkelemektir.

Aynı şekilde Kıyamete kadar peygamber varisleri olan bütün Mürşid-i kâmiller de böyle yaparlar. Bu, insana kendisinde olmayan bir şeyi dışarıdan vermek değildir. Aksine onda mevcut olan bir şeyi açığa çıkarmak, güzelliğinin üstündeki perdeyi kaldırmaktır. Tabi, Mürşid-i kâmile tabi olan dervişin de üstündeki örtüyü kaldırabilmesi için mürşidine müsaade etmesi, onu dinlemesi ve gönlünü ona açması, bununla beraber Mürşidinin kendisine söylediği bir şeyi kabul edip onu da yapması gerekir.

Bu güzellik tüm insanlarda mevcuttur, dolayısıyla insan bir Mürşid-i kâmille beraber olarak kendindeki bu güzelliği büyütüp kemale erdirebilir.

Dediğim gibi; herkes bu güzelliği üzerinde taşır; çünkü Allah her bir kuluna ruhundan nefhetmiştir. O halde kendinle Mürşid-i kâmil arasında kıyas yapıp Mürşid-i kâmile kibirlenmek yerine Allah’ın sana ikram ettiği Mürşid-i kâmil nimetini kabul edip onunla Allah’ın güzelliğini üzerinde açığa çıkarman ve hayatı Allah’ın güzelliği ile yaşaman gerekir.

Allah, kullarını cahil bırakmaz. Allah, vahyini indirmiş ve her bir kulunu bunu öğrenmeye davet ediyor. Elbette ki bu öğrenme bir çabayı, gayreti gerektirir. Allah’ın peygamberleri nasıl kazandıysa, sahabe nasıl bir çaba, gayret sarf ettiyse insanın da kazanması için böyle bir çaba, gayret sarf etmesi gerekir. Bu, kıyamete kadar böyledir ve Allah hiç kimse için âdetini değiştirmez.

Allah ayet-i kerimede “biz peygamber ve onunla beraber olanları öyle bir sıkıntıya koyduk ki ‘Allah’ın yardımı nerde kaldı’ diyecek kadar. Siz bu hali yaşamadan cennete gireceğinizi mi sandınız”581 buyurmuştur. Yani onların yaşadığını sen de yaşayacaksın ve imtihan anında tavrını ortaya koyup güzel yapacaksın, rabbine güveneceksin, tevekkül edeceksin ki gönlün cennet olsun ve cennete layık olup rabbinle beraber olasın, cenneti hak edesin. Bu yüzden cennet ucuz değildir; çünkü cennet ebedi bir hayattır.

Cenneti tasvir eden, suretlendiren yine Allah’tır ve bu cenneti insana göre suretlendirir. Dolayısıyla Allah her bir kulu için özel bir cennet yaratmıştır. Genel olarak cennete gitmek ayrı şeydir. Bir de herkese içinde bulunduğu özel bir cennet vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bununla ilgili olarak “cennet sekiz kattır, bir de onun dereceleri vardır. Her bir derecenin arası da yerle gök kadardır”582 buyurmuştur.

Allah, cenneti her bir kulu için nasıl tasvir eder?

Cennetle ilgili asla unutmamamız gereken bir şey vardır; o da cennetin, Allah’ın kuluna olan muhabbetinin tecellisi olduğudur. Cennet, Allah’ın kuluna olan muhabbetinin tecellisidir; yani Allah, kulunu sevdiği için ona olan bu sevgisinden dolayı kulunun sevdiği gibi bir cennet yaratır. Hatta öyle bir cennet ki kul cennete girdiğinde “burada olmayan hiçbir şey yoktur” diyecek!

Allah cennette insanın aklının almadığı, hayal etmediği, düşünmediği, duymadığı, görmediği nimetleri yaratmıştır ve bu her bir kul için özeldir; çünkü Allah kula cenneti özel olarak yaratmıştır. Allah, Musavvir ismiyle tecelli ederek cenneti kulu için tasvir edip yaratırken kulunun gönlündeki tasvir ile tecelli eder; yani kul her neyi istiyorsa Allah cenneti onun o isteğine göre yaratır, bir de fazlasını yaratır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede cennetle ilgili olarak “her ne isterseniz orda vardır.”583 “Ne yana dönersen dön yığınla nimet, bitmez, tükenmez bir saltanat (vardır)”584 buyurmuştur.

Saltanat; padişahın sürdüğü hüküm demektir. “Oranın padişahı, sultanı sensin, dolayısıyla sen her ne istersen orada senin için vardır.” Bunu Allah söylüyor.

Her insanın tasavvuru, yaşantısı, isteği, gönül hali farklıdır. Bu yüzden herkesin cennetle ilgili tasviri ve cennette isteyeceği şey de farklıdır, kendine özeldir. İşte, Allah cenneti bu şekilde her bir insan için özel olarak yaratır.

Daha iyi anlaşılması için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den örnek vereyim.

Arap ile a’rap birbirinden farklıdır. A’rap; çölde yaşayan, fazla bilgileri olmayan, tabiri caizse şehir görmemiş, kaba saba olan, bedevilere denir. Bedeviler çölde farklı şartlar altında yaşadıkları için elbette ki arzuları, istekleri de farklı olacaktır.

Bedevinin biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ya Resulullah! Ben develeri çok seviyorum, acaba cennette deve var mıdır” diye sorar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu soruya hemen cevap vermez. Biraz durduktan sonra ise “evet, cennette deve vardır; çünkü Allah ‘orada kulun her istediği vardır’ buyurdu. Deve istiyorsan Allah senin için orda deve yaratır”585 diye cevap verir.

Allah, deveyi ona özel olarak yaratır; çünkü o bedevi, deveyi severken başka biri deve görse korkabilir! Bu yüzden herkesin cenneti, cennetteki isteği kendine özeldir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den bir örnek daha vereyim.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabelere cennetteki köşkleri anlatırken “cennetteki köşkler havada asılıdır” buyurur. Sahabeden biri de “ya resulullah! Peki, oraya nasıl gideceğiz? Çıkmak için merdiven mi kuracağız” diye sorar. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “hayır, oraya uçarak gideceksiniz” buyurur.

Aynı şekilde cennetteki nimetlerle ilgili olarak Resulullah (s.a.v) Efendimiz’e “cennette at var mı” diye sormuşlar, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu soruya da “evet, vardır” diye cevap vermiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz şimdi yaşasaydı bu defa cennetteki nimetlerle ilgili olarak daha farklı şeyler söylerdi.

Dediğim gibi; cennet Allah’ın, kuluna olan sevgisinin tecellisidir. Kulunun ne istediği Allah katında önemlidir, zaten bu yüzden orası cennettir. Evet, Allah, cenneti kulunun gönlündeki tasvire göre tecelli edip öyle yaratır. Zaten cennette nimet yoktur, herkes nimetini beraberinde götürür demek aynı zamanda bu manaya gelir.

Elbette ki bunun bir zikri karşılığı da vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kim subhanallahi ve bi hamdihi, derse Allah ona cennette bir ağaç yaratır”586 buyurur. Kulun söylediği bu zikir onun için cennette bir ağaç olur. Dolayısıyla biri yüz defa bu zikri söylerse Allah onun gideceği cennette onun için yüz tane ağaç yaratır. “Subhanallahi ve bihamdihi” zikri hem Allah’ı tesbih, hem de Allah’a hamd etmektir. Elbette ki bunu sadece kelime olarak söylemek yetmez; hayatı yaşarken de yaşantımızla Allah’a hamd etmemiz ve onu tesbih etmemiz gerekir. Hamd eden zaten rabbini tesbih etmiş, tesbih eden de rabbine hamd etmiş olur.

Evet, hep beraber Allah’ın El Musavvir ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalıştık.

Allah kendi kendimizi, nefsimizi rabbimizin sevdiği gibi suretlendirmeyi bize nasip etsin inşallah! Allah gönlümüzü, maneviyatımızı sevdiği, razı olduğu gibi suretlendirsin inşallah! Allah ebedi hayatta bizden nasıl razı olacaksa, nasıl bir hayatla yaşamamıza razı olacaksa bizim için cenneti öyle tasvir etsin inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Haşr /24 ↩
  2. İbrâhîm /4 ↩
  3. Bakara /151 ↩
  4. Âl-i İmrân /31 ↩
  5. A’râf /179 ↩
  6. Mu’min /64 ↩
  7. Haşr/24 ↩
  8. Yûnus /5 ↩
  9. Tegabun /3 ↩
  10. Ebu Davud, Edeb, 49 ↩
  11. Secde /13 ↩
  12. Muhammed /24, Sad /29, Nahl /44 ↩
  13. Teğâbun /3 ↩
  14. Mu’min/64 ↩
  15. Sâd/71-73 ↩
  16. A’râf/11 ↩
  17. Bakara /34 ↩
  18. En’âm /8, Hûd /12 ↩
  19. Taha /43-44 ↩
  20. Bakara /214 ↩
  21. Ramuz El-Ehadis-1, s. 125/8 ↩
  22. Fussilet /31 ↩
  23. İnsan /20 ↩
  24. Tirmizi, Cennet 11 ↩
  25. Sünen-i Tirmizî, Kitabu'd-Daavat, 60 ↩