close

EL BARİ’

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber nüzul sırasına göre Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini anlamaya ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalışıyorduk. Bununla beraber Allah’ın yeryüzündeki halifesi, aynası olan insanı; yani kendimizi anlamaya tanımaya çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde El Mutekebbir ismini anlamaya çalışmıştık, bu sohbetimizde ise Allah’ın El Bari’ ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Neden Allah’ın isimlerinin mutlaka öğrenilmesi, anlaşılması gerekir?

Çünkü Allah’a iman edebilmek için Allah’ı isimleri ile tanımak şarttır. Kul, Allah’ı isimleriyle tanımazsa kâmil manada “lâ ilâhe illallah” diyemez. Kulun “lâ ilâhe illallah” derken Allah’ın bütün isimleriyle birlikte “lâ ilâhe illallah” demesi gerekir. Bu yüzden kul, Allah’ın herhangi bir ismini bilmez, anlamazsa bu defa o ismi başka birine, başka bir varlığa verir, böylelikle de Allah’a o isminde şirk koşmuş olur.

Üç türlü tevhit vardır. Bunlar ulûhiyet, rububiyet ve ubudiyet tevhitleridir.

Ulûhiyet tevhidi; Allah’ın zatına olan tevhittir. Allah’ın birliği, tekliği ulûhiyet tevhidiyle ilgilidir.

Rububiyet tevhidi; Allah’ın rab olarak âlemlerin, insanın ve bütün varlığın rabbi olduğuna iman etmektir.

Ubudiyet tevhidi ise; kulun her yönüyle ve her şekilde sadece Allah’a âbd olması ve kulluğunu sadece Allah’a yapmasıdır.

Kul bu üç tevhidi birleştirmezse ya şirke düşer ya kâfir olur ya da münafık olur, bu üçünden biridir.

Müşrikler işledikleri şirki ulûhiyet tevhidinde işleyip müşrik olmuşlardır. Biri, putu veya herhangi bir şeyi Allah’ın berisinde ilah edinirse ulûhiyet tevhidinde şirke düşer ve müşrik olur. Allah ayet-i kerimede müşriklerin halini beyan ederken onlar için “min dunillah: Allah’ın berisinde (Allah’ın altında)” kelimesini kullanır; yani onlar birilerini yahut herhangi bir şeyi Allah’ın berisinde, altında ilah olarak görür. Elbette ki bir şeyi ilah edinirken “bu da Allah gibidir” demiyorlar, “bunun da kendine göre birtakım güçleri vardır” diyorlardı. İşte, onu Allah’tan bağımsız bir güç sahibi olarak görünce sonuç itibariyle ona ilah demiş oldular. Bu müşrikin şirkidir.

Bir de kâfirin şirki vardır. Kâfirin şirki müşriklerinki gibi ulûhiyet tevhidinde değil rububiyet tevhidindedir. Onlar “Allah birdir ve bütün peygamberler Allah’ın peygamberidir” der; ama bunu sadece peygamber olarak kabul ettikleri nebiler için söylerler. Peygamber olarak kabul etmedikleri nebiler için Allah’ın peygamberi demezler. Bununla beraber Allah’ın kitabını da kabul ederler; ama tıpkı peygamberlerde olduğu gibi kitapta da sadece kendi kabul ettiklerinin Allah’ın kitabı olduğunu söylerler.

Yahudilerin ve Hristiyanların şirki böyledir. Hristiyanlar Hz. İsa (a.s.) için, Yahudiler de Hz. Üzeyir (a.s.) için “Allah’ın oğlu” demişlerdir. Bu, açıktan şirk değil Allah’ın rububiyetinde şirktir. Bu yüzden Hristiyanlar Hz. İsa (a.s.) için ilah demiyor, bunun yerine rab diyorlar.

Bir de ubudiyette; yani Allah’a âbd olmakta şirk koşmak vardır. Burayı doğru anlamak gerekir. Bu, Allah’a ibadette şirk koşmak değil, âbdiyetlikte şirk koşmaktır. Zaten biri Allah’a âbd olmada şirk koşunca ibadette de şirk koşmuş olur. Allah’a ubudiyette şirk koşmak ise münafığın şirkidir.

Allah’a âbd olmak; Allah’ı her şeyden çok sevmek ve her şeyden çok istemektir, bununla beraber Allah’ın vahyini her sözün ve her kelamın üzerinde tutmaktır ve tek amacın Allah’ın rızasını, dostluğunu, cemalini kazanmak olmasıdır. Biri böyle değilse; yani Allah’a âbd olmamış, âşık olmamışsa, Allah kendisi için her şeyin önünde ve üzerinde değilse tek amacı Allah’ın rızasını, dostluğunu kazanmak değilse Allah’a ubudiyette şirk koşmuş olur, dolayısıyla böyle biri münafıktır. Diliyle doğruları söyler, tasdik eder; ama gönül itibariyle Allah’ı sevmemiş, sevememiş, her şeye tercih etmemiştir. Oysaki Allah’ı kendi nefsine, canına bile tercih etmesi gerekirdi.

Allah’ı her şeyden çok sevmek insanın melek olması anlamına gelmez. Elbette ki insan beşerdir, yanlış da yapar, hataya da düşer, kusur da işler. Şayet biri için Allah gönül itibariyle her şeyden daha sevgiliyse, her şeyin önünde ve üzerindeyse, aynı şekilde Allah’ın kelamı da onun için her sözün önünde ve üzerindeyse bu kişi mü’mindir. Yoksa günahkâr olmak ayrı, münafık olmak ayrı şeydir. İman bütünüyle gönle ait bir vasıftır. Bu yüzden aklın imanı kabul etmesi yetmez, bir de gönlün tasdik etmesi gerekir; çünkü iman edebilmek için dil ile ikrar, kalp ile tasdik şarttır.

Bu yüzden Allah’a şirk koşmamak ve müşrik, kâfir yahut münafık olmamak için Allah’ın isimlerini öğrenmemiz, öğrenirken de bilgi olsun diye değil Allah’ın isimlerine, güzelliğine iman etmek için öğrenmemiz gerekir. Allah’ın isimlerini ayetlerde geçtiği şekilde öğrenmek ve Allah’ı onun kendisini tanıttığı, anlattığı gibi bilmek ve tanımak her mü’min için farzdır, olmazsa olmaz olandır.

Hiçbir mü’min, hiçbir Müslüman “ben Allah’ı bilmiyorum” diyemez, bilmiyorsa öğrenmelidir. Şayet öğrenmek için bir çaba, gayret sarf etmiyorsa bu durumda bir sorun vardır. Sorun, iman etmek gibi bir derdinin olmamasıdır. Eğer iman etme derdi olsaydı mutlaka bunun için gerekeni yapar ve çabasını, gayretini gösterip rabbinin isimlerini öğrenir, bilir, bunun sonucunda ise iman ederdi.

“Ben mü’minim, Müslümanım” diyen herkesin mutlaka rabbini anlamak, tanımak için rabbini güzel isimlerinden tanıması, anlaması ve her bir ismine iman etmesi gerekir. Sadece öğrenmesi yetmez, bir de Allah’ın isimlerine iman ettikten sonra bu isimlerin, güzelliğin üzerinde ahlaka dönüşmesi gerekir ki Allah’ın yeryüzündeki halifesi olabilsin, Allah’a yakın, dost ve Hz. İnsan olabilsin.

İsterseniz şimdi de Allah’ın El Bari’ ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalışalım, öyle ki rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımış olalım inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Huvallâhul hâlikul bâriûl musavvir: “Allah o dur ki o halıktır (yaratandır), bari’dir (yarattığı bir şeyden başka bir şeyi yaratıp onu kemale erdirendir), musavvirdir (tasvir eden, suret verendir).”

Allah bari’dir, yaratmayı aşama aşama yapandır. Allah önce yaratır, sonra da o yarattığını aşamalardan geçirir, en sonunda ise yarattığı şeye musavvir olarak suret verir, böylelikle onu en güzel şekilde, en kâmil manada yaratmış olur.

Lehul esmâul husnâ: “En güzel isimler onundur.” El Esmau’l Husna onundur, Allah’a aittir. Yusebbihu lehu mâ fîs semâvâti vel ard: “Göklerde ve yerde (ikisinin arasında her ne varsa) her şey onu tesbih eder.” Her şey Allah’ın güzelliğini, esmasını üzerinde gösterir. Her neye bakarsak bakalım onun üzerinde Allah’ın güzelliği, sanatı, yaratması, suretlendirmesi görülür. Bu yüzden baktığımız her şey bize rabbimizi, onun kudretini, ikramını hatırlatmalıdır. Ve huvel azîzul hakîm:538 “O, aziz ve hakimdir.” Bütün güç, kuvvet, kudret, şeref ona aittir ve o hakimdir. Yani her işini bir hikmetle yapandır.

Allah dileseydi safha safha yaratmaz sadece “ol” derdi ve her şey birden olurdu; çünkü Allah bir şeyin olmasını istediği zaman ona sadece “ol” der, o da olur; fakat Allah, yarattığını safha safha yaratmak istedi. Bu, Allah’ın güzelliği tecelli etsin, insanlar onu tanısın ve ona nasıl halife olacağını bilip anlasın diyedir.

Halık; isim itibariyle canlı, cansız bütün mahlûkatı yaratan demektir; ama Allah’ın Bari’ ismi ise özellikle canlılar için kullanılır. Allah insanı, canlıyı yaratandır. Bununla ilgili olarak Allah ayet-i kerimede “her canlıyı sudan yarattık”539 buyurmuştur.

Bari’ ismi aynı zamanda yarattığını birbirine uygun olarak yaratan manasına gelir. Mesela; herhangi bir canlıya baktığımızda onda asla bir uygunsuzluk göremeyiz; çünkü Allah onun her azasını birbirine uyumlu olarak yaratmıştır. İşte, canlılardaki bu uyum, Allah’ın Bari’ isminin tecellisidir. Bu tecelli aynı zamanda Halık isminden sonraki tecellidir.

Bari’ ismi; insanı yaratıp sonra tekrar safha safha yaratarak meydana getiren, bununla beraber cansız varlıklardan canlı varlık yaratıp meydana getiren, bir de yaratmış olduğu canlılara özel olarak muamelede bulunup kemalatları için onlara imkân tanıyan demektir.

Allah’ın Bari’ ismini insana göre anlarken Halık, Bari’ ve Musavvir isimleriyle beraber anlamamız gerekir; yani Allah insanı yaratan sonra onu terkip edip safha safha yaratan sonra da Musavvir ismiyle ona suret vererek şekil veren, şeklini de güzel yaptıktan sonra ruhundan nefhedip Hz. İnsanı yaratandır.

Peki, Allah’ın Bari’ ismi insanda nasıl tecelli eder?

Allah’ın, insanı safha safha yarattığı, cansız varlıktan canlıyı yaratıp onu bir şekle büründürdüğü gibi insan da bu vasfa, Allah’ın Bari’ ismine sahiptir; çünkü Allah, insana isimleriyle tecelli etmiştir. Allah’ın Bari’ isminin insandaki tecellisini, anlaşılması için zahiri olarak bir örnekle anlatacak olursak; biri inşaat yaptığında o inşaatı farklı farklı malzemelerden yapar. İşte bu, Allah’ın Bari’ isminin zahiri olarak kuldaki tecellisidir. En son binaya şekil vermesi, suret vermesi ise Allah’ın Musavvir isminin tecellisidir.

Peki, Allah’ın Bari’ ismi manevi olarak insanda nasıl tecelli etmelidir?

Allah, insanı bir kan pıhtısından, sonra bir parça etten yaratmış, sonra eti, kemik haline getirmiş, sonra kemiğe et giydirmiş, sonra onu bir beşer olarak suretlendirip şekil vermiş, sonra da ruhundan nefhedip onu Hz. İnsan yapmıştır ama insan bu durumdayken kâmil değildir; çünkü Allah, onu en güzel surette yaratmış ve onu esfeli safiline; yani en aşağıya bırakarak kuluna “haydi, gel, istersen o güzel suretini hak edebilir, bu güzelliği kazanabilirsin, tercih senindir” demiştir.

Aynı şekilde insan büyürken nefis itibariyle birçok şeyden oluşur. İnsanın günahları, sevapları, iyilikleri, yanlışları, öğrendikleri buna dâhildir. Nefis bu şekilde onun üzerinde meydana gelir ve bu onun kendi üretimidir. Bu dışarıdan ona verilmiş; ama o da bunu kabul etmiştir, dolayısıyla kabul ettiği için de bundan sorumludur; çünkü fıtrat itibariyle Allah onu en güzel surette yaratmıştır; yani kul, yanlışın yanlış, doğrunun da doğru olduğunu fıtrat itibariyle bilir. Bu yüzden iyilik bütün insanlar için iyiliktir. Fıtratı bütünüyle bozulmadığı takdirde hiç kimse iyiliğe kötülük demez. Birine ikram etmek bütün insanlara göre iyidir aynı şekilde birine zulmetmek de bütün insanlara göre kötüdür; çünkü Allah, insanı fıtrat itibariyle böyle yarattığı için insan bu bilgiye sahiptir.

Allah’ın Bari’ isminin insanda tecelli etmesi için insan kendini safha safha değiştirmeli, bu güzelliği, sureti kendi kendisine vermelidir. İnsan önce Hz. İnsan oluşundan haberdar değildir sonra bir şekilde Allah ona öğretir; yani Allah ona “kulum, sen Hz. İnsansın, benim yeryüzündeki halifemsin, peygamberlerle eşit tutuğum, bir tuttuğum kulumsun, bir peygamber neyse sen de osun; çünkü senin ondan hiçbir farkın, hiçbir eksiğin yoktur. İstersen sen de onun kazandığını kazanır, bana onun gibi iman eder, dost olur, yakın olursun. Yapman gereken tek şey; peygamberine gönderdiğim vahyi kabul edip, iman etmen ve imanının gereğini yapmandır” der.

Allah, peygambere vahiy indirmeden önce peygamber de bir şey bilmiyordu. Bununla ilgili olarak Allah ayet-i kerimede; “sana bu vahyi yapmadan önce sen iman nedir, kitap nedir bilmezdin”540 buyurmuştur. Sana vahiy gelmeden önce imanı, kitabı idrak etmemiş, bunu anlamamıştın. Allah bunu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e söylüyor! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendine göre kulluk yapıyordu ve öğrendiği, anladığı kadarıyla da “lâ ilâhe illallah” diyordu; ama imanın, kitabın ne olduğunu bilmiyordu. Bunu Allah söylüyor.

İnsan da böyledir, Allah’ın kitabıyla buluşmayana, vahyiyle karşı karşıya gelmeyene, muhatap olmayana kadar imanın, kitabın ne olduğunu bilmez.

Peki, o zamana kadar imanı, kitabı nasıl bilir?

Çevresinden, atalarından, arkadaşlarından, babasından, dedesinden öğrendikleriyle bilir ve bu öğrendiklerini de doğru zanneder, öyle anlar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz namaz kılıyor, oruç tutuyor, ibadet ediyor, “lâ ilâhe illallah” diyordu. Hem de bunları en kâmil manada yapıyordu; ama Allah buna rağmen ona “sana vahiy gelmeyene kadar sen iman nedir, kitap nedir, bilmezdin hatta bu kitabın sana indirileceğini de ummamış, tahmin etmemiştin”541 buyurdu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle bir şey beklemiyordu. Bu yüzden peygamber kadar güzel yapsan da Allah’ın kitabıyla, vahyi ile buluşmayana, kitabı anlamayana kadar imanın ne olduğunu bilmez ve anlamazsın.

Vahyi doğru okumak gerekir, yoksa taklit olur ve Allah da taklidi kabul etmez. Allah bütün isimleri ile kuluna tecelli etmiştir, dolayısıyla bütün güzellikler insanda mevcuttur; yani kulda rahmet, affetmek, hoş görmek, ikram etmek vardır, diğer isimler de onda aynen bu şekilde mevcuttur.

Allah’ın Kahhar ve Muntakim isimleri de kulun üzerinde tecelli eder; ama kul bu isimleri nerde ve nasıl kullanacağını bilmez. Mesela Kahhar ismi; kahretmek, yanlış yoldaki birini düzeltmek, onu doğru yola getirmek ve ona doğruyu zorla kabul ettirmek, göstermek demektir; ama Kahhar ismi nefis hesabına kullanılınca insan kızmaması gereken yerde kızar, bununla beraber kızması gerektiği yerde de kızmaz.

Allah her bir kula bütün isimleri ile tecelli etmiştir, dedik. Kula düşen de bu isimleri büyütmek ve kemale erdirmektir. Her insan merhamet, acıma, sevme duygularına sahiptir. Bu istisnasız herkes için böyledir. Mesele bu duyguları doğru yerde kullanıp kemale erdirmektir yoksa bu duygular büyümez.

Bu duyguların büyümesi için mahlûkata o isimlerle muamele etmen lazım ki o isimler senin üzerinde tecelli edebilsin. Örnek vermek gerekirse; Allah ayet-i kerimede kullarını anlatırken “onlar ruhlarındaki cömertliği (kerimliği) arttırmak için ikram ederler”542 buyurmuştur. Demek ki kul ikram edince Allah’ın tecelli ettiği Kerim ismi onun üzerinde artıp kemale eriyormuş! Nasıl ki insan ikram ettikçe Allah’ın Kerim isminin tecellisi onun üzerinde artıyorsa aynı şekilde merhamet ettikçe de Allah’ın Rahman ve Rahim isimleri onun üzerinde kemale erer. Affettikçe de bu defa Afuvv, Ğafur, Ğaffar, Tevvab isimleri onun üzerinde kemale erer; yani insanın Allah’ın isimlerini kullanıp etrafına bu isimlerle muamele etmesi lazım ki Allah’ın isimleri onda büyüsün ve kemale ersin.

Bu yüzden insanlarla beraber olmayanlar kemale eremezler. Biri dağda gece gündüz ibadet etse bile kemale eremez ve ibadeti onu kurtaramaz; çünkü Allah’ın, insan üzerindeki muradı ibadet değil âbdiyettir. Allah ayet-i kerimede Ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya’budûn:543 “İnsanları ve cinleri bana âbd olsunlar diye yarattım” buyurmuştur. İbadet etsinler diye değil âbd olsunlar diye yarattım, buyurdu Allah. İbadet, âbd olmanın gereğidir; yoksa ibadet amaç değildir. İbadet sadece araçtır. Amaç ise Allah’a âbd olmak, Hz. İnsan olmak, Allah’ın güzelliğini üzerinde göstermek, kendi üzerinde, kendi gönlünde Allah’ı sevip Allah’a âşık olmaktır.

Evet, kulda Bari’ isminin tecelli edebilmesi için de kulun, Allah’ın isimleri ile kemale erip safha safha büyümesi gerekir. Bu durumda Allah insana kendi kaderini teslim etmiş olur.

Allah’ın, kulu üzerindeki takdiri, kaderi; onu en güzel şekilde, surette yaratması, tasvir etmesi, ruhundan nefhedip onu Hz. İnsan yapmasıdır. Bundan sonrası ise kula aittir. Allah, kuluna peygamber ve kitap göndererek “kulum, işte sana örnek alacağın peygamber ve işte indirdiğim vahiy, haydi, gerekeni yap ve kendindeki güzelliği artır” demiştir.

Allah ayet-i kerimede “Allah ölümü ve hayatı yarattı ki hanginiz daha güzel yaparsınız (hanginiz daha güzel olursunuz) diye”544 buyurmuştur. Bu güzellik El Esmau’l Husna’nın güzelliği, Allah’ın güzelliğidir. Zaten Allah da kulunu severken kulu üzerinden kendini, kendi güzelliğini sever. Bu yüzden devamlı “Allah herhangi bir mahlûkatı sevmekten münezzehtir, Allah sadece kendini, isimlerini sever” diyoruz. Zaten yaratılışın sebebi de budur; yani Allah’ın kendi kendini sevmesidir. Allah kendi güzelliğini ortaya koyup bu güzelliği anlayacak, tanıyacak ve bu güzelliği üzerinde gösterecek kulu yaratmak için varlığı yaratmıştır. Bu nedenle, sevmek yaratılışın gayesidir, sebebidir.

İnsan bütünüyle saf sevgiden, Allah’ın sevgisinden yaratılmıştır. Ruhumdan nefhettim545 demek insanı saf aşktan, kendimden yarattım demektir; ama bu güzelliğin insanın üzerinde tecelli etmesi gerekir.

Zati güzellik ayrı şey; sıfatların, isimlerin, El Esmau’l Husna’nın güzelliği ayrı şeydir. Allah ilk yarattığında her bir insana tek tek o saf olan güzelliği vermiştir ve herkes bu güzelliği taşır; ama Allah’ın isimleri insanın üzerinde tecelli ederse insandaki güzellik kemale erer, böylelikle kişi Hz. İnsan olur. Yoksa insan onu kirletirse güzelliğini kaybeder, güzelliğini kaybedince de imanını, rabbini, kendini kaybetmiş olur.

Mâ esâbe min musîbetin fîl ardi ve lâ fî enfusikum: “Yeryüzünde olsun veya sizin üzerinizde olsun hiçbir musibet yoktur ki.” İllâ fî kitâbin min kabli en nebreehâ:546 “Onu meydana getirmeden önce (onu yaratmadan önce) o bir kitapta mevcut olmasın.”

Allah musibetleri bir sebeple verir. Allah sebepleri yaratmıştır, sonra Bari’ ismiyle tecelli edip parçaları bir araya getirir. Nebreehâ demek; onu meydana getirmeden önce; yani o parçaları bitiştirip musibeti meydana getirmeden önce demektir. Evet, hiçbir musibet yoktur ki Allah onu meydana getirmeden önce o bir kitapta mevcut olmuş olmasın.

İllâ fî kitâb: “O bir kitapta (mevcuttur).”

İllâ fî kitab veya kitabil mubin diye gelen ayetleri nasıl anlamamız gerektiğini izah edeyim.

Bu kitabı önce levh-i mahfuz olarak anlamak gerekir. Her ne olursa olsun o mutlaka levh-i mahfuzda mevcuttur. Levh-i mahfuz aynı zamanda kader kitabıdır ve içinde olmayan hiçbir şey yoktur, her şey onda yazılıdır.

Bir de Allah bu kitabı, Kur’an’ı da o ana kitaptan, Levh-i Mahfuzdan indirmiş, inzal etmiştir. Bu yüzden “ister yeryüzündeki musibetler olsun isterse de senin üzerindeki musibetler olsun hepsi elindeki kitapta mevcuttur” buyurdu Allah.

Nasıl?

Her şey elimizdeki kitapta, Kur’an’da eksiksiz olarak mevcuttur. Allah kitabında “doğru yaparsan nimet, yanlış yaparsan musibet bulursun, doğrularına mükâfat yanlışlarına ceza gelir, sıkıntı gelir, bir şey yaptığında yaptığının karşılığını mutlaka bulursun” buyurmuştur. Önümüze gelen her şeyin Kur’an’da yazılı olduğunu önce genel olarak böyle anlamak gerekir.

Sadece yanlış yapanlara sıkıntı gelmez. Bir de güzel yapanlara musibet gelir. En çok musibeti, sıkıntıyı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz çekmiştir. Neden? - Kemale ersin, Hz. İnsan olsun, Allah’ın güzelliği kâmil manada onun üzerinde tecelli etsin ve o en yüksek makama ersin diye. Şayet musibet, bela, dedikodu, iftira, haset olmasaydı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz güzelliğini ortaya koyamaz, güzelleşemezdi; ama baktığımızda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz en zor anda bile bütün güzelliğini ortaya koymuş, kendisini taşlayanlara bile “onlar bilmiyorlar ya rabbi! Sen onları affet, mağfiret et, onlara hidayet ver” demiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bütün güzelliğini ortaya koymuş, dolayısıyla Allah’ın güzelliği ve rahmeti de onda böylesine tecelli etmiştir.

Bu yüzden Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için Ve mâ erselnâke illâ rahmeten lil âlemin:547 “Biz seni ancak âlemlere rahmet olasın diye gönderdik” buyurmuştur. Allah’ın bütün mahlûkat, bütün varlık üzerinde en öndeki ismi Rahman ve Rahim isimleridir. Allah kendini özellikle rahman ve rahim olarak tanıtmışken, peygamberini de âlemlere rahmet olarak tanıtmıştır. Bu durumda İman etmek, Hz. İnsan olmak için rahmet sıfatının üzerimizde mutlaka tecelli etmesi gerektiğini anlamamız gerekir.

Rahmeti olmayanın ibadeti olur; ama imanı olmaz. Biri Allah’ın Rahman ve Rahim isminden nasibini almamışsa, rahmeten lil âlemin olan peygamberini örnek alıp onun güzelliğinden güzellik almamışsa o halde peygambere tabi olmamış, Allah’ın rahmetine, rahman ve rahim oluşuna iman etmemiş ve bu güzellik de onun üzerinde görülmüyor demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “insanlar birbirine rahmet ederse Allah da onlara merhamet eder”548 buyurur. Yani insanlar birbirine rahmet etmezse Allah’tan rahmeti hak etmiş olmazlar, Allah’ın rahmeti onların üzerine inmez.

Allah’ın rahmetinden mahrum olan bir gönül iblisin gönlüne benzer. İblis bir de; Allah’ın rahmetinden umudunu kesen demektir. Hepimizin de anladığı gibi iblis merhamet etmez; insana da, kendi nesli olan cinlere de merhamet etmez; çünkü onları yanına davet edip “gelin, siz de benim gibi yanın” der. İblis merhameti olmadığı, Allah’ın rahmetinden mahrum kaldığı için herkesi kendisine davet edip cehenneme sevk etmeye çalışır.

Allah’ın rahmetinden mahrum kalan bir gönlün kurtuluşu olmaz, isterse o kişi gece gündüz ibadet etmiş olsun. Bu yüzden merhameti olmayanın imanı olmaz. Önce bunu böyle anlamamız gerekir.

Kur’an’da, Allah’ın kitabında olmayan hiçbir şey yoktur. Önümüze ne gelirse gelsin “ya rabbi bu niye böyle oldu” deyip Allah’ın ayetlerine baktığımızda bunu anlarız. Başımıza hastalık mı, dedikodu mu, iftira mı, hakaret mi, küfür mü, yokluk mu, açlık mı geldi, her ne imtihan gelirse gelsin mutlaka orada bilerek veya bilmeyerek bir yanlışımız, bir eksiğimiz vardır. Ya da Hz. İnsan olmamız için Allah’ın güzelliğini üzerimizde gösterelim, isimlerini üzerimizde gösterip Hz. İnsan olalım diye Allah bize imkân tanımıştır.

Bu şekilde düşündüğümüzde musibetten daha büyük bir nimet yoktur. En büyük nimet musibettir, sıkıntıdır; çünkü musibetler bizim için Allah’a yaklaşma, Allah’ın güzelliği ile güzel olma imkânıdır; ama musibetlere kazanma imkânı olarak değil de dünya hayatına, nefse göre bakınca şeytan bize “şu niye şöyle oldu, şu şöyle olmasaydı böyle olsaydı daha güzel olurdu” diye akıl verip kendine göre bir şeyler öğretmeye çalışır. Dolayısıyla biz de imtihanı tersten anlar ve güzel olana çirkin muamelesi yaparız.

El Esmau’l Husna, bütün güzellikler, bütün güzel vasıflar Allah’a aittir.549 Dolayısıyla Allah’tan güzellikten başka bir şey beklenemez, Allah’a güzellikten başka bir şey isnat edilemez. Allah, El Esmau’l Husna’ya, bütün güzelliklere sahip olduğu için kulunun da güzel olmasını ve kendi güzelliğini üzerinde gösterip taşımasını ister. Sonuç itibariyle peygamberler gelip insanları davet etmiş ve Allah’ın güzelliğini üzerlerinde göstermişlerdir. Kabul edenler de peygamberlerin safında durup onlar gibi güzel yapmış ve Allah’ın güzelliğini üzerlerinde göstermişlerdir. Firavun, Nemrut, Ebu Cehil, Ebu Leheb gibi dünya hayatını tercih edenler de Allah’ın güzelliğini kabul etmemişlerdir. Sonuçları da elbette ki ebediyen rabbini, kendini kaybetmek olmuştur! Allah’ın güzelliğiyle güzel olmayı kabul etmeyenler bir günlük dünya hayatı karşılığında ebedi hayatlarını heba ettiler, sattılar ve kaybettiler. Böyle bir akıl doğru çalışan bir akıl değildir.

Ne olursa olsun her akıl sahibi mutlaka ahiretini dünyanın önüne koymalı ve ahireti dünyaya tercih etmelidir. Şayet ahireti dünyaya tercih etmezse Allah’ın ayet-i kerimede “insanlardan öylesi var ki: ‘Rabbim bana dünyada ver’ derler, böylelerinin ahiretten nasibi yoktur”550 buyurduğu gibi ebediyen kaybeder; çünkü dünyayı ahirete tercih etmiş, dünyayı ahiretin önüne almıştır.

Allah ayet-i kerimede “Allah her canlı varlığın rızkını üzerine almıştır, rızkına kefildir”551 buyurur. Bu yüzden ahireti tercih eden biri dünyasını zaten kazanır, Allah dünyayı mutlaka ona ihsan eder, ikram eder.

Evet, Allah bütün musibetlerin henüz gelmeden önce bir kitapta mevcut olduğunu beyan etti. Ayet devam ediyor. İnne zâlike alâllâhi yesîr:552 “Muhakkak ki bu, Allah’a göre kolaydır.”

E ve lem yerallezîne keferû: “O inkâr edenler (nankörlük yapanlar) görmediler mi ki.” Ennes semâvâti vel arda kânetâ ratkan fe fetaknâhuma: “Göklerle yerler bitişikken biz onları birbirinden ayırdık.” Allah bu ayette ilk yaratılışı beyan ediyor. Demek ki göklerle yerler daha önce bitişikmiş, hepsi tek parçaymış, biraz daha gerisinde tek bir noktaymış. Ve cealnâ minel mâi kulle şey’in hayy: “Her diri olan şeyi sudan yarattık.” Onun ana maddesi sudur. E fe lâ yu’minûn:553 “İman etmeyecek misiniz?” Bunu araştırıp anladığınızda iman etmeyecek misiniz (iman etmeyecekler mi)?

Ve min âyâtihî en halakakum min turâb: “Onun ayetlerinden (mucizelerinden) bir tanesi de sizi topraktan yaratmasıdır.” Ayet; delil, mucize demektir, bununla beraber gerçek mucizeyi görmek demektir. Summe izâ entum beşerun tenteşirûn:554 “Sonra siz beşer olarak çoğalıyorsunuz.” Dikkat edilirse Allah “insan olarak çoğalıyorsunuz” demedi bunun yerine “beşer olarak çoğalıyor, yeryüzünde yayılıyorsunuz” buyurdu.

Bu ayet de Hz. Âdem (a.s.)’a yapılan secdeyle ilgili ayettir. Fe izâ sevveytuhu: “Ne zaman ki ben onu tasvir ettim (suretlendirdim, beşer haline getirdim).” Ve nefahtu fîhi min rûhî: “Ve ona ruhumdan nefhettiğimde.” Fe kaû lehu sâcidîn:555 “Hemen onun için secdeye kapanın.” Hemen onun için secde edin. Allah bunu bütün meleklere ve cinlere söylüyor.

Halakal insâne min salsâl: “(Allah) İnsanı pişmiş çamurdan yarattı.” Kel fehhâr: “Ses çıkaran (bir çamurdan, bir balçıktan yarattı).” Ve halakal cânne min mâricin min nâr:556 “Cinleri de dumansız (saf, halis) ateşten yarattı.”

Ve lekad halaknâl insâne min sulâletin min tîn: “And olsun biz insanı süzülmüş çamurdan yarattık.” Summe cealnâhu nutfeten fî karârin mekîn:557 “Sonra onu sağlam bir karargâhta nutfe haline getirdik.”

Summe halaknân nutfete alakah: “Sonra o nutfeyi alaka haline getirdik.” Fe halaknâl alakate mudğah: “Sonra onu bir parça et haline getirdik.” Fe halaknâl mudğate izâma: “Sonra onu kemik haline getirdik.” Fe kesevnâl izâme lahma: “Sonra o kemiğe et giydirdik.” Summe enşe’nâhu halkan âhar: “Sonra onu başka bir yaratılışla yarattık.” Onu yeni bir yaratılışla yarattık. Allah, insanı bu safhalardan geçirip insan haline getirdi. Fe tebârakallâhu ahsenul hâlikîn:558 “En güzel yaratan Allah mübarektir.” Ve Allah’ın yaratması süreklidir, daimidir.

Mübarek; bereketli olan, sürekli olan, çoğalan ve çoğalması devam eden manasına gelir. İnsanın da çoğalması, büyümesi, kalitesi, insanlığı artmaya devam eder. Allah tebarektir, insanı en güzel şekilde yaratır sonra insanın yaratılışını, güzelliğini bereketlendirir. Nereye kadar? -Hz. İnsan, kâmil insan oluncaya kadar bu bereketlendirme devam eder.

Bu ayet, Allah’ın Bari’ ismiyle ilgili son ayettir. Ve iz kâle mûsâ li kavmihî yâ kavmi: “Musa kendi kavmine ‘ey kavmim’ dedi.” İnnekum zalemtum enfusekum: “Siz kendi nefsinize (kendi kendinize) zulmettiniz.” Bittihâzikumul icle: “Buzağıyı (ilah) edinmekle.” Buzağıya tapmakla kendi kendinize zulmettiniz. Fe tûbû ilâ bâriikum: “Öyle ise bari’nize tövbe edin.” Sizi yaratan, safha safha güzelleştiren, ikramda bulunan ve imanı ihsan eden, ikram eden bari’nize, yaratanınıza tövbe edin, dönün. Faktulû enfusekum: “Nefsinizi öldürün.” Kendinizi değil nefsinizi, nefsinizdeki kötü halleri, kötü duyguları, şirki öldürün. Zâlikum hayrun lekum inde bâriikum: “Bu sizin yaratanınızın katında en hayırlı olandır.” Yaratanınız katında hayırlı olan şey nefsinizin arzularını, isteklerini öldürmenizdir. Fe tâbe aleykum: “(O) Tövbenizi kabul etti.” Allah, halleri ne olursa olsun bu şekilde tövbe edenlerin tövbelerini kabul eder. İnnehu huvet tevvâbur rahîm:559 “Çünkü o (Allah) tevvab ve rahimdir.” Allah, rahmetinden dolayı tövbenizi; yani Allah’a dönmenizi kabul eder.

Durum her ne olursa olsun kul, rabbini bildikçe, tanıdıkça, anladıkça tövbesi ve istiğfarı artar. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ben günde 70 sefer, 100 sefer tövbe ve istiğfar ederim”560 buyurmuştur. Nihayetinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bir beşerdir; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir eksiği, bir yanlışı olduğunu anladığında hemen tövbe eder, Allah’a döner ve istiğfar ederdi. O halde bize de düşen; bir yanlışımızın olduğunu anladığımızda hemen tövbe edip o yanlışımızdan dönmektir. Yoksa tesbihi elimize alıp “estağfirullah, estağfirullah” ya da “tövbe ya rabbi tövbe” demek değildir. İsterse o yanlış sadece gönlümüzden geçmiş olsun veya sadece yanlış bir tarafa bakmış olalım, bunu fark ettiğimiz gibi hemen istiğfar edip “ya rabbi! Sana döndüm” dememiz ve yanlışımızdan dönmemiz gerekir.

Hz. Ali (r.a.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “ya Resulullah! Diyelim ki yolda yürürken gözümüz bir harama takıldı ve ona baktık. Hepimiz beşeriz, bunun yanlış olduğunu biliyoruz, bir beşer olarak bizde nefis vardır. Peki, bundan korunmamız için ne yapmamız, nasıl yapmamız gerekir” diye sorunca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz cevap olarak “kendi iradenle yapmadığın herhangi bir yanlıştan sorumlu değilsin”561 buyurmuştur.

Yani sadece bilerek, düşünerek, iradeni, aklını kullanarak yaptıklarından sorumlusun. Yoksa yolda yürüdüğünde gözünün bir harama takılmasıyla günaha girmezsin; ama ikinci sefer dönüp harama baktığında bu defa iradeni kullandığın için günaha girmiş olursun. Eğer gözün harama takılması günah olmuş olsaydı o zaman hata yapmamak, günah işlememek için dışarı çıkmamak gerekirdi! Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in de buyurduğu gibi kendi iradenle yapmadığın bir yanlıştan sorumlu değilsin; ama ne zamanki iradeni kullanıp ikinci defa harama baktın o zaman sana günah yazılır. İşte mesele; ikinci defa dönüp harama bakmamaktır.

Evet, hep beraber Allah’ın El Bari’ ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya ve Bari’ isminin üzerimizde nasıl tecelli edeceğini öğrenmeye çalıştık.

Allah hepimize Bari’ ismiyle tecelli eylesin inşallah! Allah bizi nefsini safha safha terbiye edip nefsinden bütünüyle kurtulan kullarından eylesin inşallah! Allah bizi, rabbini kendisinden, nefsinden razı eden kullarından eylesin inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Haşr /24 ↩
  2. Enbiyâ/ 30 ↩
  3. Şûrâ /52 ↩
  4. Kasas /86 ↩
  5. Bakara /265 ↩
  6. Zâriyât /56 ↩
  7. Mülk /2 ↩
  8. Hicr /29, Sad /72 ↩
  9. Hadîd /22 ↩
  10. Enbiyâ /107 ↩
  11. Buhâri, Tevhîd, 2 ↩
  12. A’râf /180 ↩
  13. Bakara /200 ↩
  14. Hûd /6 ↩
  15. Hadîd /22 ↩
  16. Enbiyâ /30 ↩
  17. Rûm /20 ↩
  18. Hicr /29 ↩
  19. Rahmân /14, 15 ↩
  20. Mu’minûn /12, 13 ↩
  21. Mu’minûn /14 ↩
  22. Bakara /20 ↩
  23. Buhâri, Daavât, 3; Tirmizi, Tefsir, (3255); Müslim, Zikir 42. Ayrıca Ebû Dâvûd, Vitir 26; İbni Mâce, Edeb 57. ↩
  24. Tirmizi, Edeb, 2777; Ebu Dâvud, Nikâh, 2149; Ahmed b. Hanbel, Müsned, V/353, 357; Deylemî, Müsned, 8312 ↩