EL MUHEYMİN
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzelliğini anlamaya ve Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insanı tanımaya çalışıyorduk. Bununla beraber insanın, Allah’ın güzelliğiyle nasıl güzel olacağını ayetlerle öğrenmeye çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde El Mü’min ismini anlamaya çalışmıştık, bu sohbetimizde ise Allah’ın El Muheymin ismini öğrenmeye, anlamaya çalışacağız inşallah.
Evet, Allah muheymindir; yani Allah, kulunu gözetleyendir. Peki, Allah, kullarını neden gözetler?
Elbette ki ikram etmek için gözetler. Allah, kulu Hz. İnsan olsun diye ona gereken muameleyi yapmak için kulunu gözetir. Allah sadece insanı gözetlemez aynı şekilde bütün varlığı da gözetler; çünkü Allah’ın bütün varlık üzerinde bir muradı vardır.
Allah bir şeyi ne için yaratmışsa onun üzerindeki muradının gerçekleşmesi için onu gözetim altında tutar ve muheymin olarak tecelli edip onu gözetler. Aynı şekil de insanı da muradının üzerinde gerçekleşmesi için gözetler.
Allah’ın insanı yaratmasındaki muradı nedir?
Allah, insanı Hz. İnsan olsun, kendisine halife olsun, âbd olsun, dost olsun diye yaratmıştır. Dolayısıyla Allah, insanı gözetleyerek ona Hz. İnsan olması için gerekli olan şeyleri anında tecelli edip onun için yaratır.
Allah’ın Muheymin ismi bütün isimlerle beraber tecelli eden bir isimdir; yani Allah, ikram edilmesi gerektiğinde kuluna hemen ikram eder, öğretilmesi gerektiğinde hemen öğretir, rahmet edilmesi gerektiğinde hemen rahmet eder. Allah’ın bütün isimleri insan üzerinde bu şekilde tecelli eder. Bu yüzden Allah’ın gözetlemesi El Esmau’l Husna’sıyla; Rahman, Rahim, Kerim, Vehhab ve Hayr isimleriyle beraber tecelli eder; yani Allah’ın gözetlemesi kulu için rahmettir, ikramdır, hayırdır ve keremindendir.
Allah’ın Muheymin isminin bir de insan üzerinde tecelli etmesi vardır. İnsan, Muheymin ismiyle isimlenince bu isimle önce kendisine tecelli etmesi gerekir; yani kulun, nefsini gözetleyerek kendisi için hayr olanı, rahmet olanı, ikram olanı öğrenmesi ve hikmete sahip olması için gereken her şeyi yapması gerekir. Öyle ki Allah’ın Muheymin ismi kendisinde tecelli etmiş olsun.
Şayet insan kendini unutursa Muheymin ismi onda tecelli etmez; yani kul kendini gözetlememiş olur. Hâlbuki insanın, nefsini sürekli gözetim altında, murakabe altında tutması lazım ki nefsine rahmetle muamele edebilsin, öğretebilsin, ikram edebilsin ve ona cennetin, Allah’ın rızasının yolunu gösterebilsin. Eğer Muheymin ismi kendisinde tecelli etmezse nefsine cennetin yolunu gösteremez, dolayısıyla kaybeder.
Görmek ayrı, gözetlemek ayrı şeydir. Allah, kulları üzerinde basirdir; yani kullarını görendir. Kulları üzerinde muheymin olması ise onları görmesi değil gözetlemesidir. Bu yüzden Basir ismi ile Muheymin ismi birbirinden farklıdır.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Örnek vermek gerekirse; bir ana kendi çocuğu için muheymindir; yani çocuğunu her türlü tehlikelerden korumak ve ona ikram etmek için çocuğunu gözetler, murakabe altında tutar. Anneyle birlikte başkaları da çocuğu görür ama çocuğu gözetlemez; çünkü çocuk onlara ait değildir. Anne ise çocuğunu görmekle beraber çocuğuna lazım olan şeyleri vermek için onu devamlı olarak gözetir, gözetim altında tutar.
Elbette ki Allah’ın, kullarını gözetlemesi kulun gözetlemesine benzemez; ama kul, Allah’ın isimlerini kendi üzerinden anlamalı, tatmalıdır. Bu yüzden bilmemiz lazım ki bir anne, babanın evladını gözetlemesi, murakabe altında tutması, çocuklarının iyiliğini istemesi ve onlara olması gereken muameleyi yapması Allah’ın Muheymin isminin tecellisidir. Dolayısıyla, Allah’ın bizi nasıl gözetlediğini, nasıl ikramda bulunmak ve korumak istediğini buradan anlamamız gerekir.
Allah’ın gözetlemesi kuluna olan saf sevgisinden, rahmetinden, keremindendir. Allah ayet-i kerimede; “Allah’ı unutan ve Allah’ın kendisini kendisine unutturduğu kimseler gibi olmayın”380 buyurur. Bu yüzden kulun rabbini unutmaması için kendi nefsi üzerinde mutlaka muheymin olması gerekir. Yoksa rabbini unutursa bu defa kendi kendini unutur; yani kendi üzerinde gözcü olmayı, muheymin olmayı unutur. Kendini gözetlemediğinde ise kendini nefsinden, dolayısıyla şeytandan koruyamaz. Allah ayet-i kerimelerde devamlı “şeytan sizin apaçık düşmanınızdır”381 “Allah, kulun, nefsinin kendisine neler fısıldadığını bilir”382 buyurmuştur. Nefis, kula her zaman bir şeyler söyler. Kul nefsi üzerinde gözcü olmaz “acaba gönlüme gelen şey nefisten mi şeytandan mı yoksa Allah’tan mıdır” deyip gönlüne geleni kontrol etmezse bu durumda yanlışı doğru, doğruyu da yanlış zanneder.
Birinin aklı ne kadar çalışırsa çalışsın şayet elindeki ölçü yanlışsa kesinlikle yanlış karar verir. Mesela; elinde doksan santimlik bir metre varsa; ama o bunu bir metrelik zannediyorsa her defasında bir metre ölçtüğünü zannedip sürekli eksik ölçüm yapar. Aynı örnek, ağırlık miktarı için de geçerlidir. Biri yedi yüz gramı bir kilo zannediyorsa sürekli bir kilo diye tarttığı şeyi aslında hep yedi yüz gram olarak tartar; ama onu hep bir kilo zanneder.
Aynı şekilde akıl da bilgisini tasavvurdan alır. Tasavvur; tasvir etmek demektir ve tasavvur insanın metresidir, kilosudur; yani ölçüsüdür. Biri bilgisini gönlüne, aklına, hafızasına nasıl resmetmiş, tasvir etmişse aklı artık bu tasvirinin ölçüsüne göre çalışır. Şayet bir kul bir şeyi yanlış olarak tasvir etmiş, doğruya yanlış, yanlışa da doğru demişse aklı artık yanlışın yanlış olduğunu söylemez, aksine yanlışa doğru, doğruya da yanlış der; çünkü kulun aklı bir kere böyle tasavvur etmiştir.
İnsanın tasavvuru nasıl ve nerden gelişir?
Bu elbette ki kendi kendine olan bir şey değildir. Kişi tasavvurunu önce anasından, babasından sonra okuldan ve çevresinden oluşturur; ama bilmemiz lazım ki insan tasavvurunu nerde geliştirirse geliştirsin, Allah onun tasavvuruna yanlış demişse o halde onun tasavvuru yanlıştır.
Allah vahyini yaparken kulundan öncelikle tasavvurunu düzeltmesini ister; yani “ben neyin doğru olduğunu söylemişsem doğru olan, neyin yanlış olduğunu söylemişsem yanlış olan odur” aynı şekilde “neye ebedi yahut fani demişsem ebedi olan, fani olan odur” buyurur.
Tasavvurumuzun nasıl geliştiğine ya da nasıl oluştuğuna baktığımızda ebedi olana fani muamelesi, fani olana da ebedi muamelesi yaptığımızı görür, anlarız. Öyleleri var ki; dünyanın, malın, mülkün fani olduğunu bilir ve kendisine mülkün kime ait olduğu sorulduğunda mü’min olduğu için mülkün Allah’a ait olduğunu da söyler; ama iş, malı Allah yolunda kullanmaya geldiğinde bu defa mal Allah’ın değil de kendisininmiş gibi davranır. Bu yüzden Allah’a ait olanı Allah yolunda sarf edemez ve dünya hayatına ebediymiş gibi sarılıp sanki ölüm hiç yokmuş gibi düşünür, hareket eder.
Aklı dünyanın fani olduğunu bildiği, etrafındakilerin öldüğünü gördüğü ve kendisinin de mutlaka bir gün öleceğini bildiği halde insanın dünyaya sanki ebediymiş gibi davranmasının sebebi nedir?
Çünkü tasavvuru böyle değildir. Tasavvuru böyle olmadığı için de ölüm yokmuş gibi farz eder ve dünya hayatını ebediymiş gibi anlar; yani onun gönül hali dünyanın ebedi oluşu üzerinedir. Bu yüzden tasavvuru bozuktur, tersine dönmüştür. Böyle biri Allah’ın doğru dediği bir şeye “evet, bu doğrudur” der; lakin peşinden ama der. Zaten Allah’ın hükmüne karşı ama dediğinde münafıklığı, ikiyüzlülüğü ortaya çıkmış olur; çünkü dili farklı bir şey söylerken kalbinin tasdik ettiği, söylediği şey farklıdır. İşte, bunun sebebi tasavvurunun düzgün olmamasından dolayıdır. Bu yüzden aklın doğru çalışması, Allah’ın vahyine göre hareket etmesi için öncelikle tasavvuru düzeltmek gerekir.
Müşrikler akılsız insanlar değildi aynı şekilde Yahudiler ve Hristiyanlar da akılsız insanlar değildir. Her biri akla, zekâya sahiptir; ama tasavvurları bozuktur. Tasavvurları bozuk olduğu ve Allah’ın vahyine göre şekillenmediği için doğruyu yanlış, yanlışı da doğru zannedip hakka batıl, batıla da hak derler. Bununla beraber ebedi olana faniymiş gibi muamele edip fani olana da sanki ebediymiş muamelesi yaparlar.
Genel olarak baktığımızda ümmet olarak biz de fani olana ebedi muamelesi yapıyor ve sanki hiç ölmeyecekmiş gibi dünyamız için çalışıyoruz ve iş, dünyayı ahirete kurban etmeye, feda etmeye gelince “olmaz, ben bunu kabul edemem” diyor, korkuyor, endişe ediyoruz. Allah ayet-i kerimede “Allah sizi rahmetiyle, ikramıyla müjdeler (Allah kerimdir, vehhabtır, rezzaktır). Şeytan da dostlarını fakirlikle korkutur”383 buyurmuştur. Bu yüzden fakirlikten korkan biri şeytana dost olmuştur. Bu korku ona şeytandan gelir; ama o bunu anlamaz ve “ben böyle düşündüm, böyle anladım” der. Çünkü nefsini gözetim altında tutamamış, nefsine gelenin şeytandan olduğunu anlayamamıştır. Bunun sebebi de tasavvurunu Allah’ın vahyine göre oluşturmamasıdır.
Kendimize, etrafımıza baktığımızda asıl sorunun tasavvur bozukluğunda olduğunu anlarız. Tasavvuru bozuk birine hakkı anlatamazsın. Misal; elindeki 90 santimlik metreyi bir metre olarak zanneden birine istediğin kadar metrenin on santim eksik olduğunu söyle seni dinlemez, hep kendi bildiğinde ısrar eder; çünkü bir kere onu bir metre uzunluğunda diye anlamıştır, bu yüzden onu bu yanlışından vazgeçiremezsin.
Evet, insanın sürekli kendi nefsi üzerinde gözcü olması ve nefsini kontrol altında tutması gerekir, dedik. Kulun nefsini gözetim altında tutarak aldığı ilhamın, şeytandan mı yoksa Allah’tan mı geldiğine bakıp bunu hemen anlaması, tabi, anlaması için de elinde bir ölçüsünün olması gerekir. İşte, bu ölçü; Allah’ın vahyi Kur’an’dır. Ölçümüz Allah’ın vahyi olursa o zaman gönlümüze, aklımıza, nefsimize her ne gelirse gelsin bu geleni Allah’ın ölçüsüne vurup onun doğru mu, yanlış mı, hak mı, batıl mı, güzel mi, çirkin mi olduğunu Allah’a göre anlarız. Doğru olan, hak olan Allah’ın buyurduğudur. Gerisi yalandır, gerisi yanlıştır! Bu yalanı, yanlışı her kim söylemişse söylesin fark etmez, o yalan söylemiştir.
Allah’ın vahyinin karşısında farklı bir söz söyleyen biri ya kâfirdir, ya münafıktır ya da müşriktir. Bunu bilerek söylemesi kendisine, Allah’a, dinine ihanettir, dolayasıyla böyle biri haindir; ama bilmeden söylüyorsa cahildir. Fakat bu cahilliği onun için bir bahane değildir; çünkü onun Allah’ın vahyini öğrenmesi ve Allah’ın vahyine karşı nasıl bir tavırda bulunması gerektiğini bilmesi gerekirdi.
Bize düşen; birilerine uymak, itaat etmek değil Allah’a ve resulüne itaat etmektir. İnsana yakışan budur! Yoksa Allah’ın vahyini bırakıp kendisi gibi bir beşerin peşinden gidenler aklını, varlığını yok saymış, aynı şekilde peşinden gidip önder olarak kabul ettiği kişiyi de Allah’ın önüne koymuş, onun için “sen benim rabbimsin, sen, Allah’tan daha iyi biliyorsun” demiştir. Hiç bundan büyük rablik vasfı vermek olur mu! Firavun da kendi kavmine “ben sizin en yüce rabbinizim (e’âla olan rabbinizim)”384 deme cesaretinde bulunmuştu ve kavmi de bunu kabul etmişti. Neden? -Çünkü kendi nefislerine yenilmişlerdi.
Allah ayet-i kerimede “o puta tapanlar veya başkalarına tapanlar hiç kimseye tapmıyorlar. Onlar kendi nefislerine tapıyorlar”385 buyurur. Böyleleri, nefislerinin işine geldiği için başkalarını kabul ederler; çünkü tasavvurları bozulmuştur ve bundan haberleri bile yoktur. Allah’a iman etmedikleri için Allah’ı tercih etmek yerine güç, mal, mevki kimdeyse ve kimden dünyaya ait bir menfaat görebileceklerse ona taparlar. Farkında olsunlar yahut olmasınlar “rabbim Allah’tır” demek yerine nefisleri kimde fayda görüyor, kimi, neyi kendilerine ilah olarak gösteriyorsa ona taparlar.
Allah nasıl ki kulu üzerinde muheyminse; yani kulu Hz. İnsan olsun, kendisine ayna olsun, güzelliğini üzerinde göstersin diye ona ikram edip gözetliyor ve ona muamelede bulunuyorsa aynı şekilde kulun da kendi üzerinde bu şekilde muheymin olması ve kendini gözetlemesi gerekir.
Biri “benim üzerimde Allah’ın El Esmau’l Husnası, güzelliği acaba nasıl tecelli etmiş” ya da “Allah’ın esması üzerimde tecelli ediyor mu etmiyor mu, nasıl yapsam tecelli eder, Allah’ın güzelliği üzerimde nasıl görünür, nasıl görünmesi gerekir” diye kendini gözetlemiyorsa Allah’ın Muheymin ismi onun üzerinde tecelli etmemiştir. Bu yüzden de kul kendisinden habersiz demektir.
Muheymin isminin tecelli etmediği bir kul kendisinden haberdar olamaz; yani o, Allah’ı unutmuş Allah da ona onu unutturmuştur.
İnsanın kendi kendisini unutması demek; Allah’ı, Allah’ın kendisi üzerindeki güzelliğini, tecellisini ve Hz. İnsan olduğunu, Allah’a yeryüzünde halife olduğunu unutması demektir. Ümmet olarak kendimizi unutup unutmadığımıza bakalım şayet unutmuşsak o halde imanımızda bir sorun var demektir.
Kendimizi, rabbimizi unutup unutmadığımız hususunda imanımıza bakalım. İman, aşk demektir. Allah mü’minlerin imanını tarif ederken “mü’minlerin Allah’a olan muhabbeti çok şiddetlidir”386 buyurmuştur. Çok şiddetli muhabbet; aşk demektir, Allah’a âşık olmak demektir, dolayısıyla iman aşktır.
Arapçada aşk kelimesi işk diye geçer. İşk; sarmaşık, sarıp sarmalayan, örten demektir. Aşk muhabbetin şiddetli halidir, başka bir tabirle şiddetli muhabbet aşk demektir. Aşk bütün vücudu, bedeni, maneviyatı, gönlü sarıp sarmalar. Allah’ın aşkı ve muhabbeti de kulu sarar, sarmalar, böyle olunca da kulun her zerresinde Allah’ın muhabbeti, güzelliği tecelli eder.
Bu aşkın, muhabbetin olabilmesi için tek bir şey gerekir, o da marifetullahtır; yani Allah’a karşı marifet sahibi olmaktır! Marifet bilmek demek değil tanımak demektir. Bu yüzden bilmek ayrı, anlamak ayrı, tanımak ayrı şeydir. Marifetle ilgili olarak Resulullah (s.a.v) Efendimiz Men arefe nefsehu fekad arefe rabbehu: “Kim nefsini tanırsa rabbini tanır”387 buyurmuştur. Kul kendini tanıyınca kendi üzerinden rabbini tanır; yani Allah’ın isimleri, güzelliği kendisi üzerinde tecelli ettikçe rabbini tanır.
Allah saf hayırdır, saf rahmettir, saf güzelliktir. Allah’ın güzelliğinin tecelli etmediği bir yerde karanlık vardır, zulumat vardır, zulüm vardır, cehalet vardır.
Nasıl?
Mesela; Allah âlimdir. Eğer Âlim ismi bir kulda tecelli etmezse bu defa o kul cahil kalır. Birinde Âlim ismi ne kadar tecelli etmişse o kul o kadar âlimdir, cehaletten de o kadar uzaktır. Aynı şekilde Allah’ın Rahim ismi birinde ne kadar tecelli ederse o kul o kadar rahim olur; ama yok, Rahim ismi onda tecelli etmezse bu defa merhametsiz olur, zalim olur.
Bu yüzden Allah çirkinlik diye, şer diye bir şey yaratmamıştır. Allah’ın yarattığı her şey güzeldir ve saf güzelliktir. Kul, Allah’ın güzelliğinden kaçınca çirkinleşir, çirkinlikle karşı karşıya gelir, dolayısıyla cahil olur, zalim olur, kendini bilmez olur ve haddini aşar, kibirlenir; çünkü Allah’tan kaçtığı için Allah’ın güzelliği, isimleri onda tecelli etmemiştir. Sonra kul cehaletini, imansızlığını, küfrünü, kendi kendisine yaptığı zulmü Allah’a mal edip “bunu Allah yaptı” der. Hâşâ! Bu, Allah’a iftiradır; çünkü Allah çirkin bir şey, kötü bir şey yapmamıştır. Allah asla şer işlemez. Allah’ın yaptığı her şey saf hayırdır, saf güzelliktir, güzellikten başka bir şey değildir. Kulun bu duruma düşmemesi için “doğru mu yoksa yanlış mı yapıyorum” deyip kendini gözetlemesi; yani Allah’ın Muheymin ismiyle kendine nazar edip nefsi üzerinde gözetici olması gerekir.
Kulun, Allah’a iman edip âşık olabilmesi için marifete sahip olması; Allah’ı bilmesi, tanıması lazımdır. Devamlı söylüyoruz; Allah’ı tanımadan Allah’a iman olmaz. Kul, Allah’ı ne kadar tanıyorsa, Allah hakkında ne kadar marifete sahipse imanı da o kadardır. Bu da Allah’ın isimlerini bilmekle olur. Kul, Allah’ı kaç isminden ne kadar biliyor, ne kadar tanıyorsa marifeti de, imanı da o kadardır; yani insanın imanı marifetine göredir. Zahiri olarak anlayacak olursak; insan tanımadığı birini sevemez, onu ancak tanıdıkça sever; yani birini, güzelliğinden ne kadar tanıyorsa onu ancak o kadar sevebilir.
Allah saf güzelliktir, saf rahmettir, saf hayırdır, dedik. Kul, Allah’ın güzelliğini bilince, tanıyınca Allah’ı sever ve ona âşık olur, onunla beraber olur, dolayısıyla Allah’ı güzelliğinden tanıdığı kadarıyla Allah’ın yakınlığını, muhabbetini kendisinde, gönlünde tadar. Bu yüzden Tefsiru’l Kur’an Hikmetu’l Beyan sohbetlerimizden hemen sonra ilk olarak yaptığımız şey; El Esmau’l Husna sohbetlerimizi yapıp rabbimizi güzelliğinden, güzel isimlerinden tanımak ve rabbimize karşı marifet sahibi olmak oldu; çünkü kul için en acil olan budur.
Allah Mekke döneminde vahyini indirirken 13 sene boyunca kendini anlatıp özellikle, ısrarla lâ ilâhe illallah: “Allah’tan başka ilah yoktur (deyin)” buyurdu. Bizim de Allah’tan başka ilah yoktur derken bunu öyle kuru bir kelime olarak söylemememiz gerekir. Allah bütün isimleriyle ilahtır ve Allah’ın her bir isminde kendisine ortak yoktur. Bu yüzden birinin “lâ ilâhe illallah” derken aynı zamanda Allah’ın her bir ismini oraya koyup “lâ rahmane illallah, lâ rabbe illallah, lâ kerime illallah, lâ melike illallah, lâ malike illallah” demesi lazım ki bu söylediği tevhid olsun, gerçekten “lâ ilâhe illallah” demiş olsun.
Allah’ın her bir ismi; marifeti, o isme imanı ve gönlünün genişliği, büyüklüğü kadarıyla kulda da tecelli eder. Bilmemiz lazım ki Allah’ın isimleri kulda ne kadar tecelli ederse etsin, bu tecelli ancak sonsuz bir deryadan bir damla misalidir.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Kuldaki rahmet, Allah’ın Rahim isminden tecelli eder; ama kulun bu rahmeti Allah’ın sonsuz rahmet deryasının yanında bir damla bile değildir. Kulun ise bu bir damladan sonsuz deryayı anlaması gerekir. Kul kendi rahmetiyle Allah’ın sonsuz olan rahmet deryasını anlamazsa bu defa kendi gönlündeki rahmete bakıp Allah’ı hesaba çeker ve sonra “Allah neden böyle muamele etti! Böyle yapacağına şöyle şöyle muamele etseydi” der. Sanki kendisinin rahmeti Allah’ın rahmetinden daha çokmuş gibi düşünür, hatta böyle konuşur. İşte, bu onun cehaletini, Allah’ın Rahman ve Rahim ismine iman etmediğini gösterir. Böyle söyleyen biri Allah’ı rahman ve rahim olarak nasıl tanımış, nasıl iman etmiş olsun! Bu iman, iman mıdır! Böyle bir iman olmaz!
Böylelerine “iman etmiş olsaydın kendindeki rahmetin Allah’ın sonsuz olan rahmet deryasından bir katre bile, bir zerre bile olmadığını bilir, anlardın! Bir zerreyi sonsuz rahmet deryasından nasıl daha büyük görüyorsun, nasıl böyle hüküm veriyorsun” demek gerekir.
Her bir insana düşen; öncelikle rabbini isimlerinden tanımak ve rabbinin güzelliğini kendi üzerinden görüp bunu tatmaktır. Tatmadan anlaşılmaz, dolayısıyla tadılmayan bir iman da iman değildir. Bu yüzden “ben, Allah’a inanıyorum” demekle iman edilmiş olunmaz; çünkü insanın bu imanı tatması gerekir.
Geçen sohbetlerimizde bu kıssayı anlatmıştım. Bir daha anlatayım.
“Bir kavim iman etmek için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yanına gelir, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de onlara imanı, islamı ve ihsanı anlatır. Onlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i dinledikten sonra “biz iman ettik” derler. Bunun üzerine Allah ayetini indirir ve “biz iman ettik demeyin. Biz de Müslümanlardan olduk (İslam’ı kabul ettik) deyin; çünkü iman daha kalbinize dâhil olmadı”388 buyurur.
Yani “önce gereğini yapıp Müslüman olduğunuzu, Allah’a teslim olduğunuzu ispatlayın sonra Allah iman nurunu kalbinize indirir. Ancak iman nuru kalbinize indiği zaman mü’min olursunuz. Bu yüzden daha Müslümanlığın gereğini yapmadan ‘biz iman ettik, mü’min olduk’ demeyin, bunun yerine ‘biz de Müslümanlardan olduk ve İslam’ı kabul ettik’ deyin.”
Allah’ın böyle buyurmasının sebebi nedir?
Çünkü sadece bilmekle iman olmaz. Bunu tatmamız, tatmamız için de İslam’ı yaşamaya başlayıp Allah’a teslim olmamız ve hayatımızı yaşarken mü’mince, Müslümanca bir tavır ortaya koymamız gerekir. Öyle ki Allah, imanı kalbimize indirsin. İndirince de toptan indirir ve gönlümüzde Allah her bir ismine göre tecelli eder. Mesela; rahmet etmemiz gereken yerde rahmet ettiğimizde Allah Rahim ismiyle gönlümüze tecelli eder, dolayısıyla biz de Rahim ismine bir daha iman etmiş ve Allah’ın rahmetini sevmiş oluruz. Bu, Allah’ın her bir ismi için böyledir.
Evet, muheymin; gözetleyen, murakabe altında tutan demektir. Allah, kuluna rahmet etmek, ikram etmek ve kulunun Hz. İnsan olması, âbd olması, kendisine ayna olması, halife olması, kısacası kulunun üzerindeki muradı gerçekleşsin diye ona muamele etmek için kulunu gözetler. Bu yüzden kul ters tarafa gidip yanlışa gömüldüğünde bir an için rabbine dönüp “ya rabbi! Sana döndüm” derse Allah ona gereken muameleyi hemen yapar; çünkü Allah zaten “kulum bana dönsün. Ben ona yardım edeyim. Benden istesin ben ona vereyim, ben sana döndüm desin, onu kendime çekeyim” deyip her anda kulunu gözetler, kontrolü altında tutar. Allah ona irade vermiş, tercih etme hakkı vermiştir, bu yüzden insanın, kendi tercihiyle Allah’a dönmesini ister, bunun için de kulunu gözetir, gözetler.
Sohbetimizin başında Allah’ın bütün varlık üzerinde muradı olduğunu söylemiştim. Allah ayet-i kerimede “Allah, (yerle gök bitişikken) onlara isteyerek veya istemeyerek gelin dedi” buyurmuştur. Tav’an ev kerhen:389 “İsteyerek, istemeyerek (ister severek, muhabbetle, isterseniz de sevmeyerek gelin. Bu hoşunuza gitse de gitmese de gelin)” demektir. Allah bu ayette bize bir ders veriyor; yani bunu bütün varlık üzerinden bize söylüyor ve var olan her şey Allah’ın gel hitabına karşılık “biz severek geldik ya rabbi” diye cevap vermiştir. Acaba biz ne cevap veriyoruz!
Bütün varlık iradesiz olarak Allah’ı sever ve Allah’ın emrine itaat eder; ama insan böyle değildir. Allah insana kendi iradesiyle tercih etme hakkı verip “tercihini sen yap, ya kendi tercihinle severek huzuruma gel ve bana dünyadayken vasıl ol, ya da istemesen de zaten ölünce bana gelecek, huzuruma çıkacaksın, tercihini yap” buyurmuştur.
İsterseniz şimdi de Allah’ın El Muheymin ismiyle ilgili ayetleri hep beraber anlamaya çalışalım. Öyle ki rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi ayetlerle tanımış olalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki kendisinden başka ilah olmayandır.” Herhangi bir isminde Allah’a şirk koştuğunuzda o şirk koştuğunuz Allah değildir; çünkü Allah’tan başka ilah yoktur. Allah bu surede El Esmau’l Husna’sını, isimlerini sayıyor. Yani “bu isimlerimden birinde bana şirk koşarsan bil ki o şirk koşarak iman ettiğin ben değilim, senin putundur” buyuruyor. El melikul kuddûsus selâmul mu’minul muheymin: “(O) Meliktir, kuddustur, selamdır, mü’mindir, muheymindir.” Allah meliktir; mülkün sahibidir, mülkünü idare edendir. Kuddustür; her türlü noksanlıktan beridir. Selamdır; selamet veren ve selamete erdirendir. Mü’mindir; iman verendir, emin olandır, emin olunması gerekendir. Muheymindir; kuluna ikram etmek için onu gözetleyendir.
Allah neden kulunu gözetler?
Allah, kuluna imanı vermek ve onu selamete erdirip tertemiz kılmak, kulunu nefsi üzerinde melik yapmak, bununla beraber hiçbir şeyi şirk koşmaksızın kuluna “rabbim Allah’tır” dedirtmek için kulunu gözetler. Ayeti geriye doğru anladığımızda Allah böyle buyurmuş olur.
Azîzul cebbârul mutekebbir: “(O) Azizdir, cebbardır, mutekebbirdir.” Allah azizdir; bütün şeref, güç, kuvvet, kudret Allah’a aittir. Allah, kulunu kendinden ona şeref vermek için gözetler. Allah cebbardır. Kulu herhangi bir şeyde güç yetiremediğinde Allah duasına icabet edip ona istediğini zorla ihsan eder, ikram eder. Allah mutekebbirdir; büyüklük ona aittir. Kul, Allah’ın Cebbar ismiyle karşı karşıya kaldığında kibrini kaybeder, dolayısıyla mutekebbir olanın Allah olduğunu anlar, idrak edip buna iman eder. İman edince de kalbinde, gönlünde kibirden zerre eser kalmaz.
Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:390 “Allah müşriklerin şirk koşmalarından münezzehtir.” O subhandır; kusursuzdur, noksansızdır, eksiksizdir, bütün kemal sıfatlarıyla beraber bütün güzellik ona aittir. Bütün güzelliği Allah’a ait görmeyenler ona şirk koşmuştur ve Allah da onların şirkinden beridir; yani “güzellikleri bana ait görmeyenler bana iman etmemiştir, ben onların rabbi değilim” buyurdu Allah. Subhânallâhi ammâ yuşrikûn ayeti aynı zamanda “ben bana şirk koşanın rabbi değilim, onun o putundan beriyim” manasına gelir.
E lâ: “Dikkat edin (haberiniz olsun, bunu unutmayın)!” E lâ kelimesi “dikkat edin, söylediklerimi ciddiye alın, sizi uyarıyorum” anlamındadır. Bir başka deyişle “böyle değil mi, söylediğimi tasdik ediyor, kabul ediyor musun yahut etmiyor musun” manasına gelir. İnne lillâhi mâ fis semâvâti vel ard: “Göklerde ve yerde her ne varsa Allah’a aittir.” Göklerde ve yerde olan her şeyin bana ait olduğunu kabul ediyor musun! Benim her şeyin sahibi olduğumu anladın mı yoksa benim mülkümde bir şeye sahip mi çıkıyor, ‘bu da benimdir’ mi diyorsun! Elâ inne va’dallâhi hakk: “Dikkat edin! Allah’ın va’di haktır.” Allah bu ayette bir daha “e lâ” kelimesini kullandı. Zaten üst kısımda e lâ kelimesinin manasını öğrenmiştik. O halde bu ayeti e lâ kelimesinin manasıyla düşündüğümüzde ayet; “va’dettiğim ve vahyettiğim her şeyin hak olduğunu kabul ediyor musun, buna dikkat ediyor musun, bundan haberin var mı, bunu böyle anladın mı” anlamına gelir. Ve lâkinne ekserehum lâ ya’lemûn:391 “Ama onların çoğu bunu bilmez.”
Onların çoğu Allah’ın va’dinin hak olduğunu, göklerin ve yerin mülkiyetinin Allah’a ait olduğunu bilmezler. Dilleriyle bunu söylerler; ama kalpleri bunu kabullenememiştir. Buna iman etmemiş, böyle anlamamışlardır. Onların kendilerine ait fikirleri vardır.
Allah’ın va’di onun vahyettiğidir. Allah’ın, ayetlerini indirip “böyle yaparsanız size cenneti veririm” buyurması, aynı şekilde “şöyle yaparsanız cehennemlik olursunuz” demesi Allah’ın va’didir. Biri, Allah’ın va’dini bilmezse o halde mutlaka birilerine uyar. Allah’ın vahyi yerine başkalarına uyduğu için de nefsine ve şeytana uymuş olur.
Allah’ın va’diyle ilgili bir ayet daha okuyayım.
Allah ayet-i kerimede “Allah mü’minlerden cennet karşılığında canlarını ve mallarını satın almıştır”392 buyurur. Bu durumda cenneti almak isteyenler malını ve canını mü’min olarak Allah yolunda sarf etmelidir. Buradaki şart, bunu yapanın mü’min olmasıdır, mü’min olmazsa Allah ondan bu amelini kabul etmez. Birinin gönlündeki niyeti başkaysa canını ve malını Allah yolunda sarf etse bile münafıktır; ama Allah’ı sevdiği, rızasını, dostluğunu istediği için bunu yaparsa cenneti alır. Allah böyle bir vaatte bulundu. Bunun dışında “yok işte şöyle yapsan da cennete gidersin” diyenler cennetin kokusunu bile alamazlar. Bu, Allah’ın va’di değildir; çünkü Allah, cenneti böyle va’detmemiştir. Dolayısıyla bu, ya birilerinin ya da şeytanın va’didir. Onlar da Allah’a iftira atarak vaatte bulunmuşlardır.
Huve yuhyî ve yumît: “Dirilten de öldüren de odur.” Mülkün sahibi odur. Ve ileyhi turceûn:393 “Ve siz ona döndürüleceksiniz (götürüleceksiniz).” Hepiniz mutlaka Allah’a döneceksiniz. Dönüşünüzün Allah’a olduğunu unutmayın. Allah’a dönüşümüzün sebebi; hayatımızın her anının hesabını vermemiz ve yaşadığımız hayatın karşılığında cenneti mi yoksa cehennemi mi kazandığımızın hesabını görmemiz içindir.
Yâ eyyuhân nâs: “Ey insanlar!” Dikkat edilirse Allah “ey mü’minler” diye değil “ey insanlar” diye hitap etti; yani bu hitap bütün insanlaradır. Kad câetkum mev’izetun min rabbikum: “Size rabbinizden bir vaaz geldi.” Size rabbinizden bir öğüt geldi. Ve şifâun lima fis sudur: “Gönüllere (göğüslere) şifa (geldi).” Ve huden ve rahmetun lil mu’minîn:394 “Müminler için hidayet ve rahmet olan (Allah’ın vahyi size geldi).” Demek ki vahiy bütün insanlar için öğütmüş, vaazmış, gönüllere şifa, mü’minlere de hidayet ve rahmetmiş! O halde Allah’ın rahmetini, hidayeti istiyorsak yapmamız gereken şey başkalarının va’dine değil Allah’ın kitabına, vahyine sarılmak ve Allah’ın va’dine güvenip iman etmektir.
Kul: “De ki.” Bi fadlillâhi ve bi rahmetihî fe bi zâlike felyefrehû: “Allah’ın fazlı ve onun rahmeti ile sevinin.” Müminler Allah’ın rahmetiyle, fazlı ile sevinsinler. Bu yüzden dünyaya, paraya, mala, mevkiye değil Allah’ın rahmetine sevinmen gerekir. Allah’ın rahmetine ermişsen, bununla beraber Allah rahmetiyle üzerinde tecelli etmişse ve sen de mahlûkata bu rahmetle muamele ediyorsan işte bununla sevin. Sevinmen gereken şey Allah’ın rahmetinin senin üzerinde tecelli etmesidir. Huve hayrun mimmâ yecmeûn:395 “(Çünkü) O onların (mal olarak, mülk olarak) topladıklarından hayırlıdır.” Sizin için hayırlı olan budur, mal ve mülk değildir. Öyleyse Allah’ın rahmetiyle sevinin.
Kul e raeytum mâ enzelallâhu lekum min rizkin: “De ki: Bakın, Allah sizin için nice rızıklar indirmiş.” Fe cealtum minhu harâmen ve helâla: “Siz onların bir kısmını helal, bir kısmını ise haram kıldınız.” Rızkı indiren ve rızıkla ilgili hüküm koyan Allah’tır; ama siz Allah’ın indirdiği bir kısım rızka helal, bir kısma da haram diyorsunuz. Kul allâhu ezine lekum: “De ki: (Böyle söylemeniz için) Allah mı size izin verdi?” İstediğinize helal, istediğinize haram demeniz için Allah mı size izin verdi? Em alallâhi tefterûn:396 “Yoksa Allah’a iftira mı atıyorsunuz?” Allah’ın söylemediğini söyleyerek Allah’a iftira mı atıyorsunuz! Allah neden böyle yaptığınızı düşünün buyuruyor.
Genel itibariyle baktığımızda Allah buna izin vermediği halde mü’min olmak Müslüman olmak adına mü’minler bu yanlışa çok düşüp Allah’ın haram demediğine haram diyor. Oysaki haram koyma hakkı, yetkisi bir tek Allah’a aittir ve Allah böyle bir hakkı peygamberine bile tanımamıştır. Hal böyleyken öyleleri var ki dilini evirip çevirip “şu haramdır, şu helaldir”397 diyebiliyor! Allah da böylelerine; “bu hükmü benim adıma vermen için ben mi sana izin verdim yoksa bana iftira mı atıyorsun” diye soruyor!
Bu yanlışı en çok nerelerde yaptığımızla ilgili birkaç örnek vereyim. Öyle ki hatamızın farkına varalım ve bir daha bu yanlışa düşmeyelim.
Mesela; “takkesiz namaz kılmak mekruhtur” denilir. Mekruh, kerih kelimesinden türetilmiştir ve çirkin anlamına gelir; yani “takkesiz namaz kılmak çirkindir” denilir. Bir de bu mekruhu tahrimen mekruh; harama yakın olan mekruh olarak sınıflandırmışlardır. Hâlbuki kim söyledi takkesiz namaz kılınmasının mekruh olduğunu! Allah mı söyledi! Neden Allah’ın söylemediği bir şeyi dine katarak Allah’a iftira atıyorsun! Bir de “kadınların çorapsız namaz kılması haramdır, kadınlar çorapsız namaz kılamaz” derler. Bu, Allah’a iftira atmaktır; çünkü Allah böyle bir şey söylememiştir. Mümin, Allah’ın söylemediği bir şeyi söyleyebilir mi! Kendilerini mü’min zannedenlerin böyle söylemesinin sebebi; mü’min olma, Müslüman olma tasavvurlarının bozuk olmasından dolayıdır!
Müslüman; Allah’a teslim olandır. Allah’a teslim olmak da Allah’ın vahyine, kitabına teslim olmak demektir. “İşte falan kitapta böyle yazıyor, bizim cemaatimiz böyle söyledi, benim hocam, benim şeyhim böyle söylemiş” demek onları Allah’a şirk koşmaktır. Bunu kesinlikle unutmaman lazım ki bir şey için helal yahut haram dersen ve bu söylediğin Allah’ın vahyi değilse bu durumda Allah’a iftira atmış olursun. Böyle yaptığında ise cehennemdeki yerine hazır ol; çünkü imanını kaybedersin. Bunu Allah söylüyor.
Şeriatın ölçüsüne göre bir şeyin helal olduğunu belirtmek için “bu helaldir” denmez. Sadece haramlar sayılır. Haramlar sayıldıktan sonra ise geriye kalan her şey helal olmuş olur. Diyelim ki Allah yüz bin nimetin, yiyeceğin içinden sadece beş tanesine haram demişse o halde geriye kalan nimetler direkt helal olur. Yoksa o yüz bin nimet tek tek bu helaldir diye sayılacak değildir!
Allah yiyecek olarak haramları sayarken kan, leş, domuz eti ve Allah’tan başkasının adına kesilmiş olan hayvanı saymıştır.398 İçecek olarak da şarabın, içkinin,399 sarhoşluk veren her şeyin haram olduğunu söylemiş, gerisi için Allah ölçü koyup haram dememiştir. Haramın dışında kalanlar faydalı veya zararlıdır. Bunu da aklınla tespit etmen gerekir. Ayrıca zararlı olan bir şey için de asla haram diyemezsin. Mesela; iki türlü mantar vardır, biri zehirli, öbürü zehirsizdir. Sana zarar verdiği için zehirlisini ayıklaman gerekir. Yoksa mantar zehirlidir diye ona haram diyemezsin.
Peki, zararlı olan şeylerle haram olan şeyler arasındaki fark nedir?
Haramı işlediğinde Allah’ın hükmüne karşı gelmiş olursun ve bunun da ahirette cezası vardır; yani maneviyatta cezası vardır. Zararlı olan bir şeyin ise cezası yoktur sadece onu kullandığında zahiri olarak zarar görür, eziyetini çekersin. Bu yüzden ikisi birbirinden farklıdır.
Evet, ayet devam ediyor. Ve mâ zannullezîne yefterûne alallâhil kezibe yevmel kıyâmeh: “Bu şekilde Allah’a yalan yere iftira atanlar Kıyamet gününü ne zannediyorlar?” Bunlar Kıyamet gününe nasıl iman etmişler! Söylediklerinden dolayı hesaba çekilmeyeceklerini mi zannediyorlar! “Kulum sen benim adıma ne güzel konuştun, sen de benim ortağımsın” diyeceğimi mi zannediyorlar! Evet, bunlar Kıyamet gününü ne zannediyorlar! İnnallâhe le zû fadlin alân nâs: “Gerçek şu ki Allah’ın insanlara fazlı (ikramı) büyük olmuştur.” Allah’ın lütfu gerçekten büyüktür. Allah insana ihsanda bulunmuştur. Ve lâkinne ekserehum lâ yeşkurûn:400 “Ama insanların çoğu (Allah’a) şirk koşar.” Sen kendini sıkma, kulluğunu yapmaya, Hz. İnsan olmaya bak, buyurdu Allah.
Ve mâ tekûnu fî şe’n: “Ne iş yaparsan yap (hangi işte olursan ol)” Allah senin üzerinde şahittir, senin üzerinde gözcüdür, seni gözetler. Ve mâ tetlû minhu min kur’ân: “Kur’an’dan ne okursan oku (o senin üzerinde şahittir ve seni gözetler).” Ve lâ ta’melûne min amel: “Her ne amel yaparsan yap. İllâ kunnâ aleykum şuhûda: “Kesinlikle (muhakkak ki) o sizin üzerinizde şahittir.” İz tufîdûne fîh: “Siz ona (bunlardan herhangi birine) dalıp gitmişken (o sizin üzerinize şahittir).” Ve mâ ya’zubu an rabbike min miskâli zerretin fil ardı ve lâ fis semâ’: “İsterse o bir zerre olsun, ister gökte, ister yerde olsun, rabbinden (nazarından) hiçbir şey kaçmaz.” Ve lâ esğere min zâlike ve lâ ekber: “İster ondan (bir zerreden) küçük olsun, ister büyük olsun.” O, Allah’ın nazarından kaçmaz; yani zerre kadar bile olsa her ne yaparsan yap Allah yaptığını mutlaka görür, gözetler ve ona şahittir. İllâ fî kitâbin mubîn:401 “(Bununla beraber hepsi) Ancak apaçık olan bir kitapta (mevcuttur, yazılıdır).”
E lâ kelimesinin dikkat edin manasında olduğunu anlatmıştık. Allah bu ayette bir daha dikkat edin buyuruyor. Elâ inne evliyâallâhi lâ havfun aleyhim ve lâ hum yehzenûn:402 “Dikkat edin (bunu anladınız mı, kabul ediyor musunuz yoksa kabul etmiyor musunuz?) Allah’ın velilerine hiçbir korku yoktur ve onlar için mahzun olmak da yoktur.”
Allah’ın velileri kimlerdir?
Ellezîne âmenû ve kânû yettekûn:403 “Bunlar iman etmiş takva sahipleridir.” Bunlar hem iman eden hem de takva sahibi olup Allah’a karşı sorumluluklarını kabul ederek bu sorumluluklarını yerine getirmeye çalışanlardır. Kulun, Allah’a karşı sorumluluğu; Allah’a âbd olmasıdır. Âbd olabilmesi için de kulun, Allah’a iman etmesi; yani Allah’ı sevmesi, sevip Allah’ın rızası, dostluğu peşinde koşması, Allah’ın güzelliğinin onun üzerinde tecelli etmesi ve Allah’a ayna olup halife olması gerekir.
Allah kendi güzelliğini göstermek için varlığı yaratmış, insanı da varlığın merkezine koymuştur. Bu yüzden Allah hadis-i kutsilerde “varlığı insan için, insanı da kendim için yarattım.”404 “Varlığı; insanı taşısın, insanı da beni taşısın (beni üzerinde göstersin, bana ayna olsun) diye yarattım”405 buyurmuştur. Yani Allah kendini sevmiş, dolayısıyla insan üzerinde kendi güzelliğini görmek istemiştir. İşte mü’min olanlar, muttaki olanlar, Allah’ın güzelliğini üzerinde gösterenlerdir. Allah’ın velisi olanlar onlardır.
Lehumul buşrâ fil hayâtid dunyâ: “Onlara dünya hayatında müjdeler vardır.” Ve fil âhirah: “Ahirette de (müjdeler vardır).” Onlara hem dünyada hem de ahirette müjdeler vardır; ama bu müjdeler önce dünyadadır. Dünyadaki müjde; Allah’ın, onlara “senin kulluğunu kabul ettim ve kulluğundan razı oldum” ya da “sen benim velimsin” veya “kulum, ben seni seviyorum, yaptığını beğendim” demesidir. Bu, dünya hayatındaki müjdedir. Kul bu müjdeyi bir başkasından değil direkt olarak Allah’tan alır. Ayrıca ahirette de onlara müjdeler vardır. Zaten Allah, her neyi va’d etmişse ahirette kuluna mutlaka verir. Bununla beraber ayrıca ona hiç bilmediği, anlamadığı, hayaline getirmediği müjdeler de verecektir. Demek ki Allah’ın, kulunu müjdelemesi varmış ve böyleymiş! Lâ tebdîle li kelimâtillâh: “Allah’ın kelimelerinde değişiklik yoktur.” Allah kelimelerini, sözünü değiştirmez. Benim sözüm budur, bir başkası anlamadı diye sözüm değişecek değildir, buyurdu Allah. Zâlike huvel fevzul azîm:406 “İşte büyük kurtuluş (büyük nimet, büyük ihsan, büyük saadet) budur.” Büyük saadet; Allah’a veli olmaktır, dost olmaktır. Bu, Allah’ın, dünya hayatında kulunu müjdelemesidir.
Ve lâ yehzunke kavluhum: “Onların sözlerinden dolayı mahzun olma.” Allah’a iman etmeyenlerin sözlerinden dolayı mahzun olma. İnnel izzete lillâhi cemîâ: “Bütün izzet (bütün güç, kudret, şeref) Allah’a aittir.” Huves semîul alîm:407 “O (Allah) semi’dir, âlimdir.” Allah her şeyi işiten ve her şeyi bilendir; yani kimin ne olduğunu bilendir.
E lâ: “Dikkat edin.” Allah yine “dikkat edin, bunu anlamaya çalışın, bunu kabul ediyor musunuz” buyurdu. İnne lillâhi men fis semâvâti ve men fil ard: “Muhakkak ki göklerde ve yerde her ne varsa hepsi Allah’ındır (Allah’a aittir).” Ve mâ yettebiullezîne yed’ûne min dûnillâhi şurakâ’: “Allah’ın berisinde (Allah’a) ortak koşanlar başkalarına tabi olmuyorlar.” İn yettebiûne illâz zann: “Onlar sadece kendi zanlarına tabi oluyorlar (uyuyorlar).” Aslında hiç kimse puta ya da şirk koştuğu kişiye tabi olmuyor, aslında herkes kendi zannına tabi oluyor. Ve in hum illâ yahrusûn:408 “Ve onlar (Allah’a şirk koşanlar) yalandan başka bir şey de söylemiyorlar.”
Demek ki kimse kimseye tapmıyormuş, herkes kendi zannına uyuyormuş! Allah’ın vahyiyle konuşmayanlar yalandan başka bir şey söylememiştir. Her ne söylerse söylesinler onların söyledikleri yalandır, buyurdu Allah.
Şehidallâhu ennehû lâ ilâhe illâ huv: “Allah şahitlik eder ki ondan başka ilah yoktur.” Vel melâikeh: “Aynı şekilde melekler de (şahitlik eder ki Allah’tan başka ilah yoktur).” Ve ulûl ilmi kâimen bil kist: “Bir de ilimde yücelmiş ilim sahipleri adaletle, doğru bir hükümle (Allah’tan başka ilah olmadığına şehadet ederler).” Allah burada bir vasfı söylüyor. Ve ulûl ilmi kâimen bil kist. Bu vasıf; onların adaletle, dosdoğru bir hüküm vererek Allah’tan başka ilah olmadığına şehadet etmeleri ve bu hükmü de ilimle vermeleridir. Lâ ilâhe illâ huvel azîzul hakîm:409 “Ondan başka ilah olmadığına, onun aziz ve hakim olduğuna (şehadet ederler).” İlimleriyle verdikleri bu hükümle Allah’tan başka ilah olmadığına şehadet ederler, şahit olurlar. Şahit olunmadan şehadet olmaz.
Bütün gücün, kuvvetin, şerefin, Allah’a ait olduğuna, Allah’ın hakim olduğuna, Allah’ın her ne yaparsa yapsın her yaptığında bir hikmet olduğuna, Allah’ın hakim olarak tecelli ettiğine, her işte, her olayda, her meselede mutlaka Allah’ın bir muradı olduğuna şehadet ederler; yani, Allah’ın muradını görüp buna şahit olurlar. Kim? -Tabi ki Allah, melekleri ve bir de dosdoğru olarak hüküm veren ilim sahipleri. Bu ilim sahipleri Allah’ın vahyinin ilmine sahip olanlardır.
Şimdi de Ra’d Suresi’nin 28. Ve 37. Ayetlerini anlamaya çalışalım inşallah. Allah ayete, mü’minlerin kalplerinin zikirle mutmain olduğunu beyan ederek başlıyor.
Ellezîne âmenû ve tatmeinnu kulûbuhum bi zikrillâh: “Mü’minler o kimselerdir ki Allah’ın zikriyle kalpleri mutmain olmuştur.” Allah’ın zikriyle, vahyiyle kalpleri mutmain olmuştur. Zikir aynı zamanda Kur’an demektir. Yani mü’minlerin kalpleri, Allah’ın kendilerine olan va’diyle, vahyiyle mutmain olmuştur. Allah her ne söylerse söylesin mü’minin kalbi onunla mutmain olur. E lâ bi zikrillâhi tatmeinnul kulûb:410 “Dikkat edin (bunu kabul ediyor musunuz, iman ediyor musunuz?) Kalpler sadece Allah’ın zikriyle tatmin olur.”
Kalpler başka bir şeyle değil Allah’ın vahyiyle, bununla beraber Allah’ın zikriyle, Allah’ı zikretmekle mutmain olur. Şayet insan, Allah’ın zikrinden başka bir şeyle kalbini, gönlünü mutmain etmeye çalışırsa itminanı bulamaz; çünkü Allah kalplerin sadece kendi zikriyle mutmain olduğunu buyurdu.
Allah’ın zikriyle kalpleri mutmain olanlar kimlerdir?
Ellezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “Onlar ki iman eder ve salih amel işlerler.” Tûbâ lehum: “Onlara müjdeler olsun.” Ve husnu meâb:411 “(Onların) Varacakları yer ne güzeldir!”
Kezâlike erselnâke fî ummetin kad halet min kablihâ umem: “Seni kendilerinden önce nice ümmetler gelmiş geçmiş bir ümmete gönderdik.” Li tetluve aleyhimullezî evhaynâ ileyke: “Sana vahyettiğimizi onlara okuyasın diye (seni onlara gönderdik).” Ve hum yekfurûne bir rahman: “Ve onlar Rahman’ı inkâr ediyorlar.” Dikkat edilirse Allah “onlar Allah’ı inkâr ediyorlar” demedi bunun yerine “onlar Rahman’ı inkâr ediyorlar” buyurdu.
Peki, Rahman’ı inkâr etmek demek ne demektir?
Allah’ın rahman olduğunu kabul eden biri “rabbim rahman ve rahimdir, bana hangi muameleyi yaparsa yapsın bu onun rahmetindendir ve bu benim için rahmettir” der. Ama “Allah bana yahut kime nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun bu onun rahmetindendir” demeyip bunun yerine kendisi veya bir başkası için “Allah bunu yapmamalıydı, böyle muamele etmemeliydi, böyle değil de şöyle muamele etmeliydi” diyenler Allah’ın rahman oluşuna, rahmanlığına iman etmemiş, dolayısıyla “ben kendim için Allah’tan daha rahman, daha rahimim” demiştir. Dolayısıyla Rahman’ı kabul etmemek demek; Allah’ın her ne yaparsa yapsın muamelesinin saf hayır, saf rahmet, saf ikram olduğunu görmemek ve bunu kabul etmemektir. İşte, Allah böyleleri için “onlar rahman olan Allah’a iman etmemişlerdir” buyurdu.
Kul: “De ki (onlara).” Huve rabbî: “O (rahman) benim rabbimdir.” Lâ ilâhe illâ huv: “Ondan başka ilah yoktur.” Aleyhi tevekkeltu: “Ben ona güvendim.” Rahman olan Allah’a tevekkül ediyorum. Ve ileyhi metâb:412 “Dönüşüm de (tövbem de) onadır.”
Lehum azâbun fil hayâtid dunyâ: “Onlara dünya hayatında azap vardır.” Allah’ın rahman oluşuna iman etmeyenler için dünya hayatında azap vardır. Ve le azâbul âhirati eşakk: “Ahiretteki azapları ise daha şiddetlidir (daha çetindir).”
Onlara dünya hayatında nasıl azap vardır?
Allah’ın rahman olduğuna iman etmeyen biri zaten azaptadır. Onun gönlünün mutmain olması, itminan bulması mümkün değildir. Dikkat ettiyseniz Allah Ra’d suresinden okuduğumuz ayetlere başlarken mü’minlerin kalplerinin itminan bulduğunu söylemişti. Gönül mutmain olmayınca huzursuz olur, cehenneme döner; ama bir kul, rabbinin rahman ve rahim olduğunu biliyorsa, rahman ve rahim olan rabbinin kendisini sevdiğini, kendisine yaptığı muamelenin mutlaka rahmet olduğunu biliyorsa mutmain olur; ama yok, bunu bilmez ve mutmain olmazsa bu defa dünyada azap içinde, sıkıntı içinde olur; çünkü gönlü cehenneme döner. Bu da yetmez, ahiretteki azabı da çok daha şiddetli, çok daha çetindir.
Ve mâ lehum minallâhi min vâk:413 “Hiç kimse onları Allah’tan da koruyamaz.” Hiç kimse onları Allah’a karşı savunamaz, müdafaa edemez, koruyamaz; çünkü onlar Allah’a iman etmemiş ve Allah’a “sen rahman değilsin” demişlerdir.
Ve kezâlike enzelnâhu hukmen arabiyyâ: “İşte biz böylece Arapça bir hüküm indirdik.” Kur’an’ı Arapça olarak indirdik. Ve le initteba’te ehvâehum ba’de mâ câeke minel ilm: “Şayet sana gelen bu ilimden sonra onların hevasına uyarsan.” Allah’ın sana böyle vahyetmesinden sonra onların keyfine uyar, başkalarının söylediğine doğru dersen. Mâ leke minallâhi min veliyy: “Sana Allah’tan bir dostluk yoktur.” Allah’tan dostluk bulamazsın. Ve lâ vâk:414 “(Kendine) Bir koruyucu da bulamazsın.”
Böyle yapanlar, hevalarına uyanlar kimlerdir?
Allah başka bir ayet-i kerimede buyurur. Zâlike bi ennehum kâlû len temessenen nâr illâ eyyâmen ma’dûdât: “Onlar derler ki: Ateş bize sayılı günlerde dokunur.” Yani cehenneme gitsek bile birkaç gün veya birkaç yıl orada kalır sonra oradan çıkarız. Onların bakışları böylesine yanlıştır, buyurdu Allah. Ve ğarrahum fî dînihim: “Onlar dinlerinde mağrur olmuşlardır.” Dinleri kendilerini aldatmıştır, bu yüzden kendilerini başkalarından üstün görüyorlar! Hani ümmet olarak biz de “mü’minler, Müslümanlar cehenneme girer; ama cezalarını çektikten sonra çıkarlar” diyoruz ya görüldüğü gibi Allah böyle söylemiyor! “Biz cehenneme gireriz, cezamızı gördükten sonra ise cennette gireriz” diyenler dinlerinde mağrur olmuş, gurura kapılmıştır, buyuruyor Allah. Mâ kânû yefterûn:415 “(Allah’a) İftira attıklarından dolayı.” Onlar Allah’a İftira attıkları için dinlerinde mağrur olmuşlardır.
Mâ kânû yefterûn: “(Allah’a) İftira attıklarından dolayı.” Allah, “cehennemde günahımız kadar kalıp sonra çıkarız” diyenlerin Allah’a iftira attığını buyurdu.
Neden?
Çünkü Allah böyle söylememiş, bunu kendi kendilerine uydurmuşlardır. Böyle söyleyenler kendilerini Yahudiler gibi seçilmiş kabul ederler. Allah vahyini yaparken bütün insanlara yapar. Dolayısıyla Allah bu ayette bize ve bütün insanlara hitap eder.
Yahudiler de aynen bizim gibi “bizim peygamberimiz en büyük peygamberdir, ümmetimiz en büyük ümmettir” demişlerdi. Peki, Allah böyle söylüyor mu?
Hâşâ! Allah öyle söylemiyor! Allah ayet-i kerimede “Allah’a yakın olanların (mukarrebunların) çoğu geçmiş ümmetten, bir kısmı da bu ümmettendir”416 buyurmuştur. Bununla beraber “kitabını sağdan alanların (ashab-ı yeminin) bir kısmı geçmiş ümmetten, bir kısmı da bu ümmettendir”417 demiştir. Demek ki Allah’a yakın olanların, velilerin çoğu geçmiş ümmetten, bir kısmı ise bu ümmettenmiş; yani onların velileri daha çokmuş! Kitabını sağdan alanların ise bir kısmı geçmiş ümmetten bir kısmı da bu ümmettenmiş; yani eşitmiş.
Allah hiçbir kuluna torpil yapmaz ve Allah’ın vahyi de, va’di de değişmemiştir. Hz. Âdem (a.s.)’dan beri bütün peygamberler Allah’ın peygamberleridir, bütün resuller Allah’ın resulleridir, onun göndermiş olduğu bütün kitaplar da vahiydir. Allah ayet-i kerimede “Nuh’a, İbrahim’e, Musa’ya, İsa’ya her neyi vahyettiysek sana da onu vahyediyoruz”418 buyurmuştur. Bu yüzden Allah’ın vahyi değişmez, sadece hükmü değişir.
Örnek vermek gerekirse; Allah istisna olarak bazı şeyleri ceza olsun diye Yahudilere haram kılmış, bununla ilgili olarak ayet-i kerimede “onlara hayvanların iç yağlarını haram kıldık”419 buyurmuştur. Bunu örnek olsun diye anlaşılması için söyledim. Evet, amelde böyle ufak değişiklikler vardır; ama imanda asla hiçbir değişiklik yoktur. Bu yüzden Allah Hz. Nuh (a.s.)’a, Hz. İbrahim (a.s.)’a, Hz. Musa (a.s.)’a ve Hz. İsa (a.s.)’a neyi vahyetmişse bize de aynen onu vahyetmiştir. Allah geçmişteki ümmetlere neyi emretmiş, neyi yasaklamışsa bize de emrettiği, yasakladığı odur. Onlar kulluklarını yapıp kazandılar, bu durumda biz de kulluğumuzu yaparsak o zaman biz de kazanırız.
Mesela; “yok, işte Allah bize büyük şeref verdi ve bizi bu ümmetten kıldı” denilir. Hiçbir şey yapmadan şerefi öyle baştan almak var mıdır! Var mı böyle bir torpil! Bu, Allah’a yakışır mı! Sen, Allah’ı böyle mi tanıdın! “Biz bu ümmetteniz ya, bizim peygamberimiz budur ya, onun için biz cehennemden çıkarız” diyorlar. İşte bu, Allah’ın beyan ettiği üzere dininde mağrur olmaktır, onlar böyle yaparak dinleriyle mağrur olmuşlardır ve bu, Allah’a iftiradır, buyurdu Allah. Onlara “madem böyleyse o halde bununla ilgili bir ayet söyle! Bu konuyla ilgili bir ayet var mı” diye sorduğunda “hayır, yoktur” derler. Ama cehennemde ebedi kalınacağına dair yüz tane ayet vardır. “Peki, madem böyle bir ayet yok o zaman neye dayanarak böyle söylüyorsun” dediğinde bu defa “işte, öyle söylemişler, öyle duyduk” derler! Oysaki senin dinini Allah’tan öğrenmen gerekmiyor mu! Başkalarından duyduğunu Allah’ın vahyinin yerine nasıl koyarsın!
Unutmamamız lazım ki ya, Allah’ın dinine ya da uydurulmuş dine iman ederiz. Uydurulmuş dine iman ettiğimizde bilelim ki bu imanımız iman olmaz. Biri “ben Kur’an’a iman ettim” diyorsa; ama Allah’ın ayetini okuduğu zaman kendi bildiğinin Kur’an’a ters düştüğünü gördüğünde “kendi bildiğimi atıyor, Allah’ın ayetini alıyorum” demiyorsa o kişi Kur’an’a iman etmemiştir. Dolayısıyla Kur’an’a iman etmediği için Allah’a da iman etmemiştir. Ölçü böyledir. Bu yüzden bilgimiz yanlış olabilir, başkalarından yanlış öğrenmiş olabiliriz; ama bilgimizin Allah’ın ayetine karşı yanlış olduğunu gördüğümüzde o yanlışımızı hemen atıp Allah’ın doğru dediğini almamız gerekir.
Cehenneme girenlerin ebediyen orada kalacaklarını bilmek neden bu kadar önemlidir?
Çünkü cehennemin ebedi olduğunu bilmezsek şeytan bize hile yapar ve “günah işlemek önemli değil, Sen Müslümansın, cehenneme gider, biraz yanar, sonra da çıkarsın” deyip bizi yoldan çıkarır. Allah ayet-i kerimede “onlar cehenneme karşı ne de dayanıklıdırlar”420 buyurdu. Hele elini beş dakika ateşe koy, dayan, bilelim ki orada da ateşe dayanırsın! Nefsin sana hile yapıyor, şeytan sana hile yapıyor!
Mü’minler cehenneme gitmez. Bunu Allah beyan etmiş, ayet-i kerimelerde “Allah cehennemi kâfirler için hazırlamıştır” “Allah cehennemi müşrikler için hazırlamıştır” “Allah cehennemi zalimler için hazırlamıştır” buyurmuştur. Bu yüzden Mü’minler cehenneme gitmez. Oraya gidenlerin ya kâfir, ya müşrik, ya münafık, ya fasık ya da zalim olması gerekir.421 Gittikleri zaman da bir daha çıkamazlar; çünkü Allah cehennemden çıkışın olmadığını söylemiştir.422
Bu yüzden bize düşen; cehennemlik amel işlememek tam tersi bizi cennete götürecek ameller işlemektir. “Oraya giderim, çıkarım” demek doğru değildir, böyle bir şey yoktur! Oraya giden biri imanını ölüm anında kaybeder ve cehenneme öyle gider, gidince de oradan bir daha çıkamaz. Yapmamız gereken şey; Allah’ın ayet-i kerimede “genişliği yerle gök kadar olan cennete koşun”423 buyurduğu gibi cennete koşmaktır. Cennete koşup cennete varamazsak cehenneme yuvarlanırız. Bu yüzden ne olursa olsun cennete varmamız gerekir.
Cennete varmak maddi değil manevi bir durumdur. Koşarken zahiri olarak bir yere doğru koşmuyorsun, gönlünü cennete çevirmeye koşuyorsun. Gönlün, cennete dönerse cennete vardın demektir; yani, Allah’ın güzelliği gönlünde tecelli ederse orada kibir, gurur, riya, hased kalmaz ve gönlün cennete dönmüş olur, dolayısıyla sen de cennete varmış olursun.
Resulullah (s.a.v) Efendimiz “din güzel ahlaktır,”424 “ben güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderildim”425 buyurmuştur. Güzel ahlak; Allah’ın güzelliğiyle güzel olmak demektir. İmanınla beraber Allah’ın güzelliğiyle güzel olduysan cennete varmışsın; ama gönlünde kibir, gurur, riya, hased, kin ve nefret varsa o zaman bil ki gönlün cehenneme dönmüştür. Bu durumda gece gündüz ibadet de etsen ölünce imanını kurtaramazsın; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse cehenneme gider”426 buyurmuştur. Bu yüzden kaybedip ebediyen cehenneme gitmemek için dünyadayken gönlümüzü cennete çevirip cennete varmamız ve bu yolculuğu da gönlümüzden yapmamız gerekir. Dediğim gibi; “gönlümüzde cenneti bulursak cennete varmış oluruz.”
Evet, hep beraber Allah’ın El Muheymin ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya ve rabbimizi Muheymin isminden tanımaya çalıştık.
Allah hepimizi Muheymin isminin tecellisine mazhar kılsın ve bizi kendi nefsimiz üzerinde gözcü eylesin inşallah! Allah bizi nefsini unutup nefsinden gafil olanlardan eylemesin inşallah! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “ya rabbi! Beni bir an bile nefsimle baş başa bırakma”427 buyurduğu gibi Allah bizi de bir an bile nefsimizle baş başa bırakmasın inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
