close

EL MU’MİN

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını anlamaya ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalışıyorduk. Bununla beraber Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insanı tanımaya ve Allah’ın, güzel isimleriyle kuluna nasıl tecelli ettiğini, kulun bu isimlerle nasıl isimlenmesi, güzelleşmesi güzel insan, Hz. İnsan olması gerektiğini anlamaya çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde Es Selam ismini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın El Mu’min ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Allah mu’mindir; iman verendir, emin olandır. Aynı zamanda güvenilmesi, emin olunması gerekendir, emniyet verendir, güven verendir, sevilendir ve sevilmeye layık olandır.

Sohbetimize öncelikle Allah’ın Mu’min isminin kulda nasıl tecelli etmesi gerektiğini öğrenmekle başlayalım, ardından ayetlerle devam edelim inşallah.

Allah’ın Mu’min isminin kulda tecelli etmesi için kul öncelikle Allah’ı mü’min olarak kabul edip iman etmeli ve Allah’a güvenmelidir. Allah’a güvenmeyen birinin imanı olmaz. “Ben sana iman ediyorum; ama sana güvenmiyorum” diyen birinin nasıl imanı olsun! Bu yüzden Allah’a güvenmeyenler mü’min olmamış, dolayısıyla Allah’ın Mu’min ismine iman etmemiş demektir.

Mü’min olmak, Allah’a iman etmek aynı zamanda sevilmeye layık olan Allah’ı sevmektir, Allah için sevmektir. Bu durumda biri Allah’ı sevmiyor ve Allah için sevmiyorsa mü’min olamamıştır. Bunu hep beraber ayetleri okurken net bir şekilde anlayacağız inşallah.

Allah ayet-i kerimede “mü’minler kardeştir, öyleyse kardeşlerinizin arasını bulun. Allah’a karşı takva sahibi olun. Bunu yaparsanız rahmete erersiniz”305 buyurmuştur. Yani mü’min olmak ve rahmete mi ermek istiyorsun o halde Allah için sevecek, Allah için kardeş olacaksın. Mü’minler arasında herhangi bir sorun, sıkıntı olduğunda kardeşlerinin arasını bulacaksın ki rahmeti hak edebilesin; ama böyle bir çaban, gayretin, derdin olmazsa o zaman Allah’ın rahmetini hak edemezsin.

Kardeşlerinin arasını bulmak yerine hele bir de karşı tarafta durup mü’minleri birbirine düşürür, ayırım yapar, eleştirip çekiştirirsen tefrika yapmış, fesat çıkarmış olursun. Çekiştirdiklerin ister bir cemaat ister tek bir kişi olsun bu fark etmez, şayet kardeşlerini çekiştirip sonuç olarak onlar arasında tefrika yapıyor ve fesat çıkarıyorsan imanını kaybedersin, dolayısıyla senin imanın olmaz.

İnsan birilerine baktığında onun hakkında “bu mü’mindir, Müslümandır” ya da “bu mü’min, Müslüman değildir” deyip hüküm verebilir. Aynı şekilde kendisi için de hüküm verip mü’min ve Müslüman olduğunu söyleyebilir; ama unutmamamız lazım ki hiç kimsenin hükmü geçerli değildir. Hükmü geçerli olan sadece Allah’tır. Şayet Allah; hükmüne, vahyine, emrine göre seni mü’min olarak kabul ediyorsa, Allah’ın mü’min, Müslüman tarifine uyuyorsan mü’minsin, Müslüman’sın. Yoksa istediğin kadar mü’min, Müslüman olduğunu iddia etsen bile Allah’a göre öyle değilsen o zaman mü’min ve Müslüman değilsin demektir.

Hiç kimsenin bir başkası hakkında hüküm verme gibi bir hakkı, yetkisi yoktur, Allah hiç kimseye böyle bir yetkiyi vermemiştir. Dolayısıyla “ben mü’minim, ben Müslümanım” deyip Allah’a karşı takva sahibi olan; yani, Allah’a karşı sorumluluğunu kabul eden, Allah’tan haşyet duyan, Allah’tan korkan hiç kimse başkası hakkında hüküm veremez.

Şayet insanlara bir şey anlatacaksak o halde yapmamız gereken şey sadece Allah’ın hükmünü ortaya koyup “mü’minin vasfı budur, Allah mü’mini böyle tarif etmiştir, Allah’ın bizden istediği şey şöyle iman etmemizdir” deyip onlara Allah’ın ayetlerini hatırlatmaktır. Yoksa kendimizden bir şey söyleyip insanlara kendi kendimize hüküm vermek değildir; çünkü kendi kendimize hüküm verdiğimizde kendimizi El Hakim olan, El Hakem olan Allah’ın yerine koyup hüküm vermiş, dolayısıyla Allah’a şirk koşmuş oluruz. Bu yüzden bu duruma düşmemek için “ben mü’minim, Müslümanım” diyenlerin böyle şeylerden sakınması gerekir.

Allah nasıl ki Kıyamet günü için “o gün herkesin kendine yetecek kadar derdi vardır”306 buyuruyorsa aynı şekilde o gün gelmeden önce bugün de her birimizin kendimize yetecek kadar derdimizin olması gerekir.

Peki, bu dert nedir?

Bu dert, Kıyamet günü hesabımızı verip veremeyeceğimizin derdidir. “Acaba Kıyamet günü hesabımı verebilir miyim, sevap tartım günahlarımdan ağır gelir mi! Yahut acaba ibadetlerimi, Allah için yaptığım şeyleri ihlasla, samimiyetle yapmış mıyım! Acaba, Allah yaptığım ibadetleri kabul etmiş mi” deyip endişe duymamız gerekir. Kıyamet yerindeki dert budur, bizim de o gün gelmeden bu derde dünyadayken sahip olmamız gerekir.

Bu endişeyi dünyada duyup hayatını yaşarken Allah’ın hesabını yapanlar ahirette korkmaz ve endişe etmez; ama bu endişesi olmayanlar başkalarının hesabını görmeye çalışır, insanlara farklı farklı isimler, lakaplar takıp mü’minler arasında “şucu bucu” diye ayırım yapar, dolayısıyla Allah’ın “mü’minler kardeştir” hitabını, dolayısıyla mü’minlerin kardeş olduğunu unutur.

Bunu bilmemiz lazım ki biri “ben sadece kendimden olanı, benim gibi yapanı, benim cemaatimden olanı kabul ederim, diğerlerini kabul etmem” diyor ve mü’minlere kardeş olamıyorsa bu durumda mü’min olamamış, tefrika yapmış, gönül itibariyle mü’min kardeşliğini kabul etmemiş ve kalbi bunu tasdik etmemiş demektir.

Devamlı söylüyoruz; “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah diyen herkes bizim kardeşimizdir.” Biri “Lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” dedikten sonra eksiği, hatası, kusuru ne olursa olsun o bizim kardeşimizdir. Onu asla atmıyor, ötekileştirmiyor, tefrika yapmıyoruz.

Tabi, bunu sadece lafla söylemek yetmez. Onu gerçekten kardeşimiz olarak kabul ediyorsak o halde zahiri kardeşimizi nasıl seviyor, hesabını yapıyor, iyiliğini istiyorsak onun da öyle hesabını yapmamız, iyiliğini düşünmemiz gerekir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kişi kendisi için istediğini mü’min kardeşi için de istemedikçe iman etmiş olmaz”307 buyurmuştur. İman etmek kendin için istediklerini mü’min kardeşin için de istemeni gerektirir. Bu hali taşıyorsan mü’minsin demektir yoksa mü’min olmuş olmazsın. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle buyuruyor.

Allah ve resulünün buyurduğu her şeye “işittik ve iman ettik” dememiz lazım. Şayet böyle diyemiyorsak mü’min değiliz demektir. Ya da dilimiz böyle söylüyor; ama kalbimiz bunu tasdik etmiyorsa bu durumda Allah korusun içi ayrı, dışı ayrı biri oluruz ki bu da nifak, münafıklık alametidir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kişi kendisi için istediğini mü’min kardeşi için de istemedikçe mü’min olmaz” buyurmuşsa ve biz de “işittik ve iman ettik” diyorsak o halde karşımızdaki insanın bize nasıl davranmasını, nasıl konuşmasını, muamele etmesini, hakkımızda nasıl düşünmesini istiyorsak biz de kardeşimiz için öyle düşünmeli, öyle konuşmalı, ona öyle muamele etmeliyiz.

Yoksa “o bana saygı göstersin, o beni sevsin, o beni kırmasın, incitmesin, beni ciddiye alsın, benim gönlümün hesabını yapsın” dememize rağmen aynısını biz kardeşimiz için yapmıyorsak bu durumda kendimiz için istediğimizi kardeşimiz için istememiş, dolayısıyla mü’min olmamış oluruz.

Bu sadece davranışla sınırlı değildir, insanın duası için de aynı şey geçerlidir. Misal; kendimiz için cenneti, Allah’ın rızasını istiyorsak o halde kardeşimiz için de aynısını istemeliyiz ki mü’min olalım; ama yok kendimiz için istediğimiz ahireti kardeşimiz için isteyemiyorsak yine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu gibi mü’min olmuş olmayız.

Kendi kendimize bir din üretmiş olabiliriz. Hatta birileri bizi yetiştirmeye, bize rablik yapmaya çalışmış ve bize “doğru şöyledir, hakikat böyledir, cennet böyle kazanılır, Allah bunu böyle istiyor” demiş olabilir. Bu her kim olursa olsun birinin bize söylediklerini vahyin ölçüsüne vurduğumuzda şayet Allah’ın vahyine uymuyorsa o halde yalan söylemiştir; çünkü doğruyu söyleyen sadece Allah’tır. Bu yüzden ayetler okunduktan sonra sadakallahulazim: “Azim olan Allah doğru söylemiştir” deriz. Allah’ın vahyi dışında söz söyleyenler ise yalan söylemiştir. Adı ister âlim ister zalim olsun bu fark etmez, o her ne söylemişse söylesin söylediği yalandır.

Bunu kesinlikle unutmamamız lazım ki Allah’ın vahyettiği, konuştuğu yerde bir başkasının sözü geçmez.

Evet, Allah’ın Mu’min isminin kulda nasıl tecelli etmesi gerektiğini, dolayısıyla mü’minin kim olduğunu anlamaya çalışıyorduk, devam edelim.

Mü’min aynı zamanda Allah’ı, Allah’ın sözünü, kelamını, vahyini sevendir. Biri Allah’ın vahyini, Kur’an’ı sevmiyor; ama buna rağmen “ben Kur’an’ı çok seviyorum, onu başımın üstüne koyayım, alayım öpeyim, yüksek bir yere bırakayım” diyorsa kendi kendini kandırıyor demektir; çünkü sevmek bu değildir. Allah konuştuysa kul rabbini anlasın, anlattığını dinlesin ve gereğini yapıp Hz. İnsan olsun diye konuşmuştur, öyle değil mi! O halde rabbimizin kelamını dinlemeye, anlamaya çalışmıyor ve dinlediğimizi, anladığımızı yahut okuduğumuzu imana dönüştürmüyorsak, ayetler bizde iman olmuyorsa, Allah’ın ayetleriyle, vahyiyle, Kur’an ile ahlaklanmıyorsak, Kur’an üzerimizde, hayatımızda amele dönüşmüyorsa bu durumda Kur’an’ı, Allah’ın vahyini, Allah’ı sevmiyoruz demektir.

Oysaki mü’min olmak için Allah’ı, Allah’ın kelamını, resullerini ve Allah’ın sevdiklerini sevmek gerekir. Aynı şekilde ahirete iman etmek için de ahireti sevmek, ahireti dünyaya, dünya hayatına tercih etmek gerekir.

Peki, insanın ahirete iman edip etmediği neyle ölçülür?

Birinin asıl hedefi ebedi hayatını, ahiretini kazanmak değilse, ahiret onun için dünyanın önünde ve üzerinde değilse, hayatı yaşarken vaktiyle dünyadan fazla ahireti satın almıyorsa o halde ahirete iman etmemiştir. Ahirete iman etmeyenler Allah’a, resullerine, kitaplarına, meleklerine, bununla beraber kendisine de iman etmemiştir; yani kendisinin Hz. İnsan olduğuna, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olduğuna, Allah’a âbd olması gerektiğine iman etmemiştir.

İman etmek, mü’min olmak bir kul için her şeydir, bu yüzden onsuz olmaz. İmanı olmayan birine insan demek doğru değildir; çünkü Allah sadece mü’minlerin insan olduğunu belirtmiş kâfirlere, ayetlerini kabul etmeyenlere, yalanlayanlara ise “onlar hayvan gibidir. Hatta hayvandan daha aşağıdır”308 buyurmuştur; yani Allah onlara insan demiyor! Çünkü onlar zahiri olarak insan görünümündedir; ama iç âlemleri, manevi halleri insan değil hayvan gibidir, hatta hayvandan daha aşağıdır. Allah’ın nazarıyla nazar edersek böyle olduğunu görür, anlarız.

Allah El Mu’mindir; iman verendir, sevendir. Allah ayet-i kerimede “Rahman, iman edip salih amel işleyenler için bir sevgi yaratır”309 buyurmuştur. Yani Allah mü’minlere kendinden sevgi verir. Allah mü’minlere kendinden sevgi verince onlar Allah’ı sever, Allah için severler. Aynı şekilde zengin olanları, mevki ve makam sahibi olanları, kendisinden fayda gördüklerini değil Allah’ı sevenleri severler.

İsterseniz şimdi de Allah’ın El Mu’min ismiyle ilgili ayetleri anlamaya çalışalım. Öyle ki rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımış olalım inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Huvallahullezî lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki kendisinden başka ilah olmayandır.” El melikul kuddûsus selâmul mu’minul muheyminul azîzul cebbârul mutekebbir: “O meliktir, kuddustur, selamdır, mu’mindir, muheymindir, azizdir, cebbardır, mutekebbirdir.” Allah kendisinden başka ilah olmadığını buyurduktan sonra isimlerini saydı. Yani herhangi bir isimde bana şirk koşarsan bil ki o şirk koşarak iman ettiğin ben değilim; çünkü ben kendisinden başka ilah olmayanım, buyurdu.

Zaten Lâ ilâhe illallah demek “Allah’tan başka ilah yoktur” demektir. Zati itibariyle Allah’a şirk koşmuyor olabiliriz; ama bir de Allah’a sıfatlarında, isimlerinde şirk koşmamamız gerekir. Müşrikler de “Allah birdir” diyor ve Allah’ı kabul ediyorlardı; ama Allah’ı isimlerinde kabul etmiyorlardı. Biri de Allah’ı zati olarak kabul etse bile Allah’ın herhangi bir isminde onu kabul etmezse Allah’a şirk koşmuş ve müşrik olmuş olur.

Evet, Allah isimlerini, esmasını sayıp ardından bu isimlerden birini başkasına verirsen bana şirk koşmuş olursun, dolayısıyla o taptığın da ben değilim, buyurdu. Ayet devam ediyor. Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:310 “Allah onların şirk koşmalarından münezzehtir.” Böyle olanlar beni tanımamış, anlamamıştır.

İnnellezîne âmenû ve amilus sâlihât: “O kimseler ki iman etmişler ve salih amel işlerler (amelleri ıslah edicidir).” Yani kendilerini temizleyen, ıslah eden, düzelten, başkalarına faydası olan ameller işlerler. Se yec’alu lehumur rahmânu vuddâ:311 “Rahman onlar için bir sevgi yaratacak.” Allah onları sevgili kılacak ve onlara kendinden sevgi verecek. Kuldan gelen muhabbete hub, Allah’tan gelen muhabbete ise vud denir. Dolayısıyla “ben kendimden ona sevgi veririm” demek “ben hem onu severim hem de onun sevgisini beni seven kullarımın kalbine koyarım, bu bana ait bir durumdur” demektir.

Evet, Allah iman edip salih amel işleyen kullarının sevgisini sevdiği kullarının kalbine koyar. Bu durumda bir mü’min başka bir mü’mini sevmiyorsa o halde ikisinden birinin imanı yoktur; çünkü iman imanı sever, imanlı olanlar mü’mini sever. Bu, insanın elindeki bir şey değildir. Bu sevgiyi Allah kendinden verir. O zaman mü’minleri sevmeyenlerin durumuna düşmemek için “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” diyen herkesi hangi cemaatten, tarikattan, partiden olursa olsun veya hiçbir cemaati, tarikatı, partisi olmasın mutlaka sevmemiz gerekir!

Bunun bir tek istisnası vardır, o da zulmedenlerdir, zalimlerdir; çünkü Allah zalimleri sevmez312. Kendine zulmeden biri mutlaka başkasına da zulmeder. Bu nedenle sevip kardeş olarak kabul etmekle ilgili olarak zalimleri istisna tutabiliriz.

Nasıl?

Birine “sen benim mü’min kardeşimsin” dediğinde o sana “hayır, ben senin kardeşin değilim, benim kardeşim benden olandır” deyip kardeşliğini reddediyor, kabul etmiyor ve İslam’daki ırkçılığı yapıyorsa bu durumda seni mü’min, Müslüman olarak kabul etmemiştir. Böyle birini sevmen de mümkün değildir. İstesen de onu sevemezsin, sevmek elinden gelmez. Mü’min kardeşini sevmenle ilgili tek istisna budur. Geriye kalan herkesi şayet “lâ ilâhe illallah muhammedun Resulullah” demişse mutlaka mü’min kardeşin olarak görmen ve ayrım yapmadan sevmen gerekir.

Allah mü’minlerin kalbine kendinden sevgi verip onları birbirine sevdireceğini buyurduysa o halde bu sevgiyi mü’minlerin kalbine koyar. Allah bunu va’detmiştir ve Allah va’dinden dönmez.313 Allah her ne vahyetmişse gerçek olan odur! Başka bir şeyin olabileceğini düşünmek yanlıştır. Hal böyleyken biri “böyle olmasa da olur, bende kimseye karşı sevgi yok; ama herhalde ben de mü’minim” derse Allah’ın ayetlerini inkâr etmiş olur.

Gönlünde mü’min kardeşlerine karşı sevgi olmayan bir kulun “herhalde ben de mü’minim” demek yerine kendine bakıp niçin böyle olduğunu tefekkür etmesi ve “bende neden sevgi yok! Neden ben mü’minleri kardeş olarak görmüyorum! Bakışım, Allah’a göre olsaydı mü’minleri sevmem gerekirdi, sevemiyorsam bakışım Allah’a göre değildir. Peki, bakışım kime göredir, ben neye göre bakıyorum” deyip kendini hesaba çekmesi, tövbe etmesi, bununla beraber “ya rabbi! Bana da kendinden sevgi ver, bana da mü’min olarak muamele et” deyip ağlayıp feryat etmesi gerekir.

Biri bize bir iyilikte, ikramda bulunsa ve bizi sevse elimizde olmadan biz de onu severiz; çünkü Allah bizi fıtrat itibariyle böyle yaratmıştır. Genel olarak hayatımıza şöyle bir bakarsak bize ikramda bulunmayan veya ikrama vesile olmayan hiç kimse olmadığını görürüz. Mesele bakış meselesidir, dolayısıyla doğru bakarsak böyle olduğunu anlarız

Nasıl ki bize yardımda, ikramda bulunan, bizi seven ve bize bir şey öğreten insanları seviyorsak aynı şekilde kendisine ikramda, yardımda bulunduğumuz ve bir şey öğrettiğimiz kişileri de sevmemiz gerekir; çünkü onlara yardım ederken aslında biz kazanırız, dolayısıyla onlar bizim velinimetimizdir. Örnek vermek gerekirse; birine ikramda bulunduğumuzda o ikramımızı Allah’a vermiş oluruz, bunun sonucunda ise Allah bu ikramımızı katlayıp ahirette bize geri ikram eder, bir de üstüne lütfundan fazlasını verir. Bu durumda düşündüğümüzde yardım ettiklerimizi bize yardım edenlerden daha çok sevmemiz gerekir.

Bu bakışla ilgili olarak sahabeden örnek vereyim. Sahabeler yardım ettikleri fakirler ve ihtiyaç sahipleri için; “bunlar bizim cennetimizi sırtlarında taşıyorlar, biz onların sayesinde cenneti kazanıyoruz” deyip onlara ayrıca bir kıymet, değer verirlerdi.

Aynı şekilde ben de size baktığımda sizi kendim için velinimet olarak görüyorum; çünkü size bir harf öğretiyorsam sayenizde Allah’ın rızasını kazanıyorum. Bu durumda benim de sizi sevmem gerekir. Yetmez, şayet Allah sizin üzerinizden bana rızasını ikram ediyorsa üstüne bir de hepinize saygı göstermem gerekir; çünkü sayenizde rabbimin rızasını kazanıyorum. Dolayısıyla sayenizde kazandığım için sizi seviyor, size saygı gösteriyor, gönlünüzü ciddiye alıyorum. Yoksa “ben size öğretiyorum, sizin büyüğünüzüm” deyip size karşı kibirlenirsem iblis bile bu halimden yaka silker. Böyle yapanlar işi anlamamıştır. Dediğim gibi; ben sizin sayenizde Allah’ın rızasını kazanıyorum. Bununla beraber siz de beni dinleyerek kazanıyorsunuz. O halde sizin de benim yaptığım gibi aynı tavırda bulunmanız gerekir.

Her anımız Allah’ın rızasını, muhabbetini kazanma imkânıyla doludur. Bu yüzden herkes her adımda, her işinde, hatta her nefeste Allah’ın rızasını gözetmelidir.

Söyledim; mesele bakış meselesidir. Sadece etrafımızdakilere değil eşimize ve çocuğumuza bile bakarken böyle bakmamız gerekir. Eğer “ben onlara ikramda bulunuyor, yardım ediyorum” deyip eşimize, çocuklarımıza karşı büyüklenirsek bu bakışımız rahmani bir bakış, peygamberi bir bakış olmaz. Böyle yaptığımız takdirde işin özünü, sırrını anlamamış, gerçek manada mü’min olamamış, iman ile bakamamış oluruz; çünkü mü’minin bakışı Allah’a göredir, mü’min, imanıyla, ferasetiyle bakar.

Âmener resûlu bimâ unzile ileyhi min rabbihî vel mu’minûn: “(Allah’ın) Resulü rabbinden kendisine indirilene iman etti ve mü’minler de (iman etti).” Mü’minler de Allah’ın resulünün iman ettiği gibi iman ettiler. Demek ki Allah’ın resulünün iman ettiği gibi iman etmediğimiz takdirde imanımız iman olmuyormuş! Allah’ın resulü ve mü’minler indirilene, Kuran’a, Allah’ın ayetlerine iman etti. Kullun âmene billâhi ve melâiketihî ve kutubihî ve rusulih: “Hepsi (aynı şekilde) Allah’a, meleklerine, kitaplarına ve resullerine iman ettiler.” Dikkat edilirse Allah sadece Kur’an’a ve kendi peygamberimize iman etmemizi değil Allah’ın bütün kitaplarına ve bütün resullerine iman etmemizi buyurdu.

Neden?

Çünkü Allah bütün kitapları Kur’an’da vahyetmiştir. Hatta Kur’an’da bir de fazlası vardır. Allah Kur’an’da neyi vahyetmişse geçmiş kitaplarda da onu vahyetmiştir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “biz Nuh’a, İbrahim’e, Musa’ya, İsa’ya her neyi vahyettiysek sana da onu vahyediyoruz”314 buyurmuştur. Bir de Allah geçmişteki peygamberlerden bize örnekler verip o peygamberleri örnek almamızı ve onlar gibi yapmamızı ister. İman etmek böyledir; yani onlar gibi, onlarla beraber olanların yaptığı gibi yapmayı sevmek ve öyle yapmaktır. Bu yüzden her bir peygamber bizim için örnektir ve hiçbiri arasında ayrım yapamayız.

Lâ nuferriku beyne ehedin min rusulih:315 “(O mü’minler dediler ki) Onun (Allah’ın) resulleri arasında fark gözetmeyiz.” Sadece kendi peygamberimize iman etsek yetmez mi? -Yetmez, Allah yetmediğini buyurdu. Peki, birinin bir diğerinden üstün olduğunu söylesek olur mu? -Elbette ki olmaz. Resullerin arasında fark gözetemeyiz; çünkü Allah resul olarak hepsinin aynı olduğunu, aralarında hiçbir fark olmadığını buyurdu. Her ne kadar derece itibariyle birbirlerinden üstün olsalar da316 resul olarak aralarında hiçbir fark yoktur. Bu yüzden resullerin arasında hiçbir fark gözetmememiz gerekir.

Allah’ın resulü sadece Allah’ın vahyettiğini okur. Allah ayet-i kerimede resullerin, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in vazifesini açıklarken “Allah’ın kendisine vahyettiğini, Allah’ın ayetlerini okuyup açıklar, hikmeti öğretir, nefisleri tezkiye eder, bir de bilmediklerinizi öğretir”317 buyurmuştur. Allah’ın bütün resulleri böyledir. Bu durumda biri bize Allah’ın ayetlerini okuyup açıklıyor, hikmeti, Allah’ın muradını öğretiyor, nefsimizi tezkiye ediyor, kötü ahlakımızı güzel ahlakla değiştiriyor ve bize bilmediklerimizi öğretiyorsa o halde o bizim için Allah’ın resulü olmuştur. Bize ne kadar yardımcı olduysa bizim için o kadar resul olmuştur.

Şeytan, insanı küçük görür. Zaten kendisinin insandan üstün olduğunu, hayırlı olduğunu iddia etmiştir, bu iddiasını doğrulamak için de insana önünden, arkasından, sağından, solundan, her tarafından gelip ona vesvese verir ve onu küçümser. Şeytanın verdiği vesveseye kananlar aynen iblisin yaptığı gibi insanı, kendini küçük görür. Böylelerine “sen Hz. İnsansın, Allah’ın halifesisin” dediğinde bunu kabullenmez, kabullenemez. Oysaki Allah onun için böyle söylemiştir.

Bunu unutmamak lazım ki her bir mü’min kendi peygamberiyle aynı konumdadır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede Muhammedun resûlullâhi vellezîne meahû:318 “Muhammed Allah’ın resulüdür ve onunla beraber olanlar da” buyurmuştur. Onunla beraber olanlar da resullük vazifesini üstlenmişlerdir, buyurdu Allah. Ona iman edenler bu resullük vazifesini kabul etmiştir. Bu durumda herkes kendi peygamberinin resulüdür, elçisidir, elçisi olmak zorundadır; yani herkesin kendi çocuğunu, ailesini ateşten kurtarması gerekmez mi! Allah “kendinizi ve ehlinizi yakıtı taşlar ve insanlar olan ateşten koruyun”319 buyurmadı mı! Allah sana kendini ve ehlini cehennem ateşinden koru diye emrettiyse o halde sana vazifeyi verip “sen benim resulümsün, hidayetçimsin, kullarımı sana teslim etmişim, haydi onları hidayete erdir, bu vazifeyi yap” demiştir.

Eğer ailene resullük yapmaz ve onları yakıtı taşlar ve insanlar olan cehennem ateşinden koruyup muhafaza etmezsen vazifeni yapmamış, bunun sonucunda ise “onlar (o cehenneme gidenler) kendilerine, ailesine, ehline yazık edenlerdir”320 ayetinin muhatabı olmuş olursun. Bunlar Allah’ın kendisine verdiği vazifeyi yapmayan, yapamayanlardır. Dolayısıyla sen de onlardan olursun.

İnsana bu sorumluluğu Allah yüklemiştir. O halde insanın Allah onu nereye koymuşsa orda durması gerekir, orda durursa hakta durmuş olur; ama yok Allah’ın kendisini koyduğu yerde durmazsa o zaman kendine de başkalarına da zulmetmiş olur.

İnsana Allah’ın böyle bir sorumluluk, bir vazife verdiğini söylediğin zaman birileri çıkıp “nasıl olur, biz kim, Allah’ın resulüne resul olmak kim, biz kim peygamber kim” deyip feryat etmeye başlar. Hâlbuki peygamber de senin gibi bir insandır ama o Hz. İnsandır; yani Allah’ın, bütün isimleriyle, bütün güzelliğiyle tecelli ettiği insandır. Allah, peygamberi sana örnek olarak gösterip “sen de onun gibi bir kul ol, âbd ol, senden onun gibi bir kul olmanı istiyorum” demiştir. Bunu kabul etmez, peygamberi kendine örnek almazsan o zaman şeytan sana örneklik yapıp “haydi, benim gibi yap” der.

Peki, mü’minler ne der? Bunun cevabını Allah veriyor.

Ve kâlû semi’nâ ve ata’nâ: “Derler ki: İşittik ve itaat ettik.” Mü’minler Allah’ın ayetlerini dinlediklerinde “işittik ve itaat ettik” derler. İtaat edeceğim değil ve ata’nâ: “itaat ettik” derler. Hem de hemen, derhal! Yani “iman etmemiz gerekiyorsa hemen iman ettik, tasdik etmemiz gerekiyorsa hemen tasdik ettik ve gereğini de hemen yapacağız” derler. Gereğini yapamasalar bile böyle söylerler, gönülleri mutlaka bunu tasdik eder.

Allah mü’minlerin daha sonra ne dediğini beyan ediyor. Ğufrâneke rabbenâ ve ileykel masîr:321 “Rabbimiz! Bizi mağfiret et, dönüş sanadır.” Yani yanlışlarımızdan, günahlarımızdan dolayı bizi hesaba çekme, yanlışlarımız sanki hiç olmamış gibi bize muamele et ve bizi mağfiret et; çünkü dönüş sanadır, hesabı sana vereceğiz. Bu; bizi veremeyeceğimiz bir hesaptan koru, muhafaza et demektir. Bunlar mü’minlerin vasfıdır.

Allah bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in mü’min olduğunu, bununla beraber hem Allah’a hem de mü’minlere mü’min olduğunu beyan eder. Ve minhumullezîne yu’zûnen nebiyy: “Onlardan bir kısmı peygambere (nebimize) eziyet eder (eza ederler).” Nasıl? Ve yekûlûne huve uzun: “Derler ki: O bir kulaktır.” O herkesi dinleyen bir kulaktır. Kim ona hangi derdini, halini, isteğini, sorununu anlatırsa anlatsın mutlaka onu dinler. Bu yüzden ona kulak diyerek Allah’ın nebisine, peygamberine eziyet ederler. Kul: “De ki (onlara).” Uzunu hayrin lekum: “(O) Sizin için hayır kulağıdır.” Sizi dinledikten sonra size verdiği her cevap mutlaka sizin için hayırdır. O sizi dinler, dinlemelidir; çünkü o hayır kulağıdır.

Yu’minu billâh: “(O peygamber) Allah’a iman eder.” Yu’minu billâh kelimesindeki “be” harfi “ile” manasındadır ve ayet “peygamber, Allah’a Allah ile iman eder” anlamına gelir. Yani peygamber, bütün varlığının, bütün güzelliklerin, kendisindeki bütün güzelliklerin Allah’a ait olduğunu, kendisinin de Allah’ın kendisine nefhettiği ruh olduğunu bilir ve bunu bilerek, tadarak Allah’a iman eder. O, Allah’a Allah ile iman eder ve Allah’ı sever. Ve yu’minu lil mu’minîn: “Bir de mü’minler için mü’mindir.” Dikkat edilirse Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için bil mu’minîn “mü’minlerle” demedi bunun yerine lil mu’minîn; mü’minlere de yani mü’minlere de mü’mindir, mü’minler için mü’mindir, buyurdu. Bu; Allah’ın resulü mü’minlerle beraber iman eder mü’minleri sever, onlara güvenir, mü’minler için güvendir ve mü’minler de ona güvenir, demektir.

Ve rahmetun lillezîne âmenû minkum: “Bir de sizden iman ettiğini iddia edenler için (sizin için) rahmettir.” İman edenler için, mü’minler için değil lillezîne âmenû: “İman ettiğini iddia edenler için rahmettir” buyurdu Allah. Neden iman ettiğini iddia edenlere rahmettir? -Çünkü onları peygamber imana kavuşturacak, mü’min olmaya götürecek, bu yüzden peygamber iman ettiğini iddia edenler için rahmettir. Vellezîne yu’zûne resûlallâh: “O kimseler ki Allah’ın resulüne eziyet ederler.” Peygamberi eleştirip çekiştirdiklerinde ona eziyet etmiş olurlar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “o bir kulaktır, herkesi dinliyor” diyerek ona eziyet ettiler. Evet, her kim ki Allah’ın resulüne eziyet ederse. Lehum azâbun elîm:322 “Onlara iç yakan bir azap vardır.”

Allah bir de mü’minlerin, muttakilerin velisi, dostu olduğunu, daha doğrusu muttaki olan mü’minlerin dostu olduğunu buyurmuştur.

Allâhu veliyyullezîne âmenû: “Allah iman edenlerin velisidir.” Yuhricuhum minez zulumâti ilân nûr: “Onları karanlıklardan aydınlığa çıkarır.” Vahyiyle, ayetleriyle onları karanlıklardan aydınlığa çıkarır. İman edenler daha önce karanlıktayken ve gönül itibariyle ne yapacaklarını, nasıl yapmaları, nasıl iman etmeleri, Allah’a nasıl kul olmaları gerektiğini bilmez, anlamazken Allah onlara vahyedip nasıl iman edeceklerini öğretir, dolayısıyla onları cehalet karanlığından âlim olma, bilme, iman etme aydınlığına çıkarır. Vellezîne keferû evliyâuhumut tâğût: “İnkâr edenlerin (hakkı, hakikati örtenlerin) dostu da tağuttur.” Tağut, Allah’tan başka her şey demektir. İnsanı Allah’tan ayıran, uzaklaştıran her şey tağuttur. Tağut olarak birinci derecede iblis, şeytanlar ve şeytanlaşmış insanlar, şeytana uyanlar gelir.

Peki, onlar dostlarına ne yaparlar?

Yuhricûnehum minen nûri ilâz zulumât: “Onlar da nurdan (aydınlıktan) zulumata (karanlıklara, küfre) davet ederler.” Dostlarını oraya taşırlar. Ulâike ashâbun nâr, hum fîhâ hâlidûn:323 “İşte onlar ateş ehlidirler, orada ebedi olarak kalırlar.” Allah’ın davetiyle karanlıklardan nura davet etmeyip tam tersine nurdan karanlığa davet edenler şeytanın arkadaşlarıdır. Bununla beraber onlar ateşin ehlidir ve orada ebedi olarak kalırlar, buyurdu Allah.

Öyleleri var ki Allah herhangi bir konu hakkında “doğru budur, şunu şöyle yapmanız gerekir” buyurduğu halde “yok, öyle değil, böyle yapsan daha doğru olur” diyebiliyor. Böylelerine “neden senin dediğin daha doğrudur” diye sorduğunda “çünkü herkes böyle yapıyor, bizde âdet böyledir, töremiz böyledir, böyle yapmazsak insanlar bizim için ne der” diye cevap verir. İşte, tağut budur ve tağuta uymak böyledir. Böyleleri, insanları aydınlıktan, Allah’ın nurundan karanlığa, Allah’tan şeytana davet ederler. Allah da onların yerinin ateş olduğunu ve orada ebedi kalacaklarını buyurdu. Bunu isterlerse sadece bir sefer yapsınlar yine de tövbe ve istiğfar etmeden, iman etmeden o halleriyle ölürlerse gidecekleri yer ebedi cehennemdir.

İnsan, Allah’ın bir ayetine bile iman etmeyince kâfir olur. Her ne kadar diliyle “ben iman ettim” demiş olsa dahi tavrıyla, ameliyle ayeti inkâr eden hatta insanları ters tarafa davet eden biri nasıl mü’min olabilir! Mü’min olmak bir yana hiç ondan büyük inkârcı, ondan büyük kâfir olur mu!

Allah’ın tarifine göre mü’minin kim olduğunu ayetleri okurken hep beraber anlayacağız inşallah. Allah’ın buyurduğu bu tanım dışında başka bir mü’min tanımı yoktur. Hâşâ, hiç öyle bir şey olabilir mi! Allah ne söylemişse doğru olan odur. Hal böyleyken biri Allah’ın tanımı dışında bir mü’min tarifinde bulunup “böyle de mü’min olunur” derse Allah’ın vahyini inkâr etmiş, Allah’ı yalanlamış ve “ben doğru söyledim” demiş olur.

Peki, Allah’ın tanımına göre mü’minler kimlerdir.

Vellezîne âmenû: “O kimseler ki iman ederler.” Ve hâcerû: “(Allah yolunda) Hicret ederler.” Ve câhedû fî sebîlillâh: “Allah yolunda cihad ederler.” Allah yolunda cehd ederler. Cihad etmek sanıldığının aksine Allah yolunda savaşmak demek değil; Allah’ın rızasını, ebedi hayatı kazanmak için hayatını Allah yolunda harcamak ve bu uğurda çaba, gayret gösterip cehd etmek demektir; çünkü savaşın ismi mukateledir. Bu yüzden cihad etmek; yani Allah yolunda cehd etmek farklı mukatele yapmak, savaşmak farklıdır. Cihad her anda olması gereken bir durumdur ve mü’minin vasıflarından bir tanesidir; yani cihad yoksa mü’minlik yoktur. Mesela bazı âlimler için müçtehit denilir; çünkü akıllarıyla cihad edip içtihat etmiş ve bir sonuca varmışlardır. Dolayısıyla müçtehid demek içtihad eden ve bu içtihadının, cihadının sonrasında sonuca varan demektir. Evet, mü’minler için “onlar Allah yolunda cihad ederler” buyurdu Allah.

Vellezîne âvev ve nasarû: “O kimseler ki (hicret edenleri, muhtaç olanları) barındırıp onlara yardım ederler.” Ulâike humul mu’minûne hakkâ: “İşte hakiki mü’minler (mü’min olmayı hak edenler) bunlardır.” Allah mü’minin kim olduğunu tarif etti. Bu durumda önce iman etmeyen sonra gerektiğinde hicret etmeyen ve Allah yolunda cihad etmeyenler ya da hicret edenlere yardım edip onları barındırmayanlar mü’min değildir. Hakiki mü’minler bunları yapanlardır. Gerisi sahte mü’mindir. Lehum mağfiretun ve rizkun kerîm:324 “Onlar için bir mağfiret ve kerim bir rızık vardır.”

İnnemâl mu’minûnellezîne izâ zukirallâh: “Gerçek mü’minler o kimselerdir ki Allah zikredildiğinde (Allah hatırlatıldığında, Allah’ı hatırladıklarında).” Vecilet kulûbuhum: “Onların kalpleri ürperir.” Ve izâ tuliyet aleyhim âyâtuhû: “Allah’ın ayetleri onlara okunduğunda.” Zâdethum îmâna: “İmanlarını ziyadeleştirirler (artırırlar).” Ve alâ rabbihim yetevekkelûn:325 “Ve onlar rablerine bütünüyle tevekkül ederler (güvenirler).” İşte hakiki mü’minler bunlardır. Diğerleri sahtekârdır, sadece kendilerini kandırmıştır.

O halde kendimize dönüp “acaba bu haller bende var mı” diye kendimize bakalım. Şayet böyle değilsek o zaman oturup ağlamamız, secde edip feryat etmemiz ve “ya rabbi! Ben sana iman etmek, senin istediğin gibi bir mü’min olmak istiyorum” deyip Allah’tan yardım istememiz gerekir. Eğer böyle yapmaz ve halimizi Allah’ın vahyine göre düzeltmezsek daha sonra kendimizi savunmamız, bizi hiçbir şekilde kurtarmaz.

Ellezîne yukîmûnes salât: “Onlar namazlarını ikame ederler.” Namaz ile ayakta dururlar; yani Allah’ın huzurunda dururlar. Ve mimmâ razaknahum yunfikûn:326 “Kendilerine rızık olarak verdiğimizden infak ederler.” Dikkat edilirse Allah “onlar paralarından infak ederler” demedi bunun yerine “kendilerine rızık olarak verdiğimizden infak ederler” buyurdu. Rızık insanın nasiplendiği her şey demektir. Bunun azı çoğu olmaz. Bu yüzden mü’minler bir parça ekmek de olsa yardıma ihtiyacı olanlara mutlaka infak ederler.

Allah bir daha gerçek mü’minleri beyan ediyor. Ulâike humul mu’minûne hakkâ: “İşte gerçek (hakiki) mü’minler bunlardır.” Lehum deracâtun inde rabbihim: “Onların rableri katında dereceleri vardır.” Bu dereceleri Allah’ın mü’min tarifine uydukları kadarıyladır. Kim Allah’ın mü’min tarifine ne kadar uyuyorsa Allah katındaki derecesi de o kadardır. Ve mağfiretun ve rizkun kerîm:327 “Ve (onlar için) bir mağfiret ve kerim bir rızık vardır.” Rableri kerim olarak onlara tecelli eder.

Allah’ın onları mağfiret etmesi; günahlarını silip sanki hiç günah işlememişler gibi onlara muamele etmesi demektir. Kulum yanlış yapmış, günah işlemiş olabilir; ama günahını onun yüzüne vurmayacak, amel kitabında görünmeyecek şekilde silip mağfiret edeceğim, buyurdu Allah.

Vel mu’minûne vel mu’minâtu ba’duhum evliyâu ba’d: “Mü’min erkekler, mü’min kadınlar hepsi birbirlerinin dostudurlar (velisidirler).” Eğer gerçekten mü’minlerse o zaman birbirlerinin dostudurlar. İster erkek, ister kadın olsun mutlaka mü’min olarak kardeştirler, birbirlerinin evliyasıdır, velisidir, dostudurlar. Allah onların ne yaptığını beyan ediyor. Ye’murûne bil ma’rûf: “İyiliği (birbirlerine) tavsiye ederler.” Birbirlerine Allah’ın emrini emrederler, Allah’ın emriyle birbirlerine emrederler; yani, birbirlerine, herkese sadece Allah’ın vahyettiklerini söyler, Allah’ın vahyiyle emrederler. Ve yenhevne anil munker: “Ve münkerden (kötülükten, yanlıştan birbirlerini) sakındırırlar (nehyettirirler).”

Ve yukîmûnes salât: “Namazlarını ikame ederler.” Ve yu’tûnez zekât: “Temizlenmek için verirler.” Zekât kelimesinin kökü zekâdır ve zekâ temizlenmek demektir. Allah bu ayette bildiğimiz manadaki farz olan zekâttan bahsetmiyor; çünkü zekât sadece maldan verilmez; yani temizlenmek sadece mal ile değildir. Malın zekâtı mala aittir ve malı temizlemek içindir, daha doğrusu nefsini temizlemek içindir. İnsanın bir de kendini temizlemesi ve ilminin, imanının, marifetinin, muhabbetinin, hikmetinin zekâtını vermesi gerekir. Bu yüzden ayetin manası “onlar temizlenmek için verirler” demektir. Ve yutîûnallâhe ve resûlehu: “(Onlar) Allah’a ve onun resulüne itaat ederler.” Ulâike se yerhamuhumullâh: “İşte, Allah onlara rahmet edecek.” Allah onları rahmetinin içine alacak. İnnallâhe azîzun hakîm:328 “Allah aziz ve hakimdir.” Bütün izzet, güç, şeref Allah’a aittir ve Allah her ne yaparsa yapsın her yaptığında mutlaka bir hikmeti, muradı vardır.

Vaadallâhul mu’minîne vel mu’minât: “Allah, mü’min erkeklere ve mü’min kadınlara vaatte bulunmuştur ki.” Cennâtin tecrî min tahtihâl enhâru halidîne fîhâ: “(Onları) Altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacak ve onlar orada ebedi kalacaklar.” Ve mesâkine tayyibeten fî cennâti adn: “Adn cennetlerinde onlara özel saraylar (ikram edecek, ihsan edecek).” Ve rıdvânun minallâhi ekber: “(Bunların hepsinin üzerinde) Bir de Allah’ın rızası vardır ki o en büyüktür (en büyük nimettir).” Onlar için cennetteki en büyük nimet Allah’ın rızasıdır. Zâlike huvel fevzul azîm:329 “İşte, büyük kurtuluş (büyük saadet, büyük mutluluk) budur.” Demek ki ebedi hayatımızı mü’min olmakla kazanıyormuşuz!

İnnallâheşterâ minel mu’minîne enfusehum ve emvâlehum bi enne lehumul cenneh: “Allah, cennet karşılığında mü’minlerden canlarını ve mallarını satın almıştır.” Bu mü’minlerin özelliği nedir? Yukâtilûne fî sebîlillâh: “Onlar Allah yolunda savaşırlar.” Gerektiğinde Allah yolunda savaşırlar.

Ne zaman ve niçin savaşırlar?

Birileri şeytanın peşinden gidip kul ile Allah arasına girer ve vahyin insanlara ulaşmasına, onların İslam’ı yaşamalarına mani olursa mü’minler de gerektiğinde bu engeli aradan kaldırmak için onlarla savaşırlar.

Fe yektulûne ve yuktelûn: “Hem ölürler, hem de öldürülürler.” Va’den aleyhi hakka: “(Allah’ın) Va’di onlar üzerine haktır.” Allah’ın cennet va’di onlar üzerine haktır. Fît tevrâti vel incîli vel kur’ân: “Tevrat’ta da, İncil’de de, Kur’an’da da (böyle söyledik).” Allah’ın va’di bütün kavimlere, ümmetlere, insanlara aynıdır, birdir ve hiçbir şekilde değişmez. Allah Tevrat’ta da, İncil’de de, Kur’an’da da böyle vaatte bulunmuştur. Ve men evfâ bi ahdihî minallâh: “Her kim ki Allah ile ahdini (Allah’a verdiği vaadi) yerine getirip vefa gösterirse.” Allah’a verdiği sözü yerine getirirse. Festebşirû bi bey’ikumullezî bâya’tum bihî: “Allah ile yaptıkları alışverişten (daha doğrusu alıştan dolayı) onları müjdele!” Çünkü onlar mallarını ve canlarını verip cenneti satın almışlardır. Ve zâlike huvel fevzul azîm:330 “İşte, büyük kurtuluş (büyük saadet) budur.” Demek ki malını ve canını verip cenneti almak Allah’a göre büyük bir saadet, büyük bir kurtuluşmuş!

Allah, mü’minleri tarif etmeye devam ediyor.

Ettâibûn: “Tövbe edenler.” El âbidûn: “(Allah’a) Âbd olanlar.” Tövbe etmeden âbd olmak yoktur. Bu yüzden kul tövbe ettikten sonra Allah’a âbd olabilir. El hâmidûn: “Hamd edenler.” Bunun sonucunda ise Allah’a hamd edebilir. Es sâihûn: “Oruç tutanlar.” Er râkiûn: “Rükû edenler.” Es sâcidûn: “Secde edenler.” Allah’ın huzurunda boyun bükenler, belini bükenler, işittik ve itaat ettik diyenler. El âmirûne bil ma’rûf: “Marufu (iyiliği, güzelliği, örfe uygun olanını) tavsiye edenler.” Allah’ın emrettiği ile emredenler. Ven nâhûne anil munker: “Kötülükten (yanlıştan) nehyedenler (sakındıranlar).” Vel hâfizûne li hudûdillâh: “Allah’ın hududunu muhafaza edenler.” Allah’ın çizdiği sınırı koruyanlar, o sınırı aşmayanlar. Ve beşşiril mu’minîn:331 “Mü’minleri müjdele!” İşte, böyle yapanlar mü’mindir ve onları müjdele!

İnnemâl mu’minûnellezîne âmenû billâhi ve resûlihî: “Mü’minler o kimselerdir ki Allah’a ve resulüne iman ederler.” Allah’ı sever, resulünü de Allah için severler. Aynı şekilde Allah’a ve resulüne güvenirler. Ve izâ kânû meahû alâ emrin cami’: “(Mü’minler) Onunla (Allah’ın resulü ile) beraber toplumu (topluluğu, insanları, kavmi) ilgilendiren bir iş üzerinde iken.” İnsanlığa dair bir iş yaparken. Lem yezhebû hattâ yeste’zinûhu: “Ondan (Allah’ın resulünden) izin almadan (o işi bırakıp) gitmezler.” Bu hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. İnnellezîne yeste’zinûneke ulâikellezîne yu’minûne billâhi ve resûlihi: “Senden izin isteyenler, Allah ve resulüne iman etmiştir.” Mü’min olanlar senden izin istemeden gitmezler. İzin istemeden gidenler mü’min değildir, buyurdu Allah. Fe izeste’zenûke li ba’di şe’nihim: “Onlar bir takım işleri için senden izin istediklerinde.” Fe’zen li men şi’te minhum: “İşleri için onlara izin ver.” Vesteğfir lehumullâh: “Bir de onlar için Allah’tan mağfiret dile (Allah’a istiğfar et).” İnnallâhe ğafûrun rahîm:332 “Allah, ğafur ve rahimdir.”

Demek ki bir kendi kulluğunu bir de ümmetin işini yapmak varmış. Allah’ın resulü ümmetin işiyle uğraşır. Ümmetin iman etmesi, Allah’ın kelamını öğrenmesi, Allah’ın vahyinin onlara ulaşması ve ümmettin Allah’a secde etmesi için yapılan her iş ümmetin işidir. Örnek vermek gerekirse; mescit yapmak ümmetin işlerinden sadece bir tanesidir. “İster zahiri ister manevi olsun resul ümmetin işiyle uğraştığında mü’min olanlar ona yardım eder ve izin almadan işi bırakıp gitmezler. Şayet izin isterlerse onlara izin ver ve onlar için istiğfar et; çünkü onlar Allah’a ve resulüne iman etmiştir, bununla beraber özel bir takım işleri de olabilir” buyurdu Allah.

Demek ki mü’min olmak bayağı zor bir işmiş!

Biri Allah’a ve resulüne iman etmişse çabasına, durumuna göre onun bu imanında artma veya eksilme olur; çünkü iman artar ve eksilir. Geçmişteki âlimlerimizin “iman artmaz ve eksilmez” demesi imanın kendisiyle ilgili değil iman edilmesi gerekenlerle ilgilidir. İman edilmesi gerekenler artmaz ve eksilmez; ama kişinin imanı artıp eksilir. Bu yüzden “birinin imanı varsa vardır, yoksa yoktur” deyip iman konusunda kesin bir çizgi çizmek doğru değildir.

Okuyacağımız bu ayet imanın arttığını beyan eden ayettir. Huvellezî enzeles sekînete fî kulûbil mu’minîne li yezdâdû îmânen mea îmânihim:333 “O ki imanlarıyla beraber imanlarını artırsınlar diye mü’minlerin kalbine sekineti indirir.” İmanlarıyla beraber imanlarını artırsınlar diye, buyurdu Allah. Bu ayetten de anlaşıldığı üzere demek ki iman artıyormuş! Mü’minler imanlarını artırsınlar diye Allah gönüllerine sekineti indirir.

Peki, bu sekineti ne zaman ve kiminle indirir?

Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitap edip “onlar sana gelip istiğfar ettiklerinde sen de onlar için Allah’tan istiğfar et ve onlara dua et (salat et) çünkü senin salatın mü’minler için sekinettir”334 buyurmuştur. Allah sekineti resulüyle beraber verir ve verdiği bu sekinet de mü’minin imanını artırır. Allah, mü’minler imanlarını artırsın diye onların kalbine sekineti indirir.

İnnemâl mu’minûnellezîne âmenû billâhi ve resûlihî: “Mü’minler o kimselerdir ki Allah’a ve resulüne iman ederler.” Summe lem yertâbû: “Sonra tart olmazlar (dönmezler, kaçmazlar).” Bir kere iman ederler ve sonra Allah’tan başka tarafa dönmezler; çünkü bir defa inanmış, iman etmişlerdir. İnsan hiç sevdiğinden, maşuğundan başka tarafa dönebilir mi? -Elbette ki dönemez. İşte, iman budur, iman Allah’tan başka tarafa dönmemektir. Allah kendisinden başka tarafa dönmemeyi iman etmeye şart koştu. Ve câhedû bi emvâlihim ve enfusihim fî sebîlillâh: “Mallarıyla ve canlarıyla Allah yolunda cihad ederler.” Hem bedenlerini hem de mallarını Allah yolunda kullanıp cihad ederler.

Allah yolunda cihad ne demektir?

Peygamberin vazifesi Allah’ın vahyini ulaşabildiği her yere ulaştırmaktır. Dolayısıyla Allah yolunda, Allah’ın rızasını kazanmak için cihad, vahyin insanlara ulaşması için cehd etmektir. Sahabeler de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yardım ederek cihad etmiştir. Bu cihad; insanlara Allah’ın vahyini taşıma ve Allah’ın kullarının iman etmesi için yapılan cihaddır. Bununla beraber Allah’a dost olmaları ve cenneti kazanmaları için verilen cihaddır. Ulâike humus sâdikûn:335 “İşte sıddıklar (sadık olanlar) bunlardır.” Bunlar mü’min ve sadıktırlar. Biri sadık değilse o halde yalancıdır, dilinin söylediğini kalbi tasdik etmemiştir.

Ve minen nâsi men yettehizu min dûnillâhi endâda: “İnsanlardan öylesi var ki Allah’ın berisinde putlar edinirler.” Allah’ı kabul ederler; ama Allah’ın altında, berisinde putlar edinip sanki onlar da ilahmış gibi onlara muamele ederler ve onları Allah’a denk tutarlar. Nasıl? Yuhibbûnehum ke hubbillâh: “Allah’ı sever gibi onları severler.” Evet, onları Allah’ı sever gibi sevdiklerinde bu sefer onları Allah’a denk tutmuş, şirk koşmuş olurlar. Böyleleri Allah’ın berisinde ilahlar edinir; ama Allah’ı da ilah olarak kabul edip sever. Fakat bilmemiz lazım ki Allah bir şeyin kendisine denk tutulmasını asla kabul etmez.

Allah herhangi bir konu hakkında hükmünü verdiği halde Allah’ın hükmünü değil de o konu hakkında başkasının verdiği hükmü kabul etmek onu Allah’tan üstün tutmak demektir. Bir şeyi Allah’a denk tutmak ayrı onu Allah’tan üstün tutmak ayrıdır. Biri “Allah doğru söylüyor; ama başkasının söylediği de doğrudur” derse işte o zaman o başkasını Allah’a denk tutmuş olur. Bu da Allah’a şirk koşmaktır ve Allah şirki asla kabul etmez. Böyle yapanlar mü’min değildir, Allah’ı kabul etmemiş, aksine Allah’a şirk koşmuştur.

Allah’ın hükmü dururken başkasının hükmünü kabul edenler ve onu Allah’tan üstün tutanlar şirke batmıştır.

Allah’ın emrine iman etmek, onu kabul etmek ayrı, kendi nefsine güç yetiremeyip gereğini yerine getirememek ayrı şeydir. İman, amel işi değil gönül işidir. Allah’ın vahyini işittiğinde “rabbim doğru söylemiştir” diyen biri mü’mindir. Aynı zamanda bu kişi Allah’ın emriyle ilgili olarak “ben tembelim, yapamıyorum, rabbim bunu yasaklamış; ama ben nefsime güç yetiremiyor, yanlış yapıyorum” derse onun bu eksikliği imanına zarar vermez ve onu imandan, mü’min olmaktan çıkarmaz; çünkü iman etmiştir ama nefsine güç yetiremediği için o ameli yerine getiremiyordur. Dediğim gibi; iman amel işi değil gönül işidir.

Bir de unutmamamız lazım ki insanın imanı ona mutlaka Allah’ın istediği ameli işletir, güzelliği yaptırır ve ona yanlışı bıraktırır; ama insan bunu bir anda yapamayabilir. Nihayetinde içki haram kılındığında sahabeden de içki içmeye devam edenler vardı; ama imanları daha sonra onları bu hallerinden kurtardı. Bu yüzden Allah’ın “onlar Allah’ı sever gibi başkalarını severler” diye hitap ettiği kişiler nefsine güç yetiremeyip yanlış yapanlar değil, Allah’ın emri, hükmü yanında başka hükümleri de doğru olarak kabul edenlerdir. İşte, sorun buradadır. Yoksa birinin yanlışı olabilir, eksiği olabilir; ama imanı varsa bu eksiği imanına zarar vermez. O ki Allah’ı seviyor ve ona iman etmiş, hiç başka tarafa dönüp bakabilir mi başkasını Allah’a denk tutabilir mi? Elbette ki tutamaz. Neden? Bunun cevabını ayetin devamında Allah veriyor. Vellezîne âmenû eşeddu hubben lillâh: “İman edenlerin (mü’minlerin ise) Allah’a olan muhabbetleri çok şiddetlidir.” İşte, onların Allah’a olan bu imanları başkalarını veya herhangi bir şeyi sevmeye benzemez; çünkü mü’minler çok şiddetli bir muhabbete sahiptirler. Bu yüzden de Allah’ın hükmünün yanında başkalarının hükmünü kabul etmezler.

Ve lev yerallezîne zalemû iz yeravnel azâb: “O zalimler (o kendilerine zulmedenler, başkalarını Allah ile denk tutanlar, eşit tutanlar, başkalarını Allah’ı sever gibi sevenler) azabı gördüklerinde bunu anlasalardı.” Öldüklerinde, Kıyamet günü azabı gördüklerinde bunu anlayacaklar. Ennel kuvvete lillâhi cemîa: “Bütün kuvvetin hepsinin Allah’a ait olduğunu (görecekler).” Ne olurdu o azabı görmeden önce bütün kuvvetin Allah’a ait olduğunu görüp anlasalardı! Birilerine kuvvet izafe edip onlardan korkmasalar, endişe etmeselerdi ya da “o bana yardım eder ve beni nimetlendirir” deyip Allah’ı sever gibi başkasını sevmeseler, başkasına güvenmeselerdi. Ve ennallâhe şedîdul azâb:336 “Muhakkak ki Allah’ın azabı çok şiddetlidir.”

Azap kelimesinin karşılığı mahrumiyettir. Allah, kuluna verdiği nimeti kesmeye azap der. Ve ennallâhe şedîdul azâb: “Allah’ın azabı şiddetlidir.” Allah’ın azip ya da muazzip diye bir ismi yoktur. Allah’ın azabı şiddetlidir demek; onlar Allah’tan mahrum kalır demektir; yani Allah’tan mahrum kalmak çok şiddetlidir, buyurdu Allah.

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)!” Atîullâhe ve atîur resul: “Allah’a itaat edin ve resulüne itaat edin.” Ve ulil emri minkum: “Bir de sizden olan ulu’l emre (itaat edin).” Ulu’l emr, emir sahibi demektir. Emir sahibi de Allah ile emreden, Allah’ın emrini takdim edendir. İtaat Allah’adır, resulünedir ve ulu’l emredir. Bu durumda ulu’l emrin sadece Allah’ın ve resulünün söylediğini söylemesi gerekir ki ona itaat edilebilsin. Yoksa ona hiçbir şekilde itaat edilemez. Aynı şekilde ulu’l emr emri almış olan demektir. Kimden? -Elbette ki Allah’tan! Bu yüzden ulu’l emr, emri Allah’tan alan demektir. Evet, Allah “Allah’a, resulüne ve emri almış olana itaat edin” buyurdu.

Fe in tenâza’tum fî şey’: “Herhangi bir şey hakkında tartışırsanız (ayrılığa, anlaşmazlığa düşerseniz).” Fe ruddûhu ilallâhi ver resul: “Onu Allah’a ve resulüne götürün.” Allah’ın nasıl emrettiğini ve resulünün nasıl uyguladığını öğrenmek için hakkında ayrılığa düştüğünüz şeyleri Allah’a ve resulüne götürün. Dikkat edilirse Allah bu defa ayrılığa düştüğünüz şeyi ulu’l emre götürün buyurmadı; çünkü ulu’l emr yok mesabesindedir. O sadece Allah ve resulünün söylediğini söyler ve verdiği hükmü verir. Başka bir şey söz konusu bile değildir. İn kuntum tu’minûne billâhi vel yevmil âhir: “Eğer siz Allah’a ve ahiret gününe iman etmişseniz (bu böyledir).” Şayet Allah’a ve ahiret gününe iman etmişseniz o halde ayrılığa düştüğünüz konuları Allah’a ve resulüne götürün; ama yok, iman etmemişseniz o zaman başka bir yere götürün ya da nasıl istiyorsanız öyle yapın. Zâlike hayrun ve ahsenu te’vîlâ:337 “Sizin için hayırlı olan (doğru olan) netice itibariyle de güzel olan (zahiri olarak da sizi sevindirecek olan) budur.”

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)!” Âminû: “İman edin.” Allah, iman edin hitabını iman ettiğini iddia edenlere yaptı. Allah iman edin diye hitap ettiyse o halde neye iman edilmesi gerektiğini de beyan edecek demektir. Neye iman edecekler? Billâhi: “Allah’a (iman edin).” Allah’ı sevin ve Allah’a güvenin. Ve resûlihî: “Onun resulüne (iman edin).” Vel kitâbillezî nezzele alâ resûlihî: “Resulüne indirdiği kitaba (Kur’an’a iman edin).” Vel kitâbillezî enzele min kabl: “Bir de ondan önceki indirilmiş olan kitaplara (iman edin).” Kitabınızda önceki peygamberlere yaptığım vahiyle ilgili buyurduklarıma da iman edin; çünkü vahyi size yapmışım, onlar da sizin içindir bu yüzden onlara da iman etmeniz gerekir. Bu gidip Tevrat veya İncil okuyun demek değildir. Allah önceki resullere vahyettiğimi sizin için Kur’an’da da vahyetmişim, buyurdu.

Ve men yekfur billâhi ve melâiketihî: “Her kim ki Allah’ı ve meleklerini inkâr ederse.” Allah’a karşı kâfir olur, Allah’ı ve meleklerini inkâr eder, yok sayarsa. Ve kutubihî: “Ve kitaplarını (yok sayarsa).” Ve rusulihî: “Ve resullerini (yok sayarsa).” Vel yevmil âhir: “Ve ahireti (yok sayarsa).” Fe kad dalle dalâlen baîdâ:338 “İşte (o) apaçık uzak bir delaletle delalete düşmüştür.”

Allah bu ayette imanın şartlarını beyan etti. Bu şartlar sadece Allah’a, meleklere, kitaplara, resullere ve ahirete imandır. Dikkat edilirse kadere, hayrın ve şerrin Allah’tan olduğuna iman etmek bunların içinde yoktur. Dolayısıyla imanın böyle bir şartı yoktur.

Leyse alâllezîne âmenû ve amilus sâlihâti cunâhun: “İman edip salih amel işleyenlere (geçmişte yaptıklarından ve gelecekte yapacaklarından dolayı) bir günah yoktur.” Bunu öncelikle geçmişte yaptıklarından dolayı onlara günah yoktur diye anlamamız gerekir. Fî mâ taimû izâ mettekav ve âmenû ve amilus sâlihât: “(O) Allah’a karşı takva sahibi olmak için (Allah’a karşı sorumluluğunu yerine getirmek için) bir daha iman edip salih amel işler.” Bir daha sebat edip imanını korur ve takva ile beraber bir daha iman edip salih amel işler. Summettekav ve âmenû: “Sonra bir daha takva sahibi olur ve bir daha iman eder.” Üç sefer iman etti. Summettekav: “Sonra bir daha takva sahibi olur.” Ve ahsenû: “Ve güzel olur.” Tekrar iman edip takva sahibi olduktan sonra bu defa imanıyla, Allah’ın güzelliğiyle güzel olur. Vallâhu yuhibbul muhsinîn:339 “İşte Allah böyle muhsin (böyle güzel) olanları sever.” Kul üç defa iman edip dördüncü sefer de takva sahibi olduktan sonra bu defa muhsin olur.

Ayetin başında Allah böyle yapanların günahlarını sileceğini; yani defterini kapatacağını buyurmuştu. Aynı şekilde Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “Allah senin geçmiş ve gelecek günahlarını mağfiret etti”340 buyurmuştur. Bu, onun günah işleme ihtimali artık yok demektir.

Ellezîne âmenû ve tatmainnu kulûbuhum bi zikrillâh: “O kimseler ki iman ederler ve kalpleri Allah’ın zikriyle mutmain olur.” Onların kalpleri Allah’ın ayetleriyle, zikriyle, “Allah Allah” demekle mutmain olur. Elâ bi zikrillâhi tatmainnul kulûb:341 “Dikkat edin (burayı iyice, doğru anlayın)! Kalpler ancak Allah’ın zikriyle mutmain olur.” Kalpler başka bir şeyle değil sadece Allah’ın zikriyle mutmain olur. Kalbin mutmain olması; kalbin mü’min olması, iman ile buluşması demektir. İman ile buluşan, iman nurunun indiği bir kalp Allah’ın zikriyle mutmain olur. Yoksa zikir yapamaz, sıkılır ve bunalır. Bu durumda zikir gereksizdir diyenler, rablerini dinlemeyenlerdir. Bu yüzden onların kalbi mutmain olmaz, itminan bulmaz.

Ve lev şâe rabbuke le âmene men fil erdi kulluhum cemîâ: “Eğer senin rabbin dileseydi yeryüzünde ne kadar (insan) varsa hepsi toptan iman ederdi.” Onlara iman edin derdim, hepsi de toptan iman ederdi. Allah bu hitabı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, dolayısıyla bütün mü’minlere yapıyor. E fe ente tukrihun nâse hattâ yekûnû mu’minîn:342 “Şimdi sen mü’min olsunlar diye insanları zorlayacak mısın?”

İlle de herkes mü’min olsun, iman etsin diye insanları zorlayacak mısın! Böyle yapma; çünkü ben istersem zaten herkes iman eder. Senin vazifen; davet edip müjdelemek, nezir olup uyarmak ve onlara ayetlerimi, vahyimi anlatmaktır. Senin vazifen; ille de herkes Müslüman olsun diye insanlara zorla İslam’ı kabul ettirmek, diretmek değildir. Sakın böyle bir şey yapmayasın. Ben dileseydim yeryüzündekilerin hepsi zaten toptan iman ederdi; ama benim muradım bu değildir. Artık işi anladın, bundan sonra insanları buna göre davet et, buna göre anlat, yoksa insanları zorlamış olursun, buyurdu Allah.

Ve mâ ekserun nâsi ve lev hareste bi mu’minîn:343 “Sen ne kadar haris olsan da (ne kadar arzu etsen de, ille de böyle olsun desen de) insanların çoğu iman etmez.” Yani kendini zorlama.

Le kad enzelnâ âyâtin mubeyyinât: “Muhakkak ki biz her şeyi açıklayan ayetler indirdik.” Vallâhu yehdî men yeşâ’: “Allah dilediğini (dileyeni) hidayete erdirir.” İlâ sırâtin mustekîm:344 “(Allah kimi hidayete erdirirse onu) Sırat-el mustakime hidayet eder.”

Allah bu ayette “ben iman ettim” demekle kimsenin mü’min olmayacağını beyan ediyor. Ve yekûlûne âmennâ billâhi ve bir resul: “Onlar dediler ki: Biz, Allah’a ve resulüne iman ettik.” Ve ata’nâ: “Ve itaat ettik.” Allah’a ve resulüne itaat edeceğiz dediler. Summe yetevellâ ferîkun minhum mim ba’di zâlik: “Sonra onlardan bir kısmı döndü (döneklik yaptı, yan çizdi).” Ve mâ ulâike bil mu’minîn:345 “İşte onlar mü’min değildir.” Onlar; “biz iman ettik, Allah’a ve resulüne itaat ettik ve etmeye de devam edeceğiz” der; ama sonra yan çizerler. İşte, Allah o yan çizenlerin mü’min olmadığını buyurdu.

Allah mü’min kulları için bir de selam eder. Allah önce peygamberlerine selam eder; ama peygamber oldukları için değil mü’min oldukları için selam eder. Selâmun alâ ibrâhîm: “İbrahim’e selam olsun.” Kezâlike neczîl muhsinîn: “İşte biz muhsinleri (güzel olanları) böyle mükâfatlandırırız.” Güzel olanların mükâfatı nedir? İnnehu min ibâdinâl mû’minin:346 “O, mü’min kullarımızdan olduğu için (ona Allah’ın selamı vardır).” Allah’ın selamı kul için en büyük mükâfattır. Dikkat edilirse Allah Hz. İbrahim (a.s.) için “o peygamberlerden ya da resullerden olduğu için ona selam vardır” demedi, bunun yerine “mü’min kullarımızdan olduğu için (ona selam vardır)” buyurdu. Bu; sen de mü’min kullarımdan olursan sana da selamım var demektir. Bu yüzden unutmamak lazım ki Allah’ın, mü’min kulları için mutlaka selamı vardır.

Selâmun alâ ilyâsîn: “İlyas’a selam olsun.” İnnâ kezâlike neczîl muhsinîn: “Biz güzel yapanları böyle mükâfatlandırırız.” Biz güzel yapanları selamımızla mükâfatlandırırız. İnnehu min ibâdinâl mû’minîn:347 “O bizim mü’min olan kullarımızdandır.”

Allah mü’minlerin bir vasfını daha beyan ediyor. Minel mu’minîne ricâlun sadekû mâ âhedullâhe aleyh: “Mü’minler öyle adamlardır ki (öyle yiğitlerdir ki) Allah’a verdikleri sözü yerine getirirler (tasdik ederler).” Sözlerinde sadıktırlar. Canlarıyla ve mallarıyla sözlerini tasdik ederler. Fe minhum men kadâ nahbehû: “Onlardan kimisi adağını ödedi.” Ödemesi gereken her şeyi ödedi. Gerekirse kendini Allah yolunda kurban etti. Onlardan bir kısmı canını verip adağını ödedi. Ve minhum men yenteziru ve mâ beddelû tebdîlâ:348 “Onlardan (o mü’minlerden) kimisi de (Allah’a verdikleri sözü hiçbir şekilde) değiştirmedi ve sözlerini yerine getirmek için bekliyor.”

Ve kulû mimmâ razekakumullâhu helâlen tayyiben: “Allah’ın size rızık olarak verdiğinden helal ve temiz olanı yiyin (için).” Vettekullâhellezî entum bihî mu’minûn:349 “O iman ettiğiniz Allah’a karşı takva sahibi olun.” İman etmişseniz ona karşı sorumluluğunuzu yerine getirin. Yani kafanızı yemek, içmek gibi konulara takıp böyle şeylerle meşgul olmayın, rabbinize karşı sorumluluğunuzu yerine getirmeye çalışın, sizin işiniz budur.

E lem ye’ni lillezîne âmenû en tahşea kulûbuhum li zikrillâh: “O iman edenlerin kalplerinin Allah’ın zikrine yumuşama zamanı gelmedi mi?” Allah’ın ayetlerini dinlediklerinde yahut “Allah Allah” deyip Allah’ı zikrettiklerinde kalplerinin yumuşama zamanı gelmedi mi! Birinin kalbi, Allah’ın zikrine karşı katılaşmışsa “Allah Allah” diye zikir yapamaz, gözyaşı dökemez, rabbine boyun bükemez. Aynı şekilde kalbi, Allah’ın vahyine karşı katılaşmışsa, yumuşamıyor, huşû içinde olmuyorsa bu durumda ayetleri dinlerken hiçbir şey hissetmez, dinlediği veya okuduğu ayetler onun imanını artırmaz ve onu Allah’a yaklaştırmaz. Ayetleri dinlerken sanki sıradan bir sözü dinler gibi dinler, dolayısıyla ayetler ona tesir etmez, gönlünü yeşertmez ve ona rahmet olmaz. Ve mâ nezele minel hak: “(O kendilerine) İndirilen hakka karşı (yumuşama zamanı gelmedi mi)?”

Allah neden böyle buyurduğunu beyan ediyor. Ve lâ yekûnû kellezîne ûtulkitâbe min kabl: “(Onlar) Kendilerinden önce kitap verilenler gibi olmasınlar.” Onların kalpleri kendi kitaplarına karşı katılaşmıştır ve onlar kendi kitaplarından, Allah’ın ayetlerinden soğumuşlardır. Mü’minler de Yahudiler ve Hristiyanlar gibi olmasınlar, onlar gibi Allah’ın ayetlerine karşı kalpleri soğumasın, katılaşmasın. Fe tâle aleyhimul emed: “Onların üzerinden uzun zaman geçmişti.” Onların üzerinden uzun zaman geçtiğinden dolayı kalpleri Allah’ın ayetlerine karşı katılaşmıştır. Ya da bu onlar için mazeret olmuştur. Bu yüzden kendi kitaplarından uzaklaşmışlar, Allah’ın ayetleri karşısında haşyet duymuyorlar. Fe kaset kulûbuhum: “Onların kalpleri katılaşmıştır.” Mü’minler onlar gibi olmasın, aksine Allah’ın zikrine, ayetlerine, kendilerine indirilene karşı kalplerini, gönüllerini açıp yumuşatsınlar. Ve kesîrun minhum fâsikûn:350 “Onların çoğu fasıktır.”

Fasıklar cehennemliktir.351 Yahudiler ve Hristiyanlar fasık oldukları için Allah’ın kitabına, ayetlerine karşı gönülleri katılaşmıştır. Siz böyle olmayın, kalbiniz sertleşmişse gönlünüzü açıp kalbinizi yumuşatın. “Allah’ın zikrine karşı kalbinizin yumuşama zamanı gelmedi mi, ne zaman gönlünüzü açacaksınız” buyurdu Allah.

Bir de Allah, kâfirlere karşı mü’minlere kâfi olduğu konusunda söz veriyor. Mü’minler kâfirlerle, düşmanla karşı karşıya geldiğinde Allah mü’minlere yardım eder, Allah onlara kâfidir; yani bana güven, ben senin için yeterliyim, buyuruyor Allah. Yâ eyyuhân nebiyyu hasbukallâhu ve menittebeake minel mu’minîn:352 “Ey nebi! Allah sana ve sana tabi olan mü’minlere kâfidir (yeterdir).” Allah hem şimdiki hem de daha sonra gelen mü’minlere yeterdir, kâfidir.

Summe nuneccî rusulenâ: “Sonra biz resullerimizi kurtarırız.” Vellezîne âmenu: “Bir de (onunla beraber) iman edenleri.” Kezâlike hakkan aleynâ nuncil mu’minîn:353 “İşte, mü’minleri böyle kurtarmak üzerimize bir haktır.” Allah söz verip “mü’minsen o halde seni kurtarmak ve sana yardım etmek benim üzerime haktır” buyurdu.

Ve beşşiril mu’minîn: “Mü’minleri müjdele!” Bi enne lehum minallâhi fadlen kebîrâ:354 “Allah tarafından onlara büyük bir fazilet olduğunu (büyük bir lütuf, büyük bir nimet olduğunu müjdele).”

Ve men erâdel âhirah: “Her kim ki ahireti isterse.” Ve seâ lehâ sa’yehâ: “Ve gerektiği gibi say ederse (çalışması gerektiği gibi çalışırsa).” Ve huve mu’min: “Yalnız mü’min olmak (şartıyla).” İnsanın kazanması için sadece ahireti istemesi yeterli değildir, onun bir de mü’min olması gerekir; çünkü Allah mü’min olmayı şart koştu. Evet, ahireti isteyip gerektiği gibi çalışanlar şayet mü’minse. Fe ulâike kâne sa’yuhum meşkûrâ:355 “İşte böylelerinin çalışması şükrana (şükre, teşekküre) layıktır.” Allah onlara teşekkür edecek.

Halakallâhus semâvâti vel arda bil hakk: “Allah gökleri ve yerleri hak ile yaratmıştır.” Hak ile demek; Allah gökleri ve yeri bir amaçla yaratmış, hakkı göstermek için yaratmış demektir. İnne fî zâlike le âyeten lil mu’minîn:356 “Bunda mü’minler için ayetler vardır.”

Allah hangi ayette “bil hakk” kelimesini kullandıysa örneğin “Allah bunu hak ile yaratmış” veya “size falan peygamberin kıssasını hak ile anlatıyoruz” buyurduysa o ayeti mutlaka “hakkı, hakikati bulman, anlaman için bununla sana özel olarak ders veriyorum, bunu anla ve bununla hakikati bul” diye anlamamız gerekir. Mü’minler için göklerde ve yerlerde hakkı, hakikati bulmak için dersler vardır, ayetler vardır. Mü’minin, gökleri ve yerleri bir ayet gibi okuması lazım ki o ayetleri, Allah’ın isimlerinin tecellisini görsün, anlasın.

Ve mâ kâne li mu’minin ve lâ mu’minetin izâ kadallâhu ve resûluhu emra: “Allah ve resulü bir konuda hüküm verdiğinde hiçbir mü’min erkek ve hiçbir mü’min kadın için başka bir tercih söz konusu değildir.” En yekûne lehumul hıyeratu min emrihim: “(Bu durumda) Onların (herhangi bir şekilde Allah ve resulünün verdiği) o emre (hükme) karşılık fikir beyan etmeleri (herhangi bir tercihte bulunmaları mümkün değildir).” Eğer mü’minlerse Allah ve resulü bir konuda hüküm verdiğinde fikir beyan etmemeleri gerekir. Ve men ye’sillâhe ve resûlehu: “Her kim ki Allah’a ve resulüne karşı asi olursa (itiraz eder, isyan ederse).” Fe kad dalle dalâlen mubînâ:357 “Apaçık bir delaletle delalete düşmüştür.” Yani uçurumdan aşağı yuvarlanmıştır.

Huvellezî yusallî aleykum ve melâiketuhu: “O (Allah) ve melekleri sizin üzerinize selat eder (selam eder).” Li yuhricekum minez zulumâti ilân nûr: “Sizi karanlıklardan nura çıkarır.” Ve kâne bil mu’minîne rahîmâ:358 “(Allah) Mü’minlere karşı rahimdir.”

Vellezîne âmenû billâhi ve rusulihî: “O kimseler ki Allah’a ve resulüne iman ederler.” Ulâike humus sıddîkûne veş şuhedâu inde rabbihim: “İşte rablerinin katında sıddık ve şehid olanlar onlardır.” Lehum ecruhum ve nûruhum: “Onlar için (Allah’tan) ecir vardır ve bir de onların nuru vardır.” Vellezîne keferû ve kezzebû bi âyâtinâ: “O kimseler ki kâfir oldular (ayetlerimizi inkâr ettiler) ayetlerimizi yalanladılar.” Ulâike ashâbul cahîm:359 “İşte onlar cehennemin adamlarıdır.”

Ve men ya’mel mines sâlihâti min zekerin ev unsâ: “Erkek olsun veya kadın olsun her kim ki salih amel işlerse.” Ve huve mu’min: “Yalnız mü’min olarak (salih amel işlerse).” Fe ulâike yedhulûnel cenneh: “İşte onlar cennete girecekler.” Ve lâ yuzlemûne nakîrâ:360 “Zerre kadar onlara zulmedilmez.”

Ve men ye’tihî mu’minen kad amiles sâlihâti fe ulâike lehumud deracâtul ulâ:361 “Her kim ki mü’min olarak salih amel işlerse işte onlar için âli (yüksek) dereceler vardır.”

Kad eflehâl mu’minûn: “Mü’minler felaha (kurtuluşa, muratlarına) ermişlerdir.” Felaha eren bu mü’minler kimlerdir? Ellezîne hum fî salâtihim hâşiûn: “Onlar namazlarında huşu içindedirler.” Allah’ın huzurunda haşyet duyarak namazlarını ikame ederler. Vellezîne hum anil lağvi mu’ridûn: “Boş bir kelime (boş bir söz, boş bir laf) işittiklerinde ondan yüz çevirirler (oraya bakmazlar).” Boş şeylerle, boş laflarla uğraşmazlar. Vellezîne hum liz zekâti fâilûn:362 “Onlar kendilerini temizlemek için bir çaba (bir gayret) içindedirler.”

Vellezîne hum li furûcihim hâfizûn: “Onlar ırzlarını (namuslarını) muhafaza ederler (korurlar).” İllâ alâ ezvâcihim ev mâ meleket eymânuhum: “Ancak eşleri ve (Allah’ın kendilerine helal kıldığı) ellerinin altındakiler müstesna.” Fe innehum ğayru melûmîn: “İşte bundan dolayı onlar kınanmazlar.” Fe menibtegâ verâe zâlik: “Her kim ki bunun ötesine geçerse.” Fe ulâike humul âdûn:363 “İşte onlar sınırı aşanlardır.”

Vellezîne hum li emânâtihim ve ahdihim râûn: “Onlar emanetlerine ve verdikleri söze riayet ederler.” Vellezîne hum alâ salavâtihim yuhâfızûn: “Salavatlarını muhafaza ederler.” Salavatlarını, Allah’a ve resulüne verdikleri desteklerini muhafaza ederler. Ulâike humul vârisûn: “İşte varis olanlar onlardır.” Ellezîne yerisûnel firdevse hum fîhâ hâlidûn:364 “Onlar Firdevs’e (cennetlerine) varis olacaklar ve onlar orada ebedi kalırlar.”

Allah bir de mü’minleri imtihana tabi tuttuğunu beyan etmiştir.

Hunâlikebtuliyel mu’minûne ve zulzilû zilzâlen şedîdâ:365 “Mü’minler orada imtihana tabi tutulmuş ve şiddetli bir şekilde sarsıldıkça sarsılmışlardı.” Mü’min imtihana tabi tutulduğunda sarsılır; ama dönmez, Allah’tan asla yüz çevirmez.

E hasiben nâsu en yutrakû en yekûlû âmennâ: “İnsanlar ‘biz iman ettik’ deyince bırakılacaklarını mı zannediyorlar?” Böyle mi hesap ediyor, böyle mi düşünüyorlar! Ve hum lâ yuftenûn:366 “Onları imtihana tabi tutmadan.” “Biz iman ettik” dediklerinde onları imtihan etmeden mü’min olarak kabul edeceğimizi mi zannettiler! Allah, kulunu imtihana tabi tutar, kul da ya imanını ispatlayıp imtihanı kazanır ya da imanından dönüp imtihanı kaybeder.

Ve lekad fetennâllezîne min kablihim: “And olsun ki onlardan öncekileri de (imanlarını ispatlasınlar diye) böyle imtihana tabi tutmuştuk.” Allah’ın böyle yapmasının hikmeti nedir? Fe le ye’lemennallâhullezîne sadakû: “Allah, sadık olanları bilelim diye.” İman ettiğini söyleyenler, bu sözlerinde sadık mı yalancı mı olduklarını bilsinler, anlasınlar diye Allah onları imtihana tabi tutar. Ve le ye’lemennel kâzibîn:367 “Bir de yalancıları bilelim diye.” Yalan söyleyenler ortaya çıksın diye. Hem onlar kendilerini tanıyıp anlasınlar hem de mü’minler onların mü’min mi yalancı mı olduğunu görsün ve anlasınlar diye Allah onları imtihana tabi tutar.

Lâkinir resûlu vellezîne âmenû meahû: “(Allah’ın) Resulü ve onunla beraber olanlar.” Câhedû bi emvâlihim ve enfusihim: “Mallarıyla ve canlarıyla cihad ederler.” Ve ulâike lehumul hayrât: “Bununla beraber hayırlar onlaradır.” Ve ulâike humul muflihûn:368 “Felaha erenler (kurtuluşa erenler, saadete erenler, muradına erenler) de onlardır.”

Kul len yusîbenâ illâ mâ keteballâhu lenâ: “De ki: Allah’ın bizim için takdir ettiğinden başka bir şey bize isabet etmez.” Bize bir şey isabet ediyorsa onu mutlaka Allah takdir etmiştir ve o bir imtihandır. Huve mevlânâ: “O bizim mevlamızdır.” O bizim yardımcımızdır. Allah bizi imtihana tabi tutuyorsa o halde imtihanı kazanmamız için bize yardım eder; çünkü o bizim mevlamızdır. Ve alâllâhi felyetevekkelil mu’minûn:369 “Mü’minler sadece (yalnız) Allah’a tevekkül edip güvensinler.”

Allah bu ayette de Hz. Yunus (a.s.)’ın kıssasını anlatır. Ve zennûni iz zehebe muğâdiben fe zanne en len nakdire aleyh: “Zennun (zanneden) kavmine kızmış, öfkelenmiş (kavmini terk edip) gitmişti. Bizim de kendisini sıkmayacağımızı zannetmişti.” Fe nâdâ fiz zulumât: “Sonra karanlıklar içinde nida etmişti.” Kendisini yutan balığın karnında karanlıklarda kalınca dua etti, daha doğrusu feryat etti. Ve dedi ki. En lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn:370 “Senden başka ilah yoktur. Sen subhansın, ben kendime zulmettim.” Böyle söyleyerek Allah’a dua edip feryat etti.

Festecebnâ lehû: “Biz de (onun duasına) icabet ettik.” Ve necceynâhu minel ğamm: “Onu o üzüntüden (o sıkıntıdan, o karanlıktan) kurtardık.” Ve kezâlike nuncil mu’minîn:371 “İşte biz mü’minleri böyle kurtarırız.” Yani bir mü’min kulum “ya rabbi! Ben kendime zulmettim, senden başka ilah yok, sen subhansın” deyip feryat eder, dua ederse onu sıkıntıdan kurtarırım, buyurdu. Allah bu ayette de mü’min olmayı şart koştu. Bu yüzden imanla, mü’min olarak dua ettiğimizde Allah duamıza mutlaka icabet eder.

Allah bir de mü’minlerin Allah’ın resulüne olan tavrını beyan ediyor.

En nebiyyu evlâ bil mu’minîne min enfusihim: “Peygamber, mü’minler için kendi canlarından (nefislerinden) önce gelir.” Ve ezvâcuhû ummehâtuhum: “Onun hanımları da onların anneleridir.”

Allah miras bakımından akrabaları birbirine varis kılmıştır. Ve ulul erhâmi ba’duhum evlâ bi ba’dın fî kitâbillâhi minel mu’minîne vel muhâcirîn: “Allah’ın kitabında akrabalar (miras) bakımından birbirleri için (diğer) mü’minlerden ve muhacirlerden daha önceliklidir (birbirine varis olurlar).” İllâ en tef’alû ilâ evliyâikum ma’rûfâ: “Ancak sizin kendi dostlarınız için güzellik, iyilik yapmanız (herhangi bir şeyi vasiyet etmeniz) müstesnadır.” Kâne zâlike fil kitâbi mestûrâ:372 “Bu, kitapta yazılıdır.” Mirası nasıl dağıtmanız gerektiği Allah’ın kitabında yazılıdır, bellidir.

Allah okuduğumuz bu ayete kadar hep mü’minlerin vasfından, hallerinden bahsetti.

İsterseniz şimdi de yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman ettiğini iddia edenler” diye başlayan birkaç ayeti anlamaya çalışalım inşallah.

Allah “yâ eyyuhellezîne âmenû” diye hitap ettiğinde genel olarak “şunu şöyle yapmayın” ya da “böyle olmayın” bununla beraber “iman ettiğinizi iddia ediyorsanız böyle yapın, yoksa iman etmiş olmazsınız” diye hitap eder.

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman ettiğini iddia edenler!” Udhulû fis silmi kâffeh: “Hep beraber toptan barışa girin.” Ve lâ tettebiû hutuvâtiş şeytân: “Şeytanın adımlarına uymayın.” İnnehû lekum aduvvun mubîn:373 “O sizin apaçık düşmanınızdır.” Şayet iman etmişseniz o halde barışta olun.

Yâ eyyuhâllezîne âmenû aleykum enfusekum lâ yedurrukum men dalle izâhtedeytum ilallâhi merciukum cemîan fe yunebbiukum bimâ kuntum ta’melûn:374 “Ey iman ettiğini iddia edenler! Siz kendinize bakın (kendinizi, kendi nefsinizi düzeltmeye bakın). Böyle yaparsanız delalette olanlar size zarar veremez (yeter ki siz hidayette olun). Hepinizin dönüşü Allah’adır ve Allah size yaptıklarınızı haber verecek.”

Yâ eyyûhâllezîne âmenû: “Ey iman ettiğini iddia edenler!” Enfikû mimmâ rezeknâkum: “Size verdiğimiz rızıktan infak edin.” Min kabli en ye’tiye yevmun lâ bey’un fîhi ve lâ hulleh: “Dostluğun ve alışverişin fayda vermediği o gün gelmeden önce (Allah’ın size verdiklerinden infak edin).” Ve lâ şefâah: “Ve şefaat de (o gün geçerli değildir).” Vel kâfirûne humuz zâlimûn:375 “Kâfirler, zalimlerin ta kendileridir.” Demek ki kendine zulmedenler kâfir oluyormuş!

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman ettiğini iddia edenler!” Lâ tubtilû sadakâtikum: “Sadakalarınızı batıl yapmayın (boşa çıkarmayın).” Bil menni: “Başa kakarak (minnet ederek).” Sadaka verip iyilik yaptıktan sonra minnet edersen yaptığın iyiliği boşa çıkarmış olursun. Allah “iman etmişseniz o halde böyle yapmayın” buyurdu. Vel ezâ: “Ve eziyet ederek (boşa çıkarmayın).” Kellezî yunfiku mâlehû riâen nâs: “O kimseler ki gösteriş olsun (riya olsun) diye mallarını insanlara verirler.” Ve lâ yu’minu billâhi vel yevmil âhir: “Onlar Allah’a ve ahiret gününe iman etmemişlerdir.” Gösteriş yapanlar, bununla beraber eziyet edenler Allah’a ve ahiret gününe iman etmemişlerdir.

Fe meseluhû ke meseli safvânin aleyhi turâb: “Onların misali taşın üzerindeki bir toprağa benzer.” Fe esâbehû vâbilun fe terakehû saldâ, lâ yekdirûne alâ şey’in mimmâ kesebû: “Ona (o taşa) kuvvetli bir yağmur isabet edince (onun üzerinde) hiçbir şey bırakmaz. Böyleleri kazandıklarından hiçbir şey elde edemezler.” Dolayısıyla onların gönlünde hiçbir şey yeşermez. Vallâhu lâ yehdil kavmel kâfirîn:376 “Allah kâfir kavmi hidayete erdirmez.”

Yâ eyyuhâllezîne âmenûttekûllâh: “Ey iman ettiğini iddia edenler! Allah’a karşı sorumluluğunuzu yerine getirin.” Vebteğû ileyhil vesîleh: “Ona gitmeye (Allah’a varmaya, yaklaşmaya) vesile (sebep) arayın.” Yani vesileye sarılın. Ve câhidû fî sebîlih: “Allah yolunda cihad edin.” Leallekum tuflihûn:377 “Böyle yaparsanız felaha (kurtuluşa, saadete) erersiniz.” Böyle yapmadığınız takdirde saadet yoktur!

Allah’ın Mu’min ismiyle, imanla ilgili üç yüzden fazla ayet vardır. Zamanımız kısıtlı olduğu için iki üç defa sadeleştirmemize rağmen ayetlerin yarısına yakınını sohbetimize dâhil edemedik. İnşallah okuduğumuz bu ayetler Allah’ın Mu’min ismini ve Allah’a göre mü’minlerin kimler olduğunu anlamamız için yeterlidir.

Okuduğumuz ayetlerde kısaca mü’min olacağımız takdirde kurtuluşa ereceğimizi anladık. Şayet mü’min olmuşsak o halde Allah’a ve resulüne itaat ediyor ve malımızla, canımızla Allah’ın rızasını, ebedi hayatımızı kazanmaya çalışıyoruz, bununla beraber birbirimize kardeş olmuş, birbirimizi seviyoruz ve birbirimize yardım ediyoruz demektir. Aynı şekilde Allah yolunda, cennet yolunda birbirimize destek oluyoruz ve birbirimizin ayağına bağ olmuyoruz demektir.

Zâlikel kitâbu lâ reybe fîh: “Bu kitap ki onda şüphe yoktur.” Allah’ın kitabı hiçbir şekilde şüphe edilmemesi gereken bir kitaptır. Yani bu kitapta vesveseye yer yoktur. Huden lil muttekîn: “(Bu kitap) Muttakiler için hidayettir.” Bu kitap, Allah’a karşı sorumluluğunu kabul edenler için hidayet olur ve onları hidayete erdirir. Ellezîne yu’minûne bil ğayb:378 “Onlar gaybe iman ederler.” Bu kitap (Kur’an) takva sahiplerini, muttakileri hidayete erdirince onlar da hemen ardından gayba iman ederler.

Önce takva daha sonra ise iman gelir. Takvası olmayan biri Allah’tan haşyet duymaz, Allah’tan korkmaz ve Allah’a karşı sorumluluğunu kabul etmez. Dolayısıyla ilahlık yapmaya kalkışıp istediklerini cennete, istemediklerini de cehenneme gönderir. Genel olarak böylelerinde iman vardır, her biri Allah ve resulünü kabul etmiştir; ama takvaları yoktur. Bu yüzden kendisinden olmayanları cehenneme göndermeye çalışırlar. Sanki cennette yer yok da başkaları cennete giderse kendilerine cennette yer kalmayacakmış gibi düşünürler! Bilmemiz lazım ki bu tavır mü’minin, muttakinin tavrı değildir, mü’minin hali böyle olmaz! Böyle yapanlar takvayı bulamamış, takva elbisesini giyememiştir. Nasıl ki rüzgâr estiğinde mumu söndürüyorsa biri de takva elbisesini giymeyince, kendisinde takva olmayınca şeytan bir vesvese verdiği gibi onun imanını söndürür.

Allah ayet-i kerimede Hz. Âdem (a.s.)’ın çocuklarının kıssasını anlatırken Habil’le Kabil’e kurban vermelerini emrettiğini ve ikisinin de Allah’a kurban verdiğini beyan etmiştir. Allah Habil ve Kabil’den kurban istediğinde ikisi de kurban verir; ama bu kurbanı Allah sadece Habil’den kabul eder, Kabil’in kurbanını ise kabul etmez; çünkü Allah’ın ayet-i kerimede beyan ettiği üzere Habil’in dediği gibi “Allah, kurbanı takva sahiplerinden kabul eder.”379

Demek ki Kabil’in de kurban verirken imanı varmış! Evet, onun da imanı vardır, o da ibadetlerini yerine getirir; ama Habil’den farklı olarak onun takvası yoktur. Bu yüzden Kabil kurbanı kabul olmadığı için tövbe edip Allah’a dönmek ve Allah’a karşı sorumluluğunu yerine getirmek yerine üstüne bir de takvalıyı öldürmeye kalkıştı ve Habil’i öldürdü. İkisi de kardeşti ve ikisi de peygamber olan Hz. Âdem (a.s.)’ın çocuğuydu.

Allah bize bu kıssayı anlatıyorsa o halde Allah’ın bize öğretmek, anlatmak istediği bir şey var demektir. Allah bu kıssayla bize; “sakın siz mü’min kardeşinize hased etmeyesiniz. O güzel yapıyor, takva sahibidir diye kardeşinize Kabil gibi muamele etmeyesiniz, onu öldürmeye çalışmayasınız” buyuruyor.

Öldürmek sadece zahiri olarak değildir. Kardeşine taş attığında, leke attığında, iftira attığında onu manevi olarak öldürmüş olursun. Kabil, Habil’i öldürdü ve zalimlerden oldu. Oysaki Kabil neyin doğru, neyin yanlış olduğunu biliyordu. İmanı vardı, ibadet ediyordu, üstelik kurbanını da kesmişti; ama takva sahibi olmadığı için Allah onun kurbanını kabul etmedi; çünkü Allah, kurbanı sadece takva sahiplerinden kabul eder.

Kurb, yakınlık manasına gelir. Dolayısıyla kurban; Allah yolunda Allah’a yakın olmak için yapılan her şey demektir.

Her birimiz takva elbisesini giyip giymediğimize, ebedi hayatımızı kazanmak için mi yoksa insanları cennete göndermemek için mi uğraştığımıza bakalım. Bununla beraber başkaları güzel yaptığında kıskandığımız, hased ettiğimiz için onlara taş mı atıyoruz yoksa onları takdir edip onlar gibi güzel yapmaya mı çalışıyoruz diye kendimize bakalım. Şayet güzel yapan kardeşlerimize taş atıyorsak bilelim ki böyle yapanların takvası yoktur. Böyle yapanlar kendine zulmetmiş, zalimlerden olmuş, dolayısıyla Kabil gibi olmuştur. Allah bizi böyle bir halden muhafaza eylesin ve bizi güzel yapanlardan, takva sahibi olanlardan eylesin inşallah.

Evet, hep beraber Allah’ın El Mu’min ismini anlamaya ve rabbimizin mü’min derken kimleri kastettiğini anlamaya aynı şekilde nasıl mü’min olabileceğimizi öğrenmeye çalıştık. İnşallah bu vesileyle kendimize dönüp Allah’ın mü’min tarifine ne kadar uyduğumuza bakar, uymayan taraflarımız varsa düzeltir ve Allah’ın mü’min dediği kullardan olmak için çaba, gayret sarf ederiz.

Allah bizi El Mu’min ismine iman edenlerden eylesin inşallah! Allah bizi mü’minlerden eylesin inşallah! Allah bizi kendisini sevenlerden, kendisine âşık olanlardan ve takva elbisesini giyenlerden eylesin inşallah! Allah bizi imandan, takvadan mahrum eylemesin inşallah! Allah bizi Mu’min isminin tecelli ettiği kullarından eylesin ve bizi emin kılsın, emniyette kılsın inşallah! Allah bize emin belde olan cenneti ikram etsin inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Hucurât /10 ↩
  2. Abese /37 ↩
  3. Bûhari, Îmân, 7; müslim, Îmân, 71, 72; Tirmizî, Kıyâme 59; Nesâî, İmân, 19, 33 ↩
  4. Furkân /44, A’râf /179 ↩
  5. Meryem /96 ↩
  6. Haşr /23 ↩
  7. Meryem /96 ↩
  8. Âl-i İmrân /57, Şûrâ /40 ↩
  9. Rûm /6 ↩
  10. Şûrâ /13 ↩
  11. Bakara /285 ↩
  12. Bakara /253 ↩
  13. Bakara /151 ↩
  14. Fetih /29 ↩
  15. Tahrim /6 ↩
  16. Şûrâ /45 ↩
  17. Bakara /285 ↩
  18. Tevbe /61 ↩
  19. Bakara /257 ↩
  20. Enfâl /74 ↩
  21. Enfâl /2 ↩
  22. Enfâl /3 ↩
  23. Enfâl /4 ↩
  24. Tevbe /71 ↩
  25. Tevbe /72 ↩
  26. Tevbe /111 ↩
  27. Tevbe /112 ↩
  28. Nûr /62 ↩
  29. Fetih /4 ↩
  30. Nisâ /64, Tevbe /103 ↩
  31. Hucurât /15 ↩
  32. Bakara /165 ↩
  33. Nisâ /59 ↩
  34. Nisâ /136 ↩
  35. Mâide /93 ↩
  36. Fetih /2 ↩
  37. Ra’d /28 ↩
  38. Yûnus /99 ↩
  39. Yûsuf /103 ↩
  40. Nûr /46 ↩
  41. Nûr /47 ↩
  42. Sâffât /109-111 ↩
  43. Sâffât /130-132 ↩
  44. Ahzâb /23 ↩
  45. Mâide /88 ↩
  46. Hadîd /16 ↩
  47. Secde /20 ↩
  48. Enfâl /64 ↩
  49. Yûnus /103 ↩
  50. Ahzâb /47 ↩
  51. İsrâ /19 ↩
  52. Ankebût /44 ↩
  53. Ahzâb /36 ↩
  54. Ahzâb /43 ↩
  55. Hadîd /19 ↩
  56. Nisâ /124 ↩
  57. Tâhâ /75 ↩
  58. Mu’minûn /1-4 ↩
  59. Mu’minûn /5-7 ↩
  60. Mu’minûn /8-11 ↩
  61. Ahzâb /11 ↩
  62. Ankebût /2 ↩
  63. Ankebût /3 ↩
  64. Tevbe /88 ↩
  65. Tevbe /51 ↩
  66. Enbiya /87 ↩
  67. Enbiyâ /88 ↩
  68. Ahzâb /6 ↩
  69. Bakara /208 ↩
  70. Mâide /105 ↩
  71. Bakara /254 ↩
  72. Bakara /264 ↩
  73. Mâide /35 ↩
  74. Bakara /2-3 ↩
  75. Mâide /27 ↩