ES SELAM
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber nüzul sırasına göre El Esmau’l Husna’yı, Allah’ın güzel isimlerini anlamaya ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya, bununla beraber Allah’ın yeryüzündeki halifesini, Hz. İnsanı; yani kendimizi tanımaya çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde El Kuddus ismini anlamaya çalışmıştık, bu sohbetimizde ise Allah’ın Es Selam ismini anlamaya çalışacağız inşallah.
Allah ayet-i kerimede buyurur. Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki ondan başka ilah yoktur.” O halde Allah’a şirk koşan biri Allah’ı kabul etmemiştir, dolayısıyla onun şirk koşarak iman ettiği Allah değildir, kendi kendine ürettiği putudur; çünkü Allah kendisinden başka ilah olmayandır. El melikul kuddûs: “(O) Meliktir, kuddustur.” Mülkün sahibidir, mülkünü idare edendir ve Allah her türlü noksanlıktan beridir, bütün kemal sıfatlar ona aittir. Es selâm: “(O) Selamdır.” Selamete erdirendir, İslam’ı din olarak seçip kullarına ikram edendir. Darusselam olan cenneti yaratan ve ona davet edendir. El mu’min: “Mü’mindir.” İslam’dan, Müslüman olmaktan sonra mü’minliği ikram eden ve kuluna iman nurunu ihsan edendir. El muheymin: “Koruyandır, gözetendir.” Hem kendisine sığınanı, hem de kendisine sığınanın imanını koruyandır. El azizul cebbar: “Azizdir, cebbardır.” Bütün şeref kendisine aittir ve dilediğini zorla yapandır, yaptırandır. El mutekebbir: “Büyüklük kendisine aittir.” Aynı zamanda büyük olmayı isteyenleri büyütendir. Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:221 “Allah kendisine şirk koşanların şirk koşmasından münezzehtir.” Allah onların koştuğu şirkten de, onların fikrinden de, düşüncesinden de münezzehtir.
Selam; barış, mutluluk ve saadet demektir. Barışa, saadete ermek için de yapılması gereken şey Allah’a teslim olmaktır. Biri, Allah’a teslim olursa selamete erer ve Allah’ın selamında olur; ama Allah’a teslim olmaz, İslam’ı, Müslüman olmayı, teslim olmayı kabul etmezse bu durumda Allah’ın selametinden çıkar, dolayısıyla da şeytanın peşine takılır. Böyle birinin gideceği yer selam yurdu olan cennet değil cehennemdir; çünkü selam yurdu olan cennete gidebilmek için hayatı yaşarken İslam’a girip selamette olmak ve Allah’a teslim olmak gerekir.
Bu sohbetimizde hep beraber islamın, selametin, silmin, Allah’a teslim olmanın, barışın ne olduğunu ayetlerle anlamaya çalışacağız inşallah.
Evet, Allah selamdır, selameti verendir ve kullarını selamete davet edendir. Allah bizi barışa, mutluluğa sevmeye davet eder. Şeytan da bizi bozgunculuğa, küfre, savaşa, kavgaya, birbirimizi eleştirmeye, çekiştirmeye ve dedikodu yapmaya davet eder. Allah’ın davetine icabet etmediğimiz takdirde şeytanın davetine icabet eder, şeytana uyarız, dolayısıyla da selamette olmuş olmayız.
Bütün isimler için olduğu gibi Allah’ın Selam isminin de kulda bir tecellisi vardır. Şayet bir kulda Allah’ın Selam ismi tecelli ederse o kul her yönüyle selamette olur. Örnek vermek gerekirse aklı selamette olur; yani o kul, akl-ı selim olur.
Akl-ı selim olabilmemiz için aklımızı ilimle doyurmamız gerekir. Allah ayet-i kerimede “zan, ilimden hiçbir şeydir”222 buyurmuştur. İlim, Allah’ın vahyidir. Dolayısıyla bizim de ilim denince Allah’ın vahyini anlamamız; yani aklı, Allah’ın vahyi ile, ayetlerle doyurmamız gerekir. Aklımızı Allah’ın vahyiyle doldurursak aklımız bizi selamete çıkaracak bir akıl olur. Yoksa vehimle, zanla hareket eden bir akıl, sahibini selamete erdirmez ve selam yurduna, cennete taşımaz.
İnsanın aklı selamete erer, selim olursa; yani doğru bir bilgiyle beslenip doğru bilgiyle hüküm verirse aklı gibi bedeni de, ameli de, aynı şekilde imanı da selim olur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde “aklı olmayanın dini olmaz”223 buyurmuştur. Akıl, vahiyle besleniyor ve verdiği hükmü Allah’ın vahyine göre veriyorsa akıldır. Yoksa zanna, vehme, vesveseye tabi olan bir aklın vereceği hüküm ancak şeytanın, nefsin verdiği bir hüküm olur. Böyle bir akıl doğru hüküm verdiğini zanneder. Hâlbuki verdiği hüküm doğru değil yanlış bir hükümdür; çünkü Allah’ın vahyine göre verilmeyen her hüküm yanlıştır. Bu yüzden kulun verdiği hükmün yanlış olmaması için elinde vahyin ölçüsünün olması gerekir.
Evet, selam kelime itibariyle barışta, selamette olmak demekti. İnsana barışı, sevgiyi kazandıran tek şey selamdır. Biri selamette olunca etrafına, huzur verir, muhabbet verir, dolayısıyla etrafındakiler de onunla beraber selamette olur.
Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir sohbetinde sahabelere buyurmuştur.
- “Cennete giremezsiniz iman etmedikçe, iman etmiş olmazsınız birbirinizi sevmedikçe. Size birbirinizi seveceğiniz bir kelime öğreteyim mi?”
Sahabeler
- “Evet, ya Resulullah öğret” derler.
Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz
- “O, selamdır. Birbirinize selam verirseniz birbirinizi seversiniz”224 buyurur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in beyan ettiği gibi; selam bize imanı, birbirimizi sevmeyi, dolayısıyla Allah’ı sevmemizi ve bu imanımızı ispatlamayı kazandırır. Tabi, sadece “selamun aleykum” demek yetmez; çünkü Allah hiç kimseden yalan sözü kabul etmez, söz sadece doğru söylenmişse Allah onu kabul eder.
Nasıl?
Birine “selamun aleykum” dediğimizde ona “Allah’ın selamı senin üzerine olsun. Allah’ın selametinde ol. Allah sana selam yurdu olan cenneti ikram etsin. Hem dünyada hem de ahirette selamette, barışta, huzurda ol, huzurlu ol” demiş ve ona bu şekilde dua etmiş oluruz. Hal böyleyken şayet birine selam verdiğimizde ona karşı gönlümüzde böyle bir dua yoksa o zaman verdiğimiz selamımız sadece laftan ibaret bir selam olur, dolayısıyla bu selamımız bizi birbirimize sevdirmez. Âdet olsun, ayıp olmasın, “falanca bize selam vermedi” demesinler diye verilen bir selam Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in beyan ettiği selam değildir. Bu, yalan bir selamdır.
Biri, her kim olursa olsun bir başkası için gönül itibariyle selameti, cenneti ister ve ona böyle bir duada bulunursa bu dua mutlaka kendisine döner. Bu yönüyle baktığımızda kul başkasına dua ederken aslında duayı kendisine yapmış olur. Bu da kulun gönlündeki güzelliği gösterir. Biri Allah’ın kulları için selameti istediğinde kullarına selam ettiği için Allah da ona selam eder.
Selam vermekle ilgili olarak sahabelerden bir kıssa anlatayım.
Sahabeden birkaç kişi bir yerde oturmuş sohbet eder. O sırada başka bir sahabe onların yanına gelip “neden burada oturuyorsunuz” diye onlara sorar. Sahabeler de cevap olarak “yapacak bir işimiz yok, biz de oturmuş sohbet ediyoruz” derler. Bunun üzerine yanlarına gelen sahabe “oturmayın, kalkın, hep beraber pazara doğru yürüyelim, rastladıklarımıza selam verip kazanalım” der. İşte, sahabeler işin hikmetini, sırrını biliyorlardı.
Aynı şekilde Allah ayet-i kerimede “bir selamla selamlandığınızda ya daha güzeliyle ya da aynıyla ona mukabele edin”225 buyurmuştur. Yani birine, sana verdiği selamdan daha az bir güzellikle karşılık veremezsin. Verdiğin selamın güzelliği en az onun sana verdiği selam kadar olmalıdır. Bunu Allah söylüyor. Eğer daha güzeliyle karşılık verirsen zaten en doğrusunu yapmış olursun; ama daha güzeliyle karşılık veremiyorsan en azından aldığın selam kadar güzel olması gerekir, daha azıyla karşılık veremezsin.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de selamla ilgili bir hadis-i şerifinde “iki kişi karşılaştığında ilk selam veren kazanır”226 buyurmuştur.
Unutmamamız lazım ki selam sadece sözle değildir, bir de selamın amel tarafı vardır. Örnek vermek gerekirse; biri için iyilik, güzellik istiyor, onun Allah’ın selametinde olmasını ve Allah’ın rızasını kazanıp cennete gitmesini istiyorsak o halde bunun için ona elimizden geldiği kadar yardım etmemiz gerekir. İşte, selamımız ancak o zaman yalan olmaz, gerçek olmuş olur ve selam verirken doğru söylemiş oluruz.
İsterseniz şimdi de Allah’ın Es Selam ismiyle ilgili ayetleri hep beraber anlamaya çalışalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
İnnallâhe ve melâiketehu yusallûne alen nebiyy: “Allah ve melekleri nebisine (peygamberine) selam ederler.” Yâ eyyuhâllezîne âmenû sallû aleyhi ve sellimû teslîmâ:227 “Ey iman edenler (iman ettiğini iddia edenler)! Siz de tam bir teslimiyetle ona selam edin.” Allah, resulüne tam bir teslimiyetle selam etmemizi buyurdu. Bu yüzden Allah’ın resulüne selam etmek iman edenler üzerine farzdır, Allah’ın emridir. Bu durumda biri Allah’ın resulüne selam etmezse günahkâr olur ve Allah’ın emrini yerine getirmemiş olur. Kulun bu duruma düşmemesi için de Allah’ın resulüne selam etmenin ne demek olduğunu anlaması gerekir.
Peki, Allah’ın resulüne selam etmek ne demektir?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e selam etmemiz için sadece “allahumme salli ala muhammedin ve ala âli muhammed” dememiz yetmez. Bu, dilimizle yaptığımız bir selamdır. Bunun yanında bir de fiili selamımızın olması gerekir. Eğer Allah ve melekleri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e selam ediyorsa o halde bu selam anlaşılanın aksine “allahumme salli ala muhammedin ve alla âli muhammed” demek değildir; çünkü Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e selam ederken “allahumme salli ala muhammedin ve alla âli muhammed” demez. Melekler de böyle demez. O zaman Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yapacağımız selamın öyle bir selam olması gerekir ki hem Allah’ın, hem meleklerin, hem de mü’minlerin yapacağı bir selam olsun.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e selam ederken “allahumme salli ala muhammedin ve alla âli muhammed” deyip salavat getirmeyeceğine göre selamı nasıl olur?
Allah’ın selamı; peygamberine yardım etmekle olur. Bu nedenle meleklerin de mü’minlerin de selamı peygamberine yardım etmekledir. Başka türlü selam olmaz. Nasıl ki birine sadece dilimizle selam verip “Allah’ın selamı senin üzerine olsun” dememiz yetmiyorsa, selam verdiğimiz kişiye o selamette olsun diye elimizden gelen her türlü yardımı yapmamız gerekiyorsa aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e de selam ederken ona yardım etmemiz gerekir.
Allah’ın emri bütün mü’minlere, mü’min olduğunu iddia edenleredir. Peki, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz zahiri olarak aramızda değilken ona nasıl yardım edeceğiz?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bir vazifesi vardır; bu da Allah’ın kendisine yaptığı vahyi tebliğ etmek ve ulaşabildiği her yere, herkese ulaştırmaktır. Kıyamete kadar gelecek olan bütün peygamber varisleri de bu vazifeyi yaparlar; yani, Allah’ın vahyini taşıyıp ulaşabildikleri her yere ulaştırırlar. Bu durumda bir peygamber varisine yardım ettiğimizde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bıraktığı emaneti taşımış, dolayısıyla Resulullah (s.a.v) Efendimiz’e yardım etmiş oluruz. Allah “ey iman ettiğini iddia edenler! Gerçekten iman etmişseniz nebime (resulüme) yardım edin.”228 Yani emanet olarak bıraktığı vahyi taşıyın, buyurduysa o halde hiçbir mü’min bu yardımın dışında kalamaz.
Tabi ki birinin vahyi taşıyabilmesi için önce kendisinin vahiy ile buluşması, vahyi anlaması, okuması, dinlemesi gerekir; çünkü Allah’ın vahyi onda imana, ahlaka, amele dönüşmesi gerekir ki vahyi taşıyabilsin, taşırken de anlatabilsin ve Allah’ın vahyini güzel ahlakıyla üzerinde gösterebilsin, ayetlerin gereğini ameliyle ortaya koysun. Yoksa onu taşıyamaz. Unutmamamız lazım ki ayetleri sadece ezberleyip anlatmak vahyi taşımak değildir. Bu, vahyi nakletmektir.
Ezber yapmak sonra da bu ezberini insanlara anlatmak vahyi taşımak için yeterli olmaz. Biri Allah’ın ayetlerini üzerinde ahlaka dönüştürmemişse daha kendisi vahyi taşıyamamış, demektir, bu durumda başkasına nasıl taşıyacak! Bu yüzden Allah’ın vahyini taşımak demek her ayete iman edip onunla amel etmek, ayetleri üzerinde ahlaka dönüştürmek ve herkese her anda Allah’ın vahyiyle muamele etmektir. Sadece böyle olanlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yardım etmiş ve vahyi taşımışlardır.
Allah’ın Selam ismi bir kulda tecelli ederse önce kulun kendisi selamette olur. Silm; selamet, barış demektir. Yani Allah’ın Selam ismi bir kulun gönlüne tecelli ettiğinde o kul önce kendi kendisiyle, Allah ile barışır sonra ise bütün mü’minlerle, insanlarla, bütün varlıkla barışık halde olur.
Kul barışta değilse savaştadır. Allah’ın Selam isminin kendisinde tecelli etmediği bir kul önce kendisiyle savaşır. Bundan dolayı, bir yerde barış yoksa aksine savaş varsa bilelim ki oradakiler kendi kendisiyle savaş halindedir; yani kendi içlerindeki savaşları dışarıya aksetmiştir. İnsan kendi kendini vuramayacağına göre suçu karşıdakine atar, dolayısıyla onunla savaşmaya çalışır; ama Selam isminin tecelli ettiği bir kul böyle değildir.
Allah’ın Selam ismi bir kulda tecelli ettiğinde bütün insanlar, bütün varlık onun elinden ve dilinden selamette olur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Müslüman, insanların elinden ve dilinden emin olduğu kimsedir”229 buyurmuştur. Dolayısıyla insanlar birinin elinden ve dilinden emin değilse bilelim ki o kişi Müslüman değildir. Allah’a teslim olmamış ve Allah’ın Selam ismi onun gönlünde tecelli etmemiştir.
Bu yüzden insanlar elimizden, dilimizden selamette midir değil midir, Müslüman olmuş muyuz olmamış mıyız, Allah’ın Selam ismi bizde tecelli etmiş mi etmemiş mi diye kendimizi hesaba çekmemiz gerekir. Şayet insanlar yanımızda konuşmaya korkuyor ve “böyle söylersem gidip başkasına söyleyebilir” ya da “ondan yana durmazsam bana zararı dokunabilir” diye bizden endişe ediyorsa o zaman durup “ben ne kadar Müslüman olmuşum” diye düşünmemiz gerekir!
Allah bir de peygamberlerine özel olarak selam ettiğini beyan ediyor. Selâmun alâ nûhin fîl âlemîn:230 “Bütün âlemlerden (bütün âlemler içinden) Nuh’a selam olsun.” Selâmun alâ ibrâhîm:231 “İbrahim’e selam olsun.” Selâmun alâ mûsâ ve hârûn:232 “Musa ve Harun’a selam olsun.” Selâmun alâ ilyâsîn:233 “İlyas’a selam olsun.” Allah her bir peygamberine böyle tek tek selam eder. Ve selâmun aleyhi yevme vulide ve yevme yemût: “Doğduğu gün ve öldüğü gün ona (İsa’ya) selam olsun.” Ve yevme yub’asu hayyâ:234 “Ve dirildiği gün (ona selam olsun).” Ve selâmun alâl murselîn:235 “Bütün resullerime selam olsun.”
Bir kul “Allah bana selam etsin ve gönlüme Selam ismiyle tecelli etsin” deyip Allah’tan selameti istiyorsa o halde Allah’ın resullerine tabi olması, uyması ve Allah’ın vahyini taşıması; yani Allah’a resul olması gerekir.
İnsan ya, Allah’ın vahyini insanlara taşır ve Allah’ın resullüğünü yapar ya da şeytanın peşine takılır ve şeytanın resullüğünü yapar. İnsan için bu ikisinden başka bir seçenek yoktur. Allah, vahyini taşıma sorumluluğunu, vazifesini bütün mü’minlere vermiştir. Dolayısıyla biri “ben, Allah’a iman ettim” dediğinde resulünün vazifesini üstlenip yükünü yüklenmiş ve onun risaletine ortak olmuş olur. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede Muhammedun resûlullâhi vellezîne meahû:236 “Muhammed Allah’ın resulüdür, onunla beraber olanlar da” buyurmuştur. Kardeşlerimiz burayı iyi anlamalıdır. Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber olanlar için nebi (peygamber) buyurmadı resul; yani elçi buyurdu. Onlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber vahyin, ayetlerin, Kur’an’ın elçiliğini (resullüğünü) yaparlar ve bu “ben mü’minim” diyen herkes için aynı şekilde geçerlidir, dolayısıyla herkesin Allah’ın vahyini taşıma, elçiliğini yapma gibi bir vazifesi vardır.
Huvellezî yusallî aleykum ve melâiketuhu li yuhricekum minez zulumâti ilân nûr ve kâne bil mu’minîne rahîmâ:237 “O Allah ki sizi karanlıklardan nura çıkarmak için melekleriyle size yardım eden, sizi selamette kılandır ve o (Allah) mü’minlere karşı rahimdir.”
Allah, insanı karanlıktan nura çıkarırsa ne olur?
Tehiyyetuhum yevme yelkavnehu selâm: “Ona kavuşacakları gün (Allah’ın) onlara söylediği söz selamdır.” Allah’a mülaki oldukları gün Allah’ın onlara söylediği söz selamdır. Ve eadde lehum ecran kerîmâ:238 “Bir de (Allah) onlara kerim bir nimet (ikram) hazırlamıştır.” Allah, kulunu karanlıklardan nura çıkardığında ona selam eder ve bu selama nail olacak kulu için de kerim bir nimet hazırlamıştır.
Allah, bu hitabı Resulullah (s.a.v) Efendimiz’e yapıyor. Yâ eyyuhân nebiyy: “Ey nebim (peygamberim)!” İnnâ erselnâke şâhiden ve mubeşşiran ve nezîrâ: “Biz seni şahit olarak (örnek olarak), müjdeci olarak bir de uyarıcı olarak gönderdik.” Ve dâîyen ilâllâhi bi iznihî: “Hem de onun izniyle Allah’a davet eden bir davetçi olarak (seni gönderdik).” Ve sirâcen munîrâ:239 “Ve (seni) nur saçan bir kandil olarak (gönderdik).”
Ve beşşiril mu’minîn: “Mü’minleri müjdele!” Bi enne lehum minallâhi fadlen kebîrâ: “Onlara Allah’tan büyük bir fazilet (büyük bir ikram) vardır.” Ve lâ tutiil kâfirîne vel munâfikîn: “Kâfirlere ve münafıklara itaat etme.” Veda’ ezâhum: “Onların ezalarına (eziyetlerine) aldırma.” Ve tevekkel alâllâh: “Allah’a tevekkül et.” Ve kefâ billâhi vekîlâ:240 “Vekil olarak Allah kâfidir (endişe etme).” Allah, resulüne bir hitapta bulunduğunda onu aynı zamanda genel olarak bütün kullarına da hitap etmiştir; çünkü özel olarak sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitap etse bunu ayette “bir tek sana mahsus” diye beyan ederdi.
Cennâtu adnin yedhulûnehâ: “Onlar Adn cennetlerine girecekler.” Tecrî min tahtihal enhâr: “Altlarından ırmaklar akan (cennetler).” Lehum fîhâ mâ yeşâ’: “Onlara her istediği (her diledikleri) vardır.” Kezâlike yeczîllâhul muttekîn:241 “Allah takva sahiplerini böyle mükâfatlandırır.”
Ellezîne teteveffâhumul melâiketu tayyibîn: “Melekler onların canlarını alırken tertemiz şekilde (en güzel şekilde) alırlar.” Yekûlûne selâmun aleykum: “(Melekler onlara) Selamun aleykum derler.” Melekler onlara selam verirler. Udhulûl cennete bimâ kuntum ta’melûn:242 “(Onlara) Yaptıklarınızdan (amellerinizden) dolayı cennete girin (derler).”
Bir de Allah’ın resulünün mü’minlere selamı vardır.
Ve izâ câekellezîne yu’minûne bi âyâtinâ: “Ayetlerimize iman edenler senin yanına geldiklerinde.” Allah’ın resulünün yanına geldiklerinde. Fe kul selâmun aleykum: “(Onlara) Selamun aleykum de.” Allah’ın selamı üzerinize olsun de. Ketebe rabbukum alâ nefsihir rahmeh: “(Size selam olsun) Allah rahmeti sizin için zatına yazmıştır.” Ennehu men amile minkum sûen bi cehâleh: “Sizden her kim cahillikle (bilmeden) bir günah işlerse.” Summe tâbe min ba’dihî: “Ondan sonra (işlediği bu günahtan dolayı) tövbe ederse.” Ve asleha: “(Kendini) Islah ederse.” Fe ennehu ğafûrun rahîm:243 “O (Allah) sizin için ğafur ve rahimdir.”
Ve lekad câet rusulunâ ibrâhîme bil buşrâ: “Ne zaman ki biz resullerimizi (meleklerimizi) İbrahim’e bir müjdeyle gönderdik.” Kâlû selâmâ: “(Onlar İbrahim’e) Selam olsun, dediler.” Hz. İbrahim (a.s.) da onların selamına aynıyla karşılık verip Kâle selâm: “Selam (sizin üzerinize de olsun) dedi.” Fe mâ lebise en câe bi iclin hanîz:244 “Hiç beklemeden hemen onlara kızartılmış bir buzağıyı getirdi (ikram etti).” Allah misafire nasıl muamele edilmesi gerektiğini bizlere Hz. İbrahim (a.s.) üzerinden öğretiyor. Demek ki evimize gelen misafirlere “aç mısın, tok musun” diye sormamak ve üstümüze düşeni hemen yapmak gerekiyormuş!
Vallâhu yed’û ilâ dâris selâm: “Allah sizi darusselama (cennete) davet eder.” Ve yehdî men yeşâu ilâ sırâtin mustekîm:245 “(Allah) Dilediği kimseyi sırat-el mustakime hidayet eder.” Allah, darusselam davetine icabet edip cennet yolculuğuna çıkanları sırat-el mustakime, cennete giden yola hidayet eder.
Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Kulil hamdu lillâh: “De ki: Elhamdülillah.” Ve selâmun alâ ibâdihillezînestafâ “Onun (Allah’ın) seçtiği kullara selam olsun (de).” Allâhu hayrun em mâ yuşrikûn:246 “Allah mı hayırlıdır yoksa onların şirk koştukları mı?”
Allah’ın seçtiği kullar Allah’ı seçenlerdir. Kim, Allah’ı seçerse Allah da onu seçer. Bu yüzden her mü’minin “ben Allah’ı seçmiş miyim” diye kendine bakıp tefekkür etmesi gerekir.
Peki, ne yaparsak Allah’ı seçmiş oluruz?
Allah’ın rızasını, cemalini, dostluğunu kazanmak bizim için her şeyin önünde ve üzerinde olursa; yani Allah bizim için her şeyden daha değerli, daha kıymetli olursa ve Allah’ı canımızdan, her şeyden daha çok seversek o zaman Allah’ı seçmiş oluruz, dolayısıyla Allah da bizi seçer ve ayet-i kerimede buyurduğu gibi bize hitap edip “size selam olsun” der.
Yehdî bihillâhu menittebea rıdvânehu: “Allah, rızasını isteyenleri yoluna hidayet eder.” Subules selâm: “(Onu) Selamet yoluna (hidayet eder).” Ve yuhricuhum minez zulumâti ilân nûri bi iznihî: “İzniyle onu karanlıklardan nura (aydınlığa) çıkarır.” Ve yehdîhim ilâ sırâtın mustakîm:247 “Ve onu sırat-el mustakime hidayet eder.” Kimi? -Tabi ki rızasını isteyenleri. Allah, rızasını isteyenleri yoluna, sırat-el mustakime hidayet eder.
E fe men ya’lemu ennemâ unzile ileyke min rabbikel hakku ke men huve a’mâ: “Sana rabbinden gelenin (Allah’ın ayetlerinin) hak olduğunu bilen kimse, kör (âmâ) kimse gibi olur mu?” Bu ikisi bir olur mu! Ayetlerin hak olduğuna iman edenler ile ayetlere karşı kör ve sağır davrananlar hiç bir olur mu, birbirine benzer mi! İnnemâ yetezekkeru ûlul elbâb:248 “Bunu ancak gönül sahipleri anlar (idrak eder).” Allah’ın ayetlerinin hak olduğunu bilenler ile bilmeyenlerin durumunun kör ile gören misali olduğunu ancak gönül sahipleri anlar. Biri gönül sahibi değilse nefis sahibidir, dolayısıyla gönlü çalışmaz, bunun yerine nefsi çalışır.
Allah bu ayette de ayetlerinin hak olduğunu bilenlerin, anlayanların halini beyan ediyor. Ellezîne yûfûne bi ahdillâh: “Onlar ki Allah’a verdikleri ahdi yerine getirirler.” Ve lâ yenkudûnel misâk:249 “(Allah’a verdikleri) Sözü bozmazlar.”
Allah’a nasıl söz vermişlerdir?
Allah’ın her vahyine, emrine karşı “işittik ve itaat ettik ya rabbi” demiş, böylelikle Allah ile sözleşme yapmışlar, ahitleşmişlerdir. Allah’ın vahyine iman etmeleri onlarla Allah arasındaki misak (sözleşme) olmuştur ve hiçbiri Allah ile yaptığı misakı bozmaz.
Vellezîne yesilûne mâ emerallâhu bihî en yûsal: “Allah’ın birleştirilmesini (vasıl etmesini) emrettiğini vasıl ederler.” Allah, kullarından neyi vasıl etmesini emretmiştir? -Elbette ki kendisini vasıl etmesini emretmiştir. Onlar kendini Allah’a vasıl eder, Allah’tan ayırmaz, Allah’tan bağımsız düşünmezler. Aynı şekilde dini Kur’an’sız, peygamberi de Allahsız, Kur’ansız anlamaya çalışmazlar ve Allah’a kendilerine göre sıfatlar vermezler. Ve yehşevne rabbehum: “Ve onlar rablerinden haşyet duyarlar.” Rableri huzurunda durup haşyetten tir tir titrerler. Ve yehâfûne sûel hisâb:250 “(Onlar Kıyamet günündeki) Kötü hesaptan korkarlar.” Kıyamet günündeki kötü hesaptan dolayı endişe ederler. Bu nedenle “ya kötü bir hesapla karşı karşıya gelirsem” korkusu, endişesi içindedirler.
Vellezîne saberû ibtiğâe vechi rabbihim: “Onlar rablerinin veçhini (cemalini) isterler ve (bunun için) sabrederler (sabırlı olurlar).” Demek ki Allah’ın cemalini istemek varmış! Kul, rabbine kavuşamasa, onu göremese cemalini neden istesin! Allah’ın cemalini müşahade etmek olmasa o halde bu müşahadeyi istemek ahmaklık olmaz mı! Allah, kuluna “olmayan şeyi niye istiyorsun” demez mi! Oysaki ayete baktığımızda Allah, ayetlerinin hak olduğuna iman eden kullarını övüyor ve onların Allah’ın cemalini istediklerini, isterken de sabırlı olduklarını buyuruyor. Bu yüzden bilmemiz lazım ki Allah, kabul etmeyeceği bir duayı kullarına yaptırmaz, eğer yaptırıyor ve cemalini istetiyorsa o halde bunu kullarına ikram edecek demektir. Ve ekâmûs salât: “Ve namazlarını ikame ederler.” Ve enfekû mimmâ rezaknâhum sirren ve alâniyeh: “Bir de kendilerine rızık olarak verdiğimizden gizli ve aşikâre infak ederler.” Ve yedraûne bil hasenetis seyyieh: “Kötülüğü iyilikle (güzellikle) savarlar.” Bir kötülük yaptıklarında hemen ardından bir güzellik yapıp o kötülüğü temizlerler. Ulâike lehum ukbed dâr:251 “(Dünya hayatında) Dünyada selamette olmak onlar içindir.”
Cennâtu adnin yedhulûnehâ: “Onlar Adn cennetlerine girecekler.” Ahirette Adn cenneti onlar içindir. Ve men salaha min âbâihim ve ezvâcihim ve zurriyyâtihim: “Ve babalarından, hanımlarından, zürriyetlerinden (çocuklarından) kendini salih etmiş olanlar da (onlarla beraber olacaklar).” Yakınlarından nefsini ıslah edenler onun gibi yapamasalar da Allah onun hatırına, o sevinsin diye onları da onun yanına verir. Vel melâiketu yedhulûne aleyhim min kulli bâb:252 “Melekler de her kapıdan onların yanına girip (şöyle diyecekler).” Selâmun aleykum: “Size selam olsun.” Allah’ın selamı üzerinize olsun. Bi mâ sabertum: “Sabrettiğinizden dolayı.” Fe ni’me ukbed dâr:253 “Akıbet (ahiret yurdu) sizindir, ne güzel son (ne güzel akıbet, diyecekler)!”
Vellezîne yankudûne ahdallâhi min ba’di mîsâkıhi: “O kimseler ki Allah’a söz verdikten sonra o sözlerini (misaklarını, Allah ile ahitlerini) bozarlar.” Ve yaktaûne mâ emerallâhu bihi en yûsal: “Allah’ın vasıl etmesini (bağlamasını) emrettiği bağı bağlamazlar.” Allah’tan, dinden, ahiretten bahsederler; ama Allah’ı, dini, ahireti Kur’an ile bağlamazlar. Hâlbuki Kur’an ile bağlamaları gerekirdi. Ve yufsidûne fîl ard: “Yeryüzünde de fesat çıkarırlar.” Ulâike lehumul la’neh: “İşte lanet onlaradır.” Lanete uğrayanlar onlardır. Lanete uğramak; Allah’ın rahmetinden mahrum kalmak ve umudunu kesmek demektir. Ve lehum sûud dâr:254 “Yurdun kötüsü onlarındır (cehennem onlarındır).”
Allah bir de A’raf ehlinin cennetliklere olan selamını bizlere haber veriyor.
Ve beynehumâ hicâb: “İkisinin arasında (cennetliklerle cehennemlikler arasında) perde vardır. Ve alâl a’râfi ricâlun: “Ve a’rafta bir takım adamlar vardır.” Arafat, a’raf denilen bölge cennetle cehennem arasında bir bölgedir. Ye’rifûne kullen bi sîmâhum: “(Onlar) Her yüzü tanırlar.” Cennetlik mi yahut cehennemlik mi olduklarını bilirler. Ve nâdev eshâbel cenneh: “Cennet ehline hitap edip seslenirler.” En selâmun aleykum: “(Allah’ın) Selamı üzerinize olsun (derler).” Lem yedhulûhâ ve hum yetmeûn:255 “Onlar oraya (cennete) girmemişler; ama (cennete girmeyi) umut ediyorlar.” A’raf ehlinin selam verdikleri henüz cennete girmeyen; ama girmeyi umut edenlerdir.
Âlimlerimiz bu ayeti tefsir ederken a’raf ehli hakkında birçok şey söylemiş, kimisi “a’raf ehli, günahları ve sevapları birbirine denk gelenlerdir” derken kimisi de “a’raf ehli kâfirlerin çocuklarıdır” demiştir. Hâlbuki hiçbiri doğru değildir.
Peki, A’raf ehli kimlerdir?
A’raf ehli Mürşid-i kâmillerdir, Allah dostlarıdır. Onlar Kıyamet günü kimin cennetlik yahut kimin cehennemlik olduğunu insanların yüzlerinden bilir. Allah onlara şeref vermiştir. Bu yüzden onların “Allah’ın selamı üzerinize olsun” dediği kişiler cennetliktir. Bu kişiler henüz cennete girmemişler; ama girmeyi umut ediyorlar, bununla beraber kaybetme korkusuna, endişesine de sahiptirler. A’raf ehlinden bu selamı aldıklarında ise cennete gideceklerini anlarlar.
Allah ayet-i kerimede iman edenleri anlatırken “onların yüzünde secde izi vardır”256 buyurmuştur. Bu ayeti zahire göre anlamaya çalışanlar “bu iz, insanın secde ederken alnında çıkan izdir” demiş, secde izini böyle zannetmişlerdir. Halbuki secde izi bu olur mu! Bir de böyle zannettiği için alnında özellikle secde izi çıkaran insanlar vardır. Böylelerine “senin hiç aklın yok mu! Sen aklını böyle mi kullanıyorsun! Öyleyse hiç namaz kılmayan insanlar da alnına bir şeyler sürüp secde izi çıkarsın! Böyle olur mu, secde izi bu mudur” diye sormak lazım.
Öyleleri var ki kalbinde iman yoktur ve kalbi küfürle, şirkle doludur; ama başını yere sürüp alnında secde izi çıkarmakla mü’min olduğunu zanneder! Bu halde olanlar Allah’ın secdeyle neyi murad ettiğini, secdenin hikmetini, manasını anlamamıştır!
Hâlbuki secde; kulun, Allah’a en yakın olduğu anıdır. Ayet-i kerimede Vescud vakterib:257 “Secde et ve yaklaş” buyurdu Allah. Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kulun, Allah’a en yakın olduğu anı secde anıdır. Öyleyse secdede Allah’tan isteyin”258 buyurmuştur. Bu yüzden secde etmek Allah’a yakınlıktır. Dolayısıyla insan secde ettiğinde bu secdesi, Allah’a yakınlık olarak insanın yüzüne yansır; yani, secde eden bir kulun üzerinde Allah’ın güzelliği görünür. O kul her anda Allah ile beraber olur, Allah’ı ister, Allah’tan ister. Bu manevi hali yüzüne yansıdığı için de onu görenler onun Allah’a yakın biri olduğunu anlar.
Da’vâhum fîhâ subhânekellâhumme: “(Cennettekilerin) Orada duaları: Sen subhansın Allah’ım (demeleridir).” Ve tahiyyetuhum fîhâ selâm: “Bir de onların orada (birbirlerine) dilekleri selamdır.” Onlar cennette birbirlerine selam verirler. Ve âhıru da’vâhum enil hamdulillâhi rabbil âlemîn:259 “Onların yaptığı son duaları da (son sözleri de) âlemlerin rabbine hamdolsun (demeleridir).”
Lehum dârus selâmi inde rabbihim: “Darusselam (cennet) rablerinin katında onlarındır.” Ve huve veliyyuhum bimâ kânû ye’melûn:260 “Amellerinden dolayı o (Allah) onların velisidir.” Allah, dünyadayken gönlü cennet olanların, selamete erenlerin velisidir. Neden? -Tabi ki amellerinden dolayı. Onlar sadece lafta kalmamışlar, Allah’ın emrinin, vahyinin gereğini yerine getirmişlerdir. Selam ismi gönüllerinde tecelli ettiği için de gönülleri cennet olmuştur, dolayısıyla onlarla beraber olanlar da selamette olur.
Fe lev lâ izâ beleğatil hulkûm: “Can boğaza geldiği vakit.” Demek ki insan ölmeden önce canı boğazına geliyormuş! Ve entum hîne izin tenzurûn: “Bu durumda siz ona sadece nazar edersiniz (bakıp durursunuz).” Yapabileceğiniz hiçbir şey yoktur, elinizden bir şey gelmez. Bu, onu kurtaramazsınız demektir. Ve nahnu akrebu ileyhi minkum: “(O anda siz onun yanı başındasınız ama) Biz ona sizden daha yakınız.” Ve lâkin lâ tubsirûn:261 “Ama siz göremezsiniz.” Bizim ona sizden daha yakın olduğumuzu göremezsiniz.
Fe lev lâ in kuntum ğayre medînîn: “(Allah’ın emrine) Dinine boyun eğmeyecekseniz (haydi ölümüne mani olun).” Yani haydi onu geri çevirin. Terciûnehâ in kuntum sâdikîn:262 “Eğer sadıklardansanız onu geri çevirin.”
Fe emmâ in kâne minel mukarrebîn: “Eğer o (can çekişen, ölmekte olan) mukarrebundan biri ise.” Vescud vakterib; yani sadece alnıyla değil gönlüyle secde eden, Allah’a yaklaşan, yakın olanlardan biri ise. Fe revhun ve reyhânun ve cennetu naîm:263 “(Onun için) Revh ve reyhan ve Naim cenneti vardır.” Onun için rahmet vardır, ferahlık vardır, ebedi bir hayat, güzel bir rızık vardır, ona hemen cennet ve cemalullah vardır. Bir de onun için naim cenneti; yani nimetlerin kaynağı olan cennet vardır.
Ve emmâ in kâne min ashâbil yemîn: “Eğer (o ölecek olan) kitabını sağından alacak biri ise.” Sevapları günahından daha ağır gelecek olan biri ise. Fe selâmun leke min ashâbil yemîn:264 “Kitabını sağdan alacak olanlardan (cennet ehlinden) ‘sana selam olsun’ (diye selam alır).” Fe selâmun leke min ashâbil yemîn ayeti bir de “sana selam olsun! Sen kitabını sağdan alacak olanlardan birisin” manasına gelir.
Ve emmâ in kâne minel mukezzibîned dâllîn: “Ama (o ölecek olan) mükezzibinden, delalette kalanlardan biri ise.” Mükezzibin; Allah’ın ayetlerini yalan sayan demektir. Ayetleri dinlediği, anladığı halde sanki hiç dinlememiş, anlamamış gibi ayetlere muamele edenler veya ayetleri dinlemeye, anlamaya bile tenezzül etmeyenler mükezzibindir. Delalette olan, dallinden olanlar da ayetlerin gereğini yerine getirmeyen, Allah’ın vahyini ciddiye almayan, haddini aşıp Hristiyanlar gibi yapan ve dinde olmayan bir şeyi sanki dinde varmış gibi takdim edenlerdir. Fe nuzulun min hamîm: “(Onlar için de) Kaynar sudan bir ziyafet vardır.” Ve tasliyetu cahîm:265 “Ve yaslanacakları yer cehennemdir.” Onlar da cehenneme gitmekle müjdelenirler.
İnne hâzâ le huve hakkul yakîn: “İşte gerçek budur (hakikat budur).” Gözlerinizle görmüş gibi anlamanız gereken şey budur. Fe sebbih bismi rabbikel azîm:266 “Azim olan rabbinin ismini tesbih et.” Azim olan rabbinin yolunda yürü.
Allah bir de cennetteki selamı beyan eder. Lâ yesmeûne fîhâ lağven ve lâ te’sîmâ: “Orada (cennette) ne boş bir laf ne de (insanı) hataya (günaha) sokan bir kelime işitirler.” İllâ kîlen selâmen selâmâ:267 “(Orada işittikleri) Söz sadece birbirlerine selamlarıdır.” Orada herkes birbirine selam verir ve birbiri için selamet ister.
Ve udhilellezîne âmenû ve amilus sâlihâti cennâtin tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ bi izni rabbihim: “İman edip salih amel işleyenler rablerinin izniyle ebedi olarak kalacakları altlarından ırmaklar akan cennetlere dâhil edilirler.” Tahiyyetuhum fîhâ selâm:268 “Onların orada birbirlerine duaları (istekleri) selamdır.”
Ve izâ semiul lağve a’radû anhu: “Onlar boş bir söz işittiklerinde ondan yüz çevirirler.” Kendilerine laf atıldığında yahut boş bir söz işittiklerinde ciddiye almazlar ve ondan yüz çevirirler. Ve kâlû lenâ a’mâlunâ: “Derler ki: Bizim amellerimiz bize.” Ve lekum a’mâlukum: “Sizin amelleriniz size.” Ne biz sizi ilgilendiriyoruz ne de siz bizi ilgilendiriyorsunuz. Selâmun aleykum: “Allah’ın selamı üzerinize olsun.” Lâ nebteğil câhilîn:269 “Biz cahillerle beraber olmayız.” Demek ki boş söz söyleyenler ve tartışmaya kalkışanlar cahilmiş!
Allah bize bizimle tartışmaya kalkanlara ve bize laf atanlara karşı tavrımızın nasıl olması gerektiğini beyan ediyor. Böyle bir durumla karşılaştığımızda yapmamız gereken şey; ayet-i kerimede Allah’ın beyan ettiği gibi “sizin yolunuz size, bizim yolumuz bize, sizin amelleriniz size, bizim amellerimiz bizedir. Allah’ın selamı sizin üzerinize olsun, biz cahillik yapmayız ve cahillerle beraber olmayız” demektir.
Fasfah anhum: “(Sen) Onlardan vazgeç.” Ve kul selâm: “Ve (onlara) selam, de.” Fe sevfe ya’lemûn:270 “(Onlar) İlerde ne yaptıklarını bilecekler.” Allah bunu onlara gösterecek.
Ve uzlifetil cennetu lil muttekîne ğayre baîd: “(O gün Allah) Cenneti süslemiş ve takva sahiplerine uzak olmayacak şekilde yaklaştırmıştır.” Hâzâ mâ tûadûn: “(Onlara denir ki) İşte bu size va’dedilen (cennettir).” Peki, bu cennet kimedir? Li kulli evvâbin hafîz: “Allah’a dönene, (yönelen) kendini koruyanadır (muhafaza edenleredir).” Men haşiyer rahmâne bil ğayb: “Onlar gıyabında da (tek başına kaldığında da) Rahman’dan haşyet duyanlardır.” Ve câe bi kalbin munîb:271 “Bir de (bu cennet) Allah’a dönmüş (yönelmiş) bir kalp ile gelenler içindir.” Onlar Allah’a dönmüş bir kalp ile Allah’ın huzuruna gelmişlerdir.
Udhulûhâ bi selâm: “Oraya selamla (selametle) girin.” Zâlike yevmul hulûd: “İşte bu sonsuzluk günüdür.” Orada ebedi kalırsınız. Lehum mâ yeşâûne fîhâ: “Onlara orada her ne isterlerse vardır.” Ve ledeynâ mezîd:272 “Bir de katımızdan ziyadesi (fazlası) vardır.” Yani bilmedikleri, hayal edemedikleri şeyler vardır.
İnnel muttekîne fî cennâtin ve uyûn: “Muhakkak ki muttakiler (takva sahibi olanlar) cennette pınar başlarında olacaklardır.” Udhulûhâ bi selâmin âminîn:273 “Hem de selam ve emniyet içinde.”
Vesîkallezînet tekav rabbehum: “Rablerine karşı muttaki olanlar.” İlâl cenneti zumerâ: “Cennete zümre zümre (cemaat cemaat, bölük bölük) sevk edilecekler.” Hattâ izâ câûhâ: “Ne zaman ki oraya (cennete) geldiler.” Ve futihat ebvâbuhâ: “Onun (cennetin) kapıları açılır.” Ve kâle lehum hazenetuhâ: “Onun (cennetin) bekçileri onlara der ki.” Selâmun aleykum tibtum fedhulûhâ hâlidîn:274 “(Allah’ın) Selamı üzerinize olsun. Ne güzelsiniz (ne temizsiniz, pırıl pırıl gelmişsiniz). Ebedi kalmak üzere buraya (cennete) girin.”
Ve ibâdur rahmânillezîne: “Rahman’ın kulları (âbdleri) o kimselerdir ki.” Yemşûne alâl ardi hevna: “Yeryüzünde tevazu ile yürürler.” Ve izâ hâtabehumul câhilûn: “Cahiller onlara hitap edip laf atınca.” Kâlû selâmâ:275 “(Onlar sadece) Selam derler.” Allah’ın Rahman isminin tecelli ettiği kullar cahillere cevap vermez, onlarla dalaşmaz, onları muhatap alıp ciddiye almazlar. Onlara sadece “selam” derler.
Peki, Rahman’ın bu kullarının hali nasıldır?
Vellezîne yebîtûne li rabbihim succeden ve kıyâmâ: “Onlar rablerine secdeler ve kıyamlar ederek gecelerler.” Vellezîne yekûlûne rabbenâsrif annâ azâbe cehennem: “Ve derler ki: Rabbimiz! Cehennem azabını üzerimizden sav.” İnne azâbehâ kâne ğarâmâ: “Muhakkak ki onun (cehennemin) azabı geçici bir şey değildir.” İnnehâ sâet mustekarran ve mukâmâ:276 “Orası gerçekten kötü bir uğraktır (kötü bir konaktır).”
Vellezîne izâ enfekû lem yusrifû ve lem yakturû: “Onlar ki infak ettikleri zaman ne israf eder ne de kısarlar.” Ve kâne beyne zâlike kavâmâ:277 “Kıvamında olurlar, ikisi arasında bir yol tutarlar (harcarlar).” Kendilerine ve başkalarına harcarken israf etmezler, aksine kıvamında olurlar.
Vellezîne lâ yed’ûne meallâhi ilâhen âher: “Onlar ki Allah ile beraber başka birine (başka bir şeye) dua etmezler (yalvarmazlar).” İstediklerini Allah’tan isterler. Ve lâ yektulûnen nefselletî harremallâhu illâ bil hakk: “Allah’ın haram kıldığı cana haksız yere kıymazlar (kimseyi haksız yere öldürmezler).” Ve lâ yeznûn: “Zina etmezler.” Ve men yef’al zâlike yelka esâmâ: “Kim bunları yaparsa karşılığında cezasını görür.” Yudâaf lehul azâbu yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü onun azabı kat kat olur.” Ve yahlud fîhî muhânâ:278 “Ve orada alçaltılmış olarak ebediyen kalır.”
İllâ: “Ancak.” Men tâbe ve âmene ve amile amelen sâliha: “Her kim ki tövbe eder ve iman eder ve salih amel işlerse.” Fe ulâike yubeddilullâhu seyyiâtihim hasenât: “Allah onların günahlarını sevaba çevirir.” Ve kânallâhu ğafûran rahîmâ:279 “Çünkü Allah ğafur ve rahimdir.” Yeter ki kulu tövbe edip iman etsin ve salih amel işlesin Allah onun günahlarını sevaba çevirir.
Ve men tâbe ve amile sâliha: “Her kim ki tövbe edip salih amel işlerse (güzel yaparsa).” Fe innehû yetûbu ilallâhi metâbâ: “O tövbesi kabul edilmiş olarak Allah’a döner.” O, Allah’a, Allah da ona dönmüştür. Vellezîne lâ yeşhedûnez zûra: “Onlar ki yalan şahitlik yapmazlar.” Ve izâ merrû bil lağvi: “Boş şeylere rastladıkları zaman.” Merrû kirâmâ: “(Oradan) Güzellikle (iyilikle) geçip giderler.” Vellezîne izâ zukkirû bi âyâti rabbihim: “Onlara rablerinin ayetleri hatırlatıldığı (anlatıldığı) zaman.” Lem yahirrû aleyhâ summen ve umyânâ:280 “Ona karşı kör ve sağır davranmazlar.”
Vellezîne yekûlûne rabbenâ: “O kimseler ki ‘rabbimiz’ derler.” Heb lenâ min ezvâcinâ ve zurriyyâtinâ kurrate a’yun: “Bize göz aydınlığı olacak eşler ve evlatlar, zürriyet ver (derler).” Bizim için göz aydınlığı olacak, cennet olacak, cennete vesile olacak eşler ve evlatlar ver. Vec’alnâ lil muttakîne imâmâ:281 “Bizi muttakilere imam kıl (derler).” Onların duaları muttakilere imam olmaktır.
Ulâike yuczevnel ğurfete bimâ saberû: “İşte onlara sabretmelerine karşılık (cennetin) odaları vardır.” Onların gönülleri cennetten bir oda olur. Ve yulekkavne fîhâ tahiyyeten ve selâmâ: “İşte, onlar orada hürmet ve selamla karşılanacaklar.” Hâlidîne fîhâ: “Orada ebedi olarak kalacaklar.” Hasunet mustekarran ve mukâmâ:282 “Orası ne güzel kalınacak yer, ne güzel makamdır!”
İslam, silm kelimesinden türetilmiş bir isimdir. Silm de selamette olmak demektir; yani islam olmak, İslam’a girmek hem dünyada hem de ahirette selamette olmak, bir de insanların kendisinden selamette olduğu kimse manasına gelir.
İnneddîne indallâhil islâm: “Allah katında din İslam’dır.” Ve mâhtelefellezîne ûtûl kitâbe illâ min ba’di mâ câehumul ilm: “(Allah’ın) Kendilerine kitap verdiklerinin ayrılığa düşmesinin sebebi şudur ki.” Bağyen beynehum: “Aralarındaki hasetten dolayı.” Aralarındaki hasetten, ihtirastan dolayı birbirlerine düşmüş, İslam’ı kabul edememiş, Allah’a teslim olamamışlardır. Ve men yekfur bi âyâtillâh: “Her kim ki Allah’ın ayetlerini inkâr ederse.” Fe innallâhe serîul hisâb:283 “Allah seri olarak hesap görür.” Allah onun hesabını seri olarak görür.
Allah seriu’l hesap olarak hesabı nasıl anında görür?
İnsanlar ya imanı ya da küfrü kendi üzerinde taşırlar. Biri güzel bir şey yaptığında gönlü güzelleşir ve bu ameli güzel ahlak olarak onun üzerinde tecelli eder. Aynı şekilde kötü bir şey yaptığında da bu kötülüğü onun üzerinde görünür; çünkü seri’ul hesap olan Allah hesabını anında görmüş ve ona kendi kazandığını vermiştir. Bu yüzden Allah’ın, hesabı anında görmesi demek herkesin amelinin kendi üzerinde ahlak olarak görünmesi demektir. Bununla beraber yaptığı güzelliğin, gönlünde muhabbet olarak tecelli etmesi, kötülüğün ise gönlünde leke olarak, kir olarak iz bırakması demektir.
Ve men yebteğı ğayral islâmi dîna: “Kim İslam’dan başka bir din ararsa.” Fe len yukbele minhu: “Bu ondan kabul edilmez.” Allah bunu kabul etmez. Ve huve fil âhırati minel hâsirîn:284 “O, ahirette hüsrana uğrayanlardan olur.” Demek ki İslam’dan başka din de varmış! Yani biri İslam’ı kabul ettiğini söylese; ama Allah’a teslim olmasa, kabul ettiği din, Allah’ın Kur’an’da beyan ettiği ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaşadığı din değilse Allah ondan yaşadığı bu dini kabul etmez.
Fe men yuridillâhu en yehdiyehû yeşrah sadrahû lil islâm: “Allah kimi hidayete erdirmeyi dilerse (kim, Allah’ın hidayetine ermek isterse) onun sadrını (göğsünü) İslam’a (Allah’a teslim olmaya) açar.” Ve men yurid en yudillehu: “Kim de delalette kalmak isterse.” Yec’al sadrehû dayyikan haraca: “Onun da göğsünü (kalbini) daraltır (sıkıştırır).” Ke ennemâ yassa’adu fîs semâ’: “Sanki göğe çıkacakmış gibi (bu ona zor ve ağır gelir).” Kezâlike yec’alûllâhur ricse alâllezîne lâ yu’minûn:285 “İşte Allah iman etmeyenlerin üzerine pisliği böyle döker.” Onları böyle murdarlık içinde bırakır.
E femen şerahallâhu sadrehû lil islâm: “Allah kimin göğsünü İslam’a açmışsa.” Fe huve alâ nûrin min rabbihi: “O, rabbinden (rabbiyle beraber) bir nur üzeredir.” Fe veylun lil kâsiyeti kulûbuhum min zikrillâh: “Yazıklar olsun (veyl olsun) o kimselere ki Allah’ın zikrine karşı (Allah’a karşı) kalpleri katılaşmıştır!” Kalpleri Allah’ın zikrine karşı katıdır; yani kalpleri “Allah Allah” demeye karşı katılaşmıştır. Bu yüzden “Allah” deyip zikredemezler. Allah’ın zikri aynı zamanda Allah’ın ayetleridir. Dolayısıyla böylelerinin kalpleri Allah’ın ayetlerine karşı katılaşmıştır. Ulâike fî dalâlin mubîn:286 “İşte onlar apaçık delalette kalmış olanlardır.” Kalpleri Allah’ın zikrine karşı katı olduğu için delalette kalmışlardır.
Ve men ezlemu mimmenifterâ alallâhil kezib: “Allah’a iftira atandan, yalan isnat edenden daha zalim kim vardır!” Allah bir konu hakkında öyle buyurmadığı halde “Allah böyle söylemiş” diyenden daha zalim kim vardır! Ve huve yud’â ilâl islâm: “Hem de o, İslam’a (Allah’a teslim olmaya) davet edilirken.” Biri, Allah’a teslim olmaya ve Allah’ın kelamına iman etmeye, itaat etmeye davet edildiğinde “yok, Allah böyle istemiyor, benim yaptığım gibi de olur” diyorsa Allah’a iftira atıyor demektir. Vallâhu lâ yehdîl kavmez zâlimîn:287 “Allah, zalim olan kavmi hidayete erdirmez.” Allah zalimleri hidayete erdirmez.
Allah neden insanı birey olarak, tek olarak zikretmek yerine “zalim olan kavmi (topluluğu) hidayete erdirmez” buyurdu?
Çünkü insanlar cemaat cemaattir, bölük bölüktür; yani kavim kavimdir. Bu yüzden bir şey yaparken birbirlerine uyarlar, tabi olurlar, dolayısıyla hepsi birbirlerine karşı yaptıklarından sorumludur.
Yurîdûne li yutfiû nûrallâhi bi efvâhihim: “(Böyleleri) Allah’ın nurunu ağızlarıyla söndürmek isterler.” Allah’ın vahyini hükümsüz bırakmak ve doğru olarak zannettiklerini Allah’ın vahyinin yerine koymak isterler. Vallâhu mutimmu nûrihî: “Allah, nurunu tamamlayacaktır.” Ve lev kerihel kâfirûn:288 “Kâfirler bunu beğenmese de.” Kâfirler bundan hoşlanmasa da Allah, nurunu tamamlayacaktır. Allah kendi bildiğini ayetlerin yerine koymak isteyenlerin kâfir olduğunu buyurdu. Demek ki böyle yapanlar kâfirmiş!
Huvellezî ersele resûlehû bil hudâ: “O ki resulünü hidayetle göndermiştir.” Ve dînil hakk: “Hak din ile (göndermiştir).” Li yuzhirahû alâd dîni kullihî: “Bütün dinlere üstün kılmak için.” Ve lev kerihel muşrikûn:289 “Müşrikler bunu sevmese de.” Müşrikler bunu beğenmese de Allah böyle yapacaktır.
Bu ayeti nasıl anlamamız gerekir?
İnsanın yaşadığı hayat tarzı onun dinidir ve Allah kâfirler, müşrikler beğenmese de insanlar için hayat tarzı olarak seçtiği dinini bütün dinlere, hayat tarzlarına galip edecek, üstün getirecek ve herkes mutlaka Allah’ın dinine boyun bükecektir. Bu ayeti böyle anlamamız gerekir.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû hel edullukum alâ ticâreh: “Ey iman edenler (iman ettiğini iddia edenler)! Bir ticaret için size delalet edeyim mi?” Size bir ticaret göstereyim mi! Tuncîkum min azâbin elîm:290 “(Bu ticaret) Sizi elim olan azaptan kurtarır.” Allah elim olan (iç yakan) azaptan bizi kurtaracak bir ticaret yolunu bize öğretiyor. Tu’minûne billâhi ve resûlihî: “Allah’a ve resulüne iman edersiniz.” Ve tucâhidûne fî sebîlillâhi bi emvâlikum ve enfusikum: “Mallarınızla ve canlarınızla Allah yolunda cihad edersiniz.” Zâlikum hayrun lekum: “İşte sizin için hayırlı olan budur.” İn kuntum ta’lemûn:291 “Eğer bilseniz.” Şayet bilirseniz, anladıysanız elim olan azaptan kurtulmanın yolu budur; ama yok, bilmek, anlamak istemiyorsanız o zaman başka bir tercih yaparsınız ve bu tercihiniz de sizi iç yakan, elim bir azaptan kurtarmaz.
Yağfir lekum zunûbekum: “(Böyle yaparsanız Allah) Sizin günahlarınızı mağfiret eder.” Günahlarınızı hiç olmamış gibi siler. Ve yudhilkum cennâtin tecrî min tahtihâl enhâr: “Sizi altlarından ırmaklar akan cennetlere dâhil eder.” Ve mesâkine tayyibeten fî cennâti adn: “(Sizi) Adn cennetlerinde tarifi imkânsız olan meskenlere (saraylara) koyar.” Zâlikel fevzul azîm:292 “İşte, büyük kurtuluş (büyük saadet) budur.”
Ve uhrâ tuhibbûnehâ: “Bir de seveceğiniz başka bir şey daha vardır.” Nasrun minallâh: “(Size) Allah’tan bir yardım (vardır).” Allah’a, resulüne iman eder ve Allah yolunda cihad ederseniz size bir de Allah’ın yardımı vardır. Ve fethun karîb: “Ve yakın bir fetih (vardır).” Allah size fethi ikram eder. Ve beşşiril mu’minîn:293 “Mü’minleri müjdele.” Fethi karib demek kalbin açılmasıdır; yani kalbin, Allah’ın cemaline açılması demektir. Bir kalpte Allah’ın fethi olursa Allah oraya tecelli eder. İşte, Allah, mü’minleri bu fetihle müjdeliyor.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (iman ettiğini iddia edenler)!” Kûnû ensârallâh: “Allah’ın yardımcıları olun.” Kemâ kâle îsâbnu meryeme lil havâriyyîn: “Nasıl ki Meryem oğlu İsa, havarilerine şöyle demişti.” Men ensârî ilallâh: “Allah’ın yardımcıları kimlerdir?” Kim, Allah’a yardım edecek?
Hepimiz Allah’ın hâşâ yardıma ihtiyacı olmadığını biliyoruz! O halde Allah’a yardım etmek ne demektir?
Allah’a yardım etmek insanın kendine yardım etmesi, Allah ile beraber olup safını belirlemesi demektir. Bu, Allah’tan mı yoksa şeytandan mı yana duruyorsun diye safının belli olması içindir.
Ayet devam ediyor. Kâlel havâriyyûne nahnu ensârullâh: “Havarileri dediler ki: Allah’ın yardımcıları biziz (senin Allah yolundaki yardımcıların biziz).” Fe âmenet tâifetun min benî isrâîle ve keferet tâifeh: “Ben-i İsrail’den bir topluluk iman etti, bir topluluk da kâfir oldu.” Yani Hz. İsa (a.s.)’ın kavminden bir kısım iman ederek Allah’tan yana, bir kısım da inkâr ederek şeytandan yana durdu. Fe eyyednâllezîne âmenû alâ aduvvihim: “Biz de iman edenleri düşmanlarına karşı destekledik.” Onlara yardım ettik. Fe esbehû zâhirîn:294 “İşte onlar üstün geldiler.”
Allah Hz. İsa (a.s.)’la ilgili okuduğumuz bu ayetten önce hitabı mü’minlere yapıp yâ eyyuhellezîne âmenû kûnû ensârallâh: “Ey iman edenler (iman ettiğini iddia edenler)! Allah’ın yardımcıları olun” buyurdu. Bu yüzden iman ettiğimizi söylüyorsak o halde Allah ile beraber olmak için safımızı belirlememiz ve Allah’ın vahyine, dinine yardım etmemiz gerekir; çünkü Allah hitabı bize yapmıştır.
Belâ men esleme vechehû lillâh: “Her kim yüzünü (kendini) Allah’a teslim ederse.” Ve huve muhsin: “Hem de muhsin olarak.” Güzel olarak, temiz olarak, güzellikle, kendini Allah’ın huzurundaymış gibi Allah’a teslim ederse. Fe lehû ecruhu inde rabbihî: “Onun mükâfatı (ecri) rabbinin katındadır.” Ve lâ havfun aleyhim ve lâ hum yahzenûn:295 “Onun için ne korku vardır ne de mahzun olmak (vardır).”
İz kâle lehû rabbuhû eslim: “Rabbi ona (İbrahim’e) teslim ol dediği zaman.” Kâle eslemtu li rabbil âlemîn:296 “(O da) Ben âlemlerin rabbine teslim oldum, dedi.”
Ve men ahsenu dînen mimmen esleme vechehu lillâh: “Yüzünü Allah’a teslim etmiş (Allah’a dönmüş, Allah’a teslim olmuş) kimseden daha güzel dine sahip kim vardır?” Ve huve muhsin: “Hem de muhsin olarak (güzellikle).” Vettebea millete ibrâhîme hanîfâ: “Bir de İbrahim’in hanif dinine (Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayan dinine) uymuş olarak.” Vettehazallâhu ibrâhîme halîlâ:297 “Allah İbrahim’i halil (dost) edinmiştir.” Aynı şekilde yüzünü, kendini Allah’a güzellikle teslim edip Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayanlar da Allah’ın dostluğunu hak eder, dostluğuna layık olur.
Başka bölgeden bir topluluk Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iman etmeye gelir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de onlara İmanı, İslamı ve İhsanı anlatır. Gelenler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i dinledikten sonra “biz iman ettik” der. Bunun üzerine Allah ayetini indirip “biz iman ettik demeyin, Müslümanlardan olduk deyin; çünkü iman henüz kalbinize dâhil olmadı” buyurur.
Şimdi bu hadise üzerine nüzul olan ayeti okuyalım.
Kâletil a’râbu âmennâ: “Araplar dediler ki: Biz iman ettik.” Kul lem tu’minû: “De ki: Siz iman etmediniz.” Onlara “ben iman ettim” demekle iman etmiş olunmayacağını söyle. Ve lâkin kûlû eslemnâ: “Ama deyin ki: Biz de Müslüman olduk (İslam’ı kabul ettik, teslim olduk).” Ve lemmâ yedhulil îmânu fî kulûbikum: “Çünkü iman henüz kalbinize dâhil olmadı.” Biz mü’min olduk demeyin; bunun yerine biz de İslam’a girdik ve Müslüman olduk deyin; çünkü iman, henüz kalbinize dâhil olmadı. Önce Allah’a teslimiyetinizi göstereceksiniz ki Allah iman nurunu kalbinize indirsin; yani Allah, insanın çabası karşılığında imanı gönüllere indirir. Ve in tutîullâhe ve resûlehû: “Eğer Allah’a ve resulüne itaat ederseniz.” Lâ yelitkum min a’mâlikum şey’â: “Allah sizin amelinizden (yaptıklarınızdan) hiçbir şeyi eksiltmez.” Size amelinizin karşılığını verir. İnnallâhe ğafûrun rahîm:298 “Bununla beraber Allah ğafur ve rahimdir.”
Şu anda her şeyi bilmiyor olabilirsiniz; ama bildiklerinizle amel edip elinizden geleni yapmaya çalışır, Allah’a ve resulüne itaat ederseniz Allah o zaman amelinizden hiçbir şey eksiltmez. Sizin için bunu toplar ve iman nurunu kalbinize indirip sizi mü’min olarak kabul eder. Yalnız bunun için önce Allah’a teslimiyetinizi göstermeniz lazım, buyurdu Allah.
Bir de cinlerin iman edip Allah’a teslim olması vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Kur’an okuduğu bir sırada cinlerden bir topluluk Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i dinler. Okuyacağımız bu ayet cinlerin Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i dinlemesiyle ilgili olan ayettir. Ve ennâ lemmâ semi’nâl hudâ: “(Onlar dediler ki) Biz bir hidayetçi işittik” Âmennâ bihî: “Ve ona iman ettik.” Fe men yu’min bi rabbihî fe lâ yehâfu bahsen ve lâ rahekâ:299 “Kim rabbine iman ederse onun ne hakkı yenir ne de endişesi olur.”
Ve ennâ minnel muslimûne ve minnel kâsitûn: “Bizden Müslüman olanlar da var (Müslümanlığı kabul etmeyip) haksızlıkta duranlar da var.” Fe men esleme fe ulâike teharrav raşedâ: “Kim Müslüman olursa işte onlar rüşt yolunu (doğru yolu, kemale erme yolunu) arayanlardır.” Ve emmâl kâsitûne fe kânû li cehenneme hatabâ:300 “Haksız olanlar (yanlış yapanlar) da cehenneme odun olmuşlardır.”
Sadakallahulazim.
Azim olan Allah sözünde sadıktır, o her zaman için doğru söyler ve doğruyu söylemiştir.
Selam ismi nüzul sırasına göre Allah’ın 91. İsmidir. Böylelikle Selam ismiyle beraber şimdiye kadar Allah’ın doksan bir ismini öğrenmeye, anlamaya çalışmış olduk. Geriye Allah’ın sadece 8 ismi kaldı. Bir de en sonda “subhânallâhi ammâ yuşrikûn”301 ayetini anlamaya çalışacağız. Bu ayeti de anlamaya çalıştıktan sonra El Esmau’l Husna sohbetlerimizi bitirmiş ve rabbimizi; gönlümüzü açtığımız kadarıyla isimlerinden tanımış, anlamış olacağız inşallah.
Sohbetlerimizi okuyan, dinleyen kardeşlerimizin bundan böyle bir hafta boyunca Allah’ın bir ismini ders edinerek neyi öğrenip neyi öğrenmediğine bakması gerekir. Kardeşlerimiz şimdiye kadar derdimizin, Allah’ın vahyini, isimlerini sadece öğretmek değil yaşatmak olduğunu anlamışlardır. Bu yüzden Allah’ın isimlerini öğrenmeye çalışırken isimleri ilim olarak öğretmeye çalışmıyor, isimlerin üzerimizde nasıl tecelli etmesi gerektiğini anlatmaya çalışıyoruz. Bunu anlaması için de her bir kardeşimizin El Esmau’l Husna sohbetlerimizin başına dönüp sohbetleri tekrardan okumaları, dinlemeleri ve ders edindiği isimden ne anladıklarını not etmeleri gerekir. Öyle ki Allah’ın isimleriyle ilgili hiç kimsede eksik bir şey kalmasın ve herkes rabbini onun kendisini tanıttığı gibi tanıyabilsin.
Sohbetlerin nasıl ders edinip not alınması gerektiğini izah edeyim.
Ders edineceğimiz sohbeti “ismin Allah’taki tecellisi, kuldaki tecellisi ve o isimle dua” şeklinde üç bölüm halinde not edilmesi gerekir; yani öncelikle Allah’ın bu isimle nasıl tecelli ettiğini, sonra bu ismin Allah’a halife olan kul üzerinde nasıl tecelli edeceğini, daha sonra da bu isimle nasıl dua etmemiz gerektiğini anlamaya çalışmamız ve anladıklarımızı not etmemiz gerekir; çünkü Allah ayet-i kerimede “en güzel isimler Allah’ındır. Öyleyse Allah’a o isimlerle dua edin”302 buyurmuştur. Bu yüzden Allah’ın isimleriyle dua etmeyi öğrenmek hepimiz üzerine farzdır.
Kardeşlerimizin sohbetlere önce Allah’ın Rabb ismini anlayarak başlaması lazım. İsterseniz, Rabb ismini nasıl anlamamız gerektiğini ben kısaca açıklayayım. Bu vesileyle dersi nasıl yapacağını anlamayan hiç kimse kalmasın inşallah.
Allah rabdır, âlemlerin rabbidir. El hamdu lillâhi rabbil âlemin:303 “Hamd (övme ve övülme) âlemlerin rabbi olan Allah’a mahsustur (Allah içindir).” Övgü de, övmek de Allah’a aittir. O halde Allah’ın övdüklerini övmemiz, yerdiklerini de yermemiz gerekir ki Allah’a hamd etmiş ve Allah’ı rab olarak kabul etmiş olabilelim. Allah’ı rab olarak kabul ettiysek bu durumda onun terbiyesini de kabul etmişiz demektir.
Hayat baştan sona imtihandır, bu yüzden hayatta baştan sona Allah’ın terbiyesi vardır. Allah, bizi Kuran ile, peygamberiyle, Rabb isminin tecellisiyle terbiye eder, tezkiye edip temizler, günahlarımızı silip yanlışlarımızı düzeltir ve bizi büyütüp kemale erdirir.
Peki, Allah’ın Rabb ismi kulda nasıl tecelli eder?
Biri; ailesini, çocuklarını, muhatap olduklarını Allah’ın terbiyesiyle, vahyiyle, ayetlerle terbiye eder, onlara manevi olarak ikramda bulunur, imanından iman doğurursa Allah’ın Rabb ismi onda tecelli etmiş olur. Aynı şekilde Allah’ın rabb isminin bir kulda tecelli etmesi için o kulun, insanları ayetlerle manevi olarak büyütebilmesi gerekir; çünkü Rabb isminin manasında bir de büyütmek, kemale erdirmek vardır.
Biri, insanları Allah ile terbiye etmek yerine şeytanla terbiye ederse onda da şeytan tecelli eder. Gönül asla boşluk kabul etmez. Hayat, iman boşluk kabul etmez. Bu yüzden Allah’ın bir ismine iman etmediğinde veya gönlünde Allah’ın bir ismi eksik kaldığında şeytan hemen oraya girer ve o boşluğu doldurur.
Bir de Allah’ın Rabb ismiyle dua etmemiz gerektiğini söylemiştik.
Rabb ismiyle dua ederken de “ya rabbi! Sen bizim rabbimizsin, sen âlemlerin rabbisin. Bizi vahyinle terbiye et, başka şeylerle; açlıkla, susuzlukla, düşmanın zulmüyle terbiye etme! Bizi aşkınla, muhabbetinle, sevginle, imanla, rahmetinle terbiye et ya rabbi” deyip Allah’a bu şekilde dua etmemiz lazım. Ben nasıl dua etmemiz gerektiği anlaşılsın diye bu şekilde kısaca dua ettim. Yoksa, herkes sohbeti ders edinirken gönlünden geldiği gibi dua etmelidir.
Kardeşlerimiz Allah’ın Rabb ismini sadece bir defa dinledikten yahut okuduktan sonra hemen notlarını yazmasın, mutlaka bir hafta boyunca Allah’ın Rabb ismini tefekkür edip zikrettikten, bu isimle meşgul olduktan sonra not alsın; çünkü kardeşlerimiz el hamdu lillâhi rabbil âlemin: “Hamd (övme, övülme) âlemlerin rabbi olan Allah’a mahsustur. Sen benim hamda layık olan rabbimsin ya rabbi” deyip tefekkür edince Allah’ın gönüllerine neyi vahyettiğini görsünler, bunu yaşasınlar ve notlarını bundan sonra alsınlar. Kardeşlerimiz böyle yapınca Allah, Rabb ismiyle onların gönüllerine tecelli eder. Bu yüzden herkes Allah’ın her bir ismini mutlaka bir hafta boyunca ders edinsin ve üzerinde düşünüp tefekkür etsin. Böyle yapınca hallerinin değiştiğini, Allah’ın güzelliğinin üzerlerinde tecelli ettiğini görecekler inşallah.
Allah’ın Rab isminden sonra Rahman ismi, Rahim ismi, Malik ismi gelir. Kardeşlerimiz bu şekilde nüzul sırasına göre Allah’ın isimlerini ders edinsinler. Gerektiğinde Malik, Melik, Melîk veya Rahman, Rahim, Kadir ve Kadîr isimleri gibi birbirine yakın olan isimleri beraber tefekkür edebilirler.
El Esmau’l Husna sohbetlerimiz aynı zamanda internet adresimizde ve video paylaşım sitelerinde mevcuttur. Sohbetleri izleyerek veya dinleyerek öğrenmek isteyen kardeşlerimiz kendi belirledikleri saatlerde ders edindikleri ismin videolu halini açıp izlesinler ve bu ismin üzerinde tefekkür etsinler.
Kardeşlerimizde görmek istediğim şeyin ne olduğunu açıkça söyleyeceğim. Görmek istediğim şey; Allah’ın, kardeşlerimizin gönlüne isimleriyle nasıl tecelli ettiğidir. Arkadaşların her birinin bu kıvamda olduğunu biliyorum, zaten bildiğim için bunları söylüyorum. Arkadaşların bunun için yapmaları gereken tek şey; sadece, her hafta ders edindikleri isimle meşgul olmaları, o ismi zikretmeleri ve Allah’a o isimle dua etmeleridir. Böyle yaptıkları takdirde Allah’ın, isimleriyle gönüllerine tecelli ettiğine şahit olurlar inşallah.
Evet, hep beraber kendimizi, aşkımızı Allah’a ispatlamaya ve kul olmaya çalışıyoruz. Derdimiz; rabbimize olan kulluğumuzu, imanımızı, aşkımızı rabbimize ispatlamaktır. Bu yüzden söylenen kelimeye bakmıyor, gönülden dökülen kelimelere bakıyoruz. Hiç kimse “benim bilgim yoktur” ya da “ben bu sohbetten pek bir şey anlamadım” demesin! Kardeşlerimizin sohbette anladıklarını not alırken gönüllerindekini dökmesi yeterlidir.
Güzellik Allah’ın güzelliğidir. Şayet, Allah’ın güzelliği üzerimizde tecelli ederse güzel oluruz yoksa sadece konuşmuş, edebiyat yapmış oluruz, bu da hiç bir işe yaramaz; çünkü Allah, kulunun üzerinde kendi güzelliğini görmek ister.
Allah bize “kullarımı bana getir” diye hitap etmişse onları kirli halleriyle bana getir dememiş, “onları huzuruma layık hale getirerek, güzelliğimle güzelleştirerek, bana ayna yaparak, El Esmau’l Husna’mla, aşkımla pırıl pırıl yaparak onları huzuruma getir” demiştir; çünkü kulun, Allah’ın güzelliğiyle güzel olması gerekir ki Allah huzurunda ona “Rahman’ın âbdi” desin.
Aslında herkes anlattıklarımızdan en azından işin özünü anlamıştır. Tek istediğimiz şey; Allah ile güzel olmak, Allah’a âşık olmak, güzel bir âbd olmak, Allah için sevmek, sevilmektir. Bununla beraber gönlümüzün cennet olmasıdır; çünkü cemalullah, Allah’ın güzelliği, cennette müşahede edilir; yani kul ancak gönlü cennete dönünce cemalullahı müşahede edebilir. Aynı şekilde gönlü cennete dönünce Allah’ın güzelliği onun üzerinde tecelli eder.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde “kim bu dünyadaki cennete girerse ahiretteki cenneti unutur” buyurmuştur. Bunu duyan sahabeler “ya Resulullah! Bu dünyada cennet mi vardır” diye Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e sorar. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “evet, bu dünyadaki cennet marifetullah cennetidir (Allah’ı tanıma cennetidir, Allah’ın güzelliğinin tanındığı, tecelli ettiği cennettir)” buyurur.
Kim, Allah’ın güzelliğiyle, Allah ile tanışır ve Allah’a karşı marifet sahibi olursa marifet cennetine girer. Bu cennet öyle bir cennettir ki insana ahiretteki cenneti unutturur; çünkü bu cennete giren kul, Allah ile beraberdir ve cemalullah da insana cenneti unutturur.
Her bir gönül bu vasfa; yani cennet olma vasfına sahiptir. Allah’ın sevgisi bir gönüle girince, Allah’ın güzelliği, isimleri gönüle tecelli edince o gönül cennet olur. Bunun için yapmamız gereken şey; biraz çaba, gayret sarf etmektir. Şayet biraz çaba gösterirsek gönlümüzün cennet olduğunu, dünyadayken marifet cennetine girdiğimizi hep beraber yaşayacağız inşallah.
Ayetleri okurken Allah’ın bizden ne istediğini hep beraber anladık. “Kendini bilmezler, cahiller onlara laf attığında onlar selam deyip geçerler” yani birbirinizle uğraşmayın. Sizinle uğraşanlara karşı yapmanız gereken şey; onlara selam deyip geçmek ve sizin amelleriniz size, bizim amellerimiz bizedir, biz cahillerle uğraşarak meşgul olmayız, demektir. İnsanlara laf atanlar cahildir, “siz onlarla meşgul olmayın, asıl işinize bakın; cemalimi, ebedi hayatınızı kazanmaya bakın” buyurdu Allah.
Allah kendisi için yapılmayan hiçbir işi, hiçbir ameli kabul etmez.304 O halde her ne yaparsak yapalım “ben bunu Allah için mi yapıyorum yoksa bunu yaparken başka bir hesabım mı var” deyip kendimize bakmamız gerekir. Elbette ki sadece kendi hesabımızı yapmamız yetmez, bir de kardeşlerimizin hesabını yapıp “acaba onlar nasıl kazanır” deyip onlara da yardım etmeye çalışmamız gerekir.
Allah’ın rızası mutlaka gönüllerden geçer. Bir gönül yaptıysan, bir gönül kazandıysan oradan Allah’ın rızasını kazandın demektir. Unutmaman lazım ki insana, gönüle hangi isimle muamele edersen o ismi Allah’tan bir tecelli olarak alırsın.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Mesela; darda, zorda olan birini alıp selamete çıkarırsan Allah’ın Selam ismi senin gönlüne tecelli eder. Aynı şekilde rahat olan, tabiri caizse selamette olan birinin de selamette oluşunu bozarsan bu defa o kişinin gönlünden Allah’ın gazabını alırsın. Bu yüzden devamlı “insan, insan için cennet de olur, cehennem de olur” diyoruz.
Allah’ın isimlerinin tecellisini alıp gönlümüzün cennete dönmesi için birbirimize, insana bakmamız, yetmez, hayvanlara da bakmamız gerekir. Ben sadece aileme, akrabama ya da cemaatime bakarım demek doğru değildir. Gönüller üzerinden Allah’ın rızasını, rahmetini kazanmak istiyorsak bütün mü’minlerin, aynı zamanda mü’min olmayanların ve hayvanların dahi hesabını yapmamız gerekir; çünkü bir hayvana yaptığımız muameleden dolayı bile onun üzerinden ya cenneti ya da cehennemi hak ederiz.
Ya, Allah’ın dinine uyarız ya da kendi kendimize din üretiriz. Allah’ın dinine uyacaksak eğer bilelim ki mülk Allah’ındır, kullar Allah’ındır. Bu, her bir kul için de, her bir varlık için de böyledir. Allah’ın her birinin üzerinde bir muradı vardır; çünkü Allah hepsini hak ile yaratmıştır. Sana düşen; varlık üzerinden rabbinin rızasını, sevgisini kazanmak ve rabbinin muradını, rızasını gözetmektir. Bu nedenle bir müşriğe muamele ederken bile “bu müşriktir” deyip yüzünü buruşturamazsın. O her şeyden önce Allah’ın kuludur. Belki yarın iman eder ve senden daha iyi bir hale gelir, sen bunu bilemezsin. Allah’ın onun üzerindeki muradı onun kendisine âbd olmasıdır. Bu konuda ona yardım edebiliyorsan yardım et; ama yok, yardım edemiyorsan o halde sus, bari konuşma!
Mü’minlerin, varlığa bir kazanma imkânı olarak bakması ve muhatap olduğu varlık üzerinden rabbinin rızasını kazanmaya çalışması gerekirken bırakın bir kâfiri, bir müşriği çekememeyi mü’minler daha birbirlerini çekemiyorlar! Bakıyorsun, mü’minler birbirine düşmüş, her biri birbirine laf atıp “şu şöyle yaptı” diyor, öteki de ona laf atıp “bu böyle yaptı” diyor! Sen nasıl mü’minsin, sen nasıl Müslümansın! Allah, mü’minleri böyle mi tarif etti. Allah’ın tarif ettiği gibi bir mü’min olmazsan Allah seni hiç mü’min olarak kabul eder mi!
Evet, bize düşen; Allah’a âbd olmayı kabul etmektir. Bu yüzden “ben senin âbdinim, ben seni seviyorum, sen benden ne istiyorsan buyur, emret ya rabbi! Sen benim ne yapmamı, nasıl yapmamı istiyorsan ben öyle yaparım” dediysek Allah’a kul olmuşuz demektir. Yoksa “şunu beğenmedim, şu şöyle olsun, bunlar da böyle olsun, herkes benim dediğim gibi yapsın” demekle kulluk olmaz. Sana ne onlardan! Sen kendine bak, sen kendine ne yapmışsın! Senin başkalarıyla değil kendinle meşgul olman ve kendi yaptıklarına bakman gerekir. Öyleleri var ki gönlü, nefsi şirk, küfür doludur; ama buna rağmen insanlara yol göstermeye kalkışıyor! Sen önce kendine bak, sen yolu buldun mu! Sen kendin yolu bilmiyorsun, bir de kalkmış kendi kendine din üretiyorsun! Allah bunun hesabını sana sormaz mı!
Hak, hakikat bir tanedir; o da Allah’ın buyurduğudur. Bu yüzden kendine, cemaatine, partisine davet edenler öncelikle karşısındaki insana hakaret etmiş; yani ona “sen geri zekâlısın, işi bilmiyorsun, sen böyle yap” demiş olur. Oysaki davet böyle yapılmaz. Davet, Allah’adır, davet insanın kendi kendisi olmasınadır; yani insanı davet ederken ona “gel kendi kendin ol” diyorsun. Öyle değil mi! O, Hz. İnsandır. Sen ona sadece “haydi, kendin ol, Allah böyle buyurmuş, hak böyledir, bu konu da senin de bir fikrin var mı” deyip hakikati ortaya koyarsın ve tercihi ona bırakırsın; çünkü bu tercihi onun yapması gerekir.
Allah’ın karşısında, Allah’ın hükmü yanında ben kimim ki benim bir fikrim olsun! Allah’ın hükmü karşısında fikir beyan eden birine kul denir mi, ona insan denir mi! Böyle birine kul demek doğru değildir. Zaten o da Allah’ın hükmü karşısında fikir beyan ederek kul olmayı kabul etmemiş, aksine “ben ilahım” demiştir. O, kendini ilah zanneden bir ilah bozuntusudur! Bu halde olan biri kendi kendini de ailesini de beraberinde rezil eder, cehenneme sürükler ve hep birlikte hüsrana uğrarlar.
Evet, Allah’ın Es Selam ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya ve rabbimizi Selam isminden tanımaya çalıştık.
Allah hepimizi Selam ismine iman edenlerden eylesin inşallah! Allah bizi Selam isminin tecelli ettiği bir gönüle sahip eylesin, hepimizi selamette kılsın inşallah! Allah bizi selam yurduna gidenlerden, gönlü, aklı, ameli selamette olan kullarından eylesin inşallah! Allah bizi selamından mahrum eylemesin inşallah! Allah bizi seçtiği, selam ettiği kullarından eylesin inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
