EN NUR
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini, nüzul sırasına göre öğrenmeye ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalışıyorduk. Bununla beraber Allah’ın yeryüzündeki halifesini, aynasını, Hz. İnsan’ı tanımaya, anlamaya çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde El Mubin ismini anlamaya çalışmıştık, bu sohbetimizde ise Allah’ın En Nur ismini anlamaya, öğrenmeye çalışacağız inşallah.
Allah nurdur. Bununla ilgili olarak Allah ayet-i kerimede Allâhu nûrus semâvâti vel ard:100 “Allah göklerin ve yerin nurudur” buyurur. Allah, nurunu teşbih ederek, benzetme yaparak anlatıyor. Allah başka bir ayet-i kerimede de “Kıyamet günü yeryüzü rabbinin nuruyla aydınlanır”101 buyurmuştur. Kıyamet günü Allah’ın nuru tecelli eder ve artık yeryüzü Güneş’le değil Allah’ın nuruyla aydınlanır.
“Bu kitap, Allah’ın insanlara indirdiği mubin olan nurdur.”
“Allah mü’minlerin (iman edenlerin) velisidir ve onları karanlıklardan nura (nuruna) çıkarır.”
“Allah’ın resulü nur saçan bir kandildir.”
“Allah kime nur vermemişse onun nuru yoktur.”
“Allah sizi karanlıklardan nura, şeytan da sizi nurdan karanlıklara davet eder.”
“Mü’minlerin nurları ahirette önlerinden, sağlarından koşar ve onları aydınlatır. (Mü’minlerin nurları önlerinden ve sağlarından tecelli eder, önlerini ve sağlarını aydınlatır).”
Bu okuduklarımın hepsi Allah’ın En Nur isminin geçtiği ayetlerdir.
Allah, bir de Ay için nur demiştir.102 Allah, Güneş’in ışığı kendinden olduğu için Güneş’e nur dememiş; ama Ay, ışığını Güneş’ten aldığı için Ay’a nur demiştir.
Az önce okuduğumuz ayette Allah göklerin ve yerin nuru olduğunu buyurmuştu. Peki, “Allah göklerin ve yerin nurudur” demek ne demektir?
Göklerde ve yerde olan her şeyde eğer ki bir nur varsa bilelim ki o nur Allah’ın nurudur. Nur iki kısımdır; bunlardan biri zahiri diğeri de manevi nurdur. Örnek vermek gerekirse; Güneş zahiri nurdur, ışıktır. Güneş; yani ışık olmayınca her şey karanlıkta kalır, dolayısıyla bir şey göremeyiz, böylelikle hakikat ortaya çıkmaz. Tabi, sadece Güneş nur değildir, varlığın kendisi de nurdur; çünkü varlığın her biri Allah’ın isimlerinden tecelli etmiştir. Bu durumda yokluk karanlıktır, varlık ise nurdur; çünkü varlık, Allah’ın isimlerinden tecelli etmiş, açığa çıkmıştır. Onu gösteren, açığa çıkaran ışık da aynı şekilde zahiri nurdur.
Varlığın görünmesi için zahiri olarak nurun var olması yeterli değildir, bir de onu gören gözün olması gerekir. Her ne kadar nur olsa bile göz kapalı olunca veya kör olunca açıktakini göremez. Bu zahiri nur için böyledir.
Allah “Allah göklerin ve yerin nurudur” derken manevi olan nuru kastetmiştir.
Zahirdeki nur Allah’ın Zahir isminin tecellisidir, batındaki nur ise Allah’ın Batın isminin tecellisidir. Mesela; Allah, resulü için “nur saçan kandil”103 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in saçtığı bu nur zahiri nur değildir; yani Allah’ın resulü zahiri olarak ışık saçmıyor. Onun saçtığı bu nur hidayettir. Hidayet, Allah’ın nurudur. Bu yüzden Kur’an, Allah’ın nurudur.
İsterseniz Allah’ın En Nur ismiyle ilgili ayetleri anlamaya çalışalım hep beraber. Öyle ki rabbimizin nur derken neyi kastettiğini daha iyi anlamış olalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Allâhu nûrus semâvâti vel ard: “Allah göklerin ve yerin nurudur.” Meselu nûrihî: “Onun (Allah’ın) nurunun misali.” Ke mişkâtin fîhâ mısbâh: “Lambanın içindeki kandil gibidir.” El mısbâhu fî zucâceh: “O lamba bir cam içindedir.” Bir cam o lambayı kaplamıştır. Allah nuruna misal veriyor. Ezzucâcetu ke ennehâ kevkeb: “O cam tıpkı bir yıldız gibidir.” Durriyyun: “Bir inci (gibidir).” O yıldız bir inci gibi parlar. Yûkadu min şecerâtin mubâraketin zeytûneh: “O lamba mübarek olan zeytin ağacının yağından tutuşturulur.” Lâ şerkiyyetin ve lâ ğerbiyyeh: “(O) Ne doğuya ne de batıya nispet edilir.” O ne doğuludur ne de batılıdır; ama onun ışığı doğuyu da batıyı da aydınlatır. Onun nuru mübarektir, kesintisizdir. Mübarek; bereketli demek, kesintisiz, peş peşe gelen demektir. O nur onda öyle bir tecelli eder ki bu tecelli kesintisiz bir şekilde devam eder. Yekâdu zeytuhâ yudîu ve lev lem temseshu nâr: “Neredeyse o zeytinyağına ateş dokunmasa da ışık verecek.” Nûrun alâ nûr: “Nur üstüne nurdur.” Yehdillâhu linûrihî men yeşâ’: “Allah dilediğini (dileyeni) nuruna hidayet eder.” Allah dilediğini nuruna kavuşturur, nuruyla beraber eder. Ve yadribullâhul emsâle linnâs: “İşte, Allah insanlara böyle misal verir.” Vallâhu bi kulli şey’in alîm:104 “Allah her şeyi her şeyle bilendir.”
Âlimlerimiz bu ayeti tefsir edip Allah’ın Nur ismini anlatmaya çalışırken birçok şey söylemiştir. Mesela; Allah’ın nurunun zahiri olarak aydınlık olduğunu söylemişlerdir. Bununla beraber Allah’ın nuru için Güneş, Ay, hidayet, Kur’an, vahiy, bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz demişlerdir.
Hâlbuki Allah bu ayette kendi nurunu beyan etmiştir. Allah dileseydi bu nura zahiri olarak misal olması için “Allah’ın nuru Güneş gibidir, her tarafı ve her şeyi aydınlatır” deyip Güneş örneğini verebilirdi; ama böyle yapmadı. Çünkü Allah başka bir şey anlatıyor, Allah’ın anlatmak istediği başka bir şeydir.
Okuduğumuz ayeti devamıyla birlikte anladığımızda Allah’ın bu ayetteki hikmetini anlamış oluruz.
Evet, ayet devam ediyor. Fî buyûtin ezinallâhu en turfe’: “(Allah’ın bu nuru) Bir takım evlerdedir ki Allah (o evlerin) yüceltilmesine müsaade etmiştir.” Ve yuzkere fîha ismuhû: “Orada onun ismi zikredilir.” Allah o evlerde isminin zikredilmesine müsaade etmiştir. Yusebbihu lehu fîhâ bil ğuduvvi vel âsâl:105 “Bir de orda (o evlerde) sabah akşam onu tesbih edenler vardır.” Allah, nurunu bir beşerin seviyesine indirdi.
Bu nuru birinci derecede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sonrasında bütün peygamberler olarak anlamamız gerekir; çünkü peygamberlerin her biri Allah’ın nurudur, nurunun tecelli ettikleridir; ama mesele peygamberler değildir; çünkü Allah bize peygamberleri anlatıyorsa onlara tabi olalım, onlar gibi nur saçalım diyedir. Bu yüzden mesele; peygamberler gibi olmak ve Allah’ın nurunu üzerimizde tıpkı onlar gibi saçmaktır.
Allah bu ayette peygamberlerin peygamberliklerinden önceki hallerini misal ile beyan ederken “o yağa ateş dokunmasa da nerdeyse ışık verecek” buyurdu; yani Allah’ın nuru peygamberlerin üzerinde tecelli etmemişken bile her birinin hali, ahlakı o kadar güzeldi, Allah’ın güzelliği, isimleri onlarda öyle bir tecelli etmişti ki nerdeyse etraflarına yine ışık saçıyorlardı. Allah onlara imanı bildirmemişken bile halleri böyleydi.
Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitaben “sen bundan önce iman nedir, kitap nedir bilmezdin”106 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz imanı, kitabı bilmemesine rağmen yine de insanlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “Muhammed’ul Emin” diyorlardı. Yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hidayeti, hakkı bilmiyorken, hakkı ve hidayeti arıyorken bile yine de ışık saçıyordu. Ne zaman ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’ın hidayetiyle, kitabıyla, imanla buluştu, işte bu defa nur üstüne nur oldu. Allah onun için nûrun alâ nûr: “Nur üstüne nur oldu”107 buyurdu. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz iman etmeden önce de gönlü fıtrat itibariyle değişmediği için Allah’ın güzelliği onun üzerinde yine mevcuttu; yani fıtratı bozulmamış, kirlenmemişti ve fıtratı tıpkı zeytinyağı gibi şeffaftı.
Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah’ın yeryüzündeki nurudur; ama dediğim gibi mesele peygamberlerin nur olduğunu anlamak değildir. Allah “resulüme tabi olun” dediyse Allah’ın nuru bizim üzerimizde de tecelli etsin diyedir. Bu yüzden mesele; peygamber üzerinden Allah’ın nurunun tecellisini almaktır.
Aynı şekilde Allah, nurunu tarif ederken “o birtakım evlerdedir ki orda Allah’ın ismi zikredilir, Allah’ın isminin zikredilmesine Allah müsaade etmiştir” buyurdu. Allah’ın isminin zikredilmesi demek; Allah’ın isminin hatırlatılması ve anlatılması demektir. Allah böyle söylüyor. Allah, isminin zikredilmesine müsaade ettiğini buyurdu. O halde bu konuda kendisine Allah’ın müsaadesi olmayanlar neyi anlatabilir, nasıl anlatabilir! Allah’ın kendini tanıtmadığı, isimleriyle gönlüne tecelli etmediği ve Allah’ı, nurundan bilmeyenler, tanımayanlar Allah’ı anlatamaz! Böyleleri Allah’ı anlatmaya kalkıştığında ancak kendi putunu anlatır!
Allah birine müsaade edip “kulum, beni anlat, beni tanıt” demişse işte böyle bir gönle Allah’ın nuru tecelli etmiş demektir. Allah böyle bir gönlü ref etmiş, yüceltmiştir. Aynı şekilde onun bulunduğu yeri, mekânı, evi, onunla beraber olan gönülleri de yüceltmiştir.
Allah ayetin devamında “o evde birtakım insanlar bulunur ki sabah akşam rablerini tesbih ederler” buyurmuştu. Arapçada “sebbehe” kelimesi aktı manasına gelir; yani tesbih etmek; Allah yolunda akmak demektir. İşte, o evde, mekânda Allah’ın, kendisini anlatmasına, tanıtmasına müsaade ettiği kulla beraber olanlar Allah yolunda akarlar, devamlı hizmettedirler. Sabah akşam denince gece gündüz, devamlı o işte olmak şeklinde anlamamız lazım; yani onlar her anda, devamlı olarak Allah yolunda hareket ederler.
Ayet devam ediyor. Ricâlun lâ tulhîhim ticâretun ve lâ bey’un an zikrillâh: “(O evlerde) Bir takım insanlar var ki ne bir ticaret ne bir alışveriş onları Allah’ı zikirden alıkoyar.” Öyleleri var ki ticaretleri, alışverişleri onları Allah’ı zikirden alıkoymaz. Ve ikâmis salât: “Ve namazı ikame etmekten.” Onları namazla Allah’ın huzurunda durmaktan (alıkoymaz). Ve îtâiz zekât: “Ve zekâtı vermekten (alıkoymaz).” Yani, ticaretleri onları Allah yolunda temizlenmekten, malından, canından, ilminden, gönlünden, muhabbetinden vermekten alıkoymaz. Allah’ın güzelliğinden ikram etmelerine mani olmaz. O evlerde bulunanların bir endişesi var, dedi Allah. Endişeleri nedir? Yehâfûne yevmen tetekallebu fîhil kulûbu vel ebsâr:108 “Gözlerin ve kalplerin döneceği o günden (Kıyamet gününden) korkarlar (endişe ederler).” Onun hesabını yaparlar, halleri de böyledir.
Liyecziyehumullâhu ahsene mâ amilû: “Allah onlara (orda bulunan kimselere) yaptıklarının en güzeli ile muamele edecek.” Allah onların yaptıklarının en güzelinden onlara ecir verecek. Ve yezîdehum min fadlihî: “Bir de (Allah) lütfundan (fazlından) onu ziyadeleştirir.” Allah onlara fazlasını ikram edecek. Vallâhu yerzuku men yeşâu bi ğayri hisâb:109 “Allah dilediğini hesapsız rızıklandırır.” Allah onlara hesapsız rızık verip onlara ikram edecek.
Onlar Allah’ın yücelttiği ve nurunun tecelli ettiği yerde, Allah’ın nuruna gark olmuş durumdadırlar. Allah o mekânda isminin zikredilmesine, anlatılmasına, hatırlatılmasına müsaade etmiştir; yani üzerinde Allah’ın nurunu saçan zata Allah “kulum beni orda anlat” demiştir. Hal böyleyken Allah sana “beni anlat” demediyse Allah’ı nasıl anlatabilirsin! Nerden izin aldın! Allah’ı tanımıyorsan nasıl anlatıyorsun! Nasıl “Allah bana gazap eder” diye korkmuyorsun! Bu iş öyle “bence, bana göre böyledir” denilecek bir şey midir!”
Vellezîne keferû e’mâluhum: “O kâfir olanların (hakkı, hakikati inkâr edenlerin, nankörlerin) amelleri (halleri) şöyledir.” Ke serâbin bi kîatin: “Çöldeki bir serap gibidir.” Amelleri çöldeki bir serap gibidir; yani amelleri var gibi görünse de aslında amelleri yoktur, onlar var diye zannediyorlar. Nasıl ki çölde susuz kaldığında su olmadığı halde sanki su varmış gibi görüyorsan; ama gerçekte gördüğün su değilse onların da var diye zannettikleri amelleri gerçekte yoktur, amelleri tıpkı çöldeki serap gibidir. Yahsebuhuz zam’ânu mâe: “Susayan onu su zanneder.” Hattâ izâ câehû: “Oraya varıncaya kadar (onu su zanneder).” Lem yecidhu şey’a: “(Oraya vardığında) Orda bir şey bulamaz.” O ana kadar su bulduğunu zannetmiştir, vardığında ise orada su olmadığını görür. Ve vecedallâhe indehû: “Onun yanında Allah’ı bulacak.” Orda bir şey bulacağını zanneder; ama oraya vardığında sadece Allah’ı bulur. Fe veffâhu hisâbehu: “(Allah da) Onun hesabını tastamam görür.” Yani iman etmediği için hiç bir şey kazanamamıştır. Vallâhu serîul hisâb:110 “Allah, hesabı seri olandır.” Allah hesabı en süratli şekilde görendir.
Allah “iman etmeyenler de amel işler; ama bu amelleri çöldeki serap gibidir sonra bir de bakarlar ki huzurumdadırlar ve amellerinden hiçbir şey yoktur” buyurdu. Allah, nuruna misal verdiği gibi burada da kâfirlerin, iman etmeyenlerin ameline misal veriyor!
Allah bu ayette bir misal daha veriyor. Ev ke zulumâtin fî bahrin lucciyyin yeğşâhu mevcun min fevkihî: “Ya da (onların amellerinin misali, hareketleri, davranışları, düşünceleri) bir denizdeki peş peşe (üst üste) gelmiş karanlıklar gibidir.” Allah başka bir örnek daha veriyor. Mevcun min fevkihî sehâb: “Sanki üst üste yığılmış karanlık bulutlar (gibidir).” O bulutlar da siyahtır, karanlıktır. Zulumâtun ba’duhâ fevka ba’d: “O karanlıklar da bir biri üzerine yığılmış vaziyettedir.” Yani nurdan eser yoktur. İzâ ehrece yedehu lem yeked yerâhâ: “Elini çıkarttığı zaman neredeyse onu göremez.” O kadar karanlıktır ki elini dışarıya çıkardığında elini bile göremez, eli karanlıkta kaybolur. Kâfirlerin, iman etmeyenlerin amelleri, duyguları, düşünceleri, halleri böyledir, buyurdu Allah. Ve men lem yec’alillâhu lehû nûren fe mâ lehu min nûr:111 “Allah kime nur vermemişse onun nuru yoktur.”
Evet, Allah nurunu ve nurunun nerden alınması gerektiğini beyan edip nuruna misal verdi. Allah’ın, nuruna verdiği bu misal birinci derecede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, peygamberler ve peygamber varisleri içindir. Sonrasında ise her bir mü’min imanına, derecesine göre Allah’ın nurudur. Elbette ki bunun için o nurun içinde olmak gerekir; çünkü Allah nurunu tarif ederken “o nur birtakım evlerdedir ki Allah, isimlerinin zikredilmesine, anlatılmasına müsaade etmiştir” buyurdu. O evde, mekânda tek kelimeyle Mürşid-i kâmil vardır. Allah bu izni ona verip “rabbini anlat” demiştir. Yoksa Allah’ın müsaade ettiği zatların sadece peygamberler olduğunu söylememiz Allah’ın diğer insanlara zulmettiği manasına gelir. Haşa! Böyle bir şey söz konusu olmaz.
Peki, bu nuru nerede bulacağız?
Elbette ki Allah’ın ayette beyan ettiği özelliklere bakacağız. Bir yerde Allah’ın beyan ettiği bu özellikler varsa orası Allah’ın nurunun saçıldığı yer demektir. Bizim de orada olup bu nuru almamız gerekir.
Bu özellikler nelerdi?
“Allah o evleri ve orda bulunanları ref etmiş, yüceltmiştir. Orda bulunanlar gece gündüz, sabah akşam rablerini tesbih eder, rablerinin yolunda yürür, akar. Onları ne bir ticaret, ne de bir alışveriş Allah’ı zikirden, Allah’ın hesabını yapmaktan alıkoyar. Hepsinin tek bir endişesi vardır; o da Kıyamet günü gözlerin, gönüllerin, kalplerin döndüğü, allak bullak olduğu günde, Allah’ın huzurunda hesap vermekten endişe etmeleridir.” Allah’ın beyan ettiği özellikler bunlardır. Bu durumda bir mü’min olarak böyle bir yerde olup olmadığımıza bakmamız lazım yahut Allah bize böyle bir yeri ikram etmiş de oradan kaçıyor muyuz diye bakmamız lazım.
Allah, isminin anlatılmasına müsaade ettiği evlerde bulunan mü’min kullarının özelliklerini beyan ederken peşinden inkâr edenleri, hakkı, hakikati, nimeti örtenleri, nimete karşı nankörlük yapanları açıklamıştı. Nankörlük, böyle bir şeyi inkâr etmek ve yok saymaktır; çünkü olan nimeti görmeyip nimeti yok saymak nimete karşı nankörlüktür.
Her mü’min Allah’ın ne demek istediğini, Allah’ın neye davet ettiğini ve işin ciddiyetini, vahametini sadece bu ayetle bile en açık şekilde anlar. Allah, kime nur vermemişse onun nuru yoktur, buyurdu Allah. Bu yüzden Allah’ın nuruyla nurlanmayanların nuru yoktur. Böyleleri bir hayal âlemindedir ve hayalin, zannın peşindedir. Unutmamamız lazım ki zan ilimden hiçbir şeydir. İlim ve hakikat sadece Allah’ın buyurduğudur. Gerisi ise zandır, vehimdir.
Evet, Allah’ın En Nur isminin geçtiği ayetleri hep beraber anlamaya çalışıyorduk, devam edelim.
Ve eşrekatil erdu bi nûri rabbihâ: “Yer, rabbinin nuruyla aydınlanmıştır (parlamıştır).” Ne zaman? -Elbette ki Kıyamet günü! O gün yer, rabbinin nuruyla aydınlanır. Ve vudial kitâb: “Kitap konulmuştur.” Ve cîe bin nebiyyîne veş şuhedâ: “Peygamberler (nebiler) ve şahitler getirilmiştir.” Şahitler; Allah’ın resulleridir, aynı zamanda Mürşid-i kâmillerdir. Nebiler ve şahitler getirilmiştir. Allah, Kıyamet günündeki durumu beyan ediyor. Ve kudıye beynehum bil hakk: “Aralarında hak ile hüküm verilir.” Allah’ın kitabıyla hak ile aralarında hüküm verilmektedir. Ve hum lâ yuzlemûn:112 “Ve onlara (hiçbir şekilde) zulmedilmeyecek.” Herkese hak ettiği verilecek.
Yurîdûne li yutfiû nûrallâhi bi efvâhihim: “Onlar (iman etmeyenler) ağızlarıyla üfürerek Allah’ın nurunu söndürmeye çalışıyorlar.” Allah’ın nuru hiç üfürülerek söner mi! Yani dedikodu yaparak, iftira atarak, eleştirip çekiştirerek Allah’ın nurunun sönmesine sebep olabilir misin? -Tabi ki olamazsın. Allah bu ayette müşrikleri, münafıkları tarif edip “onlar ağızlarıyla Allah’ın nurunu söndürmek istiyorlar, istekleri, iradeleri budur” buyuruyor. Vallâhu mutimmu nûrihî: “Allah, nurunu tamamlayacak.” Ve lev kerihel kâfirûn:113 “Kâfirler bunu kerih görse de.” Kâfirler bunu sevmese de, beğenmese de Allah nurunu tamamlayacak.
Allâhu velîyyullezîne âmenû yuhricuhum minez zulumâti ilân nûr: “Allah mü’minlerin velisidir, onları karanlıklardan nura çıkarır.” Vellezîne keferû evliyâuhumut tâgût: “Kâfirlerin velileri (dostları da) tağuttur.” Yuhricûnehum minen nûri ilâz zulumât: “Onları nurdan karanlıklara çıkarır.” Ulâike ashâbun nâri, hum fîhâ hâlidûn:114 “Onlar ateş ehlidirler, orada ebedi olarak kalırlar.” Yani ya, Allah’ın davetine icabet ederiz ve karanlıklardan nura çıkar, Allah’ın nuruyla beraber olur, böylelikle Allah’ın nuruyla nurlanırız ya da karanlıkta kalıp ateş ehli oluruz ve orada ebedi olarak kalırız. İnsan için üçüncü bir seçenek yoktur.
Fe âminû billâhi ve resûlihî: “Allah’a ve resulüne iman edin.” Ven nûrillezî enzelnâ: “Bir de indirdiğimiz nura (Kur’an’a iman edin).” Vallâhu bimâ ta’melûne habîr:115 “Muhakkak ki Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”
Huvellezî yunezzilu alâ abdihî âyâtin beyyinât: “Kuluna (resulüne) apaçık ayetleri indiren (inzal eden) odur.” Allah ayetleri neden inzal ettiğini beyan ediyor. Li yuhricekum minez zulumâti ilân nûr: “Sizi karanlıklardan nura çıkarmak için (ayetlerini indirmiştir, inzal etmiştir).” Ve innallâhe bikum le raûfun rahîm:116 “Muhakkak ki Allah sizin için rauf ve rahimdir.” Allah, rahmetinden dolayı sizi karanlıklardan nura çıkarmak için size ayetlerini indirmiştir.
Allah bu ayette de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitap ediyor. Ve kezâlike evhaynâ ileyke rûhan min emrinâ: “(Senden önce peygamberler gönderdik) İşte sana da böylece emrimizle ruhu vahyettik.” Allah’ın vahyi Kur’an, ruhtur; yani diriltendir. Mâ kunte tedrî mâl kitâb: “Sen (daha önce) kitap nedir bilmiyordun (idrak etmemiştin).” Ve lâl îmân: “İmanı da (anlamamıştın).” Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitaben başka bir ayet-i kerimede; “sen bu kitabın sana vahyolunacağını düşünmüyordun (böyle bir şey beklemiyordun)”117 buyurmuştur. İmanın hakikatine ermek ayrı, imanı bilmek ayrı şeydir. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e sen bilmiyordun, iman etmemiştin demedi; “sen bunu idrak etmemiştin” buyurdu. Yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendisine Allah’ın vahyi gelmeden önce imanın hakikatine ermemişti. Ayet devam ediyor. Ve lâkin cealnâhu nûra: “Ama biz onu nur kılmışız.” Sana vahyettiğimiz bu Kur’an’ı nur olarak indirmiş, onu nur kılmışız. Nasıl? Nehdî bihî men neşâu min ibâdinâ: “Kullarımızdan isteyenleri hidayete erdiresin diye (onu nur kılmışız).” Ve inneke le tehdî ilâ sırâtın mustakîm:118 “Muhakkak ki sen sırat-el mustakime hidayet edensin.” Allah ile, Allah’ın vahyiyle sırat-el mustakime, dosdoğru yola hidayet edensin.
Resûlen yetlû aleykum âyâtillâhi mubeyyinât: “Allah size ayetlerini açıklasın (beyan etsin) diye bir resul gönderdi.” Li yuhricellezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “İman edip salih amel işleyenleri çıkarsın diye.” Minez zulumâti ilân nûr: “Karanlıklardan nura (çıkarsın diye).” Allah’ın resulünün, karanlıklardan nura çıkarması kâfirler için değil mü’minler için geçerlidir. Allah, resulünü iman edip salih amel işleyenleri karanlıklardan nura çıkarsın diye göndermiştir. Ve men yû’min billâhi ve ya’mel sâliha: “Kim, Allah’a iman eder ve salih amel işlerse.” Yudhilhu cennâtin tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ ebedâ: “(Allah) Onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyar. Onlar orada ebedi olarak kalır.” Kad ahsenallâhu lehu rızkâ:119 “Gerçekten Allah onlara ne güzel rızık vermiştir!” Allah onları ne güzel rızıklandırmıştır!
Rızkı sadece ekmek olarak anlamamamız gerekir. Aşk, muhabbet, ilim ve hikmet bir rızıktır. Aynı şekilde Allah’ın isimlerinin her biri; yani merhametli olmak, hoşgörülü olmak, kerim olmak bir rızıktır. Allah iman edip salih amel işleyenleri bu şekilde rızıklandırmıştır.
Yâ eyyuhen nâs: “Ey insanlar!” Kad câekum burhânun min rabbikum: “Size rabbinizden bir burhan (bir delil) geldi.” Ve enzelnâ ileykum nûran mubînâ:120 “Bir de size apaçık bir nur indirdik.” Allah, kitabı için nur dedi. Evet, Allah’ın kitabı Kur’an, nurdur.
Allah bu ayette de kitap ehli olan Yahudilere, Hristiyanlara hitap ediyor. Yâ ehlel kitâb: “Ey kitap ehli!” Kad câekum resûlunâ: “And olsun ki size resulümüz geldi.” Yubeyyinu lekum kesîran mimmâ kuntum tuhfûne minel kitâb: “Kitabınızdan gizlediklerinizin birçoğunu size açıklıyor.” Ve ye’fû an kesîr: “Çoğunu da açıklamıyor.” Tevrat’ın ya da İncil’in hepsini değil bir kısım gizlediklerinizi açıklıyor, bir kısmını da açıklamıyor. Kad câekum minallâhi nûrun ve kitâbun mubîn:121 “İşte size Allah’tan apaçık bir nur ve kitap gelmiştir.” Size Kur’an ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gelmiştir.
Yehdî bihillâhu menittebea rıdvânehû subules selâm: “Allah onunla (Kur’an’la) rızasına uygun hareket edenleri selamete (selamet yoluna) hidayet eder.” Ve yuhricuhum minez zulumâti ilân nûri bi iznihî: “Onları izniyle karanlıklardan nura çıkarır.” Ve yehdîhim ilâ sırâtın mustekîm:122 “Bir de onları sırat-el mustakime (dosdoğru yola) hidayet eder.” Allah’ın kitabından, vahyinden, nurundan başka sırat-el mustakim yoktur; yani hidayet yoktur.
Kitâbun enzelnâhu ileyke: “(Bu Kur’an) Öyle bir kitaptır ki onu sana indirdik.” Li tuhricen nâse minez zulumâti ilân nûri bi izni rabbihim: “İnsanları rablerinin izniyle karanlıklardan nura çıkarır.” Bu Kur’an, Allah’ın izniyle insanları karanlıklardan nura çıkarır. İlâ sırâtıl azîzil hamîd:123 “Aziz ve hamid olanın (Allah’ın) yoluna çıkarır.” Bu kitap insanı aziz eder, hamda ve övgüye layık hale getirir.
Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Yâ eyyuhân nebiyy: “Ey (Allah’ın) nebisi (peygamberi)!” İnnâ erselnâke şâhida: “Muhakkak ki seni şahit olarak gönderdik.” Yani Allah’ın resulü olarak gönderdik. Ve mubeşşira: “Müjdeci olarak (gönderdik).” Ve nezîra: “Bir de uyarıcı (inzar eden olarak gönderdik).” Ve dâiyen ilâllâhi bi iznihî ve sirâcen munîra:124 “Hem de Allah’ın izniyle bir davetçi ve nur saçan bir kandil olarak (seni gönderdik).”
Yâ eyyuhâllezîne âmenuttekullâhe ve âminû bi resûlihî: “Ey iman edenler (iman ettiğini iddia edenler)! Allah’a karşı takva sahibi olun (sorumluluğunuzu kabul edin) ve (Allah’a) resulüne iman edin.” Yu’tikum kifleyni min rahmetihî: “Size rahmetinden iki kat versin.” Ve yec’al lekum nûra: “(Allah) Sizin için nur versin.” İman edin ki Allah size nur versin. Temşûne bihî: “Onunla yürürsünüz.” Allah’ın size verdiği nurla Allah yolunda yürür, önünüzü görür, doğruyu, yanlışı, hakkı, imanı, batılı görürsünüz. Bununla beraber onunla Allah’a yaklaşmak için Allah yolunda yürürsünüz. Ve yağfir lekum: “Bir de (Allah bununla) sizi mağfiret eder. Vallâhu ğafûrun rahîm:125 “Allah ğafur ve rahimdir.”
Yevme terâl mu’minîne vel mu’minat: “O gün (Kıyamet günü) görürsün ki mü’min erkekler ve mü’min kadınların.” Yes’â nûruhum beyne eydîhim ve bi eymânihim: “Önlerinden ve sağlarından nurlarının koştuğunu (sa’y ettiğini görürsün).” Buşrâkumul yevm: “O gün onlara (o nur sahiplerine) müjdeler vardır.” Cennâtun tecrî min tehtihâl enhâru hâlidîne fîhâ: “Onlara altlarından ırmaklar akan cennetler vardır. Onlar orada ebediyen kalırlar.” Zâlike huvel fevzul azîm:126 “İşte, büyük kurtuluş (büyük saadet) budur.” Birinin nuru önünden ve sağından koşuyorsa o saadete ermiştir. Unutmamamız lazım ki nuru burada kazananların orada da nuru vardır. Yoksa dünyadayken nur kazanamayanların ahirette de nuru olmaz.
Yevme yekûlul munâfikûne vel munâfikât: “O gün münafık erkekler ve münafık kadınlar diyecekler ki.” Lillezîne âmenunzurûnâ naktebis min nûrikum: “İman edenlere: Biraz bize de bakın, biz de sizin nurunuzdan alalım (diyecekler).” Kîle: “(Onlara) Denilir ki.” İrciû verâekum: “Geri dönün.” Onlara “bu nur dünyada vardır, nur almak istiyorsanız geri dönün dünyadan alın, burada nur yoktur” denilir. Fel temisû nûrâ: “Gidin orda nuru kazanın.” Fe duribe beynehum bi sûrin lehû bâbun, bâtınuhû fîhir rahmetu ve zâhiruhu min kibelihil azâb:127 “Aralarına kapılı bir sur çekilir, onun içinde rahmet, dışında ise azap vardır.” O surun dışında kalanlar azapta kalır, içerde kalanlar ise rahmetin içine girip mağfirete erer. Bu dünyada da böyledir.
Allah iman edenlere hitap ediyor. Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (İman ettiğini iddia edenler)!” Tûbû ilallâhi tevbeten nasûhâ: “Allah’a nasuh bir tövbe ile tövbe edin.” Allah’a öyle bir tövbe edin ki Allah günahlarınızı, gönlünüzdeki günahın hatırasını dahi silsin. Asâ rabbukum en yukeffire ankum seyyiâtikum: “(Böyle yaparsanız) Rabbinizin, günahlarınızı inkâr edeceğini umabilirsiniz.” Böyle bir tövbe ederseniz Allah “kulum bu günahı işlemedi” diyecek. Nasuh tövbesi yaparsanız bunu bekleyin. Ve yudhilekum cennâtin tecrî min tahtihâl enhâr: “(Allah) Sizi altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacak.” Yevme lâ yuhzillâhun nebiyye vellezîne âmenû meah: “O gün (Kıyamet günü) Allah, peygamberlerini ve onunla beraber iman edenleri utandırmayacak.” Nûruhum yes’â beyne eydîhim ve bi eymânihim: “(O gün) Onların nurları önlerinden ve sağlarından onları aydınlatır (sa’y eder) koşar.” Yekûlûne: “Derler ki.” Rabbenâ etmim lenâ nûranâ: “Rabbimiz bizim için nurumuzu tamamla.” Onların duaları budur. Vâğfir lenâ: “Bizi mağfiret et.” Karanlıkta kalan tarafımızı da nurlandır, bunun için de bizi mağfiret et, derler. Kişinin kalan günahları mağfirete ererse o zaman karanlıkta kalan tarafı da nurlanır. İnneke alâ kulli şey’in kadîr:128 “Muhakkak ki sen her şeye kadirsin.” Mü’minler; “ya rabbi! Sen günahımızı sevaba, karanlığımızı nura çevirmeye kadirsin, nurumuzu bizim için tamamla” diye dua ederler. Diğerlerinin ise nurları yoktur!
Vellezîne âmenû billâhi ve rusulihî: “O kimseler ki Allah’a ve resulüne iman ettiler.” Ulâike humus sıddîkûn: “Sadık olanlar onlardır.” Veş şuhedâu inde rabbihim: “Onlar rablerinin katında şahittirler (şehittirler).” Şehit olanlar sadık olanlardır, sadık olanlar da Allah’a ve resulüne gerçekten iman edenlerdir. Lehum ecruhum ve nûruhum: “Onlar için onların ecirleri ve nurları vardır.” Onlar için nur vardır. Vellezîne keferû ve kezzebû bi âyâtinâ: “O kimseler ki kâfir oldular (inkâr ettiler) ve ayetlerimizi yalanladılar.” Biz inanıyoruz dediler; ama gereğini yapmadılar. Ulâike ashâbul cahîm:129 “Onlar da ateş ehlidirler.” Onlar cehennemin ehlidirler.
E ve men kâne meyten fe ahyeynâhu: “Ölü iken dirilttiğimiz kimse.” Yani hidayete erdirdiğimiz kimse. Biri hidayette değilse zahiri olarak diri olsa bile manevi olarak ölüdür, Allah da ona hidayeti verince manevi olarak dirilir. Ve cealnâ lehu nûran yemşî bihî fin nâs: “Bir de insanlar arasında onunla yürümesi için kendisine nur verdiğimiz (ayetlerimizi verdiğimiz kimse).” Ke men meseluhû fiz zulumâti leyse bi hâricin minhâ: “Karanlıklar içinde kalıp çıkmayan kimse gibi olur mu!” Allah’ın ayetlerini öğrenip insanlar arasında Allah’ın nuruyla nurlanan ve hayatı Allah’ın sevdiği, razı olduğu gibi yaşayan biri ile karanlıklar içinde kalan biri aynı olur mu, bu ikisi bir olur mu! Kezâlike zuyyine lil kâfirîne mâ kânû ya’melûn:130 “Ama kâfirlere amelleri süslü gösterilmiştir.” Kâfirlere amelleri süslü görünür. Yani doğru yaptıklarını zannederler.
Ve cealel kamere fîhinne nûra: “(Allah) Onlar içinde Ay’ı nur kılmış.” Ve cealeş şemse sirâcâ:131 “Güneş’i de lamba kılmıştır.”
Ve mâ yestevil a’mâ vel bâsîr: “Hiç görenle görmeyen bir olur mu!” Ve lâz zulumâtu ve lân nûr: “Ya da karanlıklarla nur (bir olur mu)!” Bunlar eşit midir! Ve lâz zillu ve lâl harûr: “Gölge ile sıcaklık (bir olur mu)!” Ve mâ yestevîl ahyâu ve lâl emvât: “Hiç ölülerle diriler bir olur mu!” İnnallâhe yusmiu men yeşâ’: “Muhakkak ki Allah dilediğine işittirir.” Allah dilediğine vahyini işittirir. Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Ve mâ ente bi musmiin men fîl kubûr:132 “Ama sen kabirdekilere (ölülere) işittiremezsin.” Allah, vahyine iman edip nuruyla nurlanan kimseler ile karanlıkta kalan kimselerin bir olmadığını ölü ile diriyi, kör ile göreni, gölge ile sıcaklığı misal vererek beyan etti.
İn ente illâ nezîr: “Sen ancak bir uyarıcısın.” İnnâ erselnâke bil hak: “Muhakkak ki biz seni hak ile gönderdik.” Beşîran ve nezîra: “Müjdeci ve uyarıcı olarak (gönderdik).” Ve in min ummetin illâ halâ fîhâ nezîr:133 “Hiçbir ümmet yoktur ki içlerinde bir nezir (bir uyarıcı) geçmemiş olsun.” Bir müjdeci ve uyarıcı ile karşı karşıya gelmeyen hiç kimse yoktur. Bunu Allah söylüyor.
Allâhillezî lehû mâ fis semâvâti ve mâ fil ard: “Allah odur ki göklerde ve yerde her ne varsa hepsi onundur.” Ve veylun lil kâfirîne min azâbin şedîd:134 “O şiddetli azaptan dolayı kâfirlerin vay haline!”
Ellezîne yestehibbûnel hayâted dunyâ alâl ahirah: “Onlar ahirete karşılık dünya hayatını severler.” Onlar dünyayı ahiretten daha çok severler. Allah, kâfirleri anlatıyor. Ve yesuddûne an sebîlillâh: “Bir de Allah yolundan alıkoyarlar (Allah yoluna set olurlar).” Ve yebğûnehâ ivecâ: “Onu (Allah’ın yolunu) eğri göstermeye çalışırlar.” Ulâike fî dalâlin baîd:135 “Onlar apaçık uzak bir delalettedirler.” Demek ki delaletin de uzağı varmış!
Ve mâ erselnâ min resûlin illâ bi lisâni kavmihî: “Muhakkak ki biz her resulü mutlaka kavminin lisanı ile göndermişizdir.” Onların dilini konuşan birini göndermişizdir. Li yubeyyine lehum: “Onlara beyan etsin diye.” Dillerini konuşmazsa onlara beyan edemez! Ayetleri beyan edip açıklasın diye onların dilini konuşan resuller göndermişizdir, buyurdu Allah. Fe yudillullâhu men yeşâ’: “Bununla beraber Allah dilediğini delalette bırakır.” Hidayeti istemeyenler Allah’ın resulüyle beraber olsa da delalette kalır. Ve yehdî men yeşâ’: “Ve dilediğini de hidayete erdirir.” Kim de hidayeti dilerse Allah onu hidayete erdirir. Resulümüzü kabul ederlerse hidayete ererler, kabul etmezlerse delalette kalırlar. Ve huvel azîzul hakîm:136 “Allah aziz ve hakimdir.” Allah hakimdir, böyle yapıyorsa mutlaka bir muradı vardır. Bütün izzet, şeref, güç, kuvvet, kudret Allah’a aittir.
Evet, hep beraber Allah’ın En Nur ismini anlamaya, rabbimizi Nur isminden tanımaya ve rabbimizin nur derken neyi kastettiğini, bununla beraber rabbimizin nuruyla nasıl nurlanacağımızı ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalıştık.
Allah hepimizi Nur ismine iman edenlerden eylesin inşallah! Allah bizi misalini verdiği, nurunun tecelli ettiği kullarıyla beraber eylesin inşallah! Allah bizi nurunun tecelli ettiği, nurunun yücelttiği evlerde eylesin inşallah! Allah bizi hiçbir ticaretin, alışverişin kendisini Allah’ın zikrinden alıkoymadığı kullarından ve sabah akşam rabbini tesbih edenlerden eylesin inşallah! Allah bizi ismini zikretmesine, hatırlatmasına, anlatmasına müsaade ettiği kullarından eylesin, bizi onlarla beraber eylesin, onlara yardımcı olanlardan eylesin inşallah! Allah nurumuzu tamamlasın ve güzelliğiyle güzelleştirip bizi nurlandırsın inşallah! Allah her bir isminin nurunun gönlümüze tecelli etmesini bizlere ikram etsin inşallah! Kıyamet günü nurumuz önümüzden ve sağımızdan bizleri aydınlatsın inşallah! Allah bizi nuruyla, nur olan ayetleriyle, vahyiyle, nur olan resulüyle beraber eylesin inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
