close

EŞ ŞAKİR

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın güzel isimlerini anlamaya ve rabbimizi El Esmau’l Husna’sından tanımaya çalışıyoruz. Geçen sohbetimizde El Vasi’ ismini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın Eş Şakir ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Allah’ın Şakir ismi bir de Şekur ismi vardır. Şekur; şükredilmeye layık olan, şükrü hak eden demektir. Şakir ise şükreden manasına gelir. Evet, Allah bir de şükreder; yani teşekkür eder, aynı zamanda kullarını teşekkür edecek hale getirip kullarına teşekkür etme nimetini ihsan eder, ikram eder.

Hamd, şükrü de içine alır. “El hamdu lillâhi rabbil âlemîn” dediğimizde aynı zamanda şükretmiş, şakirlerden, şükredenlerden olmuş oluruz.

İster hamd etmek, ister şükretmek olsun, ister Allah’ı tesbih etmek isterse de takdis etmek olsun bunların hepsi Allah’ı sevmekle, imanla ilgilidir. İnsanın Allah’a hamdı, şükrü, tesbihi, takdisi sadece imanı kadardır; yani, Allah’ı sevdiği kadarıyladır. İmanı Allah’ı sevmek olarak anladıysak Allah’ın isimlerini anlarız; yani rabbimizi tanır, rabbimizin bizden ne istediğini anlarız. Böyle olmazsa kendi kendimize hayal kurarız; yani ibadetimizi yapar, yanlış yapmamaya çalışırız sonra da cennete gideriz diye hayal kurarız.

Allah, kulundan her bir nimete karşılık kendisine şükretmesini, teşekkür etmesini ister. Allah ayet-i kerimede; “Allah’ın nimetlerini toptan saymaya kalkışsanız da sayamazsınız”722 buyurmuştur. Yani Allah size o kadar çok nimet ihsan etmiş ki değil tek tek toptan saymaya kalkışsanız dahi size verdiği nimetlerin sayısını bitiremezsiniz. Bu durumda her bir nimete teşekkür etmemiz gerekir. Nimete teşekkür ettiğimizde, şükrettiğimizde o nimetin hakkını ödemiş oluruz.

Şükür, nimetin cinsiyle yapılmalıdır. Mesela; Allah zahiri olarak insana göz ve kulak vermiştir. O halde bunların şükrünü yapmak için insanın gözüyle Allah’ın emrettiği gibi hikmetle bakması, ayetleri okuyup anlamaya çalışması, kulağıyla da Allah’ın ayetlerini dinlemesi gerekir. Allah bir de insana akıl vermiştir. Aklın şükrünü yapmak için insanın olaylar karşısında Allah’ın emrettiği, bakmasını istediği gibi bakması, aklı ve iradesiyle anlamaya çalışarak hüküm vermesi, karar vermesi; yani Allah’a gitme kararı vermesi gerekir. Aynı şekilde Allah manevi olarak insana kendi ruhundan nefhetmiş, gönül vermiş, iman vermiş, aşk vermiş, muhabbet vermiş, hidayet vermiştir ki insanın bunların her biri için şükrünü eda etmesi; yani gerektiği gibi yapmaya çalışıp Allah’a teşekkür etmesi gerekir.

Ayetleri okurken Allah’ın şükretmeyenler için “nankör” dediğini, “kâfir” dediğini, “onlar Allah’a şirk koşuyor” buyurduğunu hep beraber görecek, anlayacağız inşallah.

Evet, Allah şakir ve âlimdir; yani Allah teşekkür eder ve kime teşekkür edeceğini en iyi bilendir. Allah âlim olduğu için teşekkürü hak edenleri bilendir ve şakirleri, şükredenleri yaptıklarıyla mükâfatlandırır, onlara şükrün karşılığını verir. Onları hamde, övgüye, şükre layık kılar.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz şükürle ilgili olarak “nimete vesile olana teşekkür etmeyen Allah’a şükretmiş olmaz”723 buyurmuştur. Bu yüzden hiç kimse “nimeti Allah göndermiş o halde vesilesi önemli değildir” diyemez. Kulun önce nimete vesile olana teşekkür etmesi gerekir; çünkü Allah’ın Şakir ismi o kul üzerinde tecelli etmiştir. Dolayısıyla biri nimete vesile olana teşekkür ettiğinde aslında Allah’ın Şakir ismine şükretmiş, teşekkür etmiş olur. Bu yüzden kul önce nimete vesile olana teşekkür etmeli sonra Allah’a şükretmelidir.

İsterseniz şimdi de Allah’ın Eş Şakir ismi ile ilgili ayetleri hep beraber okuyalım. Öyle ki rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanıyıp anlayabilelim inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Mâ yef’alullâhu bi azâbikum: “Allah size neden azap etsin!” Allah size ne diye azap etsin. Allah size azap ederse bir şey mi kazanır! İn şekertum ve âmentum: “Eğer şükreder ve iman ederseniz.” Azap görüyorsanız şükretmediğiniz ve iman etmediğiniz içindir. Allah “şükreder ve iman ederseniz” deyip şükrü imandan önce zikretti. Demek ki şükür imandan önce geliyormuş! O halde şükretmeyen birinin imanı olmaz. Kul şükrettiği için imana sahiptir. Nasıl ki birine teşekkür ettiğimizde yaptığı şey bize fayda verdiği için, yaptığını beğendiğimiz, sevdiğimiz için teşekkür ediyorsak aynı şekilde Allah’a teşekkür ettiğimizde de bize olan muamelesini beğendiğimiz, sevdiğimiz ve ikramının bize fayda verdiğini bildiğimiz için teşekkür ederiz. Allah’a teşekkür ettiğimizde Allah’ın bizim için yaptığını beğenmiş, sevmiş oluruz; yani Allah’ı sevmiş ona iman etmiş oluruz. Bu yüzden önce şükür sonra iman gelir. Kulun önce şükretmesi lazım ki iman edebilsin, şükretmiyorsa o kulun imanı olmaz.

“Allah güzel yaptı, güzel yapıyor” demeyenler Allah’ı sevemez. Allah’ın yaptığını beğenmeyenler Allah’ı nasıl sevsin! Zaten insanın iman etmemesinin sebebi şükretmemesinden dolayıdır. İnsan, Allah’ın kendisine ihsan ettiği nimetleri görmezden gelip inkâr ettiği, yok saydığı; yani küfrettiği için iman etmez.

Şükürle küfür birbirinin tersidir, zıddıdır. Biri şükretmiyorsa nimeti örtmüş olur; yani kâfir olur. Aynı şekilde hakikati örter, kâfir olur. Allah’ın ihsanını, ikramını örter, sanki Allah ikram etmemiş gibi düşünür ve kâfir olur.

Ve kânallâhu şâkiran alîmâ:724 “Muhakkak ki Allah şükredenleri en iyi bilendir.” Allah şükredenleri en iyi bilendir, şükredenlere imanı verendir, ikram edendir, şükredeni sevendir, dolayısıyla sevgisiyle tecelli edip imanı verendir. Bu yüzden birinin imanı kemale ermemişse ve Allah’a olan sevgisinin azlığından şikâyet ediyorsa şükrüne, daha doğrusu şükürsüzlüğüne bakmalıdır.

İnnes safâ vel mervete min şeâirillâh: “Safa ile Merve Allah’ın şeairindendir.” Yani sembollerindendir. Safa ile Merve; Hz. Hacer (r.a.) annemizin Hz. İsmail (a.s.)’a su ararken gidip geldiği iki tepenin arasıdır. Fe men haccel beyte evı’temera: “Kim haccederse ya da umre yaparsa.” Fe lâ cunâha aleyhi en yettavvefe bi himâ: “Bunları tavaf etmesinde (ikisinin arasında gidip gelmesinde) onun için herhangi bir günah (zorunluluk) yoktur.” Ve men tetavvaa hayra: “Her kim ki isteyerek, severek bir hayır (bir güzellik) yaparsa.” Fe innallâhe şâkirun alîm:725 “Muhakkak ki Allah şakir ve âlimdir.”

Allah teşekkür eder ve kime teşekkür edeceğini de en iyi bilendir. Kim teşekküre layıksa Allah ona teşekkür eder. Neyin karşılığında? -Tabi ki isteyerek, severek Allah’ın rızasını kazanmak için güzellik yapmanın karşılığında teşekkür eder. Bunlar namaz kılmak, oruç tutmak, haccetmek değil farzların dışındaki güzelliklerdir. Bu yüzden isteyerek, severek Allah’ın rızasını kazanmak için bir güzellik, bir hayır yapanlar teşekküre layık bir iş yapmıştır, dolayısıyla Allah onlara karşı şakirdir; yani Allah onlara teşekkür eder.

Allah’ın, Şakir ismini Safa - Merve ile ilgili olan ayette zikretmesinin hikmeti nedir?

Hz. Hacer (r.a.) annemiz, Hz. İsmail (a.s.)’ın susuzluktan ölmemesi için “acaba bir kervan buradan geçer de su bulabilir miyim” diye iki tepe arasında koşuşturmuştu. Vardığı tepede kervan göremeyince tekrar diğer tepeye doğru koşmuş böylelikle Safa ile Merve arasında gidip gelmişti. Bunu Hz. İsmail (a.s.) susuzluktan ölmesin diye ona su bulmak için yapmıştı.

Aynı şekilde herkesin bir İsmail’i vardır. Allah’ın, kuluna nefhettiği ruh insanın en sevdiğidir, İsmail’idir; yani canıdır, ruhudur, nefsi değil hakikatidir. Bu durumda insanın da kendi hakikati ölmesin, helak olmasın diye koşması; yani İbadet etmesi, Allah’a âbd olması, kulluk yapması gerekir. Kul hayırdan yana her ne yaparsa yapsın manevi tarafını büyütür, güçlendirir ve Allah’a yaklaşır. Bunun için kulun Hz. Hacer (r.a.) annemizin yaptığı gibi koşup koşuşturması gerekir.

Kim manevi tarafını büyütmek, kemale erdirip Allah’a yakın olmak ve Hz. İnsan olmak için koşup koşuşturursa teşekküre layık bir iş yapmış olur ve Allah ona teşekkür eder, onu şükredenlerden yapar, istediğini ona ihsan eder, ikram eder.

Hz. Hacer (r.a.) sonuçta suyu nasıl bulmuştu?

Hz. İsmail (a.s.) ayağını yere vurmuş oradan zemzem suyu fışkırmıştı. Bu; Allah, nimeti ayağına getirdi demektir. Bu yüzden biri kendi manevi tarafını büyütmek, kemale erdirmek için koşturursa Allah kurtuluşu onun ayağına getirir.

Ve mâ muhammedun illâ resûl: “Muhammed ancak (Allah’ın) resulüdür.” Kad halet min kablihir rusûl: “Ondan önce de resuller gelip geçmiştir.” E fein mâte ev kutil: “Şimdi o ölür veya öldürülürse.” Enkalebtum alâ a’kâbikum: “Siz ayaklarınızın (ökçelerinizin) üzerine gerisin geri mi döneceksiniz?” Yani o ölürse Allah’tan, İslam’dan yüz mü çevireceksiniz? Ve men yenkalib alâ akıbeyh: “Her kim ki ökçesi üzerine geri dönerse.” Fe len yadurrallâhe şey’â: “Allah’a hiçbir şeyde zarar veremez.” Ve se yeczîllâhuş şâkirîn:726 “Allah şükredenleri mükâfatlandırır.”

“Senin rabbin benim, sen peygamberle beraber olsan bile o da senin gibi bir beşerdir, Allah’ın resulüdür. Ondan önce de resuller gelip geçmiştir. Şimdi o ölür veya öldürülürse siz geri mi döneceksiniz; yani gönlünü bana tut, benimle ol, senin rabbin benim. O, peygamber de olsa onun ölümlü olduğunu unutma, senin benimle olman gerekir” buyurdu Allah.

Ve mâ kâne li nefsin en temûte illâ bi iznillâh: “Hiçbir nefis yoktur ki ölümü Allah’ın izniyle olmasın.” Allah dilemedikçe hiç kimse ölmez. Hangi şekilde ölürse ölsün bu böyledir. Kitâben mueccelâ: “(O) Kitapta yazılıdır.” Herkesin eceli kitapta yazılıdır. Ve men yurid sevâbed dunyâ nu’tihî minhâ: “Kim dünyanın sevabını (ödülünü, nimetini) isterse ona ondan veririz.” Ve men yurid sevâbel âhirati nu’tihî minhâ: “Kim de ahiretin ödülünü isterse ona da ondan veririz.” Ve se neczîş şâkirîn:727 “Şükredenleri (şakir olanları) mükâfatlandıracağız.” Şakir olanlar ahireti, Allah’ın kendisi için tercih ettiğini tercih edenlerdir. Biri dünyayı istiyorsa alacağı şey sadece dünyalıktır.

Men kâne yurîdul âcileh: “Kim acil olanı (peşin olanı, dünyayı) isterse.” Onu dilerse, irade ederse. Accelnâ lehu fîhâ mâ neşâu li men nurîdu: “Ona ondan dilediğimiz kadarıyla veririz.” O, dünyayı, peşin olanı ne kadar ister, peşinden koşarsa biz de onun dilediği ve kendi dilediğimiz kadarıyla ona ondan veririz. Li men nurîdu; dilediğimiz kadarıyla, dedi Allah. Summe cealnâ lehu cehenneme yaslâhâ: “Sonra onu cehenneme yaslarız.” Dünyayı istediği için ona dünyalıktan verir, dünyayı ondan esirgemeyiz; ama sonra onu cehenneme yaslarız. Demek ki dünyayı ahiretten daha çok isteyen birini Allah cehenneme yaslıyormuş! Mezmûmen medhûrâ:728 “Kovulmuş ve kınanmış olarak.”

Nasıl?

Allah, iblisi nasıl kovup rahmetinden mahrum ettiyse dünyayı isteyen kişiyi de o şekilde kovar ve ona “ben sana ebedi bir hayat hazırladım. Seni Hz. İnsan olasın diye dünyaya gönderdim; ama sen gittin dünyaya saplandın. Ayıp etmedin mi! Sen aklını böyle mi kullandın! Sana yazıklar olsun! Sen bana böyle mi teşekkür ettin” deyip onu kınar.

Ve men erâdel âhırah: “Her kim de ahireti dilerse (tercih ederse).” Ve seâ lehâ sa’yehâ: “Onun için gerektiği gibi (layıkıyla) sa’yederse (çalışır, koşar, koşuşturursa).” Ve huve mu’min: “Eğer o mü’minse.” Fe ulâike kâne sa’yuhum meşkûrâ:729 “İşte böylelerinin çalışmaları şükre layık olur.”

Ve huve muminun demek “eğer o mü’minse” demektir. Allah mü’min olmayı şükre layık olmak için şart koştu ve “böyleleri teşekküre layık olur. Onlara kulum, sen güzel yaptın, seni takdir ettim, yaptığını beğendim, yaptığın şükre, teşekküre layıktır derim” buyurdu. O halde imanı olmayan biri istediği kadar koştursun bu koşturması hiçbir işe yaramaz. Allah’a iman etmişse ve Allah’ı her şeyden çok seviyorsa koşuşturması teşekküre layık olur ve Allah ona teşekkür eder. Yoksa sadece cenneti istediği için koşmuşsa bu koşuşturması onun işine yaramaz, Allah ona teşekkür etmez.

Kullen numiddu hâulâi ve hâulâi min atâi rabbik: “Bunları hepsine veririz. Bu, rabbinin ihsanıdır.” İsteyene dünyayı, isteyene de ahireti veririz. Bu, rabbinin ihsanıdır. Ve mâ kâne atâu rabbike mahzûrâ:730 “Rabbinin ihsanı, ikramı kısıtlanmış değildir.”

Unzur keyfe faddalnâ ba’dahum alâ ba’d: “Bak, kimini kiminden nasıl faziletli kılmışız (nasıl üstün kılmışız)!” Dünyada herkese farklı farklı ikramlarda bulunup insanları birbirinden üstün kılmamıza bak ve ebedi hayatı bu şekilde dünyaya kıyasla anlamaya çalış. Ve lel âhıratu ekberu derecât: “Ahiretteki derecelerse en büyüktür.” En büyük dereceler, farklılıklar ahirettedir. Bunu dünyaya kıyasla anlayabilirsiniz. Ve ekberu tafdîlâ:731 “(Ahiretteki dereceler) Fazilet itibariyle de en büyüktür.”

Allah neden böyle buyurdu?

Elbette ki kazanmamız için! Bu yüzden ahirette yüksek derecelere sahip olmak, faziletli olmak istiyorsak yapmamız gereken şey bunun için gerektiği gibi çalışmaktır. Gerekeni yapar ve çalışırsak Allah ikram eder ve bizi faziletli kılar.

Lâ tec’al meallâhi ilâhen âhar: “Allah ile beraber başka ilah edinme.” Fe tak’ude mezmûmen mahzûlâ:732 “Sonra kınanmış (levmedilmiş) olarak yalnız oturup kalırsın.” Tek başına oturup kalır, rabbini kaybedersin.

Yalnız başına oturup kalmasının sebebi nedir?

İnsan, başkalarını Allah’a şirk koşunca rabbini kaybeder. Bu yüzden Allah “başkalarını Allah ile beraber ilah edinmeyin” buyurdu. Şükre, teşekküre layık olan her ne olursa olsun o mutlaka Allah’tan bize gelen ikramdır. Nimete vesile olanı görüp ona teşekkür etmek ayrı şeydir, sanki nimeti başkası vermiş gibi anlamak ve vesileyi Allah’a ortak etmek ayrı şeydir. Allah bunun şirk olduğunu buyurdu.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Biri hasta olduğunda doktora gidince doktorun yapacağı şey hastaya reçete yazıp ilaç vermektir. Bu durumda hasta “ben doktora gittim, iyileştim” derse Allah ile beraber ilah edinmiş olur. Bunun olmaması için hastanın “şifayı bana Allah verdi, doktor da buna vesile oldu” demesi gerekir. Bu yüzden insan “doktora gitmeseydim ölürdüm” ya da “falanca doktora gitmeseydi ölürdü” derse bu şirk olur; çünkü Allah ayet-i kerimede eceli takdir ettiğini ve onun bir kitapta yazılı olduğunu buyurmuştur. Her ne olursa olsun insanın önce “rabbim beni imtihana tabi tuttu, bunu yapan Allah’tır” demesi sonrasında ise vesileyi görüp gerekeni yapmaya çalışması gerekir. Bu nimet için de, musibet için de aynen geçerlidir. Bu yüzden yaşadığımız her olayda önce rabbimizi görmemiz ve “bu muameleyi bana yapan Allah’tır” dememiz gerekir. Böyle yapmaz vesileyi Allah’a ortak edersek Allah ile başka ilahlar edinir sonrasında rabbimizi kaybederiz.

Fezkurûnî ezkurkum: “Beni zikredin ki ben de sizi zikredeyim.” Veşkurû lî ve lâ tekfurûn:733 “Bana şükredin (şükrünüzü bana yapın) nankörlerden (küfredenlerden) olmayın.” Yani şükretmezsen küfretmiş, inkâr etmiş, nankörlük yapmış olursun. Şükretmek için hangi nimet gelirse gelsin “bu bana rabbimden gelmiştir” demen, uğradığın musibetler için ise “rabbim beni imtihana tabi tuttu” deyip Allah’ı zikretmen ve unutmaman gerekir. Yoksa küfredenlerden, inkâr edenlerden, nankörlerden olmuş olursun.

Allah, iblisi huzurdan kovarken iblis “ya rabbi! Bana insanların tekrar dirileceği güne kadar izin ver” dediğinde Allah iblis için “sana izin verildi” buyurmuş, bunun üzerine iblis “ben de onların önlerinden, arkalarından, sağlarından, sollarından gelip onları yoldan çıkaracağım ve sen onların çoğunu şükreder bulmayacaksın” demişti. Buna karşılık Allah “git, kim sana uyarsa seninle beraber hepinizi cehenneme dolduracağım”734 buyurdu. Yani şükretmeyenleri, senin söylediğin gibi yapanları seninle beraber cehenneme dolduracağım, buyurdu Allah.

Bu yüzden şükretmeyenin imanı olmaz. Şükretmeyenler şeytana, iblise tabi olmuştur. İblis şükretmeyenleri kendine bağlamış, ipi onların boynuna geçirmiş ve onları peşinden sürüklüyor demektir. Bunu Allah söylüyor.

Vel veznu yevme izinil hakk: “O gün (Kıyamet günü) tartı haktır.” Tartı mutlaka kurulacak. Fe men sekulet mevâzînuhu fe ulâike humul muflihûn:735 “Kimin tartısı ağır gelirse işte o kurtuluşa ermiştir (umduğuna kavuşmuştur).”

Ve men haffet mevâzînuhu fe ulâikellezîne hasirû enfusehum: “Kimin de tartısı hafif gelirse onlar da nefislerini ziyan ettiler (ziyan etmişlerdir).” Onlar nefislerini, kendilerini ziyan etmiş, kendilerini kaybetmiştir. Allah’ın kendilerine nefhettiği ruhu kaybetmişlerdir.

Mizandaki tartı kişinin amelidir. İnsanın güzel ameli imanından, gönlünden, Allah’ın kendisine nefhettiği ruhtan, dolayısıyla El Esmau’l Husna’dan tecelli eder. Bu nedenle mizana konulan El Esmau’l Husna’dır, kulun üzerinde tecelli eden Allah’ın isimleridir; çünkü ameller o isimlerden tecelli eder, dolayısıyla öz itibarıyla o odur.

Allah onların kendilerini, nefislerini ziyan etmesinin sebebini de beyan eder.

Bimâ kânû bi âyâtinâ yazlimûn:736 “Ayetlerimize zulmettiklerinden dolayı.” Ayetlerimizi karanlıkta bıraktıklarından dolayı; yani ayetlerimizi görmezden, anlamazlıktan geldiklerinden dolayı kendilerini kaybetmişler, tartıları da hafif gelmiştir.

Ve lekad mekkennâkum fîl ard: “Doğrusu biz sizi yeryüzüne yerleştirdik.” Ve cealnâ lekum fîhâ maâyiş: “Orada sizin için geçimlik vardır.” Orada nimet vardır, ikram vardır, maişet vardır. Kalîlen mâ teşkurûn:737 “Ne de az şükrediyorsunuz!”

Allah neden şükretmemiz gerektiğini beyan ediyor. Ve lekad halaknâkum: “And olsun sizi yarattık.” Summe savvernâkum: “Sonra size suret verdik (sizi tasvir ettik).” Summe kulnâ lil melâiketiscudû li âdem: “Sonra meleklere ‘Âdem’e secde edin’ dedik.” Allah bu ayette “sizi yarattık, size suret verdik” deyip bütün insanları kastettikten hemen sonra meleklere Âdem’e secde etme emrini verdiğini söyledi. Bu; her biriniz Âdem’siniz manasına gelir. Yani melekleri sadece baban Âdeme değil sana da secde ettirmişim; çünkü senin Âdem’den bir farkın yoktur. Âdem neyse sen de olsun. Fe secedû illâ iblîs: “(Melekler) Secde ettiler, iblis hariç.” Lem yekun mines sâcidîn:738 “(İblis) Secde edenlerden olmadı.” Neden? -İblisin şükrü yoktu da ondan, nankördü de ondan. İblis, Allah’ın kendisine verdiği nimetleri görmezden geldiği için nankör oldu ve secde etmedi.

Kâle mâ meneake ellâ tescude iz emertuke: “(Allah, iblise) Buyurdu ki: Ben sana emretmişken seni secde etmekten men eden nedir?” Secde etmene ne mani oldu? Kâle ene hayrun minhu: “(İblis) Dedi ki: Ben ondan daha hayırlıyım.” Halaktenî min nârin ve halaktehu min tîn:739 “Beni ateşten onu da çamurdan yarattın.” Beni ateşten yarattığın için ben ondan daha hayırlıyım. İblis, Allah’ın Hz. Âdem’e nefhettiği ruha bakmadı. Bunun yerine onun zahiri tarafına bakıp hüküm verdi. Bu yüzden “beni ateşten, onu çamurdan yarattın” deyip secde etmeyerek ilk ırkçılığı yaptı. Eğer Hz. Âdem’de Allah’ın nefhettiği ruha bakmış olsaydı ona secde ederdi; ama zahire baktığı için Allah’ın nefhettiği ruhu yok saydı.

Aynı şekilde bir insan da başka birine bakarken Allah’ın nefhettiği ruha göre bakmazsa karşısındakine zulmetmiş olur; çünkü onda Allah’ın nefhettiği ruha bakmazsa onun güzelliğini, secdeye layık olduğunu, ondaki güzelliğin Allah’a ait olduğunu görmemiş, anlamamış olur. Gözünü kapattığı için de bunu göremez.

Kâle fehbit minhâ: “(Allah) Buyurdu ki: İn oradan!” Bu, manevi bir şeydir. Fe mâ yekûnu leke en tetekebbere fîhâ: “Orası senin kibirleneceğin (yer) değildir.” Senin durduğun o mevki, makam kibirleneceğin yer değildir. Oradan in, sen oraya layık değilsin, dedi Allah. O halde kim insanlara büyüklük taslar, kibirlenirse Allah ona “in oradan” der. Biri ister ırkıyla, ister diniyle, isterse de mevkisi, makamıyla, malıyla büyüklensin bu fark etmez, her neyle insanlara büyüklük taslarsa taslasın iblisin durumuna düşer. Bu yüzden devamlı; “cehenneme gidenler mutlaka kibirlerinden dolayı cehenneme gider” diyoruz. Fahruc: “Çık oradan.” İnneke mines sâgirîn:740 “Çünkü sen küçüksün.”

Sağir demek küçük demektir; yani kibirlenmekle kendini küçülttün. Bu durumda kul mü’minlere karşı ne kadar tevazu gösterir, aşağı iner, mü’mine karşı zillet gösterirse Allah onu o kadar yüceltir. Kim de kibirlenirse küçülür ve Allah ona “in aşağı” deyip onu aşağı indirir. Allah bunları bize ibret alalım, ders çıkaralım diye anlatıyor.

Kâle enzırnî ilâ yevmi yub’asûn:741 “(İblis) Dedi ki: (İnsanların) Tekrar dirileceği güne kadar bana izin ver.”

Kâle inneke minel munzarîn:742 “(Allah) Buyurdu ki: Sana izin verildi.” Sana izni verdim. Bu iznin karşılığında ne yapacaksın? Kâle fe bimâ agveytenî: “(İblis) Dedi ki: Beni ivğaya düşürdün.” Yani düştüğüm bu tuzağa beni sen düşürdün. Le ak’udenne lehum sırâtekel mustekîm:743 “Ben de senin sırat-el mustakimin üzerinde oturacağım.” Summe le âtiyennehum min beyni eydîhim ve min halfihim: “Sonra (sırat-el mustakimde) gelenlerin önlerinden ve arkalarından geleceğim.” Ve an eymânihim ve an şemâilihim: “Onların sağlarından ve sollarından (geleceğim).” Ve lâ tecidu ekserehum şâkirîn:744 “Onların çoğunu şükreder (şakirlerden) bulmayacaksın.” Bu durumda biri Allah’a şükretmiyorsa o halde şeytan onun ya önünden, ya arkasından ya sağından ya da solundan ona gelmiştir.

Şeytanın önden, arkadan, sağdan ve soldan gelmesinin ne demek olduğunu açıklayayım.

Şeytanın önden gelmesi insanı gelecekle ilgili korkutmasıdır. Bunu yaparken insanlara “ilerde durumun kötü olur, çocuklarının geleceği iyi olmaz, hepiniz aç kalırsınız” deyip onlara gelecekle ilgili vesveseler verir ve onları fakirlikle korkutur. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “şeytan sizi fakirlikle korkutur”745 buyurmuştur. Şeytanın gelecekle ilgili korkuttuğu biri Allah’a olan güvenini kaybeder, dolayısıyla şükretmez. Şeytanın amacı da zaten insanın şükretmemesidir. Şeytanın, insana şükretmemesi için önden gelmesi böyledir.

Arkadan gelmesi ise insanı geçmişinde yaptığı şeylerle korkutmasıdır. Bunu yaparken insana “sen geçmişte şöyle yanlışlar, böyle kötülükler yaptın bu yüzden sen bu yolu gidemezsin. Allah’a vasıl olamaz, kul olamazsın. Sen zaten cehennemliksin, bu kadar suçla Allah seni nasıl affeder” deyip geçmişiyle ilgili olarak insana vesvese verir. İnsan da bu vesveselere takıldığında şükrünü kaybeder.

Şeytanın insanlara önden ve arkadan gelmesinin ne demek olduğunu anladık. Bir de insanın sağından ve solundan gelmesi vardır.

Şeytan, birinin sol tarafından geldiğinde onun işlediği veya işleyebileceği günahları onun önüne koyar ve “Allah yoluna girip böyle devam edersen dünyayı, nefsinin isteklerini, arzusunu kaybedersin, bir daha bunları yapamazsın” der ve onu dünyayı kaybetmekle korkutur.

Şeytanın sağdan gelmesi ise bambaşka bir şekildedir. Sağdan gelip hile yaparken insana “sen zaten cennetliksin, ibadetini yapıyor, kimsenin hakkını yemiyorsun sen de cennete gitmesen kim cennete gidecek” deyip insanı kibirlendirir ve yoldan çıkarır. Böylelikle kul artık kendini diğer insanlardan üstün görmeye başlar.

Şeytanın önden, arkadan, sağdan, soldan gelmesi böyledir. Bunları anlaşılsın diye özet olarak kısaca söyledim. Bununla beraber şeytanın bin türlü hilesi vardır. Bu hileleri yapmasındaki amacı ise ayet-i kerimede Allah’ın bize haber verdiği gibi insanı şükürsüz yapmaktır. Bu yüzden biri şükürsüzse şeytan ona musallat olduğu, hile yaptığı içindir.

Evet, ayet devam ediyor. Kâlehruc minhâ mez’ûmen medhûrâ: “(Allah, iblise) Buyurdu ki: Kınanmış ve kovulmuş olarak oradan çık!” Le men tebiake minhum: “Onlardan kim sana tabi olursa (sana uyar, seni dinlerse).” Le emleenne cehenneme minkum ecmaîn:746 “Hepinizi cehenneme dolduracağım.” Seni ve sana uyan herkesi cehenneme dolduracağım. Şeytanın amacı insanı şükürsüz yapmaktı. Bu durumda şükretmeyenler şeytana uymuş ve cehennemlik olmuş demektir. O halde acaba şükrediyor muyuz diye kendimize bakmamız gerekir.

Şükürsüzlükle ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den bir örnek vereyim.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Miraç Gecesi’nde cehenneme uğradığımda cehennemdeki çoğu kimselerin kadın olduğunu gördüm. Sonra Cebrail kardeşime kadınların sayıca neden çok olduğunu sordum. O da bana kadınların küfrettikleri için daha çok olduğunu söyledi” buyurur.

Sohbeti dinleyen Hz. Aişe (r.a.) annemiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ya Resulullah! Kadınlar nasıl küfrediyor; yani durup küfür mü ediyorlar” diye sorar.

Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

- “Hayır, öyle değil! Kocaları onlara ikramda bulunup onları yedirir, içirir, giydirir sonra kocalarının işleri ters gittiğinde herhangi bir şekilde nimet eksik kaldığında veya kocaları bir yanlış yaptığında bu defa o ana kadar kendilerine ikram eden kocalarına ‘senden ne hayır gördüm’ derler. Böyle söylediklerinde ise küfretmiş olurlar”747 diye cevap verir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in küfreden kadınları anlatırken kullandığı kelime “senden ne hayır gördüm” kelimesidir. Küfretmek nankörlük yapmak demektir. Kadın böyle söylerken kocasının o ana kadar yaptığı bütün iyiliği, güzelliği yok saymış olur. Bu haldeki biri şükürsüz biridir, şeytana, iblise tabi olmuş biridir; çünkü şakir olmadığı, şükür ehli olmadığı için nankörlük yapmıştır. Aynı şekilde Allah’a karşı da nankördür.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “nimete vesile olana teşekkür etmeyen Allah’a şükretmiş olmaz”748 buyurdu. Bilmemiz lazım ki insanlara karşı nankör olan biri Allah’a karşı da nankördür. İnsanlara karşı nankör olan, güzellik karşısında teşekkür etmeyen biri kendisi hakkında “o güzel bir kuldur, ibadetini yapıyor” dememizle güzel bir kul olmaz. O, şeytana tabi olmuş, ibadetini de şeytana yapıyor; ama bundan haberi yoktur. Bu yüzden nankörlük yapıp şükretmeyenler Allah’ın ayet-i kerimede iblise “seni ve sana uyanları cehenneme dolduracağım” buyurduğu gibi cehennemi boylar.

Allah bir kulu hesaba çektiğinde günahlarını mizanın bir kefesine sevaplarını diğer kefesine koyar ve sevapları ağır gelirse onu iyilerden sayıp ebedi cennete gönderir. Öyle değil mi! O halde bir insanın halinin, hareketinin, tavrının yarısı güzel, yarısı kötüyse onu iyilerden saymamız gerekir. Allah’ın nazarıyla nazar edersek bu böyledir.

Bir de Allah, kulun yaptığı iyiliğe, hayır ve güzelliğe bire en az on, günaha da bire bir verdiği için birinin on tane günahı, sadece bir tane sevabı varsa bile bu durumda sevabı ile günahı birbirine denk olur, dolayısıyla o yine güzeldir, cennetlik demektir. İnsana bakarken Allah’a göre hesap görmemiz gerekir; yani birinde bir tane güzellik on tane yanlış varsa o bir güzelliğini görüp onu sevmemiz ve ona “güzel” dememiz gerekir.

İblis ise insana bunun tam tersini yaptırır. Birinin on tane güzel tarafı, bir tane de yanlış tarafı varsa o bir yanlışı öne koyup “bu adam kötü bir adamdır” dedirtir. Neden? -İnsan, insanı düşman olarak görsün, nefret etsin, nefret etsin de şeytanı, asıl düşmanını unutsun, öyle ki onunla uğraşmasın, tehlikeyi görmesin, şeytan ona sağdan, soldan, önden ve arkadan gelip onu yoldan çıkarmaya çalışırken bunun farkına varmasın diye böyle yapar. Bu yüzden insanlarla uğraşanlar, insanı düşman görenler asıl düşmanı unutmuştur.

Hel etâ alâl insâni hînun mined dehr: “İnsanın üzerinden öyle bir zaman geçti ki.” Lem yekun şey’en mezkûrâ:749 “O daha önce (ismi) anılan (herhangi bir kıymeti, değeri olan) bir şey değildi.” İnnâ halaknâl insâne min nutfetin emşâc: “Muhakkak ki biz insanı karışık bir nutfeden yarattık.” İnsanın daha önce anılmayan tarafı; karışık olan o nutfeydi, iki damla suydu. Allah bu ayette insanı yaratma sebebini beyan ediyor. Nebtelîhi fe cealnâhu semîan basîrâ:750 “Onu imtihana tabi tutmak için onu gören ve işiten kıldık.” Ona gözler ve kulaklar verdik. Bu, zahiri değil manevi bir görme, işitmedir; yani kul, hakkı görebilmeli, işitebilmelidir.

İnnâ hedeynâhus sebîl: “Muhakkak ki biz ona yolu gösterdik.” İmmâ şâkiran ve immâ kefûrâ:751 “İster şakir olsun (şükredici olsun) isterse kâfir olsun.” Biz insana işitmeyi ve görmeyi ikram ettik bir de ona yolu, hidayeti gösterdik artık tercih onundur. Şükrederse Allah’ın hidayetine tabi olur, şükretmezse kâfir olur, hakikati örtmüş olur. Tercih onundur, ister şakir, ister kâfir olur. Demek ki şakir olmayanlar, şükretmeyenler kâfir oluyormuş!

Ve inne rabbeke le zû fadlın alân nâs: “Muhakkak ki senin rabbinin fazlı (ikramı, ihsanı) insanın üzerinde gerçekten (büyük olmuştur).” Ve lâkinne ekserehum lâ yeşkurûn:752 “Ama onların çoğu (insanların çoğu) şükretmez.” Çoğunluk şükretmiyormuş!

Kul huvellezî enşeekum ve ceale lekumus sem’a vel ebsâra vel ef’ideh: “De ki: Sizi yaratan, size gözler, kulaklar, gönüller veren odur.” Kalîlen mâ teşkurûn:753 “Ne de az şükrediyorsunuz!” Yani gözüne, gönlüne, kulağına şükredip bunların hakkını vermen gerekir. Eğer gözün hakkı ve hakikati görmüyor, kulağın hakikati işitmiyor, gönlün hakikati anlamıyorsa şükretmiş olmazsın.

İnne ibrâhîme kâne ummeten kâniten lillâhi hanîfâ: “Muhakkak ki İbrahim Allah’a yönelen (itaat eden) hanif olan bir ümmetti (bir imam, önder, rehberdi).” Hz. İbrahim (a.s.) hanifti; yani Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayan biriydi. Ve lem yeku minel muşrikîn:754 “Ve o müşriklerden değildi.” O, Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmazdı. Şâkiran li en’umihî: “Onun (Allah’ın) nimetlerine şükrederdi.” Allah’ın nimetlerine karşı şakirdi. İctebâhu: “Biz de onu seçtik.” Ve hudâhu ilâ sırâtın mustekîm:755 “Onu sırat-el mustakime (dosdoğru yola) hidayet ettik.” Neden? -Çünkü Allah’ın nimetlerine karşı şakirdi, şükrediciydi.

Ve âteynâhu fîd dunyâ haseneh: “Ona dünyada güzellik verdik.” Ve innehu fîl âhırati le mines sâlihîn:756 “O, ahirette de salihlerdendir.”

Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Summe evhaynâ ileyke: “Sonra sana vahyettik.” Enittebi’ millete ibrâhîme hanîfâ: “Hanif olan İbrahim’in milletine uy (tabi ol).” Ve mâ kâne minel muşrikîn:757 “O, müşriklerden değildi.” Sen de Allah’a hiçbir şeyi şirk koşma.

Allah bu hitabı da bütün insanlara yapıyor. Zurriyyete men hamelnâ mea nûh: “Nuh’la beraber taşıdığımız zürriyet sizsiniz.” Siz Nuh’la beraber taşıdıklarımızın zürriyetisiniz; yani Hz. Nuh (a.s.) ile beraber olanlar sizin atalarınızdır. İnnehu kâne abden şekûrâ:758 “Muhakkak ki o, şükreden bir kuldu.” Hz. Nuh (a.s.) şükreden bir kuldu, onunla beraber olanlar da şükreden kullardı. Bu ayet; sizin babanız, atanız şükreden bir kuldu, siz de onun zürriyetindensiniz. Bu yüzden siz de şükredin manasına gelir.

Allahu hâliku kulli şey’: “Allah her şeyi yaratandır.” Ve huve alâ kulli şey’in vekîl:759 “Ve o her şey üzerinde vekildir.” Lehu makâlîdus semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerin anahtarı onundur.” Vellezîne keferû bi âyâtillâh: “O kimseler ki Allah’ın ayetlerini inkâr ederler.” Ulâike humul hâsirûn:760 “Onlar hüsrana uğrayanlardır.” Kul e fe gayrallâhi te’murûnnî a’budu eyyuhâl câhilûn:761 “De ki: Ey cahiller! Şimdi siz bana Allah’tan başkasına âbd olmamı mı emrediyorsunuz (istiyorsunuz)?” Demek ki insan, Allah’a şükretmeyince başkasına âbd oluyormuş!

Ve lekad ûhıye ileyke ve ilâllezîne min kablike: “Muhakkak ki sana da senden öncekilere de şöyle vahyettik.” Le in eşrakte: “Eğer şirk koşarsan.” Le yahbetanne ameluke: “Amelin boşa gider.” Amelin her ne olursa olsun şirk koştuğunda boşa gider. Ve le tekûnenne minel hâsirîn:762 “Hüsrana uğrayanlardan olursun.”

Allah’a nasıl şirk koşulur?

Biri ister nimet, ister musibet olsun her şeyi Allah’tan bilmez, başına gelenleri başkasına bağlar ve onları Allah ile beraber görmezse Allah’a şirk koşmuş olur, böylelikle ameli boşa gider. Birinin imanı yoksa ameli de boşa gitti demektir. Bunu Allah söylüyor. “Sana senden öncekilere vahyettiğimizi söylüyoruz; yani benim sözüm değişmez” buyurdu Allah.

Belillâhe fa’bud ve kun mineş şâkirîn:763 “Sadece Allah’a âbd ol ve şükredenlerden ol!” Müşrik olmamak, Allah’a şirk koşmamak için sadece Allah’a âbd olup ona şükretmen lazım. Şükrün, teşekkürün Allah’a olsun.

Ve mâ kaderûllâhe hakka kadrihî: “Allah’ın hakkını hakkıyla takdir edemediler.” Vel ardu cemîan kabdatuhu yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü yeryüzü onun avucundadır.” Ves semâvâtu matviyyâtun bi yemînihi: “Gökleri de sağ eliyle dürmüştür (toplayıp katlamıştır).” Subhânehu ve teâlâ ammâ yuşrikûn:764 “O (Allah) onların şirk koştuklarından münezzehtir (yüceler yücesidir).” Allah’tan başkasına bir kudret, kuvvet verenler Allah’a şirk koşmuştur ve Allah onların şirk koşmalarından münezzehtir.

Ve nufiha fîs sûr: “Sur’a üflenir.” Fe saıka men fîs semâvâti ve men fîl ard: “Göklerde, yerde kim varsa hepsi çarpılıp gelmiştir.” Hepsi ölmüş ve huzura gelmiştir. İllâ men şâallâh: “Allah’ın diledikleri müstesna!” Summe nufiha fîhi uhrâ: “Sonra ona (Sur’a) bir daha üflenir.” Fe izâhum kıyâmun yanzurûn:765 “(Bu defa onları görürsün ki) Ayağa kalkmışlar (dirilmiş) bakıyorlar.” Hepsi dirilmiştir ve şoktadır “ne oluyor diye” nazar edip sağa sola bakarlar.

Ve eşrakatil ardu bi nûri rabbihâ: “Yer, rabbinin nuruyla aydınlanmış (parlamıştır).” Yeryüzü, Allah’ın nuruyla aydınlanmış, Allah’ın nuru tecelli etmiştir. Artık Güneş ve Ay yoktur. Bütün insanlar diridir ve yeryüzü Allah’ın nuruyla aydınlanmıştır. Ve vudıal kitâb: “Kitap konmuştur.” Hangi kitap? -Elbette ki Allah’ın kitabı Kur’an. Yoksa elimize verilen hayat kitabımız değil; çünkü ölçü Kur’an’a göre olacak. Ve cîe bin nebiyy: “Nebiler (Allah’ın peygamberleri) getirilmiştir.” Veş şuhedâ’: “Bir de şahitler (getirilmiştir).” Ve kudıye beynehum bil hakk: “Aralarında hak ile hüküm verilir.” Hak ile hüküm demek ölçüye; yani Kur’an’a, nebilere, bir de şahitlere göre hüküm vermek demektir. Ve hum lâ yuzlemûn:766 “Hiç kimseye hiçbir şekilde zulmedilmez.” Herkesin ameli ölçüye vurulur ve hüküm buna göre verilir.

Ve vuffiyet kullu nefsin mâ amilet: “Herkese yaptığının karşılığı tam olarak ödenir.” Ve huve a’lemu bimâ yef’alûn:767 “O (Allah) onların ne yaptıklarını en iyi bilendir.”

Vesîkallezîne keferû ilâ cehenneme zumerâ: “İnkâr edenler (nankör olanlar, şükretmeyenler) bölük bölük cehenneme sevk edilir.” Hattâ izâ câuhâ futihat ebvâbuhâ: “Oraya (cehennemin önüne) geldiklerinde onun (cehennemin) kapıları onlara açılır.” Ve kâle lehum hazenetuhâ: “(Cehennemin) Bekçileri onlara der ki.” Bekçiler kapıyı açar ve bölük bölük cehenneme gelenlere derler ki. E lem ye’tikum rusulun minkum yetlûne aleykum âyâti rabbikum: “Size sizin içinizden (Allah’ın) resulleri gelip size rabbinizin ayetlerini okumadılar mı?” Ve yunzirûnekum likâe yevmikum hâzâ: “Size bugüne kavuşacağınızı haber vermediler mi (sizi uyarmadılar mı)?” Eğer Allah’a şükredenlerden olmazsanız böyle cehenneme gelirsiniz diye Allah’ın ayetlerini size okumadılar mı? Bugünü, bu hali size haber vermediler mi? Kâlû belâ: “Derler ki: Evet (geldiler, Allah’ın ayetlerini okudular).” Ve lâkin hakkat kelimetul azâbi alâl kâfirîn:768 “Ama Allah’ın azap kelimesi kâfirler üzerine (nankörler üzerine, inkârcılar üzerine) hak olmuştur.” Yani “iş işten geçti artık. Kim şükretmezse nankör olur, kâfir olur, küfreder. Allah’ın bize va’dettiği de cehennemdir” derler.

Dikkat edilirse cehenneme gidenler “Allah’ın azabı kâfirler üzerine hak olmuştur” demiyor bunun yerine hakkat kelimetul azâb: “Allah’ın azap kelimesi hak olmuştur” diyorlar. Peki, böyle söylemelerinin sebebi nedir?

Allah’ın kelimesi; Allah’ın kitabıdır, ayetleridir, vahyidir. Allah’ın sözü değişmez. Allah her ne söylemişse o öyledir. Bu yüzden Kıyamet günü cehenneme gidenler “Allah’ın kelimesi, Allah’ın söylediği hak oldu ve gerçekleşti” derler.

Kîledhulû ebvâbe cehenneme hâlidîne fîhâ: “Ebedi kalmak üzere cehennemin kapılarından girin.” Fe bi’se mesvâl mutekebbirîn:769 “Kibirlenmiş olanların (büyüklük taslayanların) yeri ne kötüdür!” Demek ki şükretmeyip cehenneme gidenler mütekebbirmiş! Büyüklük taslayıp “şükretmek gereksizdir” demiş, onlara Allah ikram ettiği halde “bunları ben kendim başardım, aklımla, ilmimle kazandım” demiş ve ellerindekilerle kibirlenmişlerdir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse cennete giremez”770 buyurmuştur.

Vesîkallezînettekav rabbehum ilâl cenneti zumerâ: “Rabbine karşı takva sahibi olanlar (rabbine karşı sorumluluğunu bilip gereğini yapmaya çalışanlar da) zümre zümre (bölük bölük) cennete sevk edilir.” Hattâ izâ câuhâ ve futihat ebvâbuhâ: “Ne zaman ki oraya (cennetin önüne) geldiler, onun kapıları (cennetin kapıları) onlara açılır.” Ve kâle lehum hazenetuhâ: “Onun (cennetin) bekçileri onlara der ki.” Selâmun aleykum: “Size selam olsun.” Allah’ın selamı üzerinize olsun. Tibtum: “Tertemizsiniz (ne de güzelsiniz)!” Allah’ın güzelliğiyle güzel olmuşlar, rablerine boyunlarını bükmüşler, kibirlenmemişler; çünkü rablerine şükretmişler. Bu yüzden melekler onlara “ne de güzelsiniz” diyor. Fedhulûhâ hâlidîn771 “Ebedi olarak oraya (cennete) girin.”

Ve kâlûl hamdu lillâhillezî sadakanâ va’dehu: “Bize va’dini hak çıkaran Allah’a hamd olsun, derler.” Elhamdulillâh! Rabbimizin va’di haktır, rabbimiz bize cenneti va’detti, biz de rabbimizin va’dine, emrine uyduk ve rabbimize güvendik, şükrümüzü ona yaptık, şeytanın verdiği vesveseye kapılmadık, başkalarının peşinden gitmedik. Ve evresenâl ard: “Bizi bu yere varis kıldı.” Bizi ebedi olarak cennete yerleştirdi. Netebevveu minel cenneti haysu neşâ’ “Bir de cennette dilediğimiz yerde oturur, gezer, dolaşırız.” Fe ni’me ecrul âmilîn:772 “Amel işleyenlerin mükâfatı ne güzeldir!”

Ve terâl melâikete hâffîne min havlil arş: “Bir de meleklerin arşın etrafını kuşattığını görürsün.” Yusebbihûne bi hamdi rabbihim: “Rablerini hamd ile tesbih ederler.” Ve kudıye beynehum bil hakk: “Aralarında hak ile hüküm icra edilmiştir (verilmiştir).” Ve kıylel hamdu lillâhi rabbil âlemin:773 “Ve (onlar) el hamdu lillâhi rabbil âlemîn, derler.”

Allah başka bir ayet-i kerimede cennetlikler için “onların son sözü el hamdu lillâhi rabbil âlemîndir”774 buyurmuştur. İlk sözümüz el hamdu lillâhi rabbil âlemîn olursa son sözümüz de bu olur, bu olmalıdır. Bu yüzden her işin sonunda ve başında el hamdu lillâhi rabbil âlemin: “Âlemlerin rabbi olan rabbim övgüye, hamde layıktır. Rabbim her zaman en güzelini yapar” dememiz gerekir. Dünyada bunu söylersek son sözümüz de el hamdu lillâhi rabbil âlemîn olur.

Aynı şekilde melekler de dünyada “el hamdu lillâhi rabbil âlemin” der. Melekler arşın etrafını kuşatmış, hak ile hüküm verilmiştir ve onlar da “el hamdu lillâhi rabbil âlemin” derler.

Ayetlerin hem zahiri hem manevi tarafı vardır. Bu ayeti şimdi için geçerli olan haliyle manevi olarak anlarsak eğer arş, mü’minin kalbidir, gönlüdür. Melekler mü’minin gönül arşını kuşatır; çünkü mü’minin kalbinde “el hamdu lillâhi rabbil âlemin” sözünden başka bir şey çıkmaz. Mü’min her an hamd halindedir, bu yüzden melekler de o kalbi devamlı hamd ile tavaf ederler.

Huvellezî halakakum min nefsin vâhıdetin: “O (Allah) sizi tek bir nefisten yarattı.” Hz. Âdem (a.s.)’dan yarattı. Ve ceale minhâ zevcehâ: “Bir de ondan onun eşini yarattı.” Allah neden böyle yaptığını beyan ediyor. Li yeskune ileyhâ: “Yanında sükûn bulsun (sekinet bulsun) diye.” Allah bu ayette aynı zamanda eşin ne olduğunu anlatmıştır. Demek ki eş, insanın yanında sükûn bulduğuymuş!

İnsanın gönlünün sükûn bulması hem erkek hem kadın için geçerlidir; ama Allah burada Âdem’i söyledi. Bu durumda erkeğin gönlü eşinin yanında sükûn bulmuyorsa eşi eş olamamış demektir. Aynı şey kadın için de geçerlidir. Kadının gönlü de erkeğinin yanında sükûn bulmalıdır. Bu yüzden herkes “eşim yanımda sükûn buluyor mu bulmuyor mu! Eşime rahmet mi oluyorum yoksa eziyet mi ediyorum! Eşime karşı şükürlü müyüm yoksa nankörlük yapıp ‘niye şu yok, niye bu yok’ deyip onu suçluyor muyum” diye kendine bakması ve kendini hesaba çekmesi gerekir. Olan nimeti görmeyip olmayanı görmek ve hükmü olmayan nimetler üzerinden vermek nankörlük yapmaktır. Allah gönül yanında sükûn bulsun diye eşi yaratmıştır. Bu yüzden eş yanında sükûn buluyorsa eştir. Yoksa nankörlük yapıp şikâyet ediyorsa o eş olmamıştır.

Fe lemmâ tegaşşâhâ hamelet hamlen hafîfen fe merret bihî, fe lemmâ eskalet deavâllâhe rabbehumâ le in âteytenâ sâlihan le nekûnenne mineş şâkirîn:775 “Sonra (eşi) ona (hanımına) sarıldı. (Hanımı) Hafif bir yük yüklendi (hamile kaldı) ve onu bir müddet taşıdı. Sonra hamileliği ağırlaşınca ikisinin rabbi olan Allah’a şöyle dua ettiler: Bize salih bir evlat verirsen şükredenlerden (şakirlerden) oluruz.”

Fe lemmâ âtâhumâ sâliha: “Ne zaman ki biz de ona salih bir evlat verdik.” Cealâ lehu şurakâe fîmâ âtâhumâ: “Onlar da kendisine verdiğimizle (şükretsinler diye verdiğimiz evlatla) ona (Allah’a) şirk koştular.” Fe teâlâllâhu ammâ yuşrikûn:776 “Allah onların şirk koştuklarından münezzehtir.”

“Ya rabbi! Bize salih bir evlat verirsen sana şükrederiz” dediler; ama Allah onlara salih bir evlat verince onu Allah’a şirk koştular. Bunu söyleyenler mü’mindir.

İnsan, evladını Allah’a nasıl şirk koşar?

Bunun birçok yönü vardır. Birincisi kendini çocuğa şirk koşturmaktır. Diğeri de çocuğu Allah’a şirk koşmaktır. Allah’ın bu ayette beyan ettiği şirk; çocuğu, Allah’a şirk koşmaktır. Kişi çocuğunu öyle bir sever ki Allah’tan daha çok sever; yani çocuğunu Allah’ı sever gibi sever, çocuğun rızasını, Allah’ın rızasına tercih eder.

Mesela; bazı anne, babalar “çocuklarım için yapamayacağım hiç bir şey yoktur. Ben hayatımı çocuklarım için yaşarım” der. Hâlbuki insanın Allah için yapamayacağı hiç bir şeyin olmaması, hayatını da Allah için yaşaması gerekir. “Hayatımı çocuklarım için yaşarım” diyenler ise “ben, çocuğumun geleceğini düşünüyorum, çocuğuma gelecek hazırlayacağım” deyip Allah’tan yüz çevirir ve rabbini unutur. Böyleleri çocuğunu o kadar çok düşünmüş, çocuğunun hesabını o kadar çok yapmış ki Allah’ın hesabını yapmaktan daha çok çocuğunun hesabını yapmıştır. Böyle olunca da çocuğunu Allah’a şirk koşmuş olur.

Çocuklarına karşı bu halde olanlar ölüp ahirete gittiğinde ve çocuklarına olan tavırlarına ahiretten baktıklarında bu yaptıklarına pişman olur ve “keşke kulluğumu rabbime yapsaydım, keşke çocuğumu bir nimet olarak görüp şükretseydim ve onu salih bir evlat olarak yetiştirseydim. Keşke çocuğumu rabbime şirk koşmasaydım” derler. Oysaki dünyadayken çocuklarını salih bir evlat olarak yetiştirmek yerine çocuklarının zahiri hayatına bakıp endişe etmiş, Allah’a güvenmemişlerdi. Böylelikle çocuklarını Allah’a teslim edememiş ve onu Allah’a şirk koşmuşlardı. Allah bundan münezzeh olduğunu buyurdu.

Ve mâ nursilul murselîne illâ mubeşşirîne ve munzirîn: “Biz resullerimizi sadece müjdeleyici ve uyarıcı olarak göndeririz.” Fe men âmene ve asleha: “Her kim ki iman eder ve kendini ıslah ederse (kendini düzeltirse).” Fe lâ havfun aleyhim ve lâ hum yahzenûn:777 “Onlar için ne bir korku ne de mahzun olmak vardır.”

Vellezîne kezzebû bi âyâtinâ: “O kimseler ki ayetlerimizi yalanlarlar (nankörlük yaparlar).” Yemessuhumul azâbu bimâ kânû yefsukûn:778 “Onlar fasıklıklarından dolayı (yanlışlarından ve kötülüklerinden dolayı) azaba uğrayacaklar.”

Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, dolayısıyla kıyamete kadar gelecek bütün peygamber varislerine; yani Mürşid-i kâmilleredir. Kul lâ ekûlu lekum indî hazâinullâh: “De ki: Ben size ‘Allah’ın hazineleri benim yanımdadır’ demiyorum.” Ben dua edersem her arzum, her isteğim yerine gelir diye bir şey yoktur. Böyle bir şey demiyorum. Allah peygamberini tanıtıyor, kendini tanıtıyor.

Bir Mürşid-i kâmili, veliyi ya da halkın şeyh diye tabir ettiği birini anlatırken onu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in önüne geçirmek küfürdür. Eğer o gerçekten peygamber varisiyse zaten peygamberin arkasında durur. O halde sen onu nasıl peygamberin önüne koyabiliyorsun! Eğer o gerçekten bir Mürşid-i kâmilse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nuru ona aksetmiştir bundan dolayı Mürşid-i kâmildir. Bu durumda Mürşid-i kâmili Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den ayırmaman gerekir. Mürşid-i kâmil, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ayna olmuş, imanıyla, haliyle her şeyiyle ona benzemiştir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in lâ ekûlu lekum indî hazâinullâh: “Ben size Allah’ın hazineleri benim yanımdadır demiyorum” dediği gibi Mürşid-i kâmil de böyle söyler.

Ve lâ a’lemul gayb: “Ve ben gaybı da bilmem.” Neden? -Çünkü gaybı bilen Allah’tır. Ve lâ ekûlu lekum innî melek: “Ve ben size bir meleğim demiyorum.” Allah başka ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimize hitab edip Ena beşeru mislukum:779 “De ki: Ben de sizin gibi bir beşerim” buyurmuştur. Evet, ben size melek gibiyim demiyorum, ben de sizin gibi bir beşerim. İn ettebiu illâ mâ yûhâ ileyy: “Ben sadece bana vahyolunana uyarım.” Sadece Allah’ın bana vahyettiklerine tabi olurum. Demek ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in insanlarla arasındaki farkı sadece Allah’ın vahyine uymasıymış!

Kul hel yestevîl a’mâ vel basîr: “(Onlara) De ki: Hiç körle gören bir olur mu?” Görenlerle görmeyenler bir olur mu! Allah’ın ayetlerine, vahyine uyanlar görür. Uymayanlar, ayetleri ciddiye almayıp dinlemeyenler, anlamayanlar ise kördür. Hiç görenle görmeyen bir olur mu! Yani aramızdaki fark budur, dedi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz. Peygamberi diğer insanlardan ayırıp onu en yüksek makama çıkaran şey Allah’ın hazinelerinin onun yanında olması, gaybı bilmesi yahut melek olması değil Allah’ın kendisine vahyettiğine uymasıdır. Bu yüzden Allah’ın vahyine uyanlar görür, uymayanlar ise kördür. Bu durumda hiç görenle görmeyen bir olur mu! E fe lâ tetefekkerûn:780 “Siz (bunu) düşünmeyecek misiniz?” Bunun üzerinde tefekkür etmeyecek misiniz, bunu anlamaya çalışmayacak mısınız!

Ve enzir bihi: “Onunla (Kur’an’la) uyar.” Allah kimleri uyaracağını da beyan ediyor. Ellezine yehâfûne en yuhşerû ilâ rabbihim: “Rablerinin huzurunda toplanacakları günden korkanları (uyar).” Demek ki gerisi uyarıyı almıyormuş! Leyse lehum min dûnihî veliyy: “(O gün) Onlar için ondan (Allah’tan) başka bir dost yoktur.” Dost sadece Allah’tır. Ve lâ şefî’: “Ve şefaatçi yoktur.” Şefaatçi Allah’tır. Leallehum yettekûn:781 “(Bu ayetleri onlara anlat) Umulur ki takva sahibi olurlar.” Umulur ki Allah’a karşı sorumluluklarını anlar, kabul edip gereğini yapar ve rablerini dinlerler.

Bu hitap da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Ve lâ tatrudillezîne yed’ûne rabbehum bil gadâti vel aşiyy: “Sabah akşam (rabbinin rızasını dileyerek) rabbini isteyerek ona yalvaranları huzurundan kovma.” Yurîdûne vechehu: “(Çünkü onlar) Onun (rablerinin) cemalini istiyorlar.” Onlar rablerinin cemalini dilemişler. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iman eden bütün sahabeler böyleydi. Allah’ın vechini, cemalini irade etmişler, dilemişler, tercih etmişlerdi. Mâ aleyke min hısâbihim min şey: “Onların hesabından sana herhangi bir şey yoktur.” Onlar rablerini istiyor, rableri de onları istiyor; yani sen onların hesabını verecek değilsin. Ve mâ min hısâbike aleyhim min şey: “Senin hesabından da onlara bir şey yoktur.” Fe tatrudehum fe tekûne minez zâlimîn:782 “Eğer onları yanından kovarsan zulmetmiş, zalimlerden olmuş olursun.”

Bu ayet Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, dolayısıyla bütün varislerine ve “ben âlimim” diyen herkese hitap eder. Biri yanına gelip rabbini istediyse, senden bir şey öğrenmeyi istediyse onu kovma. O da sen de hesabınızı Allah’a vereceksiniz. Bu yüzden hesabını Allah’a göre yap ve “bu iyidir, bu kötüdür” deyip kimsenin malına ve mevkisine bakarak ayrım yapma. Yaparsan eğer hesabın ona sorulmaz, onun hesabı da sana sorulmaz; çünkü hesap Allah’a aittir. Sen sadece vazifeni yap. Yoksa onu kovarsan zalimlerden olur, ona zulmetmiş olursun, buyurdu Allah.

Ve kezâlike fetennâ ba’dahum bi ba’d: “İşte bu böyledir. Biz onlardan bir kısmını bir kısmıyla imtihana tabi tutarız.” Allah nasıl imtihana tabi tutacağını beyan ediyor. Li yekûlû e hâulâi mennallâhu aleyhim min beyninâ: “Onlar diyecekler ki: Allah’ın bizim aramızdan kendilerine nimet verdiği (kullar) bunlar mıdır!” Neden böyle söylüyorlar? -Çünkü iman eden sahabeler fakirdir, köledir, kimseleri yoktur, mazlum durumdadır. Onlar da zengin olduğu için kendilerini sahabelerden daha üstün görüyorlar. Bu yüzden “Allah’ın aramızdan ikram ettikleri, nimet verdiği kullar bunlar mıdır! Bunlar mı Allah’ın cemalini, dostluğunu istiyor! Bunlar mı Allah’ın dostluğuna layıktır” diyorlar. Onlar böyle desinler, hâlbuki bu hayat bir imtihandır, dedi Allah. E leysallâhu bi a’leme biş şâkirîn:783 “Allah şakirleri bilmez mi?” Allah şükredenleri bilmez mi, kimin şükredeceğini bilmez mi!

Allah şükredecek olanlara nimeti verir ve onları peygamberiyle beraber eder. Bakışı zahire, dünyaya göre olanlar ise onları görünce “Allah’ın kendilerine nimet verdiği kullar bunlar mıdır! Bunlar mı Allah’ın rızasını, cemalini istiyor! Bunlar mı Allah’a dost olacak! Bunlar mı nimete layıktır” derler! Allah bunun bir imtihan olduğunu söyledi. Bu şimdi de böyledir. Biri Allah’ın rızasını, dostluğunu, cemalini isteyince bakıyorsun ailece hep beraber ona “sen mi Allah’a dost olacaksın” derler. Bu da onların imtihanıdır.

Ve indehu mefâtihul gayb: “Gaybın anahtarları onun yanındadır.” Allah’ın yanındadır. Lâ ya’lemuhâ illâ huv: “Ondan başkası onu (gaybı) bilmez.” Ve ya’lemu mâ fîl berri vel bahr: “(Allah) arzda, denizde ne varsa bilir.” Ve mâ teskutu min varakatin illâ ya’lemuhâ: “Hiçbir yaprak yoktur ki o (ağaçtan) düştüğünde onu bilmemiş olsun.” Ağaçtan düşen bir yaprak bile Allah’ın emriyle düşmüştür ve Allah onu bilir. Ve lâ habbetin fî zulumâtil ard: “Yerin karanlığında bir tane varsa (Allah onu bilir).” Ve lâ ratbin ve lâ yâbisin illâ fî kitâbin mubîn:784 “Ne yaş, ne kuru (her ne varsa hepsi) apaçık olan kitaptadır.” Allah hepsini yazmıştır.

Ve huvellezî yeteveffâkum bil leyl: “O ki gece olduğunda sizi vefat ettirir.” Ve ya’lemu mâ cerahtum bin nehâr: Gündüzün sizi tekrar uyandırır. “Gündüz ne yaptığınızı size göstermek için sizi tekrar diriltir.” Summe yeb’asukum fîhi li yukdâ ecelun musemmâ: “Sonra sizi diriltir, belli olan eceliniz gelinceye kadar.” Summe ileyhi merciukum: “Sonra dönüşünüz onadır.” Summe yunebbiukum bimâ kuntum ta’melûn:785 “Sonra size neler yaptığınızı haber verecek.”

Ve huvel kâhiru fevka ibâdihî: “O (Allah) kulları üzerinde kahirdir.” Yani bütün kullar onun kudretindedir, hiç kimse Allah’ın izni olmaksızın kıpırdayamaz. Ve yursilu aleykum hafaza: “(Allah) Bir de sizin için koruyucular (koruyucu melekler) gönderir.” Hattâ izâ câe ehadekumul mevt: “Ta ki sizden birinize ölüm gelinceye kadar.” Ölüm gelince ne olur? -Allah artık o muhafaza meleklerini geri çeker, artık ölen için bir koruma yoktur. Allah korumayı çekince melekler onu korumaz; yani ölüm vakti gelmiştir. Teveffethu rusulunâ: “Resullerimiz (melekler) onu vefat ettirir (onun ruhunu alır).” Ve hum lâ yuferritûn:786 “Onlar (herhangi bir şekilde) bir eksiklik (bir yanlışlık) yapmazlar.” Yani eceli gelmeden kimse ölmez. Vakit gelince de kurtuluş olmaz.

Summe ruddû ilâllâhi mevlâhumul hakk: “Sonra hak olan, Mevlaları olan Allah’a döndürülürler.” Allah’ın huzuruna götürülürler. E lâ lehul hukm: “Dikkat edin! Hüküm onundur.” Bunu unutmayın ve buna karşı dikkatli olun, hüküm Allah’ındır, dedi Allah. Her konuda hüküm Allah’ındır, ölüm de Allah’ın emriyle, hükmüyledir. Ve huve esraul hâsibîn:787 “Ve o hesap görenlerin en serisidir.” Allah çok seri halde, çok süratlice hesabı görür.

Kul men yuneccîkum min zulumâtil berri vel bahr: “(Onlara) De ki: Sizi yerin ve denizin karanlığından (tehlikesinden) kim kurtarır?” Ted’ûnehu tedarruan ve hufyeh: “(O tehlike anında) Gizli ve aşikâr olarak ona yalvarıp durursunuz.” Le in encânâ min hâzihî le nekûnenne mineş şâkirîn:788 “Eğer bizi bundan (bu tehlikeden) kurtarırsan şakirlerden oluruz (dersiniz).” İnsanlar denizde ya da karada bir tehlikeye düştüğünde ya da bir sorunla karşı karşıya geldiğinde hem açıktan hem de gizli olarak bütünüyle Allah’a yalvarır ve “eğer bizi bundan kurtarırsan sana şükreden kul olacağız” derler. Kulillâhu yuneccîkum minhâ: “De ki: Allah sizi ondan kurtarır.” Ve min kulli kerbin: “Sizi bütün sıkıntılardan (kurtarır).” Summe entum tuşrikûn:789 “(Ama sizi ondan kurtarınca) Siz Allah’a şirk koşarsınız (şirk koşuyorsunuz).”

Nasıl şirk koşarız?

Sıkıntı esnasında bizi kurtarması için Allah’a dönüp dua ederiz, Allah sıkıntıyı giderince ise “rabbim bana yardım etti ve beni kurtardı” demek yerine “falanca bana yardım etti” yahut “ben akıllıydım, güçlüydüm, bilgiliydim, işi ben hallettim” deyip Allah’a şirk koşarız.

İn tukridûllâhe kardan hasenena “De ki: Eğer Allah’a güzel bir borç verirseniz.” Yudâıfhu lekum: “(Allah) Onu sizin için arttırır.” Ve yagfir lekum: “Sizi mağfiret eder.” Vallâhu şekûrun halîm:790 “Allah, şükrün karşılığını verendir, hâlimdir.”

Ve huvellezî yursilur riyâha buşren beyne yedey rahmetih: “Rüzgârları rahmetinin önünde müjde olarak gönderen O´dur.” Hattâ izâ ekallet sehâben sikâle suknâhu li beledin meyyitin fe enzelnâ bihil mâe fe ahrecnâ bihîmin kullissemerât: “Sonunda onlar (o rüzgârlar), ağır bulutları yüklenince onu ölü bir memlekete sevkederiz. Orada suyu indirir ve onunla türlü türlü meyveler çıkarırız.” Kezâlikenuhricul mevtâ: “İşte ölüleri de böyle çıkarırız (diriltiriz).” leallekum tezekkerûn:791 “Umulurki düşünürsünüz.” Bunda sizin için bir ders vardır.

Allah sonraki ayette ders vermeye devam eder. Vel beledut tayyibu yahrucu nebâtuhu bi izni rabbihi: “Güzel beldenin bitkisi Allah’ın izniyle (güzel) çıkar.” Güzel yeşerir. Vellezî habuse lâ yahrucu illâ nekidâ: “Ama o (belde, o toprak) pisse (kötüyse) ondan bir şey çıkmaz.” Ondan yararlı bir şey çıkmaz, boş şeyler yeşerir; çünkü toprak kötüdür! Kezâlike nusarriful âyâti li kavmin yeşkurûn:792 “İşte biz ayetlerimizi şükreden kavim için böyle açıklarız.”

Bu ayeti nasıl anlamamız gerektiğini izah edeyim.

Allah “şükreden kavim için ayetlerimizi açıklarız” buyurdu. Allah ayetini gönül toprağına indirir. Eğer ayetlerin indiği gönül kirliyse, pisse ayet o gönülde yeşermez ve Allah’ın güzelliği orada tecelli etmez; çünkü gönlün toprağı kirlidir! Dolayısıyla oradan ayet yeşermez, ancak faydasız şeyler çıkar; ama gönül toprağı temizse o zaman inen ayet Allah’ın izniyle o gönülde yeşerir ve Allah o gönlü kendi güzelliğiyle, esmasıyla diriltir. Ona güzel ahlak verir; yani isimlerinden verir. Gönül temizse böyle olur; ama pisse ayetleri, Allah’ın El Esmau’l Husna’sını alamaz ve Allah’ın isimleri orada yeşermez.

Doğrusu ben de bunu merak ediyordum. Bu kadar zamandır El Esmau’l Husna sohbeti yapıyoruz. Kendi seviyesine göre kimi on, kimi elli, kimi yüz alırken kimisi bir bile almıyor! Bu kadar ısrar etmeme, çaba, gayret sarf etmeme rağmen Allah’ın ayetleri, isimleri neden onun gönlünde yeşermiyor diye merak ediyordum. İşte, Allah cevap verdi! Meğerse gönül toprağı, düzgün toprak değilmiş! Bir taşa tohum ekersen zaten o tohum da yeşermez!

Yubeyyinullâhu lekum âyâtihi: “Allah size ayetlerini böyle beyan eder ki.” Leallekum teşkurûn:793 “Belki şükredersiniz diye.” Şükretmek için Allah’ın ayetlerine şükretmek gerekiyormuş. Demek ki Allah’a ayetlerini bize açıkladığı için bir de şükretmemiz gerekiyormuş!

Ve mâ zannullezîne yefterûne alâllâhil kezibe yevmel kıyâmeh: “Allah’a iftira atanlar (Allah’ın söylemediğini söylemiş gibi konuşanlar) Kıyamet gününü ne zannediyorlar?” Kıyamet günü kitabımızı ortaya koyup onları hesaba çekmeyeceğimizi mi zannediyorlar! Din olarak Allah’ın kitabını değil de başka şeyleri öne koyarak “din budur” deyip Allah’a iftira atanlar kendilerini hesaba çekmeyeceğimizi mi zannediyorlar. İnnallâhe le zû fadlın alân nâs: “Gerçek şu ki Allah insanlara büyük fazilette (büyük ikramda, ihsanda) bulunmuştur.” Ve lâkinne ekserehum lâ yeşkurûn:794 “Ama insanların çoğu şükretmez.”

Ve iz teezzene rabbukum le in şekertum le ezîdennekum: “Rabbiniz şöyle buyurdu: Eğer şükrederseniz (nimetimi) arttırırım.” Ve le in kefertum: “Eğer küfrederseniz.” Şükretmezseniz bu durumda küfretmiş, nankörlük yapmış, inkâr etmiş olursunuz. İnne azâbî le şedîd:795 “Muhakkak ki azabım çok şiddetlidir.” Şükretmeyenler küfretmiştir, dolayısıyla Allah’ın azabına uğramış, azabı hak etmiştir. Nasıl? -Şükretmedikleri için Allah nimeti onlardan alır, bu da onlar için azap olur.

Hangi nimet olursa olsun şükretmediğimiz zaman onu kaybedeceğimizi, Allah’ın onu bizden alacağını bilelim. Allah sözünden caymaz. “Şükrederseniz onu arttırırım, etmezseniz azabım çok şiddetlidir” buyurdu. Bu yüzden Allah’ın bize verdiği nimetler için şükretmemiz gerekir.

Bununla beraber bir de nimeti Allah’a şirk koşmak vardır. Buna da dikkat etmemiz gerekir. Mesela; Allah bize evlat vermişse o halde bu evlat nimetine şükretmemiz ve onu Allah’a şirk koşmamamız gerekir. Evladımızı Allah’tan bir nimet olarak görüp şükretmezsek bilelim ki onu kaybederiz ve bu bize azap olur. Evladımızın ille de ölmesi gerekmez, hayatı yaşarken o bize azap olur.

Bu, birbirini sevenler için de aynı şekilde geçerlidir. İki kişi birbirini sevip evleniyorlar, bir süre sonra ise bakıyorsun ki evde huzursuzluk olmuş, sıkıntı olmuş ve birbirlerine azap olmuşlar. Neden? -Şükretmediler de ondan! Birbirleri için Allah’a şükretmediler! Bu her konuda böyledir. Biri, Allah’ın verdiği herhangi bir nimete şükretmezse o nimet kendisine azap olur.

Ve vassaynâl insâne bi vâlideyhi: “Biz insana ana, babası için şöyle vasiyette bulunduk.” Vasiyet, son söz demektir. İnsana son sözümüz şu olmuştur. Hamelethu ummuhu vehnen alâ vehnin: “Anası onu zayıflık üstüne zayıflıkla taşıdı.” Ve fisâluhu fî âmeyni: “Bir de onun sütten ayrılması iki sene içindedir.” Enişkurlî ve li vâlideyke: “Bana şükret, bir de anana, babana (şükret).” İleyyel masîr:796 “Dönüşünüz banadır.” Şakir bir kul ol ve Allah’a şükret, anana, babana da teşekkür et. Anan seni güçlükle, zayıflıkla, sıkıntıyla taşıdı. Bu yüzden ana teşekküre layıktır, dedi Allah.

İn tekfur: “Eğer küfrederseniz (nankörlük ederseniz).” Fe innallâhe ganiyyun ankum: “Bilin ki Allah’ın size ihtiyacı yoktur. Allah ğaniyydir, hiç kimseye ve hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. Ve lâ yerdâ li ıbâdihil kufra: “Ama (Allah) kullarının küfrüne (nankörlüğüne) razı olmaz.” Allah nankörlüğü sevmez ve buna razı olmaz. Ve in teşkurû yerdahu lekum: “Eğer şükrederseniz bundan razı olur.” Allah sizin şükrünüzden razı olur. Ve lâ teziru vâziratun vizra uhrâ: “Yükü olan (günahı olan) hiçbir yükünü (günahını) bir başkasına veremez.” Bir başkası bir başkasının günahını çekmez, çekemez. Herkes kendi günahını yüklenir; yani küfrünün, nankörlüğünün günahını herkes kendisi yüklenir. Summe ilâ rabbikum merciukum: “Sonra dönüşünüz rabbinizedir.” Fe yunebbiukum bimâ kuntum ta’melûn: “Size yaptıklarınızı haber verecek.” İnnehû alîmun bi zâtis sudur:797 “Muhakkak ki o (Allah) göğüslerdekini bilendir.” Allah nasıl ki açıkladıklarınızı biliyorsa aynı şekilde gizlediklerinizi de bilendir.

Allah’ın bir ismini anlatırken o isimle ilgili ayetleri beraber anlamaya çalışıyoruz. Öyle ki söz hakkı Allah’ın olsun ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımış, anlamış olabilelim.

Elbette ki sadece bir ayet okuyup sohbet boyunca o ayeti izah etmek, anlamaya çalışmak da mümkündür; ama amacımız Allah’ın isimlerini iman edebileceğimiz ve üzerimizde ahlaka dönüştürebileceğimiz şekilde öğrenmektir. Bu yüzden bir ismi anlatırken bu kadar çok ayet okuyoruz ki anlaşılmayan, eksik kalan hiçbir şey olmasın ve rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi, anlattığı gibi tanıyalım, anlayalım; çünkü isimleri Kur’an’a, Allah’ın vahyine göre nasıl anlamamız gerekiyorsa Allah’ın isimlerini öyle anlamaya çalışmamız gerekir. El Esmau’l Husna sohbetlerimizde yaptığımız tam olarak budur; yani Allah’ı onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalışmaktır.

Evet, hep beraber Allah’ın Eş Şakir ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya, Şakir ismine nasıl iman edeceğimizi ve bu ismin üzerimizde nasıl ahlaka dönüşmesi gerektiğini öğrenmeye çalıştık.

Allah hepimizi şakir olan, şükreden kullarından eylesin. Allah bizi küfredenlerden, nankörlerden eylemesin. Allah bizi nimetin asıl sahibine şükreden ve nimete vesile olana da teşekkür eden kullarından eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Nahl /18, İbrahîm /34 ↩
  2. Tirmizi, Birr 35; Ebu Davut, Edep 11 ↩
  3. Nisâ /147 ↩
  4. Bakara /158 ↩
  5. Âl-i İmrân /144 ↩
  6. Âl-i İmrân /145 ↩
  7. İsrâ /18 ↩
  8. İsrâ /19 ↩
  9. İsrâ /20 ↩
  10. İsrâ /21 ↩
  11. İsrâ /22 ↩
  12. Bakara /152 ↩
  13. A’râf /14-18 ↩
  14. A’râf /8 ↩
  15. A’râf /9 ↩
  16. A’râf /10 ↩
  17. A’râf /11 ↩
  18. A’râf /12 ↩
  19. A’râf /13 ↩
  20. A’râf /14 ↩
  21. A’râf /15 ↩
  22. A’râf /16 ↩
  23. A’râf /17 ↩
  24. Bakara /268 ↩
  25. A’râf /18 ↩
  26. Sahih-i Buhari (No:27) ↩
  27. Tirmizi, Birr 35; Ebu Davut, Edep 11 ↩
  28. İnsan /1 ↩
  29. İnsan /2 ↩
  30. İnsan /3 ↩
  31. Neml /73 ↩
  32. Mülk /23 ↩
  33. Nahl /120 ↩
  34. Nahl /121 ↩
  35. Nahl /122 ↩
  36. Nahl /123 ↩
  37. İsrâ /3 ↩
  38. Zumer /62 ↩
  39. Zumer /63 ↩
  40. Zumer /64 ↩
  41. Zumer /65 ↩
  42. Zumer /66 ↩
  43. Zumer /67 ↩
  44. Zumer /68 ↩
  45. Zumer /69 ↩
  46. Zumer /70 ↩
  47. Zumer /71 ↩
  48. Zumer /72 ↩
  49. Müslim, İman 147; Ebu Davud, Edeb 29, (4091); Tirmizî, Birr 61, (1999) ↩
  50. Zumer /73 ↩
  51. Zumer /74 ↩
  52. Zumer /75 ↩
  53. Yûnus /10 ↩
  54. Â’râf /189 ↩
  55. Araf /190 ↩
  56. En’âm /48 ↩
  57. En’âm /49 ↩
  58. Fussilet /6, Kehf /110 ↩
  59. En’âm /50 ↩
  60. En’âm /51 ↩
  61. En’âm /52 ↩
  62. En’âm /53 ↩
  63. En’âm /59 ↩
  64. En’âm /60 ↩
  65. En’âm /61 ↩
  66. En’âm /62 ↩
  67. En’âm /63 ↩
  68. En’âm /64 ↩
  69. Teğabûn /17 ↩
  70. A’râf /57 ↩
  71. A’râf /58 ↩
  72. Mâide /89 ↩
  73. Yûnus /60 ↩
  74. İbrahîm /7 ↩
  75. Lokmân /14 ↩
  76. Zumer /7 ↩