close

EL AFUVV

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini anlamaya çalışıyoruz. Bir önceki sohbetimizde El Hâdi ismini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın El Afuvv ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Afuvv; affeden, affı sonsuz, sınırsız ve benzersiz olan demektir. Allah Afuvv ismiyle ilgili olarak ayet-i kerimede; İnnallâhe le afuvvun gafûr:554 “Muhakkak ki Allah afuvvdur, ğafurdur” buyurmuştur.

Daha önceki sohbetlerimizde anlatmıştım. Affın üç çeşidi vardır. Bunlar; affetmek, saf etmek ve mağfiret etmektir. Bir de bunların üzerinde Allah’ın ayet-i kerime buyurduğu gibi günahları sevaba çevirmek vardır.555

Allah’ın affetmesi “kulum sen bu yanlışı yaptın; ama ben seni affettim” demesidir. Bu af başlangıçtır.

Bir de affın saf çeşidi vardır. Saf; Allah’ın, kuluna “sen bu günahı işledin” demeden sadece amel defterinde ona işlediği günahı belirterek onu affetmesidir. Bu afta, Allah kulun günahını hitap edip yüzüne vurmadan onu affeder.

Mağfiret ise; kulun günahını silip affetmektir. Allah bir kulu mağfiretle affettiğinde ne günahını hitap edip onun yüzüne vurur ne de amel defterinde ona gösterir. Allah sanki kul hiçbir günah işlememiş gibi ona muamele eder. Tabi, bu afların her birinin bir sebebi vardır. Bir de bunların üzerinde günahları sevaba çevirmek vardır.

Allah’ın, günahları sevaba çevirmesinin sebebi nedir?

Bir kul hem tövbe eder hem de mağfiret dilerse Allah o kulunu kendisine döndüğü için mağfiret eder bir de kul iman edip salih amel işlemeye çalıştığı için onun günahlarını sevaba çevirir.

Allah nasıl ki afuvvsa, kulunun günahlarını affediyorsa aynı şekilde Allah’ın Afuvv ismi kulda da tecelli etmelidir. Allah, afuvv isminin üzerinde tecelli ettiği bir kul için afuvv olur. Mesela; Allah’ın emir verip “şöyle yapmayın, şöyle konuşmayın, şöyle düşünmeyin” dediği bir konu hakkında kul hataya düşerse veya nefsine, şeytana uyup Allah’ın emrinin tam tersini yaparsa Allah onu affeder; ama mutlaka affın olmazsa olmaz bir şartı vardır; o da kulun affa iman etmesidir.

Kulun affa iman etmesi affı sevmesi demektir. Affı, affetmeyi sevmeyenler, Allah’ın Afuvv ismine iman etmemiş; yani Allah’ın Afuvv ismini sevmemiştir. Bu yüzden Afuvv ismi onlarda tecelli etmez. Bu, Allah’ın bütün isimleri için böyledir. Kul, insanları affediyorsa o halde affa, Afuvv ismine, Allah’ın afuvv olduğuna iman etmiş ve Afuvv ismini sevmiş demektir. Bu nedenle kendi üzerinde Allah’ın Afuvv ismini gösterip insanları affedenler affı hak eder ve affa layık olurlar.

İnsanları affetmeyenler, başkalarında hata, kusur, yanlış, eksik arayanlar, birinde bir hata gördüğünde sanki hazine bulmuş gibi onun üzerine gidip “işte falancanın şu hatası var, şöyle yanlışı, şöyle eksikleri var” deyip insanları affetmeyenler affa, Allah’ın Afuvv olduğuna iman etmemiştir; çünkü affı, afuvv olan Allah’ı, Allah’ın affını sevmemiştir. Bu yüzden kimseyi affedemezler. Aksine birinde bir kusur bulduklarında kusurunu yüzüne vurur, bir de arkasından onu eleştirir, çekiştirir, yerer, küçümserler. Bu da yetmezmiş gibi bir de ona karşı kibirlenir, büyüklenirler.

Affetmeyen birinin büyüklenmemesi kibirlenmemesi mümkün değildir; çünkü affetmeyince “ben bu yanlışı yapmıyorum, ben hatasızım, kusursuzum, eksiksizim” deyip kibirlenmiş olur. Kibirlenince de Allah ile arasına perde koyar ve şeytanın, iblisin durumuna düşer.

Allah, Hz. Âdem (a.s.)’ı tövbe ettiği, af dilediği, mağfiret dilediği için affetmiş, iblisi de af dilemediği için affetmemiştir. Hep beraber Hz. Âdem (a.s.) babamızın nasıl yanlış yaptığını, sonrasında nasıl tövbe ve istiğfar ettiğini, nasıl af dilediğini, bu yüzden Allah’ın onu nasıl affettiğini, iblisi de neden affetmediğini ayetlerle anlayacağız inşallah.

İsterseniz şimdi Allah’ın Afuvv isminin geçtiği ayetleri anlamaya çalışalım hep beraber.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Ellezîne yuzâhirûne minkum min nisâihim: “Sizden hanımlarına zihar yapanlar.” Zihar (zehr) sırt demektir. Cahiliye döneminde Araplar hanımlarını boşamak istemediklerinde “senin sırtın benim anamın sırtı gibidir” deyip hanımlarına zihar yapardı. Böylelikle hem onları boşamaz hem de evde tutarlardı. Bununla beraber hanımlarına eş olarak yaklaşmaz, dokunmazlardı. Kısacası hanımlarına sanki anneleri, bacılarıymış gibi muamele ederlerdi. Günümüzde de biri hanımına “sen benim anam, bacımsın” derse zihar yapmış olur. Allah bunun çirkin ve yalan bir söz olduğunu buyuruyor. Bu yüzden zihar yapmak kadına zulümdür.

Mâ hunne ummehâtihim: “Onlar (o kadınlar) onların anaları değildir.” Biri hanımına “senin sırtın benim anamın sırtı gibidir” ya da “sen benim anam, bacım gibisin” dediğinde hanımı onun anası veya bacısı olmaz. İn ummehâtuhum illallâî velednehum: “Onların anaları onları doğuranlardır.” Ve innehum le yekûlûne munkeran minel kavli ve zûrâ: “Onların söylediği o söz çirkin ve yalan bir sözdür.” Bu, çirkin bir kelimedir. Bu kelimeyi kullananlar hanımını boşamış olmaz, bunun yerine çirkin ve yalan bir kelime kullanmış olur. Ve innellâhe le afuvvun gafûr:556 “Muhakkak ki Allah afuvv ve ğafurdur.” Böyle yaptıysanız tövbe edin. Allah affeder, mağfiret eder; yani bir daha böyle yapmayın; çünkü kullandığınız kelime çirkin ve yalan bir sözdür.

Hangi yanlışı yaparsak yapalım bilelim ki Allah afuvvdur, ğafurdur, ğaffardır, tevvabtır bu yüzden tövbemizi kabul edip bizi af ve mağfiret eder. Allah ayet-i kerimede; “eğer affeden bir rabbiniz olmasaydı (bir de böyle düşünün) haliniz ne olurdu”557 buyurmuştur. Bu ayet; Allah afuvv olmasaydı biraz günah işleyip yanlış yaptığımızda Allah’ın gazabı gelirdi demektir. Allah bize karşı böylesine afuvvsa, her hatamızı, günahımızı affediyorsa bu durumda yapmamız gereken şey bizim de affı sevmemiz ve insanları affetmemizdir. İman etmişsek bu böyledir. Yanlış her ne olursa olsun ister şahsımıza karşı yapılsın isterse de kişinin kendi kendine yaptığı bir yanlış olsun bize düşen yanlış yapanı affetmektir.

Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Huzil afve: “Sen affı tut.” Sen affetme yolunu tut, affı seç, afuvv ol, affa sarıl, senin işin affetmek olsun. Allah bunu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, dolayısıyla iman eden her kula tek tek söylüyor. Peki, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kimi affedecek? -Tabi ki önce müşrikleri, münafıkları, bununla beraber yanlış yapan mü’minleri affedecek. Ve’mur bil urfi: “Güzel olanı (örfe, âdete uygun olanı) emret (tavsiye et, davet et).” Ve a’rıd anil câhilîn:558 “Bir de cahillerden yüz çevir.”

Cahil kimdir?

Allah, insanları iman edenler ve cahiller diye iki sınıfa ayırır. Allah’a iman etmeyenler istediği kadar âlim olsun, okumuş olsun, diplomaları olsun aslında cahildir. Allah onların cahil olduğunu söylemiştir. Kendini Allah’ın gazabından, azabından koruyamayandan daha cahil, daha zalim, kendine daha zulmeden kim vardır! Bu yüzden her kim olursa olsun iman etmeyen biri cahildir.

Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, dolayısıyla her bir mü’mine “cahillerden yüz çevir, cahilleri bırak, onlarla ilgilenme” buyurdu; çünkü onlar tercihlerini imandan yana kullanmayıp Allah’tan yüz çevirmiştir. Bu yüzden bize düşen; Allah ile bir derdi olmayanlardan, rabbini, rabbinin rızasını kazanmayı kabul etmeyenlerden “ben kendim için güzel olanı, hayırlı olanı Allah’tan daha iyi biliyorum” diyenlerden yüz çevirmektir.

Ve lekad ahidnâ ilâ âdeme min kabl: “(Âdem’i dünyaya göndermeden önce) And olsun biz Âdem’den ahit almıştık (söz almıştık).” Allah’ın ondan aldığı söz ağaca yaklaşmamasıydı.559 Allah Hz. Âdem babamız ile Hz. Havva annemize “cennette dilediğiniz gibi gezin, yiyin, için; ama şu ağaca yaklaşmayın” buyurmuştu. Onlar da bunu kabul etmişti. Fe nesîye: “Ama hemen unuttu.” Hz. Âdem (a.s.) Allah’a verdiği sözü hemen unuttu. Ve lem necid lehu azmâ:560 “Bir de biz onda azim bulmadık.” Âdem azmetmedi; yani azimli bir kul değildi; çünkü Allah ona “bu ağaca yaklaşma” dediği halde Hz. Âdem (a.s.) şeytana, nefse kandı ve ağaca yaklaşmamaya güç yettiremedi. Şeytana, nefse karşı dik durup ağaçtan uzak durmayı beceremedi, azmedemedi. Allah da bunun üzerine Hz. Âdem (a.s.) için “onda azim bulmadık” buyurdu.

Ve iz kulnâ lil melâiketiscudû li âdem: “Hani biz meleklere ‘Âdem’e secde edin’ demiştik.” Fe secedû: “(Hep beraber ona) Secde ettiler.” İllâ iblîse ebâ:561 “Ama bir tek iblis (secde etmedi) direndi.” İblis secde etmemek için kendi kendisiyle mücadele edip direndi.

İblisin secde etmemesi konusunda kendine göre mazeretleri vardı. İblis kendisine secde emri gelene kadar devamlı Allah yolunda olan, Allah’a secde eden, bir de meleklere imamlık yapma konumunda olan biriydi. İblis cinlerdendi; ama hem meleklere imamlık yapıyordu hem de cennette dilediği gibi dolaşıyordu; yani Allah katında özel bir muamele görüyordu.

İblisin, Hz. Âdem’e secde etmemesinin sebebi sadece Allah’ı secde edilmeye layık olarak görmesinden dolayıydı. Bu yüzden “secdeye layık olan sadece sensin, ben çamurdan yarattığın birine nasıl secde ederim” demişti. Dıştan bakıldığında gayet mantıklı bir cevap olarak görünebilir; ama ortada Allah’ın bir emri vardır ve Allah bir konuda emir verdiğinde o emri mutlaka kabul etmek gerekir. Allah “Âdem’e ruhumdan nefhettiğimde ona secde edin”562 buyurmuştu; yani secde Hz. Âdem’in zahiri tarafına değil Allah’ın nefhettiği ruhaydı; ama iblis, Allah’ın Hz. Âdem (a.s.)’a nefhettiği ruhu yok saydı ve kendisiyle mücadele edip direndi böylelikle Hz. Âdem’e secde etmedi.

Fe kulnâ yâ âdem: “Ve biz ‘ey Âdem’ dedik.” İnne hâzâ aduvvun leke ve li zevcike: “Haberin olsun! Bu, sana ve eşine (zevcene) düşmandır.” Bu senin düşmanındır; yani düşmanına uyma! Fe lâ yuhricennekumâ minel cenneh: “Dikkat edin, sakın sizi cennetten çıkarmasın.” Allah bir de Hz. Âdem (a.s.) ile Hz. Havva (r.a.) annemize “ona uyarsanız sizi cennetten çıkarır” buyuruyor. Fe teşkâ:563 “Sonra şaki olursunuz (bedbaht olursunuz).” Perişan olur, kendinize zulmetmiş olursunuz.

İnne leke ellâ tecûa fîhâ ve lâ ta’râ:564 “Orada (cennette) acıkmanız olmaz ve herhangi bir şekilde elbisesiz kalmanız mümkün değildir.” Cennette çıplak kalmazsınız.

Ve enneke lâ tazmeu fîhâ: “Orada ne susarsın ne de susuzluk çekersin.” Ve lâ tadhâ:565 “Ne de sıcakta kalırsın (sıcaktan bunalırsın).” Allah, Hz. Âdem’e cenneti tarif ediyor.

“Orda acıkmaz, susamaz, elbisesiz kalmaz ve sıcaktan dolayı bunalmazsın; ama şeytana uyarsan seni oradan çıkarır.”

Fe vesvese ileyhiş şeytân: “Nihayet şeytan ona vesvese verdi.” Kâle yâ âdemu hel edulluke alâ şeceratil huld: “(İblis) Dedi ki: Ya Âdem! Sana ebedilik ağacını göstereyim mi?” “Bu ağaçtan yerseniz ebediyen burada kalırsınız, yoksa ebedi kalmanız garanti değildir. Allah cennette ebedi kalmayasınız diye bu ağaçtan yememenizi söyledi.”566 Ve mulkin lâ yeblâ:567 “Bir de sonsuz bir saltanatı (size göstereyim mi)?”

Allah aslında insanı tarif ediyor, her bir insan Âdem’dir. Biz de burada Allah’ın emrine karşı gelerek aslında her defasında yasak meyveden yemiş oluyoruz. Hz. Âdem (a.s.) babamız bu yanlışı sadece bir sefer yapmıştı, biz ise her gün tekrar tekrar yasak meyveden yiyor, tekrar tekrar cennetten kovuluyoruz. Bunu bilsek de bilmesek de böyledir. Böyle yaparak da her defasında Allah’a ve resulüne değil şeytana uymuş oluyoruz.

İblisin buradaki hilesi nedir?

İblis, Hz. Âdem babamız ile Havva annemize “bu ağaçtan yerseniz ebediyen cennette kalırsınız. Bu da bitmez, tükenmez bir saltanattır” dedi. İnsan da dünyayı ebedileştirmeye çalışıyor, sanki ebediymiş gibi bir havaya, bir hale kapılıyor, sanki ebediyen dünyada kalacakmış gibi düşünüyor ve hayatını da öyle yaşıyor. Daha doğrusu şeytan insanı cennetten alıkoymak için ona böyle bir hile yapıyor. Genel olarak bakıldığında iblisin her bir insana yaptığı hile aynıdır.

Fe ekelâ minhâ: “İkisi de ondan yediler.” Hz. Âdem (a.s.) ve Havva annemiz o meyveden yediler. Fe bedet lehumâ sev’âtuhumâ: “Bunun üzerine ayıp yerleri kendilerine göründü.” İkisi o ağacın meyvesinden yiyince üzerlerindeki elbise birden kayboldu, dolayısıyla ayıp yerleri kendilerine göründü. Böyle olmasının sebebi nedir? -Âdem babamız ile Havva annemizin cennetteki elbiseleri daha önce nurdandı. Onlar ağacın meyvesinden yiyip günah işleyince üzerlerindeki nurdan elbise kayboldu, böylelikle de ayıp yerleri kendilerine göründü. Ve tafıkâ yahsıfâni aleyhimâ min varakıl cenneh: “Cennetteki (ağaçların) yapraklarından üstlerini örtmeye çalıştılar.” Ve asâ âdemu rabbehu fe gavâ:568 “Âdem, rabbine asi oldu ve şaşırdı.” Allah, Hz. Âdem (a.s.) babamız için “Âdem, rabbine asi oldu” buyurdu. Demek ki bir peygamber de olsa, ilk insan da olsa, Allah’ın dünyaya gönderirken ruhundan nefhettiği ilk zat da olsa yanlış yapabiliyor, şaşırabiliyormuş.

Summectebâhu rabbuhu: “Sonra rabbi onu seçti.” Onu seçkin kıldı. Neden? Fe tâbe aleyhi: “Onun tövbesini kabul etti.” Hz. Âdem (a.s.) tövbe ettiği için seçildi. Allah onu seçkin kıldı ve tövbesini kabul buyurdu. Ve hedâ:569 “Bir de (onu) hidayete erdirdi.” Bu; kul yanlışından sonra tövbe ederse Allah onu seçer ve hidayete erdirir demektir.

Kâlehbitâ minhâ cemîa: “(Allah) Buyurdu ki: Hepiniz hep beraber oradan inin.” Allah hem Hz. Âdem (a.s.) babamız ile Hz. Havva annemize hem de iblise “oradan inin” buyurdu. Ba’dukum li ba’dın aduvv: “Birbirinize düşman olarak (inin).” Allah bu durumda Hz. Âdem (r.a.) babamıza “nasıl ki iblis seni düşman olarak bildiyse sen de onu düşman olarak bil” buyurdu. Yani düşmanına uyma! Fe immâ ye’tiyennekum minnî huda: “Ne zamanki benden size hidayet geldiyse.” Fe menittebea hudâye: “Sizden her kim ki benim hidayetime (hidayetçime) uyarsa.” Fe lâ yadıllu ve lâ yeşkâ:570 “O, delalete düşmez, şaki de olmaz (kaybedenlerden olmaz).”

Allah’ın hidayetine, hidayetçisine uyanlar delalete düşmez ve kaybetmez; ama Allah’ın hidayetine uymayanlar delalete düşer ve şekavet ehli, cehennem ehli olur. Allah’ın hidayeti; Allah’ın kitabıdır, Kur’an’dır, Allah’ın vahyidir. Bu durumda Allah’ın vahyine uymayanlar delalette kalmış, şaki olmuştur. Bunu Allah söylüyor.

Ve men a’rada an zikrî: “Her kim ki benim zikrimden yüz çevirirse.” Zikir; Kur’an demektir. Bununla beraber “Allah Allah” deyip Allah’ı zikretmektir. Eğer ayette geçen zikir kelimesini sadece Kur’an olarak alırsak manayı eksik anlamış oluruz; çünkü öyle olsaydı Allah “zikrim” yerine direkt “vahyim, Kur’an’ım, kitabım” da diyebilirdi. Oysaki Allah ayette Kur’an yahut kitap yerine zikrim kelimesini kullandı. Öyleyse “kim benim zikrimden yüz çevirirse” ayeti zikirle ilgili bütün manaları birden kapsar. Bu yüzden bizim de ayeti tefekkür ederken bütün manaları birden tefekkür etmemiz gerekir. Yani “kim vahyimden, ayetlerimden yüz çevirirse, bununla beraber kim beni zikretmekten, ‘Allah Allah’ demekten yüz çevirirse, hayatını yaşarken ‘bu konuda Allah’ın muradı nedir’ deyip hikmetle bakmaya çalışmaz, Allah’ın emrine göre hareket etmekten yüz çevirirse” buyurdu Allah. Fe inne lehu maîşeten danka: “Ona dar bir maişet vardır.” Dünya hayatında ona darlık vardır. Ve nahşuruhu yevmel kıyâmeti a’mâ:571 “Bir de Kıyamet günü onu kör olarak haşrederiz.”

Allah, zikrinden yüz çevirenleri neden Kıyamet günü kör olarak haşreder?

Kâle rabbi lime haşertenî a’mâ: “(O kul) Diyecek ki: Ya rabbi! Beni neden kör olarak haşrettin (dirilttin)?” Ve kad kuntu basîrâ:572 “Oysaki ben (daha önce) görüyordum.” Dünya hayatındayken gözlerim görüyordu. Neden bugün körüm, beni kör olarak haşrettin?

Kâle kezâlik: “(Allah) Buyuracak: Evet, öyledir.” Doğru söyledin, dünyada gözün görüyordu yalnız gören sadece baş gözündü. Benim hükmüm de böyledir. Etetke âyâtunâ: “Sana ayetlerimiz gelmişti.” Sen de ayetlerimizi dinlemiş, okumuş ve anlamıştın. Fe nesîtehâ: “Ama sen onları unuttun.” Onları yok saydın, görmezden geldin; yani ayetlerime karşı kör davrandın. Ve kezâlikel yevme tunsâ:573 “(Sen nasıl ayetlerimizi unuttun, onları yok saydıysan) Aynı şekilde bugün de sen unutulacaksın.” Sen ayetlerimizi unutmuştun. Biz de sana unutulmuş muamelesi yapacağız; çünkü unutulmayı hak ettin. Bu yüzden böyle kör olarak kalacaksın.

Ve kezâlike neczî men esrafe ve lem yu’min bi âyâti rabbih: “Nefsini israf edenleri (haddini aşanları), rabbinin ayetlerine iman etmeyenleri işte böyle cezalandırırız.” Nefsini israf edenler; Allah’ı ciddiye almayıp unuttukları, ayetleri dinledikleri halde sanki hiç bir şey dinlememiş gibi yaptıkları için hadlerini aşmış, nefislerini israf etmişlerdir. Ve le azâbul âhırati eşeddu ve ebkâ:574 “Ahiretteki azap hem daha şiddetli hem de bakidir (devamlıdır).” Onların kör olarak haşredilmesi daha kıyamet yerindeki halleridir. Ahirette ise onları bekleyen azap hem daha şiddetlidir hem de ebedi bir azaptır. Okuduğum bu ayetlerin hepsi peş peşe gelen ayetlerdir.

Fe telekkâ âdemu min rabbihî kelimâtin: “Âdem, rabbinden bir takım kelimeler aldı.” Allah bir takım kelimeleri onun gönlüne vahyetti. Fe tâbe aleyh: “(Âdem onlarla rabbine) Tövbe etti.” İnnehu huvet tevvâbur rahîm:575 “Muhakkak ki Allah tevvab ve rahimdir.” Hz. Âdem (a.s.) tövbe ettiği ve Allah’tan af dilediği için Allah da onun tövbesini kabul edip affetti. İblis ise “beni azdırmana karşılık ben de Âdemi ve Âdem’in soyundan gelenleri yoldan çıkartacağım (bunların secdeye layık olmadığını ispatlayacağım)”576 dedi.

Allah aslında her bir kulun gönlüne doğrunun, yanlışın ne olduğunu vahyetmiştir ve vahyetmeye devam ediyor. Bu yüzden herkes doğrunun ve yanlışın ne olduğunu bilir. Allah, peygamber ve kitap göndererek aslında kulun gönlündekini tasdik etmiş ve “doğru söyledin kulum, doğru da yanlış da budur, hiç şaşırma” demiştir; yani Kur’an, insanın gönlüne vahyedilmiş, Allah insanı vahiyle yoğurmuştur.

Bu yüzden Allah ayet-i kerimede buyurur. İnnâ aradnâl emânete alâs semâvâti vel ard: “Biz emaneti göklere ve yere yükledik.” Göklere ve yere emaneti arz ettik. Vel cibâl: “Ve dağlara (arz ettik).” Fe ebeyne en yahmilnehâ: “Ama onlar onu yüklenmeye yanaşmadılar (yüklenmekten çekindiler).” Ve eşfakne minhâ: “Bir de ondan titrediler.” Emanetin büyüklüğünü görünce titrediler, yüklenmekten korkup çekindiler ve yüklenmediler. Ve hamelehal insân: “Ve insan onu yüklendi.” İnsan o emaneti kabul edip yüklendi. İnnehu kâne zalûmen cehûlâ:577 “Çünkü (insan) muhakkak ki zalim ve cahildir.”

Yani insanın hali emaneti yüklenmeye elverişlidir. Zalim ve cahil bu demektir. Zulumat; karanlık, kapkaranlık demektir. Siyahın üzerinde en net, en güzel görünen renk beyaz renktir. Bu da; emanet en güzel, en net şekilde insan üzerinde görünür, onun üzerinde tecelli eder manasına gelir. Allah bir de insanın cahil olduğunu buyurdu. İnsan her konuda “ben bilmiyorum, rabbim bilir” diyecek kadar cehuldur. İnsanda böyle bir cehalet hali vardır. Bu yüzden emaneti yüklenmeye müsaittir, ehildir. Emanet, Allah’ın her bir kuluna nefhettiği ruhtur.

Bir de ayetin devamı vardır. Allah ayetin devamında insanın emaneti taşıdığında neyi kazanacağını, emaneti nasıl taşıması gerektiğini, emaneti taşımazsa ne olacağını, insanın emanetin hakkını verip Hz. İnsan olmaması durumunda ne kaybedeceğini beyan ediyor.

Li yuazziballâhul munâfikîne vel munâfikât: “Allah, münafık erkekler ve münafık kadınlara azap edecek.” İnsan emaneti taşımak için çabasını, gayretini sarf etmezse, emaneti taşıdığını unutur, emaneti yok sayar ve rabbini dinlemezse bu durumda münafık olur. Bu durumda da azabı hak etmiş olur. Allah böylelerine onlardan emaneti alarak azap edecek. Allah’ın kendisinden emanetini aldığı biri Hz. İnsan olmaktan çıkar, hayvan olur; çünkü insan, Allah’ın kendisine nefhettiği ruhla insandır, Hz. İnsandır. Bu yüzden melekler insana secde ederken Allah’ın nefhettiği ruha secde etmiştir. Vel muşrikîne vel muşrikât: “(Allah) Müşrik erkeklerle müşrik kadınlara da (azap edecek).”

Bu ikisinden başka küfür yoktur. Kişi ya Allah’ı kabul etmez, Allah’a şirk koşar ve müşrik olur ya da iman ettiğini söyleyip emaneti taşımaz ve münafık olur. Bu ikisi aynıdır. Hatta Allah münafığı müşriklerin önüne alıp Munâfikîne vel munâfikât: “Münafık erkeklerle münafık kadınlar” buyurdu. Hemen sonrasında ise Vel muşrikîne vel muşrikât: “Müşrik erkeklerle müşrik kadınlar” buyurdu. Yani münafıklık müşrik olmanın önündedir.

Dikkat edilirse Allah önce erkeği sonra kadını zikretmiştir. Peki, bunun hikmeti nedir?

Çünkü erkek, kadın üzerinde etkilidir. Erkek isterse kendini de ehlini de kurtarır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “kendinizi ve ehlinizi yakıtı insanlardan ve taşlardan olan ateşten koruyun”578 buyurmuştur. Allah bu hitabı kadına değil erkeğe yapmış; yani “sen bunu yapabilirsin” demiştir.

Evet, ayet devam ediyor. Ve yetûballâhu alel mu’minîne vel mu’minât: “Allah, mü’min erkeklerle mü’min kadınların tövbesini kabul edecek.” Neden? - Çünkü emaneti taşıdığını unutmuş, bunu öğrenmemiş, anlamamış olabilir; ama emaneti yüklendiğini, Hz. İnsan olduğunu ve Allah’tan bir ruh taşıdığını anladığında tövbe edip Allah’a dönünce Allah onun tövbesini kabul edecek ve onu emaneti taşımaya layık hale getirecek; yani Hz. İnsan olması için ona her türlü imkânı sağlayacak. Bunu Allah söylüyor.

Ve kânallâhu ğafûran rahîmâ:579 “Ve Allah ğafurdur, rahimdir.” Kul emaneti yüklendiğini anlayıp Allah’a döndüğü zaman Allah onun için ğafur ve rahimdir. Allah, kulunu önceden yaptıklarını sanki hiç yapmamış gibi mağfiret eder, bir de ona rahmetiyle muamele ederek onu rahmetinin içine alır. Tövbe, Allah’a dönmek demektir; yani kul, Allah’a olan yakınlığını, emaneti yüklendiğini öğrenip Allah’a döndüğünde Allah onun tövbesini, dönüşünü kabul edecek ve Allah da ona dönecek. Bununla beraber Allah onun tüm günahlarını mağfiret edecek ve ona mağfiretiyle muamele edip onu rahmetinin içine alacak.

Bütün bunlardan anlamamız gereken; Allah’ın tövbeleri kabul edişi, affının sonsuz ve sınırsız oluşudur. Bu yüzden unutmamamız lazım ki yanlışımız, günahımız ne olursa olsun rabbimize dönüp “ben emaneti yüklenmek, emanetin hakkını vermek istiyorum, ben Hz. İnsan olmak, senin bana nefhettiğin ruh olmak istiyorum” dediğimizde Allah dönüşümüzü, tövbemizi kabul edip bizi rahmetinin içine alır ve bize rahmetiyle muamele edip Hz. İnsan olalım diye bize her türlü imkânı tanır.

Bize düşen “ya rabbi! Sana döndüm. Bundan sonra tek hedefim Hz. İnsan olmak, senin bana nefhettiğin ruh olmak, senin güzelliğinle güzel olmak, El Esmau’l Husna’nı, güzel isimlerini üzerimde göstermek ve emaneti layıkıyla taşıyıp emanetin hakkını vermektir” deyip gerekeni yapmaktır. Emanetin hakkını vermek Allah’ın bize nefhettiği ruh olmak demektir. Allah’ın bize nefhettiği ruh olduysak Hz. İnsan olduk, meleklerin secde ettiği varlık olduk, demektir. Yoksa, Allah’ın bize nefhettiği ruhu, emaneti unutmuşsak bununla beraber “işte melekler insanlara secde etmiş” dersek bu sözümüz nasıl doğru olsun!

Melekler insanlara secde etmişse Allah’ın insana nefhettiği ruhtan dolayıdır. İblis, Allah’ın nefhettiği ruhu yok sayıp Hz. Âdem (a.s.)’ın sadece zahiri tarafına bakmış ve insan için “çamurdan yarattığın biri” demiştir. Eğer biz de insana dünyaya göre, çamurdan yaratılmış biri olarak bakarsak iblisin durumuna düşeriz. Bu yüzden her bir insana bakarken “Allah’ın mutlaka bu kul üzerinde bir muradı vardır” dememiz gerekir.

Biri yanlışta olabilir, eksik veya yanlış yapıyor olabilir. Bize düşen; ona yardım edip emaneti taşısın diye ona destek olmak, yardımcı olmaktır. Biri unutmuş veya dönmüşse bu durumda az önce okuduğumuz ayette Allah’ın buyurduğu gibi ya münafıktır ya da müşriktir; çünkü rabbini, kendini unutmuştur! Bu durumda her ne amel işlerse işlesin ameli ondan kabul edilmez; çünkü emanete ihanet etmiş, hainlik yapmış, Allah’ın kendisine emanet ettiğiyle nurlanmamış, o olmamıştır! Yapmamız gereken şey; ona Allah’ın nefhettiği ruhu, emaneti taşıdığını hatırlatmak ve onu Hz. İnsan olmaya davet etmektir.

Evet, hep beraber Allah’ın Afuvv ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya, öğrenmeye çalıştık. İnşallah bu vesileyle rabbimizin afuvv olduğuna iman eder, affı sever ve insanlara Allah’ın Afuvv ismi ile muamele ederiz.

Allah bizi emaneti layıkıyla yüklenenlerden, emanetin hakkını verenlerden, Allah’ın bize nefhettiği ruh olanlardan eylesin. Allah bizi emaneti yok sayıp örten münafık ve müşriklerden eylemesin. Allah bizi nefhettiği ruhun kendisinde tecelli etmesi için gerekeni yapanlardan ve çaba, gayret gösterenlerden eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Mücâdele /2 ↩
  2. Furkân /70 ↩
  3. Mücâdele/2 ↩
  4. Nûr /10 ↩
  5. A’râf/199 ↩
  6. Bakara /35, A’râf /19 ↩
  7. Tâhâ/115 ↩
  8. Tâhâ/116 ↩
  9. Hicr /29, Sâd /72 ↩
  10. Tâhâ/117 ↩
  11. Tâhâ/118 ↩
  12. Tâhâ/119 ↩
  13. A’râf /20 ↩
  14. Taha /120 ↩
  15. Tâhâ/121 ↩
  16. Tâhâ/122 ↩
  17. Tâhâ/123 ↩
  18. Tâhâ/124 ↩
  19. Tâhâ/125 ↩
  20. Tâhâ/126 ↩
  21. Tâhâ/127 ↩
  22. Bakara /37 ↩
  23. Hicr /39 ↩
  24. Ahzâb/72 ↩
  25. Tahrîm /6 ↩
  26. Ahzâb/73 ↩