close

EL HÂDİ

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber nüzul sırasına göre Allah’ın El Esmau’l Husnasını anlamaya çalışıyoruz. Geçen sohbetimizde El Metin ismini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın El Hâdi ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Hâdi; hidayeti veren demektir. Günde beş vakit namazda Allah’tan istediğimiz hidayettir. İhdinâs sırâtel mustakîm: “Ya rabbi! Bizi sırat-el mustakime (dosdoğru yoluna) hidayet et (bize hidayeti ver)” derken “ya rabbi! Hâdi isminle bize tecelli et” demiş oluruz.

Evet, Allah hâdidir, hidayeti verendir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede Ve kefâ bi rabbike hâdiyen ve nasîrâ:476 “Hidayetçi olarak, yardımcı olarak rabbin kâfidir (yeterlidir)” buyurmuştur. Hidayet senin rabbinin hidayetidir, gerisi delalettir. Dikkat edilirse Allah ayette Hâdiyen ve nasîrâ buyurarak Hâdi ismi ile Nasir ismini beraber zikretti. Bu; Allah hidayeti verip hidayet yolunu gösterir sonra da hidayeti isteyene yardım eder demektir.

Kişi tek başına hidayette olamaz, mutlaka bir yardıma ihtiyacı vardır ve Allah ona yardım eder.

Peki, Allah yardımı nasıl yapar?

Elbette ki Peygamberi ile, resulleri ile, vahyi ile, kitabı ile yardım eder. Bu yüzden Allah’ın resulleri hidayetçidir. Aynı şekilde ona iman edenler de mehdidir; yani hidayete vesile olanlardır.

Allah’ın kitabı Kur’an, vahiy hidayettir. Zâlikel kitâbu lâ reybe fîhi huden lil muttakîn:477 “Allah’ın bu kitabında hiçbir şekilde şüphe olmaz (şüphe yoktur, bundan şüphe edilmez ve bu kitap) muttakiler için hidayettir.” Yani Allah’a karşı sorumluluğunu bilmek, öğrenmek ve sorumluluğunu yerine getirmek isteyenlere bu kitap hidayettir, onlara yolu gösterir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Fatiha’yla ilgili olarak anlatır.

“Allah buyurdu ki: Ben, Fatiha’yı kulumla aramda bölüştürdüm. Onun yarısı bana, öbür yarısı da kuluma aittir. Kulum el hamdu lillâhi rabbil âlemîn dediğinde bana tahmid etmiş, hamd etmiş, beni övmüş olur. Er rahmânir rahîm, mâliki yevmid dîn dediğinde beni tazim etmiş, mülkün, ebedi hayatta hesabın bana ait olduğunu beyan etmiş olur. Kulum iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn dediğinde kulluğunu, âbd olduğunu kabul etmiştir. (Böylelikle Allah’ın ilahlığını, rabliğini, rahmanlığını, rahimliğini, mülkün sahibi olduğunu kabul etmiştir). Bundan sonraki ayetler ise kuluma aittir ve kuluma istediği verilmiştir.”478

Fatiha’da kula ait olan ayetleri nasıl anlamamız gerektiğini izah edeyim.

Kul, iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn ayetinden sonra ihdinâs sırâtel mustakîm: “Bizi sırat-el mustakime hidayet et (ya rabbi)” der. Allah ayet-i kerimede “kim hidayeti ister, hidayette olursa onun hidayetini ziyadeleştiririz (artırırız)”479 buyurmuştur. Bu yüzden hidayette, sırat-el mustakimde olmak yetmez, bir de yolu yürümek, hidayeti arttırıp kemale ermek gerekir. Allah’ın bütün emirleri, bütün nehiyleri, bütün ibadetler sırat-el mustakimi yürüyüp maksuda varmak, Allah’a vasıl olmak, cennete varmak içindir. Hepsi bu yüzden lazımdır, gereklidir. Kul ihdinâs sırâtel mustakîm: “Ya rabbi bizi sırat-el mustakime (dosdoğru yoluna) hidayet et” der; ama dosdoğru yolun ne olduğunu bilmez. Bunu ona Allah öğretir.

Allah sırat-el müstakimin ne olduğunu, bu yolun kimlerin yolu olduğunu öğretiyor. Sırâtallezîne en’amte aleyhim: “O yol ki (o hidayet yolu ki) kendisine nimet verdiklerinin yolu.” Allah’tan sırat-el müstakimi isterken Allah’ın seni nimet verdiği kullarının yoluna hidayet etmesini istemiş olursun. O yola hidayet olmak için mutlaka bir hidayetçinin olması, bu hidayetçinin de ya peygamber ya da peygamber varisi olması gerekir; yani tek başına sırat-el mustakime hidayet olmaz, hidayetçisiz hidayet olmaz. Ayetleri okurken hep beraber Allah’ın hidayeti nasıl tanıttığını, nasıl hidayette olmamızı istediğini görecek, bunu daha iyi anlayacağız inşallah.

Sırâtallezîne en’amte aleyhim ayetinden sonra ğayril magdûbi aleyhim ve lâd dâllîn: “Gazaba uğrayanların ve delalette olanların (yoluna) değil.” Yani hidayette olmayanlar senin gazabına uğramış ve delalette kalmıştır. Bizi onlardan eyleme ya rabbi” der, bu şekilde dua etmiş oluruz. Allah da bu duamıza karşılık Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in beyan ettiği gibi “kuluma istediği verildi” buyurmuştur. Bu yüzden Fatiha’yı okurken Allah’tan bunları istediğimizi bilmemiz gerekir.

Bir kul böyle dua edince Allah ona hidayeti verir, onu sırat-el mustakime hidayet eder ve ona yolu gösterir; ama kul yolu gördükten, bildikten, anladıktan sonra yüz çevirirse bu defa zalimlerden olur, o zaman da Allah’ın kendisine verdiği hidayet imkânını kaybeder; çünkü Allah ayet-i kerimede “Allah kendilerine hidayet geldikten sonra yüz çeviren zalimleri, fasıkları hidayete erdirmez”480 buyurmuştur. Allah ona bu imkânı tanıdığı halde o bu imkânı kabul etmemiş, reddetmiştir. Diliyle “ihdinâs sırâtel mustakîm” demiş; ama ne dediğini ve Allah’tan ne istediğini bile anlamamıştır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Lâ selâte illâ fatiha: “Fatiha’sız namaz yoktur (Fatiha’sız namaz olmaz)” buyurmuştur. Bu yüzden Fatiha’yı okurken ne söylediğini bilmiyorsan ha Fatiha’yı, ha Bakara Suresi’ni okumuşsun ne fark eder! Hiçbir şey fark etmez! O halde Fatiha’sız namaz yoksa Fatiha’yı anlamadan, ne söylediğini bilmeden kılınan namaz da namaz değildir, namaz olmaz.

Allah bize akıl vermiştir, bu yüzden aklımızı kullanmamız gerekir. Allah; “Fatiha’yı kulumla aramızda bölüştürdüm, yarısı bana öbür yarısı da kuluma aittir ve kuluma istediği verilmiştir” buyurdu. O halde kul Fatiha’yı okuyor; ama ne istediğini bilmiyorsa bu durumda Fatiha’yı okumamış ve kendi ile rabbi arasında Fatiha’yı bölüştürmemiş demektir!

Biri “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” derken Allah’a “yalnız sana âbd oluyorum, yalnız seni seviyorum ve yalnız seni istiyor, seni istiân ediyorum. Ben senin âbdinim, senin kulunum, senin âşığınım” demediyse Fatiha’yı okumuş mudur? -Okumamıştır! Aynı şekilde “ihdinâs sırâtel mustakîm, sırâtallezîne en’amte aleyhim” derken Allah’tan sırat-el mustakimi, kendisine nimet verilen kulların yolunu istediğini, onlarla beraber olmak istediğini bilmiyor, bunu söylemiyorsa yine Fatiha’yı okumamıştır! Böyle birinin namazı kabul olmuş mudur! Bu soruyu herkes kendisi düşünsün ve cevabını kendisi versin!

Böyle biri namaz kılmış olabilir; ama namazı ikame etmemiştir. Ve ekımis salât:481 “Namazı ikame et.” Dikkat edilirse Allah namaz kıl demedi “namazı ikame et” buyurdu. Yani “namazı ayağa kaldır, sen de namazla beraber ayağa kalk, namazla beraber Allah’ın huzurunda dur, Allah ile beraber ol. Namaz mü’minin miracıdır.482 Sen de namaz ile Allah’ın huzurunda dur, namaz senin miracın olsun” buyurdu. Bu yüzden namaz kılarken kendimizi Allah’ın huzurunda bilmiyor ve tatmıyorsak kıldığımız bu namaz, miraç olmamış bir namazdır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “miracı olmayanın namazı yoktur, namazı olmayanın da miracı yoktur”483 buyurmuştur. Biri namaz kılmıyorsa Allah’ın huzurunda durmamış, miracı olmamıştır. Aynı şekilde kıldığı namazı kendisini miraca taşımayan birinin de namazı olmamıştır, onun da namazı yoktur, dedi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz. Bu yüzden namaz kılarken mutlaka Allah’ın huzurunda durduğumuzu, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in miraçta Allah’ın huzurunda durduğu yerde olduğumuzu unutmamamız gerekir.

Evet, Allah’ın huzurunda durmamız, huzurda dururken de sohbetimizi Allah ile yapıp sohbetimize hamd ile başlamamız gerekir.

Nasıl?

“El hamdu lillâhi rabbil âlemin. Ya rabbi! Hamd, övme ve övülme senin içindir, övgüye layık olan sensin. Er rahmânir rahîm. Sen rahmansın, sen benim rahman ve rahim olan rabbimsin. Mâliki yevmid dîn. Sen din gününün, hesap gününün sahibisin ve beni hesaba çekecek olan sensin. Bu yüzden İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn. Yalnız sana âbd oluyor ve yalnız seni istiyoruz, yalnız senden istiyoruz. Senden seni istiyoruz. İhdinâs sırâtel mustakîm. Senden hidayeti, sırat-el mustakimi istiyoruz. Sırâtallezîne en’amte aleyhim. Senden kendisine nimet verdiğin kullarla beraber olmayı istiyoruz. Bizi onlarla beraber et, hayatı onlarla beraber yaşayalım ve onların kazandığını kazanalım. Ğayril magdûbi aleyhim ve lâd dâllîn. Yoksa gazaba uğramış, delalette kalmış oluruz ya rabbi! Bizi onlardan eyleme” deyip bu şekilde rabbimizle sohbet etmemiz lazım.

Sen bunları namazda kendi kendine söylemiyorsun, Allah’a söylüyorsun. Bunu Allah’a söylemediysen okuduğun Fatiha nasıl Fatiha olsun, kıldığın namaz nasıl namaz olsun, nasıl miraç olsun! Olur mu? -Elbette ki olmaz. Din taklit değildir. Allah taklidi kabul etmez, hakikisini kabul eder. Böyle yapmazsan Allah’ın huzuruna çıkmaya tenezzül etmemiş olursun.

Evet, hep beraber Allah’ın El Hâdi ismini anlamaya çalışıyorduk.

Allah’ın Hâdi ismini anlamak için Fatiha’ya bakmamız lazım; yani hidayete erenlerin kimler olduğuna, Allah’ın Hâdi isminin bizde tecelli edip etmediğine bakmamız lazım.

Allah’ın Hâdi isminin bize tecelli etmesi ayrı, bizden tecelli etmesi ayrıdır. Hâdi ismi bize tecelli etmişse biz de hidayette, sırat-el mustakimde olur, Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarıyla beraber oluruz. Dolayısıyla onların kazandığı nimeti kazanır, gazaptan ve delaletten de uzaklaşmış oluruz. Bu, Allah’ın Hâdi isminin bize tecelli etmesidir.

Hâdi isminin bizden tecelli etmesi ise insanların bizim vesilemizle hidayete ermesi demektir. Bunun için de Allah’a, hidayete davet etmemiz gerekir. Eğer bizimle beraber olanlar yahut sorumlu olduklarımız bizimle beraber hidayete eriyorsa bu durumda Allah’ın Hâdi ismi bizden tecelli etmiş demektir.

İnsanları nasıl davet etmemiz gerekir?

Allah ayet-i kerimede “rabbinin yoluna hikmetle davet et, en güzel söz neyse onu söyle”484 buyurur. Allah’a, hidayete davet ederken hikmetle davet etmemiz; yani Allah’ın muradının ne olduğunu anlatmamız gerekir. Yetmez, bir de en güzel söz neyse onu söylememiz, insanları en güzel sözle davet etmemiz gerekir. Bu, davet ettiğin kişi sözünden muhabbet alsın, senin sözünde Allah’a yakınlığı, Allah’ın huzurunda olduğunu tatsın demektir. Böyle yapmak yerine karşımızdakine bir şey öğretirken “sen bilmiyorsun, ben biliyorum, dur ben sana öğreteyim” dersek bu davette ne hikmet ne de güzel söz kalır!

Tabi ki sadece sözle anlatmak yetmez, bir de halimizle anlatmamız gerekir. Hidayetteki, sırat-el mustakimde Allah’a giden biri Allah’ın hesabını yapan kul demektir. Biri ona baktığında bu hali onun üzerinde görmeli ve “demek ki Allah’ı sevenler, Allah’a âbd olanlar, kul olanlar, iman edenler, teslim olanlar böyleymiş! Bu ne güzel bir kuldur, ne güzel bir insandır, keşke ben de onun gibi olsaydım” demelidir. İnsanların bize bakarken Allah’ın güzelliğini görmeleri hidayete halimiz ile davet etmektir. Yoksa sözüyle insanları Allah’a davet ettiği halde haliyle onları hidayetten uzaklaştıran birinin sözü yalandır, kendisi de yalancıdır; çünkü hali, kalbi onun sözünü yalanlıyor! Allah böyle olanlar için “yalancı” demiştir. Bu yüzden sözümüzün değil halimizin bizi anlatması gerekir.

Evet, Allah hâdidir, kullarına hidayeti verendir. Bir de Allah’ın hidayete erdirmem dediği kullar vardır.

Peki, bunlar kimdir?

“Allah kâfirleri hidayete erdirmez.”485 Bile bile inkâr edenleri hidayete erdirmez.

“Allah zalimleri (kendine zulmedenleri) hidayete erdirmez.”486 Allah, aydınlık olduğu halde kendini karanlıkta bırakanları hidayete erdirmeyeceğini buyurdu. Biri aydınlığı; yani Allah’ın vahyinde ne buyurduğunu görüp bildiği halde gözünü, gönlünü aydınlığa kapatır, kendini karanlıkta bırakırsa zalim olmuş, kendine zulmetmiş olur. Allah da bu şekilde kendine zulmedenleri hidayete erdirmez.

“Allah fasıkları hidayete erdirmez.”487 Fasık “ben mü’minim, Müslümanım” der; ama mü’min gibi değil kâfir gibi yaşar. Hali, tavrı kâfir gibidir, sözü de kâfirin sözüdür. Mü’min ve Müslüman olduğunu söylediği halde rabbini, kendini ciddiye almamıştır. Allah’ın kelamını duyunca “doğrudur, aynen öyledir” der ama kendi bildiğini yapmaya devam eder. Hayatını Allah’ın emrine göre yaşaması gerekirken nefsine, topluma, çevresine, başkalarına göre yaşar. Böyle olanlar fasıktır.

Evet, Allah kâfirler, zalimler ve fasıklar olmak üzere bu üç sınıfı hidayete erdirmeyeceğini buyurdu.

Hidayet; sırat-el mustakim yoludur, dosdoğru Allah’a giden, bize Allah’ın rızasını, dostluğunu, cemalini kazandıran ve bizi cennete götüren yol demektir.

Devamlı söylüyoruz; cennet hayal ile olmaz. “Belki ben cennetliğim” demekle kimse cennetlik olmaz. Kıyamet günü “ben hesabımın nasıl olacağını, cennete mi yoksa cehenneme mi gideceğimi bilmiyorum” dersek Allah’ın ayetlerini inkâr etmiş, yalan saymış, hâşâ Allah’a yalancı demiş oluruz!

Hiç kimse bunu söyleyemez; çünkü herkes gideceği yeri, cennete mi yoksa cehenneme mi gideceğini bilir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimelerde “insan kendi nefsi üzerinde şahittir (insan bunu biliyor).”488 “Kıyamet günü defterini (kitabını) eline verir, al kitabını oku. Bugün hesap sorucu olarak sen kendi nefsine (kendine) yetersin deriz”489 buyurmuştur.

Hesap Kur’an’a göredir. Kur’an aynı zamanda ahiretteki hesap kitabımızdır. Bu yüzden hesabı Kur’an’a göre vereceğiz. O halde Kur’an’a uymuşsak kazanırız, uymadıysak kaybederiz. Bunu anlamayacak hiçbir şey yoktur!

Aynı şekilde cennetlik insanla cehennemlik insan apaçık bellidir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “cennette nimet yoktur, herkes nimetini beraberinde götürür. Cehennemde ateş yoktur, herkes ateşini beraberinde götürür.” buyurmuştur. Cennet güzellik yeri, cehennem de azap yeridir. Bir insanın gönlü cennete dönmüşse o kişi cennetliktir. İnsanlara nimet oluyorsa, insanlar onun elinden ve dilinden fayda görüyorsa bu durumda insanlara cennet olmuş demektir. Cennet olmuş bir gönül de cennete layıktır; ama insanlara nimet olmak, cennet olmak yerine onlara sıkıntı veriyor, azap oluyor, çevresindekiler ondan sıkıntı duyuyorsa bu defa gönlü cehenneme dönmüş bir gönüldür, dolayısıyla böyle bir gönül de cehenneme layık olur. Böyle biri kendi gönlündeki ateşi oraya götürür.

Cehennemdeki ateş, kulun dünyadayken insanlara, mahlûkata verdiği sıkıntıdır ve bu ona ahirette azap olur. Nimet ise kulun dünyadayken insanlara yaptığı güzelliktir, iyiliktir, ikramdır. Bütün bunlar orda ona nimet olur. Kısacası insanın yaptığı her şey ona mutlaka ya nimettir ya da azaptır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “mü’minin mü’mine tebessüm etmesi sadakadır”490 buyurmuştur. Bu durumda biri bir başkasına tebessüm edince cennete nimet göndermiş, gönlünü cennete çevirmeye çalışmış olur. Başka bir hadis-i şerifte Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bir mü’min bir mü’mine sertçe baksa ona hakkı geçer” buyurmuştur. O halde biri bir başkasına sadece ters baksa bile cehenneme azap göndermiş olur.

Dikkat edilirse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz haklı olup olmamakla ilgili bir şey söylemedi. Direkt olarak “bir mü’min bir mü’mine sertçe baksa ona hakkı geçer” buyurdu. Bu yüzden hiç kimse kendini savunmaya çalışıp “ben haklıydım” diyemez. Öyleyse herkesin tercihini yapması gerekir. İnsan ya bir mü’mine tebessüm eder ve ahiretine nimet gönderir ya da bir mü’mine sertçe bakar ve ahiretine azap gönderir.

Rabbini, ebedi hayatını ciddiye alıyorsan yapman gereken şey budur; yani etrafına nimet olmak, rahmet olmaktır. Yok, eğer ciddiye almıyorsan o zaman zaten istediğini yaparsın; ama tercihin Allah ise, ebedi hayatını kazanmak ise bu durumda hidayette, sırat-el mustakimde, Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarıyla beraber olman ve onlar gibi olmaya çalışman gerekir. Yoksa nefsine uyar ve kaybedersin; çünkü Allah ayet-i kerimede “kötü işi kendisine güzel gösterilen hiç iman edip salih amel işleyenler gibi olur mu!”491 “Allah fasıkları hidayete erdirmez.”492 Bunlar fasıktır, kötü olan işlerini güzel görüyorlar, buyurdu.

Her zaman söylüyoruz. Allah’ı El Esmaul Husna’sıyla bilmeden, tanımadan Allah’a iman etmemiz mümkün değildir. Allah bizi huzura alıp “kulum sen bana iman ettin mi” diye sorsa biz de “evet ya rabbi! Sana iman ettim” desek sonra Allah bize “madem öyle haydi benim kim olduğumu anlat bakayım. Ben peygamberime vahyedip indirdiğim Kur’an’da sana kendimi tanıttım. Senin için tecelli edecek doksan dokuz tane vasfım, ismim vardır ve en güzel vasıflar bana aittir. Senin de halife olarak bu isimlerimle isimlenmen, vasıflarımla vasıflanman gerekir dedim. Madem bana iman ettin. O zaman haydi beni anlat bakayım, ben kimim! Ben kimim, sen kimsin! Beni anlatabildiğin kadarıyla kendini bilmiş, tanımışsın demektir” diye sorsa rabbimizi El Esmau’l Husna’sıyla, güzel isimleriyle anlatabilir miyiz! Ya da ne kadar anlatabiliriz! Herkesin kendine dönüp bu soruyu sorması gerekir.

Bunu kesinlikle unutmamamız lazım ki Allah’ı kaç tane isminden ne kadar anlatabiliyorsak ve o isimlerle ne kadar isimlenmiş, Allah’ın o güzelliğiyle ne kadar güzelleşmişsek imanımızı o kadar ispatlamışız demektir. Yoksa Allah’ın doksan dokuz ismini sayıp sadece manalarını bilmek ve anlatmakla Allah’ın isimlerine iman olmaz. Bir de o isimlerle isimlenmemiz ve güzelleşmemiz gerekir. Yoksa kitap yüklü merkep gibi sadece El Esmau’l Husna’nın bilgisini yüklenmiş oluruz.

Evet, hep beraber Allah’ın El Hâdi ismini anlamaya çalışıyorduk. İsterseniz şimdi de Hâdi ismi ile ilgili ayetleri okuyalım. Öyle ki rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanıyabilelim ve anlamış olabilelim inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Ve kezâlik: “Bu böyledir.” Cealnâ li kulli nebiyyin aduvven minel mucrimîn: “Biz her peygambere mücrimlerden düşmanlar kıldık.” Mücrimleri, cürüm işleyenleri, suçluları, Allah’a karşı suçlu olanları peygamberlere düşmanlar kıldık. Allah’ın, cürüm işleyenleri peygamberlere düşman etmesinin sebebi nedir? -Tabi ki peygamberleri manevi olarak büyüsün, hidayete ersin, hidayetçi olsun aynı şekilde hidayete erecek olanlara yardım etsin diye; çünkü hayat bir imtihandır. Ve kefâ bi rabbike hâdiyen ve nasîrâ:493 “Ve senin rabbin hidayetçi ve yardımcı olarak yeterdir.”

Allah bu ayette kefâ billah hâdiyen ve nasîrâ: “Allah hidayetçi ve yardımcı olarak yeterdir” diyebilirdi ama bunun yerine kefâ bi rabbike hâdiyen ve nasîrâ: “Senin rabbin hidayetçi ve yardımcı olarak yeterdir” buyurdu. Yani “ben senin rabbinim, sen de benim kulumsun. Seni yaratan, seni büyütüp kemale erdirecek, hidayete erdirip sırat-el mustakim yoluna koyacak ve seni kendime taşıyacak olan benim. Korkma, endişe etme! Ben senin rabbinim, sana hem hidayeti, hem de hidayetçiyi verir, bununla beraber sana yardım ederim. Senin rabbin benim, hidayet yolunda bire bir sana yardım ederim” buyurdu Allah.

Ve kefâ bi rabbike hâdiyen: “Hidayetçi olarak senin rabbin yeter” demek kendine başka hidayet arama demektir. Hidayet mi istiyorsun bil ki rabbin hidayeti de hidayetçiyi de göndermiştir. Bu yüzden Kur’an’dan başka hidayet kitabı, Allah’ın resulünden başka hidayetçi arama!

Men yehdillâhu fe huvel muhtedî: “Allah kime hidayet verirse o hidayettedir.” Ve men yudlil fe ulâike humul hâsirûn:494 “Kime de (hidayeti vermezse) o delalette kalır (delalettedir). Onlar hüsrana uğrayanlardır.” Onlar zarar edenlerdir, kaybedenlerdir. Allah hidayeti peygamberiyle, kitabıyla vermiştir. Hal böyleyken hidayeti başka yerde ararsak onu bulamayız. Allah’ın peygamberi hidayeti Allah’ın kitabıyla vermiştir ve kıyamete kadar da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in varisleri olan mürşid-i Kâmiller Allah’ın kitabıyla hidayeti verir. Hidayet Allah’ın hidayetidir. Kim, Allah’ın hidayetiyle hidayeti bulamazsa delalette kalır ve hüsrana uğrar.

Hüsran; zarar etmek, kaybetmek demektir. Allah’ın hidayetiyle hidayet bulmayan biri insanlığı, Hz. İnsan olmayı, cenneti, rabbini kaybetmiştir. Hiç bundan daha büyük bir hüsran olur mu!

Bu yüzden hidayeti isteyenler Allah’ın kitabına, resulüne sarılıp “benim için örnek ve önder Allah’ın resulüdür. O, hayatı nasıl yaşamışsa benim de öyle yaşamam gerekir. Benim bu hayattaki tek hedefim Allah’ın resulüne, peygamberlere benzemek ve onlar gibi olmaktır” demelidir. Yoksa hidayeti kabul etmemiştir. Bilmemiz lazım ki kim kime benzemeye çalışıyorsa, kimi kendisine örnek almış, kimin yolunda yürüyorsa onun hidayetçisi, yol göstericisi o olmuştur, dolayısıyla bulduğu hidayet de Allah’ın hidayeti değildir. Oysaki Allah “hidayetçi olarak Allah yeter, Allah yetmez mi”495 buyurdu. Yani “demek ki Allah’ın hidayetini kabul etmiyorsun ve gidip kendine başka hidayet arıyorsun öyle mi” dedi Allah.

Fe men yuridillâhu en yehdiyehu: “Allah kimi dilerse onu hidayete erdirir.” Kim Allah’tan hidayeti dilerse Allah onu hidayete erdirir. Allah, kulun hidayete ermesinin alametini de beyan eder. Yeşrah sadrahu lil islâm: “Onun göğsünü İslam’a açar.” Allah kime hidayet verirse; yani kim Allah’tan hidayeti isterse Allah da onun hidayetini ister ve ona hidayeti verir. Hidayeti verince de göğsünü İslam’a, Allah’a teslim olmaya, Allah’ı sevmeye, Allah’ı istemeye açar. Böylelikle kulun göğsü genişler.

Ve men yurid en yudıllehu: “Kimi de delalette bırakmak isterse.” Yani kim hidayeti tercih etmez ve delalette kalmak isterse. Yec’al sadrahu dayyika: “Onun kalbi de daralır, göğsü sıkışır.” Sen ona Allah’ı anlatıp ayet okuyorsun onun ise göğsünün genişlemesi gerekirken tam tersine göğsü sıkışıyor. Haracen ke ennemâ yassa’adu fîs semâ’: “(Göğsü) Öyle sıkışır ki onu göğe çıkacak zannedersin.” Yani sen ona “Allah’a iman et, Allah’a âbd ol, rabbini dinle” dediğinde onun göğsü öyle bir sıkışıyor, daralıyor ki sanki ona göğe çık demişsin gibi zorlanır. Bu, hidayeti tercih etmeyip delaleti tercih eden insandır. Kezâlike yec’alûllâhur ricse alâllezîne lâ yu’minûn:496 “Allah da iman etmeyenleri o pislik içinde (murdarlık içinde) öylece bırakır.” Biri seni hidayete davet ettiğinde eğer göğsün sıkışıyor, daralıyor, bunalıyorsan sanki sana göğe çık demiş gibi zorlanıyorsan Allah seni o pislik içinde bırakır. Bunu Allah söylüyor.

Göğsünün sıkışmasının farklı farklı halleri vardır. Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Birini Allah’a, Allah’ın vahyine davet ettiğinde şeytan hemen ona “böyle yaşamak, sahabe gibi olmak mümkün değildir. Onlar sahabeydi, çok büyük insandı, biz öyle yapamayız” der ve ona ters yolu gösterir. Aynı şekilde “Allah bize peygamberini örnek gösterip onun gibi yapmamızı istemiş. Bak, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle yapmış, bizim de böyle yapmamız lazım” dediğinde bu defa “o, peygamberdi, yoksa biz kim, onun gibi yapmak kim! Biz asla onun gibi yapamayız” der. İyi de Allah onu bize örnek olarak gönderip resulüm gibi yapın buyurmadı mı! Eğer onun gibi yapamayacaksak o halde Allah neden bizden onun gibi yapmamızı istesin! Sen peygambere böyle mi iman ettin, onu böyle mi kabul ediyorsun! İşte, Allah’ın ayette bahsettiği göğsün sıkışması ona Allah’ın vahyini anlattığında sanki göğe çıkmasını istemişsin gibi zorlanması ve daralması bu demektir. Bu, hidayeti kabul etmeyen delaletteki bir insanın halidir ve Allah böyle olanları manevi pisliğin içinde bırakır.

Ve lev şi’nâ le âteynâ kulle nefsin hudâhâ: “Eğer biz dileseydik her bir nefse (insana) hidayetini verirdik.” Dileseydik onu zorla yola sokar ve hidayete erdirirdik. Ve lâkin hakkal kavlu minnî: “Ama benden söz çıkmıştır.” Bir kere bunu söyledim artık iş işten geçmiştir. Allah neyi söylediğini beyan ediyor. Le emleenne cehenneme minel cinneti ven nâsi ecmaîn:497 “Cehennemi insanlar ve cinler ile dolduracağım diye (benden söz çıkmıştır).” Bir kere böyle söyledim ve bu böyledir.

İnsan kendi iradesiyle ya hidayeti tercih eder ya da tercih etmez. Hidayeti tercih etmezse delalette kalır. Allah da “cehennemi cinlerle ve insanlarla dolduracağım, diye benden söz çıkmıştır. Tercih sizindir, cehenneme gitmeyin” buyurdu.

Huvellezî ersele resûlehu bil hudâ ve dînil hakk: “(Allah) Odur ki resulünü (peygamberini) hidayetle ve hak din ile göndermiştir.” Allah, resulünü hak din ve hidayetle göndermiştir. Li yuzhirehu aled dîni kullih: “Kendi dinini bütün dinlere üstün kılmak için.” Ve kefâ billâhi şehîdâ:498 “Şahit olarak Allah yeter.”

Dinini bütün dinlere üstün kılmak için ne demektir?

Kim hayatını nasıl yaşıyorsa yaşadığı hayat tarzı onun dinidir. Biri hayatını Allah’ın dinine göre yaşıyorsa o halde Allah’ın dinindedir; ama hayatını başkalarına, başka şeylere göre yaşıyorsa bu defa Allah’ın dininde olmaz, bu yaşantısı onun dini olmuş olur, dolayısıyla da o, Allah’ın dininde değildir; çünkü yaşadığı hayat tarzı Allah’ın dini değildir. Allah ise kendi dinini bütün dinlere üstün kılacak; yani kendi dininde olanları hem dünyada hem de ahirette üstün kılacak. Allah’ın şahitliği buna yeterdir. Bu yüzden “ben buna şahitlik ediyorum. Eğer mü’minsen bunu böyle bil, sen de şahitlik yap” dedi Allah.

Ve li ya’lemellezîne ûtûl ilm: “Kendilerine ilim verilenler bunu biliyor.” Neyi biliyor? Ennehul hakku min rabbike: “Onun (Kur’an’ın) senin rabbinden hak olarak (indiğini biliyor).” Fe yu’minû bihî: “Ve ona iman ederler.” Fe tuhbite lehu kulûbuhum: “Kalpleri ona (Allah’ın kitabına, Kur’an’a) karşı saygı duysun.” Ve innallâhe le hâdi: “Ve hidayetin Allah’tan olduğunu (hidayete erilsin diye bu kitabı gönderdiğini bilsinler).” Allah’ın bu kitabı hidayettir. Ellezîne âmenû ilâ sırâtin mustakîm:499 “(Bu kitap) İman edenleri sırat-el mustakime (dosdoğru yola) iletir.”

Vellezînehtedev zâdehum huda: “Kim hidayeti isterse (kabul ederse) onun hidayetini arttırırız.” Demek ki hidayetin bir de artması ve eksilmesi varmış. Kim hidayeti kabul ederse onun hidayetini arttırırız. Ve âtâhum takvâhum:500 “Bir de ona takvasını veririz (onu takvalı yaparız).” Biri hidayeti kabul eder ve hidayette olursa takvası artar. Takvası kemale erinceye kadar artmaya devam eder; yani Allah’a karşı sorumluluğunu bilir, anlar, gereğini yerine getirmeye çalışır. Birinde böyle bir sorumluluk yoksa hidayette değildir, takvası da olmamıştır. Allah ona takvayı vermemiştir; yani o bunu kabul etmemiştir.

Ve yezîdullâhullezînehtedev huda: “Allah hidayeti kabul edenlerin hidayetini arttırır.” Vel bâkıyâtus sâlihâtu hayrun inde rabbike sevâbâ: “Salih amel ise rabbinin katında sevapça (ödül itibariyle) hem ebedidir hem de hayırlıdır.” Ve hayrun meraddâ:501 “Bir de sonuç itibariyle daha hayırlıdır.”

Ellezîne yestemiûnel kavl: “O kimseler ki sözü dinlerler.” Fe yettebiûne ahsenehu: “(Ama dinlediği her sözü kabul edip almaz) Onun en güzeline tabi olurlar.” En güzel söz Allah’ın sözüdür. Ulâikellezîne hedâhumullâh: “İşte, Allah onlara hidayet etmiştir.” Allah, sözün en güzelini dinleyip tabi olanlara hidayet etmiştir. Ve ulâikehum ulûl elbâb:502 “Gönül sahipleri de onlardır.” Gönlünü çalıştırmış ve aklını kullanmış olanlar da onlardır.

Onlar sözün bütününü, tamamını dinlerler; ama sözün en güzeline tabi olurlar. Yani “falancalar böyle söyledi” deyip söylenen şeyi kabul etmezler. En güzel söz Allah’ın sözü, Allah’ın kelamıdır, dolayısıyla onlar Allah’ın kelamına tabi olurlar. Bu yüzden mü’min, Allah’ın sözünden başka bir söze güzel demeye utanmalı, hayâ etmelidir. Sen mü’minsin, ondan başkasına güzel diyemezsin. Onun sözünün olduğu yerde başka bir söze güzel diyemezsin. Eğer o söz Allah’ın vahyine uymuşsa, Allah’ın sözüyle güzelleşmişse güzeldir, yoksa hiçbir şekilde güzel değildir.

Allah’ın güzelliğini anlatanlar aslında Allah’ın güzelliğini değil kendisinin Allah’ın güzelliğiyle ne kadar güzelleştiğini anlatır. Aynı şekilde Allah’a hamd edenler de Allah’ı övmüyor. Hiç kimse hiçbir şekilde Allah’ı övemez. Bir zerre, bir insanı anlatabilir mi, övebilir mi? -Nasıl övsün! Elbette ki övemez. Aynı şekilde hiçbir yaratılmış varlık da kendisini yaratanı övemez, buna gücü yetmez. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ya rabbi! Sen seni hamd ettiğin gibi hamde layıksın. Ben sana hamd edemem, seni övemem, benim gücüm buna yetmez. Sen seni sena ettiğin gibi yücesin, hamde, övgüye layıksın”503 buyurmuştur.

Allah’a hamd edenler aslında kendini övmüştür. Daha doğrusu Allah onun diliyle onu övmüştür. Kul; Allah’ı anlatırken, tesbih ederken, Allah’a hamd ederken Allah’ın güzelliği onun üzerinde görünür, dolayısıyla Allah onu över. Biri, Allah’a hamd etmez Allah’ı övmezse başkalarını başka şeyleri över. Bu durumda sadece başkası kadar güzel olur.

Nahnu nekussu aleyke nebeehum bil hakk: “Biz onların haberlerini (kıssalarını) sana hak ile anlatıyoruz.” İnnehum fityetun âmenû bi rabbihim ve zidnâhum hudâ:504 “Onlar rablerine iman eden gençlerdi ve biz de onların hidayetini arttırdık.” Allah burada Ashab-ı Kehf’i anlatıyor. Onlar rablerine iman eden gençlerdi, biz de onların hidayetini arttırdık; yani onlar bir adım atmış, Allah da o bir adımı tamamlamıştır. “Sen rabbine iman ettin ya, rabbini sevdin ve rabbim Allah’tır dedin ya, ben de senin hidayetini arttırır, seni kendime yaklaştırırım. Sen bunu hak ettin” dedi Allah. Evet, Allah onların hidayetini öyle bir arttırdı ki şimdi bile onları övüyoruz.

Zâlikel kitâbu lâ reybe fîhi, huden lil muttekîn:505 “Bu kitap kendisinde şüphe olmayan (kitaptır) muttakiler için hidayettir.” Bu kitap Allah’a karşı sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlara hidayet olur. Peki, başkalarına hidayet olmaz mı? -Hayır, olmaz; çünkü Allah sadece muttakiler için, takva sahipleri için hidayet olduğunu buyurdu. Allah takva sahiplerinin kim olduğunu da beyan eder.

Ellezîne yu’minûne bil gaybi ve yukîmûnes salât: “O ki gaybe iman eder ve namazı ikame eder.” Görmediği halde rabbine, cennete, cehenneme, peygamberine iman eder. Aynı şekilde namazla beraber ayağa kalkar ve namazla Allah’ın huzurunda durur. Ve mimmâ razaknâhum yunfikûn:506 “Kendisine rızık olarak verdiğimizden de (Allah yolunda) infak eder.” İşte muttaki budur. Allah, Kur’an’ın böyle olanlara hidayet olduğunu buyurdu.

Vellezîne yu’minûne bi mâ unzile ileyke ve mâ unzile min kablik: “Bir de onlar sana indirilene ve senden önce indirilene iman ederler.” Tevrat’a, İncil’e, Zebur’a ve diğer peygamberlere indirilene iman ederler. Hiçbirinde ayrım gözetmez, hepsinin Allah’ın kelamı olduğunu bilirler ve hepsine iman ederler. Ve bil âhireti hum yûkınûn:507 “Ahirete de kesinkes inanırlar.” Ahirete karşı yakîn sahibidirler; yani sanki ahireti görmüş gibidirler.

Ulâike alâ huden min rabbihim: “İşte bunlar rableri katında hidayet üzeredir.” Hidayete erenler bunlardır. Ve ulâike humul muflihûn:508 “Felaha erenler de bunlardır.” Kurtuluşa, muradına erenler ve ebediyen kazananlar da bunlardır.

Evet, Allah takva sahiplerinin halini beyan etti. Bu durumda bizim de bu özelliklerin bizde olup olmadığına, Allah’ın koyduğu bu sınıra uyup uymadığımıza bakmamız gerekir.

E fe men zuyyine lehu sûu amelihî: “Kötü ameli kendisine süslenmiş (süslü görünmüş) kimse.” Fe reâhu hasenâ: “Onu (kötü amelini) güzel görür.” Fe innallâhe yudıllu men yeşâ’: “Allah dilediğini (delalette kalmayı dileyeni) delalete bırakır.” Kötü ameli kendisine süslenmiş biri kötü amelini güzel görür, dolayısıyla Allah da onu delalette bırakır. Ve yehdî men yeşâ’: “Ve dilediğini de hidayete erdirir.” Kim de o halden kurtulmak isterse Allah da ona hidayeti verir. Bu hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Fe lâ tezheb nefsuke aleyhim haserât: “Onlar için hasret çekme.” Hidayeti dilerlerse onlara hidayeti veririm; ama hidayeti dilemezlerse onları delalette bırakırım. Buna üzülme, hasret çekme, dedi Allah. İnnallâhe alîmun bimâ yesneûn:509 “Allah onların ne yaptığını biliyor.” Allah onların yaptıklarına göre onlara muamele eder.

Ve kâlû in nettebiıl hudâ meake: “(O delalettekiler, kâfirler, münafıklar, müşrikler) Dediler ki: Eğer biz seninle beraber hidayeti kabul edersek.” Seninle beraber hidayette olursak. Nutehattaf min ardinâ:510 “O zaman bizi yerimizden, yurdumuzdan çıkarırlar.” Biz oradan çıkarılırız, bu yüzden seninle beraber olamayız. İman etmeyenler “senin hak peygamber olduğunu biliyoruz; ama senin hidayetini kabul eder, seninle beraber hidayette olursak yerimizden, yurdumuzdan kovuluruz” dediler. Zaten iman edenler sonra hicret etmek zorunda kalmıştır! Allah “imanın, hidayetin bedeli ne olursa olsun ödemen lazım” buyurdu. Bunun bedelini ödemezsen tercih senindir.

Kur’an’daki ayetler ya inşa ya da haber ayetidir; yani Allah vahyettiği ayette ya haber verir ya da yapılması gereken bir şeyi söyler. “De ki” hitabıyla başlayan bütün ayetler inşa ayetidir, dolayısıyla Allah “de ki” ile başlayan bütün ayetlerde insanlara yapmaları gereken bir şey söyler. Hem de “hemen başla, bunu hem söylemen hem de ikrar etmen lazım” buyurur. Örnek vermek gerekirse Kul huvallâhu ehad:511 “De ki: Allah birdir” ayeti “de ki” hitabıyla başlayan bir inşa ayetidir. Allah burada bize “de ki” buyurarak vahyettiği şeyi ikrar etmemizi ve hayata hemen geçirmemizi emrediyor. “De ki: Allah ehaddir; yani Allah’ın ehad olduğunu ikrar et ve onun birliğini kabul edip bütün şirklerden gönlünü temizle.” Bu yüzden “de ki” hitabıyla başlayan bütün ayetleri bu şekilde anlamamız ve Allah’ın yapmamızı emrettiği şeyi ikrar edip yapmamız gerekir.

Kul in kâne âbâukum: “De ki: Eğer sizin babalarınız.” Ve ebnâukum: “Çocuklarınız (evlatlarınız).” Ve ıhvânukum: “Kardeşleriniz.” Ve ezvâcukum: “Eşleriniz.” Ve aşîretukum: “Akrabalarınız (aşiretiniz).” Ve emvâlunıktereftumûhâ: “O kazandığınız mallarınız.” Ve ticâratun tahşevne kesâdehâ: “Kesada uğramasından korktuğunuz ticaretiniz.” Ve mesâkinu terdavnehâ: “Razı olduğunuz o evleriniz.” Ehabbe ileykum minallâh: “Eğer onlar sizin için Allah’tan daha sevgiliyse (siz onları Allah’tan daha çok seviyorsanız).” Ve resûlih: “Resulünden (daha çok seviyorsanız).” Ve cihâdin fî sebîlih: “Onun yolunda cihad etmekten (daha çok seviyorsanız).” Fe terabbesû hattâ ye'tiyallâhu bi emrih: “Allah’ın emri gelinceye kadar bekleyin.” Allah’tan belanızı bekleyin! Bekleyin, Allah’ın gazabı geliyor; yani başka bir kurtuluşunuz yok, dedi Allah. Vallâhu lâ yehdîl kavmel fasikîn:512 “Allah, fasık olan kavmi hidayete erdirmez.” Böyle olanlar fasıktır.

Babalarımız, evlatlarımız, kardeşlerimiz, eşlerimiz, aşiretimiz, malımız, ticaretimiz, evlerimiz bizim için Allah’tan, resulünden ve onun yolunda cihad etmekten daha sevgiliyse eğer belamızı bulduk demektir. Allah’ın bütün bunlardan daha sevgili olmasını başarabiliriz. Resulünün onlardan daha sevgili olmasında biraz zorlanırız; ama sonunda bunu da başarırız.

Bir de Allah yolunda cihad etmenin hepsinden daha sevgili olması gerekir; ama böyle olması gerektiği halde sanki cihad hayatımızda hiç yok gibidir. Allah yolunda cehd etmek; çaba, gayret sarf edip Allah yolunda sıkıntıya, meşakkate katlanmak, Allah yolunda sıkıntı yüklenmek, vahyi yüklenmek, vahyi taşımak, taşırken çaba, gayret sarf etmek, hem de bunu yapmayı maldan, anadan, babadan, eşten, evlattan, kardeşten, evden daha çok sevmek zor bir şeydir; ama mutlaka bunu başarmak ve böyle olmak gerekir; çünkü Allah fasık kavmi hidayete erdirmediğini söyledi; yani böyle olmayanlar fasıktır, dedi Allah. Fasık olmak istemiyorsak o halde Allah’ın, resulünün ve Allah yolunda cehd etmenin bizim için her şeyden daha sevgili olması gerekir.

Bunu başarmak için olması gereken tek bir şey vardır; o da Allah’a âşık olmaktır, “Allah” deyince gönlümüzde her şeyin bitmesidir. Allah bizim için babamızdan, kardeşimizden, evladımızdan, eşimizden, ticaretimizden, evimizden, kısacası her şeyden sevgili olursa kurtulur, dolayısıyla Allah yolunda çabamızı, gayretimizi sarf ederiz. Yoksa Allah “belanızı bekleyin” buyurdu. Bu bizim için büyük bir felakettir.

Allah’ın emri gelinceye kadar demek Allah’ın gazabı gelinceye kadar bekleyin demektir. Gazap geliyor da insan bunun farkında değildir. Evet, gazap geliyor; ama gazaba uğrayanlar gazaba uğradığının farkında bile değildirler!

En büyük gazaba şeytan uğramıştır. Şeytan, Allah’ın gazabının içindedir. Şeytan, Allah’ın rahmetinden umudunu kestiği için Allah’ın rahmetinden mahrum kalmıştır. Biri, Allah’tan uzaklaştıysa, Allah onun için her şeyin üzerinde değilse, her şeyden sevgili değilse, Allah’ın sözü, kelamı onun için her sözün üzerinde değilse, her sözden daha sevgili değilse, aynı şekilde Allah’ın resulü, resulünün hayatı onun için her hayatın üzerinde değilse ve her hayattan daha sevgili değilse belasını bulmuştur. Kötü işi, kötü ameli ona süslü görünmüştür. Bu yüzden kötü amelini güzel görüyor, kötü amelini seviyor; yani halini seviyor. Böyle biri belasını bulmuştur ve bundan haberi bile yoktur.

Ve men yehdillâhu fe huvel muhtedi: “Allah kime hidayet verirse o hidayettedir.” Gerisi delalettedir. Allah kitabıyla, peygamberiyle hidayeti vermiştir ve vermeye devam eder. Ve men yudlil fe len tecide lehum evliyâe min dûnih: “(Allah) Kimi de delalette bırakırsa ona ondan (Allah’tan) başka dost bulamazsın.” Ona sadece Allah yardım edebilir; ama Allah da onu delalette bırakmıştır. Bu yüzden hiç kimse ona yardım edemez, dedi Allah. Ve nahşuruhum yevmel kıyâmeti alâ vucûhihim: “Biz onu Kıyamet günü yüz üstü haşrederiz.” O hidayeti kabul etmeyip delalette bıraktığımız kimseyi yüz üstü haşrederiz. Umyen ve bukmen ve summa: “Âma olarak (kör olarak), dilsiz olarak, sağır olarak (onu haşrederiz).” Me’vâhum cehennem: “Onun gideceği yer cehennemdir.” Kullemâ habet zidnâhum saîrâ:513 “Onların azabı hafifledikçe (hem dünyada hem de ahirette) azaplarını arttırırız.”

Delaletteki birinin gönlü cehenneme döndüğü için dünyadayken de azaptadır, feryattadır, feryat halindedir. Hidayeti kabul etmeyenleri Allah delalette bırakır ve onun sadece azabı artar. Ahirete gidince de dünyada çektiği gibi azap çekmeye devam eder. Bunu Allah söylüyor.

Zaten genel olarak etrafımızda görüyoruz. Herkes azaptadır, herkes feryat ediyor, herkes şikâyetçidir, azap içindedir ve sadece azaplarını arttırıyorlar! Bununla beraber hamd etmesini, şükretmesini bilmiyor, hayatın imtihan olduğunu kabul etmiyor, edemiyorlar! Üç kişi bir araya gelse hemen ya pahalılıktan, yoksulluktan ya da birilerinin kötülüğünden bahsediyorlar; çünkü gönülleri cehenneme dönmüştür!

Cennete dönmüş bir gönül ise böyle değildir. Cennete dönmüş bir gönül devamlı “Allah” der, Allah’tan bahseder. Allah’a hamd eder, şükreder ve Allah’ın güzelliğini, ebedi hayatın nasıl kazanılacağını, Allah’a nasıl âbd olunacağını anlatır. Her daim aşk ve muhabbet halinde olur. Aynı şekilde gönlü cennete döndüğü için nimeti de artar. Öteki de konuşmakla sadece azabını arttırır. Dünyadayken azabını artırdığı gibi ahirette de cehennemdeki azabını arttırır, ateşini alevlendirir.

Allah’ın delalette olanları kör, sağır ve dilsiz olarak yüz üstü bir şekilde haşretmesinin hikmeti nedir?

Çünkü delaletteki biri Allah’ın ayetlerine, hakikate karşı kör ve sağır davranmış, Allah’ın ayetlerini sanki işitmemiş gibi yaparak ayetleri ikrar etmemiş, hakkı, hakikati, doğruyu söylememiştir. Bu yüzden Allah “onları kör, sağır ve dilsiz olarak yüz üştü haşrederiz” buyurdu. Yani ona “sus! Madem kör davrandın o halde kör ol! Madem sağır davrandın o halde sağır ol! Madem sustun o halde dilsiz ol, madem ayağa kalkmadın, benim huzurumda ayakta durmadın, kulluğunu yapmadın o halde yüz üstü sürün” buyurdu. Delalette olanların hali Kıyamet günü böyledir. Bunu Allah söylüyor. Bundan şüphe etmek küfürdür! Ya, Allah’ın ayetlerine, hidayetine uyar, Allah’ın hidayetini, hidayetçisini kabul ederiz ya da kör, sağır ve dilsiz olarak Allah’ın huzurunda yüz üstü bir şekilde haşroluruz.

Ve mâ kânallâhu li yudılle kavmen ba’de iz hedâhum: “Allah bir kavme hidayet verdikten sonra kesinlikle (asla) onları delalete düşürmez.” Ne zamana kadar? Hattâ yubeyyine lehum mâ yettekûn: “Onlara takvalarını belli edinceye kadar.”

Evet, Allah onlara nasıl takvalı olmaları gerektiğini, Allah’a, insanlara, mahlûkata, kitabına karşı sorumluluğunu öğretinceye kadar onları delalete düşürmez; ama Allah onlara bu takvayı verdikten sonra takvalı olmayı kabul etmezlerse işte o zaman delalete düşerler. Yoksa Allah, kulları hidayete erince bir şey bilmeden yanlış yaptıklarında öyle çukura yuvarlanmalarına müsaade etmez. Bu yüzden “onlara yolu göstermeden, neden sakınmaları gerektiğini, huzurumda nasıl durmaları gerektiğini öğretmeden, sorumluluklarının ne olduğunu onlara beyan etmeden onların delalete düşmelerine müsaade etmem” buyurdu Allah.

İnnallâhe bi kulli şey’in alîm:514 “Muhakkak ki Allah her şeyi bilendir.” Allah her şeyi bilendir. Kuluna da hidayetten sonra ona öğretmeden, bildirmeden onun delalete düşmesine müsaade etmez.

Bu hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Ve lev şâallâhu le cemeahum alâl hudâ: “Eğer Allah dileseydi onların hepsini hidayet üzere toplardı.” Herkes mutlaka hidayette olurdu. Fe lâ tekûnenne minel câhilîn:515 “Eğer bu böyle ise sakın cahillerden olma!” Yani “ben insanları hidayete erdiririm” deyip kendini paralama! Allah herkese hidayeti tercih etme hakkı vermiştir ve bu tercihi insanın kendisinin yapması gerekir. Allah hidayeti tercih edip hidayete erenleri bir araya toplar, delalette kalanları da yerinde bırakır. Bu yüzden kendini sorumlu tutma, dedi Allah.

Allâhu nezzele ahsenel hadîsi kitâben muteşâbihen mesâniy: “Allah sözün en güzelini, tekrar eden, uyumlu ve ahenkli olanını bir kitap olarak indirdi.” Takşaırru minhu culûdullezîne yahşevne rabbehum: “Rablerine karşı haşyet duyanların derileri (kalpleri) ürperir.” Allah’ın ayetlerini okuduklarında ayetlere karşı derileri, tüyleri ürperir. Summe telînu culûduhum ve kulûbuhum ilâ zikrillâh: “Sonra onların kalpleri, derileri Allah’ın zikrine karşı yumuşar.” Allah’ın ayetlerine yumuşadığı gibi zikrine karşı da yumuşar. Zâlike hudallâhi yehdî bihî men yeşâ’: “İşte bu, Allah’ın hidayetidir. (Allah) Onu dilediğine (dileyene) verir.” Allah’ın hidayetini isteyenlere Allah bu hali verir. Onların kalpleri ve derileri ürperir. Bununla beraber Allah’ın zikrine, “Allah” demeye karşı kalpleri yumuşar. Bu, Allah’ın hidayetidir, dedi Allah. Ve men yudlilillâhu fe mâ lehu min hâd:516 “Allah kimi de delalette bırakırsa ona hidayet edecek kimse yoktur (ona hidayetçi bulamazsın).”

Yani ne peygamber ne de hidayetçiler ona hidayet edebilir. Kimsenin ona hidayet etmeye gücü yetmez; çünkü Allah’tan haşyet duymuyor, Allah’a karşı saygılı değil, edepli değildir!

Ellezîne âmenû ve lem yelbisû îmanehum bi zulmin: “İman edip imanlarını zulümle karıştırmayanlar.” İmanını zulümle; yani şirkle karıştırmayanlar. Uâike lehumul emnu: “İşte emniyette olanlar onlardır.” Ve hum muhtedûn:517 “Hidayette olanlar da onlardır.” İmanına zulmü, şirki karıştırmayanlar, zulmü bulaştırmayanlar emniyette ve hidayettedir, dolayısıyla onlar hidayette olduklarından emin olabilirler. Yoksa Allah’ın gazabından emniyette olmaları, hidayette olmaları mümkün değildir. Bundan emin olmasınlar, Allah’ın gazabı her an gelebilir. Bunu Allah söylüyor.

Ferîkan hadâ ve ferîkan hakka aleyhimud dalâleh: “(İnsanlardan) Bir kısmı hidayette oldu (Allah onları hidayete erdirdi). Bir kısmına da delalet hak oldu.” Kendileri tercih ettiği için delalet, azap onlara hak oldu. Allah delaletin onlara neden hak olduğunu beyan ediyor. İnnehumuttehazûş şeyâtîne evliyâe min dûnillâh: “Çünkü onlar (Allah’ı bırakıp) Allah’ın berisinde şeytanları dost edindiler.” Şeytanın dostluğunu Allah’ın dostluğuna bile bile tercih ettiler. Ve yahsebûne ennehum muhtedûn:518 “Bir de hidayette olduklarını hesap ettiler (zannettiler).” Onlar kendilerini bir de hidayette zannettiler. Şeytanı dost edinmiş, şeytanın peşinden gidiyor, rabbini dinlemesi gerekirken şeytanı dinliyor, bir de kendini doğru yolda zannediyor! Allah böyle olanlara delaletin hak olduğunu söyledi.

İnnemâ ya'muru mesâcidallâhi men âmene billâhi vel yevmil âhır: “Allah’ın mescitlerini ancak Allah’a ve ahirete iman edenler imar eder.” Mescidin imarı sadece mescidin zahiri tarafını yapmak değil aynı zamanda secde edenleri mescide davet etmek demektir; çünkü mescide insanlar gelmişse mescit imar olmuş olur. Hem zahiri imar hem de manevi imar vardır. İnsanları mescide davet etmek mescidin manevi imarıdır. Evet, Allah’ın mescitlerini Allah’a iman edenler, ahirete iman edenler diriltir, imar eder.

Ve ekâmes salâte ve âtez zekât: “Namazı ikame edenler, zekâtı verenler (Allah’ın mescitlerini imar ederler).” Ve lem yahşe illâllâh: “(Onlar) Allah’tan başkasından korkmazlar.” Başkalarının hesabını yapmaz, kimin ne söylediğine bakmazlar. Allah’tan başkasından korkmaz, haşyet duymazlar; çünkü Allah’tan başkasından haşyet duymak şirktir. Korkmak ayrı, haşyet duymak ayrı şeydir. Haşyet; büyüğün büyüklüğünden dolayı ondan çekinmek ve onun hesabını yapmaktır. Birini bu şekilde büyük görmek şirktir. Onlar Allah’tan başka hiç kimseden haşyet duymazlar. Fe asâ ulâike en yekûnû minel muhtedîn:519 “İşte böyle olanlar hidayette olduklarını umabilirler.” Böyle olanlar hidayette olur.

Yâ eyyuhân nâs: “Ey insanlar!” Allah bütün insanlara birden hitap etti. Kad câetkum mev'ızatun min rabbikum: “(Ey insanlar) Size rabbinizden bir vaaz (bir öğüt) geldi.” Rabbiniz size vaaz ediyor. Ve şifâun limâ fîs sudûr: “Göğüslere şifa geldi.” Kalplere, gönüllere şifa geldi. Ve huden ve rahmetun lil mu'minîn:520 “Mü’minler için hidayet ve rahmet olan (Allah’ın vahyi geldi).” Allah’ın vahyi sizin için, mü’minler için hidayettir, rahmettir, gönüllere şifadır ve Allah’ın bütün insanlara yaptığı öğüttür, vaazdır. Rabbini dinleyenler kurtuluşa erer, hidayette, rahmetin içinde olur. Rabbini dinlemeyenler de onun rahmetinden, hidayetten mahrum kalır.

Allah bu defa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitap ediyor. Kul yâ eyyuhân nâs: “De ki: Ey insanlar!” Allah bütün insanlara “şöyle olmanız lazım” buyurdu. Kad câekumul hakku min rabbikum: “Rabbinizden size hak geldi.” Fe men ihtedâ: “Her kim ki hidayette olursa (onunla hidayeti bulursa).” Fe innemâ yehtedî li nefsih: “Kendisi için (kendi nefsi için) hidayette olur.” Allah’a veya bir başkasına fayda vermez, sadece kendisi için hidayette olur. Ve men dalle fe innemâ yadıllu aleyhâ: “Kim de delalette kalırsa (Kur’an’ın hidayetini kabul etmezse) kendi aleyhine delalette kalır (kendisi kaybeder).” Ve mâ ene aleykum bi vekîl:521 “Ben sizin üzerinizde vekil değilim.” Ben sizin vekiliniz değilim; yani “sizin hesabınızı ben vermem” de.

Ve kezâlike enzelnâhu âyâtin beyyinât: “Biz onu (Kur’an’ı) apaçık beyanat olarak gönderdik.” Apaçık beyan ettik. Ve ennallâhe yehdî men yurîd:522 “Muhakkak ki Allah dilediğine (dileyene) hidayeti verir.” Kim, Allah’tan hidayeti isterse Allah hidayeti ona verir.

Ve innehu le huden ve rahmetun lil mu’minîn:523 “Muhakkak ki bu (Kur’an) mü’minler için hidayettir, rahmettir.”

İnnâ enzelnâ aleykel kitâbe lin nâsi bil hakk: “Muhakkak ki biz sana insanlar için hak ile kitabı indirdik.” Fe men ihtedâ fe li nefsih: “Her kim ki hidayette olursa (hidayeti kabul ederse) kendisi içindir.” Ve men dalle fe innemâ yadıllu aleyhâ: “Kim de delalette kalırsa bu kendi aleyhinedir.” Ve mâ ente aleyhim bi vekîl:524 “Ben sizin üzerinizde bir vekil değilim.”

Hitap, yine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Ve kezâlik: “Bu böyledir.” Allah’ın sana vahyettikleri dışında bir şey söyleme, kimse de bunun dışında bir şey söylemesin. Bu böyledir, dedi Allah. Evhaynâ ileyke rûhan min emrinâ: “Biz sana katımızdan emrimizle bir ruh vahyettik.” Bu Kur’an’ın ayetleri bir ruhtur; yani insanı diriltir. Mâ kunte tedrî mâl kitâb: “Sen kitap nedir bilmiyordun.” Sen kitabın ne olduğunu asla idrak etmemiştin. Kitap okumamıştın ve bunun idrakında değildin. Ve lâl îmân: “İman nedir (bunu da idrak etmemiştin).” İmanın ne olduğunu kendine göre biliyordun; ama imanın hakikatini bilmiyordun, idrak etmemiştin, derinlemesine anlamamıştın. Ve lâkin cealnâhu nûra: “Ama biz onu (kitabı) bir nur kıldık.” Nehdî bihî men neşâu min ibâdinâ: “Biz onda kullarımızdan dilediğimizi (dileyeni) hidayete erdiririz.” Ve inneke le tehdî ilâ sırâtın mustakîm:525 “Muhakkak ki sen de insanları sırat-el mustakime hidayet ediyorsun (hidayetçisin).”

Demek ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, kitabın da imanın da ne olduğunu bilmiyormuş! İmanı, dini, her şeyi Allah’ın kitabından öğrenmiş! Bununla beraber Allah’ın kitabıyla hidayete, sırat-el mustakime davet ettiği için hidayetçi olmuş. Bu yüzden hiç kimse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e Kur’an’dan başka söz isnat edemez. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz her neyi söylemişse söylesin söylediği Kur’an’dandır; çünkü dinini Kur’an’dan öğrenmiştir. Allah böyle olduğunu buyurdu.

Hâzâ hudâ: “Bu hidayettir.” Vellezîne keferû bi âyâti rabbihim: “Rablerinin ayetlerini inkâr edenler ise.” Lehum azâbun min riczin elîm:526 “Onlara en kötüsünden acı, iç yakan bir azap vardır.”

Hâzâ basâiru lin nâs: “Bu, insanlar için basirettir.” Allah’ın vahyi insanlar için basirettir. Ve huden ve rahmetun li kavmin yûkınûn:527 “Bilmek isteyen bir kavim için de hidayet ve rahmettir.”

Hâzâ beyânun lin nâs: “Bu (Kur’an) insanlar için bir beyandır (bir açıklamadır).” Ve huden: “Ve hidayettir.” Ve mev’ızatun lil muttekîn:528 “Muttakiler için de vaazdır.” Hakka karşı sorumluluğunu bilip yerine getirmek isteyenler için de öğüttür, nasihattir, yol göstermedir.

Meselullezîne hummilût tevrâte summe lem yahmilûhâ: “Kendilerine Tevrat yükletilip de sonra onu taşımayanların misali (durumu) şuna benzer.” Ke meselil hımâri yahmilu esfârâ: “Onların misali kitap yüklü merkeplere benzer.” Eşeğin haline benzer. Kitabın ilmini aldığı halde sorumluluğunu yüklenmeyip gereğini yerine getirmeyenler kitap yüklü eşek gibidir, dedi Allah. Bi’se meselul kavmillezîne Kezzebû bi âyâtillâh: “Allah’ın ayetlerini yalan sayan kavmin hali ne kötüdür!” Onların misali, eşek gibi olması ne kötüdür!

Allah bu ayette Yahudi âlimlerinden bahsetmiştir, dolayısıyla hitap bizim için geçerli değildir demek yanlıştır. Allah bu ayeti bize indirmiştir, dolayısıyla bunu bize de söylüyor.

Allah’ın ayetlerini yalanlayanlar, yalan sayanlar kitap yüklü eşeklerdir, dedi Allah. O halde biri Allah’ın ayetini bildiği halde gereğini yerine getirmiyorsa kitap yüklü eşek gibidir. Onların misali ne kötüdür! Bu, insanlığa, insan olmaya yakışmayan bir haldir. Vallâhu lâ yehdîl kavmez zâlimîn:529 “Allah zalim olan kavmi hidayete erdirmez.” Böyle yapanlar kendilerine zulmedenlerdir; yani ayetin nuruyla aydınlanması gerekirken karanlıkta kalmış ve kendilerine zulmetmiş, kitap yüklü eşek olmuşlardır. Bu, Allah’ın ayetlerini yalan saymalarından dolayıdır.

Kulnâhbitû minhâ cemîa: “Hep beraber oradan (aşağı) inin dedik.” Allah bunu Hz. Havva (r.a.), Hz. Âdem (a.s.) ve iblise söylüyor. Hepiniz toptan oradan yeryüzüne inin. Fe immâ ye’tiyennekum minnî huda: “Sonra benden size bir hidayetçi gelirse.” Fe men tebia hudâye: “(Sizden) Her kim ki benim hidayetime, hidayetçime tabi olursa.” Fe lâ havfun aleyhim ve lâ hum yahzenûn:530 “Onun için ne bir korku ne de mahzun olmak vardır.”

Allah Hz. Âdem (a.s.) ile Hz. Havva annemize bir de iblise “inin ordan aşağı! Size bir hidayetçi geldiğinde sizden kim hidayetime tabi olursa onun için bir korku yoktur” buyurdu. Bu durumda Allah bu ayetle aslında iblise de “haydi, tövbe et ve hidayetçime tabi ol” deyip bir imkân vermiş oldu.

İçlerinde bir de peygamber olan Hz. Âdem (a.s.) vardır. Bu durumda hidayetçi Hz. Cebrail (a.s.)’dır. Hz. Cebrail (a.s.) Allah’ın vahyini getirirken hidayetçi konumundadır; yani hidayet yine Allah’ın vahyidir. Onu getiren, davet eden de hidayetçidir. Bununla beraber Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hidayetçidir, aynı şekilde onun varisleri de hidayetçidir. Allah hidayetçiyi nasıl beyan etmişse öyle öğrenmemiz gerekir.

Ve kâlellezî âmen: “O iman eden kişi dedi ki:” Firavun, Hz. Musa (a.s.) ile Hz. Harun (a.s.)’ı öldürmeye karar verdiğinde o sırada imanını gizleyen bir zat vardı. Allah’ın bu ayette kastettiği o iman eden kişi bu zattır. Evet, o iman eden kişi dedi ki. Yâ kavmittebiûni: “Ey kavmim! Bana tabi olun.” Bana uyun, bana güvenin. Ehdikum: “Sizi hidayete erdireyim.” Sebîler reşâd:531 “Rüşt yoluna (sizi hidayet edeyim).” Reşit olma; yani kemale, rüştüne erme yoluna sizi hidayet edeyim. Allah o zatın mü’min olduğunu buyurdu; çünkü imanını bir anda ortaya koyup insanları davet etmiştir.

Kul yâ eyyuhân nâs: “De ki: Ey insanlar!” İnnî resûlullâhi ileykum cemîa: “Ben hepinize (gönderilmiş) Allah’ın resulüyüm.” Ellezî lehu mulkus semâvâti vel ard: “O ki semavâtın (göklerin) ve yerin mülkü ona aittir.” Lâ ilâhe illâ huv: “Ondan başka ilah yoktur.” Yuhyî ve yumît: “Dirilten de öldüren de odur.” Fe âminû billâhi ve resûlihi: “Allah’a ve resulüne iman edin.” Nebiyyil ummiyyi: “Ümmi olan nebisine (peygamberine iman edin).” Ellezî yu’minu billâhi ve kelimâtihî: “O ki Allah’a ve Allah’ın kelimelerine (kitaplarına) iman etmiş.” Vettebiûhu: “Ona tabi olun.” Leallekum tehtedûn:532 “Eğer böyle yaparsanız o zaman hidayete erebilirsiniz (kurtuluşa erebilirsiniz).”

Kemâ erselnâ fîkum resûlen minkum: “Sizden (sizin içinizden) size bir resul gönderdik.” Yetlû aleykum âyâtinâ: “Size ayetlerimizi tilavet eder (okur).” Ve yuzekkîkum: “Sizi tezkiye eder (temizler).” Ve yuallimukumul kitâb: “Size kitabı talim eder (öğretir).” Vel hikmeh: “Size hikmeti (Allah’ın muradını öğretir).” Ve yuallimukum mâ lem tekûnû ta’lemûn:533 “Bir de size bilmediklerinizi öğretir.”

Fezkurûnî ezkurkum: “Beni zikredin ki ben de sizi zikredeyim.” Veşkurû lî ve lâ tekfurûn:534 “Bana şükredin sakın nankörlerden olmayın.” Beni zikredin ki bana şükretmiş olasınız. Yoksa küfredenlerden, nankörlerden olmuş olursunuz.

Yâ eyyuhâllezîne âmenu: “Ey iman edenler (iman ettiğini iddia edenler)!” İstainû bis sabri ves salât: “Sabır ve selatla (Allah’tan) isteyin.” Sabır ve dua ile Allah’tan isteyin. Allah’tan isterken bir de sabredin; yani acele etmeyin. İnnallâhe meas sâbirîn:535 “Muhakkak ki Allah sabredenlerle beraberdir.”

Ve lâ tekûlû li men yuktelu fî sebîlillâhi emvât: “Allah yolunda öldürülenlere ‘ölü’ demeyin.” Bel ahyâun ve lâkin lâ teş’urûn:536 “Bilakis onlar diridirler; ama siz bunun şuurunda olmazsınız.” Siz bunun farkında olmaz, bunu anlamazsınız.

Ve le nebluvennekum bi şey’in minel havf: “Sizi korktuğunuz şeylerden dolayı (endişe ettiğiniz şeylerden dolayı) imtihana tabi tutacağız.” Sizi korkuyla imtihana tabi tutacağız. Vel cûi: “Ve açlıkla.” Ve naksın minel emvâl: “Ve malların eksiltilmesiyle (fakirlikle).” Vel enfus: “Ve canların (eksikliğiyle).” Canların eksikliğiyle, hastalıkla sizi imtihana tabi tutacağız. Ves semerât: “Ve ürünlerin (eksikliğiyle).” Sizi bu şekilde imtihana tabi tutacağız. Ve beşşiris sâbirîn:537 “Sabredenleri müjdele!”

Ellezîne izâ esâbethum musîbetun: “Onlar ki onlara bir musibet isabet ettiğinde.” Onlara bir bela, bir musibet geldiğinde. Kâlû innâ lillâh: “Onlar derler ki: Biz Allah içiniz (Allah’a aidiz).” Ve innâ ileyhi râciûn:538 “Ve bizim dönüşümüz onadır (derler).”

İnnellezîne yektumûne mâ enzelnâ minel beyyinât: “O kimseler ki beyan edip indirdiğimizi (ayetlerimizi) ketmederler.” Onu gizlerler, yokmuş gibi muamele yaparlar. Vel hudâ min ba’di mâ beyyennâhu lin nâsi fîl kitâb: “(Allah) Kitapta hidayeti insanlara beyan ettikten sonra onu gizleyenler var ya.” Ulâike yel’anuhumullâhu ve yel’anuhumul lâinûn:539 “Allah onlara lanet etmiştir, lanet ediciler de onlara lanet etmiştir.” Hakkı, hidayeti gizleyenlere Allah lanet etmiştir, lanet ediciler de onlara lanet etmiştir.

Hidayeti beyan etmeyen birini Allah lanetlemiştir. Allah ayetlerini açıkladığı halde biri ayetleri ketmediyor, gizliyor, olduğu gibi ortaya koymuyorsa Allah’ın lanetine uğrar. Bu yüzden Allah’ın ayetlerini bilenler “ben bunu gizlersem Allah’ın lanetine uğrarım” deyip korkmalı, endişe etmeli, dolayısıyla hakikati olduğu gibi açıklamalıdır.

Peki, lanet ediciler kimdir?

Lanet ediciler “hidayet bize açıklanmış olsaydı biz de hidayete ererdik” diyerek Allah’ın ayetlerini gizleyip açıklamayanları suçlayanlar ve onlara “neden bize ayetleri açıklamadın” diyenlerdir. Hâlbuki ayetler kendilerine beyan edilse bile hidayete ermezler. Sadece bunu bahane gösterip onlara lanet ederler. Bu laneti dünyada değil cehennemde yapacaklar ve “sizin yüzünüzden biz cehenneme geldik” diyecekler.

Ayet devam ediyor. İllellezîne tâbû: “Tövbe edenler.” Böyle yaptıktan sonra yanlışını anlayıp tövbe edenler. Ve aslahû: “(Tövbe edip kendini) Islah edenler.” Ve beyyenû: “(Bir de o gizlediklerini) Beyan edenler.” Fe ulâike etûbu aleyhim: “İşte ben onların tövbesini kabul ederim.” Tövbe edip kendini, nefsini ıslah eden ve ardından gizlediklerini beyan edenlerin; yani hakkı, hakikati olduğu gibi ortaya koyanların tövbesini kabul ederim. Ve enet tevvâbur rahîm:540 “Muhakkak ki ben tevvab ve rahimim.”

İnnellezîne keferû ve mâtû ve hum kuffâr: “Ancak inkâr edip o küfür hali üzerinde ölenler.” Ulâike aleyhim la’netullâh: “İşte Allah onlara lanet etmiştir.” Vel melâiketi: “Melekler (onlara lanet etmiştir). Ven nâsi ecmaîn:541 “Bütün insanlar (onlara lanet etmiştir).”

Ulâikellezîneşteravud dalâlete bil hudâ: “İşte onlar hidayeti verip delaleti satın almış olanlardır.” Hidayetin karşılığında delaleti satın almış olanlardır. Vel azâbe bil magfireh: “Mağfirete karşı azabı (satın almış olanlardır).” Fe mâ esberehum alen nâr:542 “Onlar ateşe ne kadar da dayanıklıymış!”

Huvellezî ersele resûlehu bil hudâ: “Resulünü hidayetle gönderen odur.” Ve dînil hakk: “(Resulünü hidayetle) Ve hak din ile gönderen (Allah’tır).” Li yuzhirehu aled dîni kullihî: “Dinini bütün dinlere üstün kılmak için.” Ve lev kerihel muşrikûn:543 “Müşrikler bunu hoş görmese de (Allah bunu yapacak).”

Ve mâ menean nâse en yu’minû iz câe humul hudâ: “İnsanlara hidayet geldikten sonra iman etmeyip kabul etmemelerinin sebebi.” İllâ en kâlû e beasallâhu beşeren resûlâ:544 “Allah (bizi hidayete erdirmek için) bir beşeri mi bize resul olarak gönderdi demeleridir.” Hidayeti kabul etmemelerinin sebebi bir beşeri resul olarak kabul etmemeleridir.

Neden kendileri gibi birini kabul etmiyorlar?

Çünkü kabul etseler resul bütün hayatıyla onlara örnek olduğu için resulü örnek alıp onun gibi yapmaları gerekecek; ama melek için aynı durum söz konusu değildir. Kendilerine resul olarak bir melek gelse “biz insanız o ise melektir, biz zaten onun gibi olamayız, onun yaptığı gibi yapamayız” diyecek ve onun gibi yapmaları gerekmediğini düşünecekler! Bu yüzden sırf resul gibi yapmayı istemedikleri için bir beşeri resul olarak kabul etmiyorlar.

Evet, Allah’ın El Hâdi ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalışıyorduk, devam edelim.

Ve en etluvel kur’ân: “Ben Kur’an okumakla (emrolundum).” Fe menihtedâ: “Her kim ki hidayeti kabul ederse.” Kur’an ile hidayeti kabul ederse. Fe innemâ yehtedî li nefsih: “O ancak kendi nefsi için hidayeti kabul etmiştir.” Ve men dalle: “Ve her kim de delalette kalmayı kabul ederse (yine kendisi için delalette kalmıştır).” Fe kul innemâ ene minel munzirîn:545 “De ki onlara: Ben sadece bir uyarıcıyım.” Yani tehlikeyi haber verenim.

Yurîdûne li yutfiû nûrallâhi bi efvâhihim: “Onlar Allah’ın nurunu ağızlarıyla söndürmeye çalışırlar.” Allah’ın nuru hidayettedir. Vallâhu mutimmu nûrihî: “Muhakkak ki Allah nurunu tamamlayacaktır.” Ve lev kerihel kâfirûn:546 “Kâfirler bunu çirkin görse de (beğenmese de Allah bunu yapacaktır).”

Huvellezî ersele resûlehu bil hudâ: “Odur resulünü hidayetle gönderen.” Ve dînil hakk: “Hak din ile (gönderen).” Li yuzhirehu aled dîni kullihî: “Dinini bütün dinlere üstün kılmak için.” Ve lev kerihel muşrikûn:547 “Müşrikler bunu hoş görmese de.”

Okuduğumuz tüm ayetlerde Allah, kullarını hidayete davet etti ve hidayetinin sadece vahyiyle olduğunu buyurdu. Bu yüzden hiç kimse hidayeti başka yerde aramasın. Hidayet ancak Allah’ın vahyiyle, kitabıyla, Kur’an’la mümkün olur. Biri Allah’ı tercih eder bu yolda çabasını, gayretini sarf ederse Allah onu mutlaka hidayete erdirir; ama bunun yerine delaleti tercih ederse bu durumda delalette kalır ve hidayet imkânını kaybeder.

İsterseniz hidayeti bulamayanları da kısaca birkaç ayetle anlatalım. Öyle ki hidayette olmazsak neyi kaybedeceğimizi iyice anlayalım ve gerekeni yapıp rabbimizi tercih edelim. Bununla beraber hidayeti, ebedi hayatımızı kazanalım.

Men yudlilillâhu fe lâ hâdiye lehu: “Allah kimi delalette bırakırsa onu hidayete erdirecek (kimse) yoktur (ona hidayetçi bulunmaz).” Ve yezeruhum fî tugyânihim ya’mehûn:548 “(Allah) Onları taşkınlıkları (o battıkları bataklıkları) içinde bırakır, onlar orda körü körüne yuvarlanıp kalırlar.”

Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Ve in ted’ûhum ilel hudâ lâ yesme’û: “Eğer onları hidayete davet edersen bunu işitmezler.” Ve terâhum yenzurûne ileyk: “Sana baktıklarını görürsün.” Ve hum lâ yubsirûn:549 “Ama (seni) görmüyorlar.” Yani sen onları hidayete davet ediyorsun; ama seni işitmiyorlar. Onların sana baktığını görüyorsun; ama onlar bakan körlerdir, bu yüzden seni görmüyorlar. Gönülleriyle bakamadıkları için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i Allah’ın resulü olarak göremiyorlar. Allah’ın resulü onları hidayete davet ediyor; ama onlar daveti işitmiyor, anlamıyorlar.

Yâ eyyuhâr resûl: “Ey resul!” Bellıg mâ unzile ileyke min rabbik: “Sen sana rabbinden indirileni tebliğ et.” Ve in lem tef’al: “Eğer bunu yapmazsan.” Fe mâ bellagte risâletehu: “Sen onun resullüğünü yapmamış olursun.” Vallâhu ya’sımuke minen nâs: “Allah seni insanlardan korur.” Allah’ın sana indirdiğini tebliğ et. Korkma ve endişe etme Allah seni insanlardan korur, muhafaza eder. İnnallâhe lâ yehdîl kavmel kâfirîn:550 “Allah, kâfir olan kavmi hidayete erdirmez.”

Nasıl ki Allah bize hidayet olsun diye Kur’an’ı göndermişse aynı şekilde önceki insanlara da onların peygamberini ve onlarla beraber gönderdiği kitabı hidayet olarak göndermiştir. Allah bunu Kur’an’da beyan etmiştir. Önceki kavimlerde kâfir olanlar kendi peygamberlerine, kendilerine gelen kitaba iman etmedikleri için kâfir olmuş, dolayısıyla kaybetmiştir. Unutmamamız lazım ki Allah’ın hidayetini kabul etmeyen birine hiç kimse yardım edemez.

İstagfir lehum ev lâ testagfir lehum: “İster onlar için istiğfar et ister istiğfar etme.” İn testagfir lehum seb’îne merraten: “İstersen onlar için yetmiş sefer istiğfar et.” Fe len yagfirallâhu lehum: “Allah onlara mağfiret edecek değildir.” Allah onları mağfiret etmez. Neden? Zâlike bi ennehum keferû billâhi ve resûlihi: “Çünkü onlar Allah’a ve resulüne karşı kâfir olmuşlardır (iman etmemişlerdir).” Allâhu lâ yehdîl kavmel fâsikîn:551 “(Onlar fasıktır) Allah, fasık olan kavmi hidayete erdirmez.” Bu yüzden Allah senin istiğfarını kabul etmez ve onları mağfiret etmez.

Fe in lem yestecîbû leke: “Eğer onlar sana (davetine) icabet etmezlerse.” Allah’ın davetine icabet etmezlerse. Fa’lem ennemâ yettebiûne ehvâehum: “Bil ki onlar kendi heveslerine tabi olmuştur.” Allah’a ve resulüne tabi olmayanlar kendi nefislerinin hevasına tabi olmuştur. Ve men edallu mimmenittebea hevâhu: “Kendi (nefsinin) hevasına tabi olandan daha delalette kim vardır!” Bi gayri huden minallâh: “Allah’tan bir hidayetçi olmadan.” Allah’tan bir hidayetçi, bir yol gösterici olmadan kendi nefsinin hevasına tabi olandan daha delalette kim vardır! İnnallâhe lâ yehdil kavmez zâlimîn:552 “Muhakkak ki Allah zalim kavmi hidayete erdirmez.”

Ulâikellezîneşterevûd dalâlete bil hudâ: “İşte bunlar o kimselerdir ki hidayete karşılık delaleti satın almıştır.” Fe mâ rabihat ticâretuhum ve mâ kânû muhtedîn:553 “Onların ticaretleri (onlara) fayda vermemiş, hidayeti de bulamamışlardır.” Allah bizi böyle olmaktan muhafaza eylesin inşallah.

Evet, Allah’ın El Hâdi ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya, rabbimizi hâdi olarak tanımaya çalıştık. Allah’ın Hâdi ismine nasıl iman edeceğimizi ve hidayette olmak için ne yapmamız gerektiğini, bununla beraber hidayette olunca neyi kazanacağımızı, hidayette olmadığımız takdirde ise neyi kaybedeceğimizi öğrendik.

Allah hepimizi hidayete erenlerden eylesin. Hâdi isminin tecelli ettiği kullarından eylesin inşallah. Allah bizi kötü işi, kötü ameli kendisine süslü görünen bu yüzden kötü işini güzel görenlerden eylemesin. Allah bizi hidayete ermiş sıddıklarla, şehitlerle, salihlerle beraber eylesin inşallah. Allah bizi gazaba uğrayanlardan, delalette kalanlardan eylemesin. Allah bizi hidayetiyle, ayetleriyle, Kur’an ile, vahyiyle, resulüyle, resulleriyle hidayete erdirsin inşallah! Allah bizi hidayetçi eylesin inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Furkân /31 ↩
  2. Bakara /2 ↩
  3. Müslim, Salat 38; Muvatta, Salat 39 ↩
  4. Muhammed /17 ↩
  5. Tevbe /80, Cuma /5 ↩
  6. Hûd /114, Ankebût /45 ↩
  7. El-Munavî, Feyzu’l-Kadir, 1/497; El-Kari, Şerhu’l-Mişkat, 2/523; El-Alusi, 6/361; Razi, 1/226; Suyuti, Şerhu Süneni İbn Mace, Keratişi, ts, 1/313. ↩
  8. Taberi Mucemu’s-Sağir 60, El-Kenz 21618 ↩
  9. Nahl /125 ↩
  10. Mâide /67 ↩
  11. Cuma /5 ↩
  12. Tevbe /24, 80 ↩
  13. Kıyamet /14 ↩
  14. İsrâ /13-14 ↩
  15. Tirmizi, Birr, 36 ↩
  16. Fâtır /8 ↩
  17. Tevbe /24 ↩
  18. Furkân/31 ↩
  19. A’râf/178 ↩
  20. Furkân/31 ↩
  21. En’âm /125 ↩
  22. Secde/13 ↩
  23. Fetih /28 ↩
  24. Hacc /54 ↩
  25. Muhammed /17 ↩
  26. Meryem/76 ↩
  27. Zumer /18 ↩
  28. Et-Tergib ve't-Terhîb, 2:.119, 120 ↩
  29. Kehf /13 ↩
  30. Bakara /2 ↩
  31. Bakara /3 ↩
  32. Bakara /4 ↩
  33. Bakara /5 ↩
  34. Fâtır /8 ↩
  35. Kasas /57 ↩
  36. İhlas /1 ↩
  37. Tevbe /24 ↩
  38. İsrâ /97 ↩
  39. Tevbe /115 ↩
  40. En’âm /35 ↩
  41. Zumer /23 ↩
  42. En’âm /82 ↩
  43. A’râf /30 ↩
  44. Tevbe/18 ↩
  45. Yûnus /57 ↩
  46. Yûnus/108 ↩
  47. Hacc /16 ↩
  48. Neml/77 ↩
  49. Zumer/41 ↩
  50. Şûrâ /52 ↩
  51. Câsiye/11 ↩
  52. Câsiye/20 ↩
  53. Âli İmrân/138 ↩
  54. Cuma/5 ↩
  55. Bakara/38 ↩
  56. Mu’min/38 ↩
  57. A’râf/158 ↩
  58. Bakara/151 ↩
  59. Bakara/152 ↩
  60. Bakara/153 ↩
  61. Bakara/154 ↩
  62. Bakara/155 ↩
  63. Bakara/156 ↩
  64. Bakara/159 ↩
  65. Bakara/160 ↩
  66. Bakara/161 ↩
  67. Bakara/175 ↩
  68. Tevbe /33 ↩
  69. İsrâ /94 ↩
  70. Neml/92 ↩
  71. Saff/8 ↩
  72. Saff/9 ↩
  73. A’râf/186 ↩
  74. A’râf/198 ↩
  75. Mâide/67 ↩
  76. Tevbe /80 ↩
  77. Kasas/50 ↩
  78. Bakara/16 ↩