ER REZZAK
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını Kur’an’daki nüzul sırasına göre anlamaya; yani rabbimizi güzel isimlerinden tanımaya çalışıyoruz. Allah’ı ne kadar tanıyorsak ona ancak o kadar iman edebiliriz.
Allah’ın zatına, isimlerine, sıfatlarına ve ef’aline iman etmemiz gerekir ki imanımız Allah’a iman olmuş olsun. Yoksa Allah’ı bilmeden, tanımadan sadece “ben Allah’a inanıyorum” demek iman olmaz. Rabbimizi doğru tanımak, doğru anlamak için onun kendini kitabında tanıttığı gibi tanımamız lazım. Allah’ı tanıdıkça severiz. Zaten imanımız; yani Allah’a olan muhabbetimiz, sevgimiz de Allah’a olan marifetimiz kadardır.
Allah’ı tanıdığımız kadarıyla kendimizi tanırız; çünkü Allah’ın isimleri, El Esmau’l Husna’sı üzerimizde ne kadar tecelli eder; yani Allah’ın isimleri üzerimizde ne kadar görünürse Allah’a o kadar halife olmuş, âbd olmuş, kul olmuş oluruz.
Dinimizi, İslam’ı ibadet dini zannetmek doğru değildir. İslam, ibadet dini değil âbdiyet dinidir, Allah’a âbd olma, âşık olma dinidir. Hristiyanlar zaten dinlerini âbdiyet dini olmaktan çıkarıp ibadet dini yaptıkları için sapmıştır.
Allah’a âbd olmak için hayatın içinde insanlarla beraber olmamız gerekir. Allah’a kulluğu, âbdliği sadece belirli bir alan ve vakitte değil hayatı yaşarken her anda yapmamız lazım ki Allah’ın dinine, İslam’a girmiş, İslam’a tabi olmuş olalım. Zaten bu yüzden Allah’ın isimlerini hep beraber öğrenmeye, anlamaya çalışıyoruz.
Geçen sohbetimizde Allah’ın El Mevla ismini öğrenmeye ve rabbimizi mevla olarak tanımaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın Er Rezzak ismini anlamaya çalışacağız inşallah. Rezzak ismi nüzul sırasına göre 76. isimdir. Bu da rabbimizi şimdiye kadar 75 ismiyle tanıdık demektir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; İnne lillahi tis’un ve tis’ine ismen: “Allah’ın 99 ismi vardır.” Fe men ehsaha: “Kim onları tahsil ederse.” Fe kad dahele cenneh: “O, cennete girdi”370 buyurmuştur. Kim Allah’ın isimlerini tahsil eder, husul eder, hâsıl ederse demek kim o isimleri kazanır, o isimlerle isimlenirse demektir. Biri Allah’ın isimleriyle isimlenirse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu gibi cennete girmiş olur; yani gönlü cennet olmuş, marifet cenneti, Allah’ı bilme, tanıma cenneti olmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz başka bir hadis-i şerifinde; “kim marifet cennetini kazanırsa ahiretteki cenneti unutur, ona dönüp bakamaz” buyurmuştur. Çünkü rabbini bilmiş, tanımıştır, dolayısıyla Allah onun gönlüne marifetullahı kadar El Esmau’l Husna’sıyla tecelli eder ve o isimlerle kendini ona tanıtıp o isimlerle cemalini ona müşahede ettirir.
Bu yüzden rabbini bulanlar cenneti de, kendini de unutur.
Evet, El Esmau’l Husna sohbetlerimizde sıranın Er Rezzak ismine geldiğini söyledik.
Rezzak; her türlü rızkı veren demektir. Rızık; varlığın ihtiyacı olduğu şey demektir. İnsanın ihtiyacı olduğu bir şey kendisi için rızıktır. Bu nedenle Hz. Aişe (r.a.) annemiz; “rızık denince boğazdan geçeni anlayana yazıklar olsun! Rızık bu mudur! Böyle birinin aklına şaşarım” buyurmuştur.
Biri maddi, diğeri de manevi olmak üzere iki farklı rızık vardır. Maddi rızık; bedenimizin yemek, içmek, evlenmek gibi istifade ettiği her şeydir. Allah ayet-i kerimede “Allah size rızık ikram etmiştir. Sizden eşler yaratıp size ikram etmiş, size çocuklar ve torunlar vermiştir”371 buyurarak eşi, hanımı, çocukları ve torunları da rızık olarak zikretmiştir.
Bir de manevi rızık vardır. Manevi rızık ise gönlün, maneviyatın, ruhun istifade ettiği her şeydir. Örneğin; iman bir rızıktır. Allah’ı sevmek, Allah için sevmek, muhabbetullah bir rızıktır. Takva, Allah’a karşı sorumluluğunu bilmek ve yerine getirmeye çalışmak rızıktır. Aynı şekilde namaz, oruç, zekât, infak, hac kısacası aklımıza gelen bütün ibadetler manevi olarak rızıktır; çünkü gönül, maneviyat, ruh aldığı bu manevi rızıklarla güçlenir.
Nasıl ki zahiri olarak rızıklanmadığımızda; yani yiyip içmediğimizde beden hastalanıp helak oluyorsa aynı şekilde manevi olarak da rızıklanmadığımızda maneviyat helak olur. Maneviyat aç, susuz, gıdasız kalınca hastalanır sonra da helak olur.
Allah ayet-i kerimede; “namaz belirli vakitlerde farz kılınmıştır. Namazı kılıp bitirdikten sonra ayaktayken, otururken, yan üzeri yatarken Allah’ı zikredin”372 buyurmuştur. Bu yüzden zikir bir rızıktır. Hem de nefes almak gibi her zaman alınabilecek daimi bir rızıktır. Aynı şekilde Allah’ı unutmamak, Allah’ı zikretmek, Allah’ın hesabını yapmak maneviyata rızıktır.
İnsana hem genel olarak hem de özel olarak ikram edilmiş rızıklar vardır. Mesela; Güneş’le ısınmak ve nefes almak genel bir rızıktır. Özel rızık ise zaten herkesin kendisine ait, özel rızkıdır.
İster maddi, ister manevi olsun rızka mutlaka şükretmek gerekir. Nimetin, rızkın şükrü yapılmadığı takdirde nimete karşı nankörlük yapılmış olur. Allah ayet-i kerimede; “Allah nankörleri sevmez”373 buyurmuştur. Bu durumda Allah bize aslında her anda rızık ikram ettiği için her anda şükür halinde olmamız gerekir.
Allah, iblisi kibirlendiği için huzurdan kovduğunda iblis “ya rabbi! İnsanların tekrar dirileceği güne kadar bana mühlet ver; yani ben insanların, Âdem ve zürriyetinin secdeye layık olmadığını ispatlayacağım, dedi. Allah da “sana mühlet verilmiştir” (ne yapacaksın) buyurunca “senin sırat-el mustakimin üzerine oturacağım. (Yoldan sapmış olanlar zaten sapmıştır, onlarla işim olmaz, onlar zaten bendendir, benim arkadaşımdır). Senin rızanı, ebedi hayatını kazanmaya çalışanların önlerinden, arkalarından, sağlarından, sollarından gelip onları kendime bağlayacağım ve sen onların çoğunu şükreder bulmayacaksın”374 dedi. Bu yüzden şeytana tabi olanların, âbd olanların en belirgin özelliği şükürsüz olmalarıdır.
Şeytanın kendisine bağladığı biri şükürsüz bir kul olur; çünkü şeytan onun sağından, solundan, önünden ve arkasından; yani farklı taraflardan ona yaklaşarak onu kendisine bağlar. İnsanın sağından, solundan, önünden ve arkasından gelmesi şeytanın farklı farklı hilesidir. Bu; şeytan, insana farklı taraflardan yaklaşır manasına gelir.
Biri kendi hayatına bakarken var olan nimete değil de olmayanlara bakarsa mutlaka “ya rabbi! Bu nimetin bende yok” deyip şükürsüzlük yapar. Oysaki şükretmek için olana bakmak gerekir. Bu, hamd etmek için de geçerlidir. Hamd etmek bütünüyle, genel bir şükürdür; yani hem zati, hem manevi, hem de zahiri nimete şükürdür. Nimete, rızka şükreden biri aynı zamanda rabbine hamd etmiş, teşekkür etmiş, onu övmüş “ya rabbi! Sen güzel yaptın” demiştir. Aynı şekilde şükretmeyen biri de rabbine karşı nankörlük yapmış ve “sen güzel yapmadın” demiştir. Allah’ı beğenmeyen bir kul zaten kulluktan çıkmış, şeytana tabi olmuştur; yani şeytan onu kendine bağlamıştır.
Şükür, sadece nimeti görünce değil her andadır. Biri nimeti göremiyorsa nimete bakmayışından dolayıdır; çünkü insan her anda nimet içindedir, nimet içinde olmadığı hiçbir an yoktur. Bu yüzden nimete bakarsa her anda nimet içinde olduğunu görür.
Öncelikle insanın aldığı nefes bir nimet, verdiği nefes başka bir nimettir. Biri nefes alamayacağı bir yere girse ya da rahatsızlığından dolayı nefes alıp veremese o zaman nefesin ne kadar büyük bir nimet olduğunu anlar. Bununla beraber insanın görmesi bir nimet, işitmesi bir nimet, düşünmesi bir nimet, sevmesi bir nimettir. Kısacası insan ne tarafa dönerse dönsün her anda şükredilmesi gereken bir nimetle, bir rızıkla; yani Allah’ın Rezzak ismiyle karşı karşıyadır.
Allah nankörleri sevmediğini buyurdu. O halde insanın nankörlerden olmaması ve kendisine rızık veren rabbinin sevgisini kaybetmemesi için her anda şükretmesi gerekir.
Allah ayet-i kerimede; “Allah’ın size verdiği nimetlerin, rızkın helalinden rızıklanın, helalinden yiyin”375 buyurmuştur. Burası çok önemlidir. Herkes helal kazanç olarak kendine göre bir şeyler anlayabilir. Bu, genel itibariyle doğrudur; ama öncesinde rızkın helal olabilmesi için önemli bir şey daha vardır. Hatta bu en önemli şeydir.
Bunun ne olduğunu söyleyeyim.
Diyelim ki ücret karşılığı birini tutup “akşama kadar şurayı kaz” desek ve işi adama teslim edip gitsek akşam döndüğümüzde ise adamın gösterdiğimiz yeri değil de farklı bir yeri kazdığını görsek bu durumda tuttuğumuz adam ücretini hak etmiş olur mu? -Elbette ki olmaz. Ücretini ödememiz ona helal değildir; çünkü gösterdiğimiz yerden farklı bir yeri kazıp üstüne bize zarar vermiş ve kazdığı yeri geri kapatmamız gerektiği için bize iş çıkarmıştır. Bu yüzden adamın alacağı para helal değil haramdır.
Bu bütün varlık için aynı şekilde geçerlidir. Allah bir kulunu ne için yaratmışsa kulun o işte olması gerekir. O işte değil de başka bir işte bulunursa bu durumda yediği, içtiği, nimeti, aldığı nefesi haramdır. Allah, insanı kendisine âbd olsun diye yaratmıştır. Hal böyleyken Allah’a âbd olmayan, âbd olmak için çabasını, gayretini sarf etmeyen, iman etmeyen, kulluğunu yapmaya çalışmayan birinin yediği yiyecekler, içtiği su, güneşle ısınması, aldığı nefes bile haramdır! Çünkü Allah onu kendisine âbd olsun, iman etsin diye yaratmış, onu bunun için varlıkta tutuyor, rızıklandırıyor. O ise Allah’a âbd olmayıp başka şeylerin peşinden koşuyor. Öyle değil mi! Değilse söyleyin!
Söz konusu Allah’a âbd olmaktır. Âbd olmak yaratılışın gayesi ve Allah’ın insan üzerindeki muradıdır. Bu yüzden her şeyden önce olması gereken en önemli şey âbdiyettir. Geriye kalan her şey insanı âbdiyete taşıyan birer imkândır. Senin bunu bilip böyle düşünmen gerekirken “ben gittim emeğimle çalıştım, kazancım helaldir” diyorsun! Sen kendin haramsın! Yediğin, içtiğin helal olsa ne olacak! Senin gönlün haramdır gönlün! Gönlün çöplüğe dönmüş! Gönlünü, nefsini pislikle doldurmuşsun! İmanla, Allah’ın muhabbetiyle, takvayla dolması gereken gönlünü çöplüğe döndürmüşsün bir de kalkıp ‘benim yediğim helaldir’ diyorsun! Bu bir kula yakışır mı!
Söyledim; Allah bizi kendisine âbd olalım diye yaratmış. Bu sebeple bizi varlıkta tutup rızıklandırıyor ve bize imkân tanıyor. Böyle olduğu halde Allah’a âbd olmuyorsak yediğimiz, içtiğimiz ne olursa olsun haramdır, buna aldığımız nefes de dâhildir.
Bir nimete şükredebilmek için önce onu nimet olarak görmek gerekir. Allah ayet-i kerimede; “Allah’ın nimetlerini (toptan) saymaya kalksanız bile onu sayamazsınız”376 buyurmuştur. Bu; “ne yana dönersen dön, karşında bir nimet duruyor; yani her anda bir nimet içindesin” demektir. Biri bunu görmek istemedi, bilmedi, anlamadı mı kendisi kaybeder. Ne demişler “görmek istemeyenden daha kör, işitmek istemeyenden daha sağır hiç kimse yoktur.” Zaten Allah böylelerinin sağır, dilsiz ve kör377 olduğunu söylemiş “onların kalpleri var, onunla fehmetmezler, gözleri var, onunla görmezler, kulakları var, onunla işitmezler”378 buyurmuştur. Bütün azaları eksiksiz olarak vardır; ama onları kullanmıyorlar. Azalarını kullanmayıp manevi olarak bakmadıkları için kör, sağır, dilsiz, kalpsizdirler. Nimeti ikrar edemiyor “ya rabbi şükür, elhamdulillah” diyemiyorlar!
İsterseniz şimdi de Allah’ın Rezzak ismiyle ilgili ayetleri hep beraber anlamaya çalışalım. Öyle ki rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanıyabilelim inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
İnnallâhe huver razzâk: “Muhakkak ki o Allah rezzaktır (rızkı verendir).” Zul kuvvetil metîn:379 “Sarsılmaz kuvvet sahibi (odur).” Rızkı kesintisiz veren odur. Rızkı verirken hiç kimse ona mani olamaz. Rızkı kestiği birine de hiç kimse rızık veremez. Allah’tan başka kimse hiç kimseye rızık veremez. Bu yüzden Allah ayet-i kerimelerde; “Allah dilediğine rızkı açar, genişletir, dilediğine rızkı daraltır.”380 “Allah dilediğine de hesapsız rızık verir”381 buyurmuştur. Bunların hepsi kul için imtihandır; yani Allah’ın kula rızık vermesi, genişletmesi, daraltması birer imtihandır.
Peki, Allah’ın rızkı genişletmesi kul için nasıl imtihan olur?
Allah bir kula rızkı genişletmişse kul bu rızıkla infak etsin ve kazansın diyedir. Bu yüzden biri Allah’ın kendisine verdiği rızkı infak ediyorsa imtihanı kazanmıştır. “bu rızık bana aklım, bilgim, çabam, gayretim karşılığında verilmiştir” deyip rızkın gelişini kendisine bağlayarak kibirlenenler ise imtihanı kaybetmiştir.
Aynı şekilde biri rızkı daraldığında “rabbim beni bu şekilde imtihan ediyor” deyip sabrederse kazanır. Yoksa rızkı daraldığında hemen itiraz edip isyan edenler, rızkın darlığını kendine veya bir başkasına yahut başka şeylere bağlayanlar imtihanı anlamamış ve yine kaybetmiştir.
Ve mâ min dâbbetin fîl ard: “Yeryüzünde hiçbir canlı varlık yoktur ki.” İllâ alâllâhi rızkuhâ: “Onun rızkı Allah’a ait olmasın.” Allah yeryüzündeki istisnasız bütün canlıların rızkının kendisine ait olduğunu buyurdu. Demek ki herkesin rızkı, Allah’a aitmiş! Ve ya'lemu mustekarrahâ: “Ve onun karar kıldığı yeri bilir.” Her canlı varlığın karar kıldığı, istikrar bulduğu; yaşadığı, yaşayacağı bir yer vardır, Allah bunu takdir etmiştir. Ve mustevdeahâ: “Bir de onun emaneten duracağı bir yer vardır.” Yani kabir âlemi, gömüleceği bir yer vardır. Kullun fî kitâbin mubîn:382 “Hepsi de apaçık olan kitapta (yazılıdır).” Allah hepsini yazmıştır. Allah herkesin rızkını ayrıca yaşayacağı, öleceği ve öldüğünde konulacağı yeri yazmış, takdir etmiştir.
Allâhu yebsutur rızka li men yeşâ’: “Allah dilediği kimse için rızkı genişletir.” Ve yakdir: “(Dilediğine de) Miktar koyar.” Rızkı takdir eder, miktar koyar demek rızkı kısar manasına gelir. Ve ferihû bil hayâtid dunyâ: “(Onlar) Dünya hayatıyla ferahlanırlar.” Kimler? -Allah’a iman etmeyenler, sadece dünya hayatına bakıp hayatı dünya hayatından ibaret zannedenler dünya hayatıyla rahatlayıp ferahlar, mutlu olurlar. Ve mâl hayâtud dunyâ fîl âhırati illâ metâ’:383 “Oysaki dünya hayatı ahiretin yanında sadece bir istifade etmeden ibarettir.” Dünya hayatı ahiret hayatının yanında bir yararlanma ve bir yol azığıdır; çünkü insan dünyada bir yolcudur. Dünya ebedi kalınacak yer değildir, asıl hayat değildir, sadece yol azığıdır, asıl hayat ebedi hayattır. Bunu Allah söylüyor.
Lehu mekâlîdus semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerin anahtarları Allah’ındır.” Anahtar; her şeyin kapısını açan demektir; yani her nimetin kapısının açılacağı anahtar Allah’ındır. Yebsutur rızka li men yeşâu ve yakdir: “(Allah) Dilediğine rızkı açar (genişletir) dilediğine de daraltır. İnnehu bi kulli şey’in alîm:384 “Muhakkak ki o her şeyi her şeyle bilendir.” Allah, rızkı açıp genişletmişse de daraltmışsa da mutlaka bir bildiği vardır. Allah, kuluna muameleyi nasıl yaparsa yapsın bu onun rahmetidir. Rızkı genişletmiş olması da daraltmış olması da Allah’ın rahmetidir; çünkü kulunun ebedi hayatının hesabını yapıp öyle takdir etmiş, hükmünü öyle vermiştir.
İnne rabbeke yebsutur rızka li men yeşâu ve yakdir: “Muhakkak ki senin rabbin dilediğine rızkı genişletir, dilediğine de daraltır.” İnnehu kâne bi ibâdihî habîran basîrâ:385 “Muhakkak ki o, kullarından haberdardır, kullarını görendir.” Allah; kullarını görür, bilir ve onlardan haberdardır. Kullarına yapacağı muameleyi de ebedi hayatı kazanmaları için buna göre yapar.
Ve keeyyin min dâbbetin lâ tahmilu rızkahâ: “Nice canlılar vardır ki rızkını yanında taşımıyor (taşıyamıyor).” Kuşlar gibi sabah çıkıp rızkını alıyor ve akşam dönüyor. Rızkını yanında taşıyamıyor, toplayamıyor, biriktiremiyor. Allâhu yerzukuhâ: “Allah onları rızıklandırır.” Allah rızkını yanında taşıyamayanları her gün, günlük olarak rızıklandırır. Ve iyyâkum: “(Onları rızıklandırdığı gibi) Sizi de (rızıklandırır).” Ve huves semîul alîm:386 “O, her şeyi işiten ve her şeyi bilendir.”
E ve lem yerav ennellâhe yebsutur rızka li men yeşâu ve yakdir: “Allah’ın, dilediğine rızkı genişletip dilediğine de daralttığını görmediler mi?” İnne fî zâlike le âyâtin li kavmin yu’minûn:387 “Bunda mü’min bir kavim için ayetler (dersler, almaları gereken ibretler) vardır.” Allah’ın rızkı genişletip daraltmasında mü’minler için alınacak dersler, ayetler vardır; yani mü’minlerin bakıp Allah’ın böyle yapmasındaki muradını anlamaya çalışmaları gerekir. Mü’minler oradaki ayetleri okuyup Allah’ın neden böyle yaptığını anlamaya çalışır ve anlarlar. Mü’minler bilirler ki Allah ebedi hayatlarının hesabını yapıyor. Allah onların rızkını daraltmış yahut genişletmişse bu mutlaka onların hayrınadır. Allah böyle yaparak kendilerine ebedi hayatı kazanma imkânı vermiştir. Bu yüzden mü’minler rızıklarının daralıp genişlemesini ebedi hayatlarına göre anlarlar ve dünyaya göre bakıp hüküm vermezler.
Kul inne rabbî yebsutur rızka limen yeşâu ve yakdir: “De ki: Muhakkak ki benim rabbim dilediğine rızkı genişletir (bol bol verir) dilediğine de daraltır (kısar).” Ve lâkinne ekseran nâsi lâ ya’lemûn:388 “Ama insanların çoğu bunu bilmiyor.” Rızkı Allah’ın genişletip daralttığını anlamıyor, bunu kendisinin yahut birilerinin yaptığını zannediyor. Neden? -İman etmemişler de ondan. Rablerini rezzak olarak tanımamışlar, Allah’ın rezzak olduğuna iman etmemişler de ondan.
Allâhullezî sahhara lekumul bahra li tecriyel fulku fîhi bi emrih: “Allah odur ki gemiler onun emriyle (takdiriyle) gitsinler diye denizi sizin emrinize vermiştir.” Ve li tebteğû min fadlih: “(Denizde) Onun fazlından arayasınız diye.” Ve leallekum teşkurûn:389 “Bir de şükredesiniz diye.” Allah, denizi sizin emrinize verip gemileri de denizin üzerinde yürüttüyse Allah’ın fazlından istifade edesiniz ve şükredesiniz diyedir.
Huvellezî ceale lekumul arda zelûla: “O (Allah) sizin için yere boyun eğdirmiştir.” Allah, yere boyun eğdirmeseydi toprak itaat etmez, ektiğini vermezdi. Femşû fî menâkibihâ: “Onun (arzın üzerinde) omuzlarında yürüyün.” Ve kulû min rızkıh: “Onun (Allah’ın size verdiği) rızkından yiyin.” Ve ileyhin nuşûr:390 “Dönüşünüz yalnızca onadır.”
Ve tec’alûne rızkakum ennekum tukezzibûn:391 “Siz onun size verdiği rızkı yalanlamakla mı (ona şükrediyorsunuz)?” Allah’ın size verdiği rızkı yok saymakla mı Allah’a şükrediyorsunuz; yani şükür böyle mi yapılır!
Ve lev besetallâhur rızka li ibâdihî: “Allah, kullarına rızkı genişletseydi (bol bol verseydi).” Le begav fîl ard: “(Onlar) Yeryüzünde azarlardı.” Ve lâkin yunezzilu bi kaderin mâ yeşâ’: “Ama onu dilediği bir takdirle indirir.” Allah, kulları azgınlık, taşkınlık yapmasın, nefsinin hevasına uyup Allah’ı, ahireti unutmasın diye rızka bir miktar koyar; yani onu kısar. İnnehu bi ibâdihî habîrun basîr:392 “Muhakkak ki o, kullarından haberdardır, (kullarını) görendir.” Allah, kullarının hallerinden haberdardır ve onları görendir.
İnnemâ ta’budûne min dûnillâhi evsânâ: “Siz (Allah’ı bırakıp) Allah’tan başka putlara mı tapıyorsunuz?” Başka şeylere mi âbd oluyorsunuz! Sanki rızkı size onlar veriyormuş gibi, Allah’ı sever gibi onları mı seviyorsunuz! Ve tahlukûne ifkâ: “(Onlar hakkında) Yalan uyduruyorsunuz?” Çünkü size rızkı veren Allah’tır. Rızkı bir başkasına bağladığınızda onu ilah edinmiş ve ona âbd olmuş olursunuz. Bu da Allah’a iftiradır, buyurdu Allah. İnnellezîne ta’budûne min dûnillâh: “O kimseler ki Allah’tan başka şeylere âbd oluyorlar.” Lâ yemlikûne lekum rızkâ: “(Onlar) Size rızık vermeye malik değildirler.” Onlar hem rızık verme gücüne hem de hiçbir şeye sahip değildirler. Febtegû indallâhir rızka: “(Bu yüzden) Rızkı Allah katından isteyin.” Rızkı Allah’ın yanında arayın. Va’budûhu: “Ve ona âbd olun.” Veşkurû lehu: “Ona şükredin.” Şükür Allah’a aittir, Allah içindir. İleyhi turceûn:393 “Dönüşünüz de onadır.” Allah’a döndürüleceksiniz; yani, Allah bunun hesabını size sorar.
Li yunfık zû seatin min seatihî: “(Rızkı) Geniş olan, genişliğe göre infak etsin.” Ve men kudira aleyhi rızkuh: “Rızkı daraltılmış olan kişi de ona göre (infak etsin).” Rızkı daraltılmış olan elindekine göre geniş olan da imkânına göre infak etsin. Her halükarda herkes gücü nispetinde infak etsin, dedi Allah. Felyunfik mimmâ âtâhullâh: “(Allah’ın kendisi için rızkı genişlettiği kimse de) Allah’ın kendisine ikram ettiği şekilde infak etsin.” Lâ yukellifullâhu nefsen illâ mâ âtâhâ: “Allah kime neyi vermişse o sadece ondan mükelleftir (ondan sorumludur).” Allah hiç kimseyi kendisine vermediği bir şeyden hesaba çekmez ve sorumlu tutmaz. Kişi kendisine ikram edildiği kadarıyla sorumludur. Se yec’alullâhu ba’de usrin yusrâ:394 “Allah bir zorluktan sonra bir kolaylık verecektir.” Bir darlıktan sonra bir ferahlık verecektir. Allah, kullarına söz verdi. Bu yüzden rızkın daralmışsa “herhalde bu böyle kalır” diye düşünme. “Allah mutlaka bir darlıktan sonra genişlik verecektir; ama darlıktayken de aynı şekilde infak et” buyurdu Allah.
Yâ eyyûhellezîne âmenû: “Ey iman edenler (iman ettiğini iddia edenler)!” Enfikû mimmâ razaknâkum min kabli en ye’tiye yevmun lâ bey’un fîh: “Kendisinde herhangi bir alışverişin olmadığı gün gelmeden önce (alışverişin, ticaretin bittiği Kıyamet günü gelmeden önce) Allah yolunda infak edin.” Çünkü Allah ile alışveriş dünyadadır. Allah başka bir ayet-i kerimede Allah yolunda infak edenler için “Allah ile yaptığınız alışverişten dolayı sevinin”395 buyurmuştur. O alışverişin bittiği gün gelmeden önce Allah yolunda infak edin. Ve la hulleh: “Dostluğun olmadığı.” Dostluğun bittiği gün gelmeden önce Allah yolunda infak edin. Ve lâ şefâah: “Şefaatin olmadığı.” Şefaatin olmadığı gün gelmeden önce Allah yolunda infak edin. Vel kâfirûne humuz zâlimûn:396 “Kâfirler zalimlerin ta kendileridir.”
Demek ki ebedi hayatını, cenneti kazanmak için Allah’ın kendisine rızık olarak verdiğinden Allah yolunda infak edemeyenler zalimdir, zalimler de kâfirlerin ta kendisidir. Bunu Allah söylüyor.
Peki, neden kâfirdir?
Tabi ki hakikati örttüğü için, hayat sanki sadece dünya hayatıymış da ahiret hayatı yokmuş gibi muamele ettiği için kâfirdir. Allah bunu kabul etmez.
Fe emmâl insânu izâ mâbtelâhu rabbuhu fe ekramehu ve na’amehu: “Ama insan, rabbi onu imtihana tabi tutup ona ikram ettiğinde (onu nimetlendirdiğinde).” Fe yekûlu rabbî ekrameni:397 “Der ki: Rabbim bana ikram etti.” Allah, onu imtihana tabi tutup ona ikram ettiğinde, nimet verdiğinde “rabbim bana ikram etti” der. Ve emmâ izâ mâbtelâhu fe kadera aleyhi rızkah: “Ama imtihan etmek için onun rızkını daralttığında.” Fe yekûlu rabbî ehâneni:398 “Der ki: Rabbim bana ihanet etti (beni terk etti, unuttu).” Allah nimet verince “rabbim bana ikram etti” rızkını daralttığında ise “rabbim bana ihanet etti” der. Rızkı daraldığında “ben bu muameleyi hak etmemiştim” diye düşündüğü için Allah’ın kendisine ihanet ettiğini söyleyip Allah’ı ihanetle suçlar! Şimdi böyle biri hiç mü’min olabilir mi! “Rabbim rızkımı daraltarak beni imtihana tabi tutuyor. Bu durumda acaba rabbim benden ne yapmamı, nasıl davranmamı istiyor” deyip rabbini anlamaya çalışmak yerine “rabbim bana ihanet etti, bana vermedi, rabbim bana hak etmediğim bir muameleyi yaptı” diyenler nasıl mü’min olsun!
Ve enfikû mimmâ razaknâkum: “Sizi rızıklandırdığımız şeylerden infak edin.” Min kabli en ye’tiye ehadekumul mevt: “Sizden birinize ölüm gelmeden önce (rızık olarak verdiklerimizden infak edin).” Fe yekûle rabbi lev lâ ahhartenî ilâ ecelin karîb: “O gün geldiğinde şayet infak etmemişseniz şöyle diyeceksiniz: Rabbim! Ne olur beni yakın bir zamana kadar (ölümümü) tehir etsen.” O gün gelmeden önce beni öldürmesen. Fe essaddeka ve ekun mines sâlihîn:399 “(Bana kısa, azıcık, yakın bir zaman tanı ki) Sadaka vereyim ve salihlerden olayım.” O gün gelmeden önce size rızık olarak verdiklerimizden infak edin. Hayatı yaşarken infak etmemişseniz böyle söyleyeceksiniz; ama o zaman da böyle bir imkân olmaz, buyurdu Allah.
Ve fîs semâi rızkukum ve mâ tûadûn:400 “Sizin rızkınız da, size va’d edilen de (cennette) göktedir.”
Allah cenneti kazananlar için buyurur. İnne hâzâ le rızkunâ mâ lehu min nefâd:401 “Muhakkak ki bu bizim bitmeyecek ve tükenmeyecek sizin için olan rızkımızdır.”
Allah Kur’an’da mal, mevki ve rızık konusunda Karun’un halini anlatır. Karun, Hz. Musa (a.s.)’ın amcasının oğludur. Allah ayet-i kerimede Karun için “onun hazinelerinin anahtarlarını güçlü, kuvvetli bir bölük taşıyordu”402 buyurmuştur. Bu, o kadar çok hazineleri var demektir. Karun; hazineleri, malı ve mevkisinden dolayı kibirlendiği için Hz. Musa (a.s.)’a iman etmemiş, bununla beraber Hz. Musa (a.s.)’a karşı cephe alıp bir de ona iftira atmıştır.
Ve min rahmetihî ceale lekumul leyle ven nehâre li teskunû fîhi ve li tebtegû min fadlih: “(Allah’ın) Onda dinlenesiniz ve fazlından arayasınız diye sizin için geceyi ve gündüzü yaratması onun rahmetindendir.” Gündüz çalışıp Allah’ın lütfundan, fazlından rızkınızı arayasınız, gece de dinlenesiniz diye Allah gece ve gündüzü peş peşe getirir. Bunda sizin için rahmet vardır, nimet vardır. Ve leallekum teşkurûn:403 “Bir de (geceye ve gündüze) şükredesiniz diye.”
Ve yevme yunâdîhim fe yekûlu eyne şurakâiyellezîne kuntum tez’umûn:404 “(Allah) O gün (Kıyamet günü) onlara buyuracak ki: Nerde benim ortağım olduğunu iddia ettikleriniz?” “Bunlar Allah’ın ortağıdır, bunlar da Allah’ın herhangi bir ismine sahiptir” dedikleriniz nerede! Kıyamet günü Allah’ın, kendisini rezzak olarak kabul etmeyip iman etmeyenlere bu hitabı yaptığı gündür.
Ve neza’nâ min kulli ummetin şehîdâ: “(O gün) Her bir ümmetten (her bir kavimden, her bir cemaatin içinden) bir şahit çıkarırız.” Fe kulnâ hâtû burhânekum: “Sonra ‘delilinizi getirin’ deriz.” Fe alimû ennel hakka lillâh: “(O gün) Bileceksiniz ki hak olan Allah’tır.” Allah’ın söylediği haktır. Herkes vahyettiğimiz her şeyin hak olduğunu bilecek. Ve dalle anhum mâ kânû yefterûn:405 “Bir de (Allah’a) iftirayla uydurdukları (şirk koştukları, Allah’a ortak yaptıkları) onlardan kaybolup gidecektir.” Yani herkes o gün her şeyin Allah’a ait olduğunu anlayacak ve hiç kimse kimseye yardım edemeyecek. Birbirlerini ilah edinmiş, rezzak edinmiş olanlar her şeyin Allah’a ait olduğunu o gün görecek!
Şimdi okuyacağımız ayetler Karun’la ilgili ayetlerdir.
İnne kârûne kâne min kavmi mûsâ, fe begâ aleyhim: “Karun, Musa’nın kavmindendi. Onlara karşı haddini aşmış, aşırı gidiyordu.” Ve âteynâhu minel kunûz: “Biz ona hazineler vermiştik.” Mâ inne mefâtihahu le tenûu bil usbeti ulî kuvveh: “Onun (hazinelerinin) anahtarlarını kuvvetli bir bölük zor taşıyordu.” Ona böylesine hazineler vermiştik. İz kâle lehu kavmuhu: “Kavmi ona dedi ki.” Lâ tefrah innallâhe lâ yuhıbbul ferihîn:406 “(Bununla böyle) Ferahlanma, övünme (Allah var, ahiret var). Muhakkak ki Allah (mal ile, mülk ile, hazinelerle böylesine) iftihar edenleri (böbürlenenleri) sevmez.” Hz. Musa (a.s.) ve kavmi ona böyle söyledi.
Vebteği fîmâ âtâkellâhud dârel âhirah: “Allah’ın sana verdiğiyle (bu mal ve hazineyle) ahireti ara.” Bununla ahireti kazanmaya çalış. Ve lâ tense nasîbeke mined dunyâ: “Dünyadan da nasibini unutma.” Dünyadayken bu maldan, hazinelerden istifade et; ama onlarla yapman gereken şey ahireti kazanmaktır. Ve ahsin kemâ ahsenallâhu ileyke: “Allah’ın sana ihsan ettiği gibi sen de (Allah’ın kullarına) ihsan et.” Ve lâ tebğil fesâde fîl ard: “Yeryüzünde fesat çıkarma (bozgunculuk yapma, fesat arama).” İnnallâhe lâ yuhıbbul mufsidîn:407 “Muhakkak ki Allah fesatçıları (bozguncuları) sevmez.”
Kâle innemâ ûtîtuhu alâ ilmin indî: “(Karun) Dedi ki: Bu bana ilmim sayesinde verilmiştir.” Ben bu hazineyi ilmim sayesinde kazanmış, elde etmişim. E ve lem ya’lem ennellâhe kad ehleke min kablihî minel kurûn: “O bilmiyor mu (böyle düşünenler bilmiyorlar mı ki) Allah onlardan önce nice kavimleri (beldeleri) helak etti.” Men huve eşeddu minhu kuvveh: “Onlar onlardan daha kuvvetli, daha şiddetliydiler (daha zengindiler).” Ve ekseru cem’â: “Ve daha çok taraftar sahibiydiler.” Onlar, kendilerinden daha çok cemiyet sahibi, güçlü ve kuvvetli olanları helak ettiğimizi bilmiyorlar mı! Ve lâ yus’elu an zunûbihimul mucrimûn:408 “Mücrimlere günahlarından sorulmaz.” Çünkü mücrimler imanlarını kaybetmiştir, dolayısıyla onlara günahları sorulmaz.
Allah’a karşı suç işleyenler imanlarını kaybetmiştir. Bu yüzden Allah, onların işledikleri günahların veya yaptıkları hayrın hesabını tutmadığını buyurdu. Bilmemiz lazım ki dünyayı tercih edip dünyayla ferahlananlar, Allah’ın kendisine verdiği maldan infak etmeyip “ben bunları ilmim, aklım sayesinde kazanmışım” diyenler mücrimdir. Mücrimlere de günahlarından sorulmaz; çünkü onlar zaten kaybetmiştir.
Fe harace alâ kavmihî fî zînetihî: “(Karun) Süsüyle (ihtişamıyla) kavminin önüne çıktı.” Kâlellezîne yurîdûnel hayâted dunyâ: “Dünya hayatını isteyenler (Karun’a bakıp) dediler ki.” Yâ leyte lenâ misle mâ ûtiye kârûn: “Ne olurdu (keşke) Karun’a verilenin benzeri bize de verilmiş olsaydı!” Keşke biz de Karun gibi olsaydık. Bize de ona verildiği gibi hazineler, zenginlikler verilseydi. Dünya hayatını tercih edenler Karun’a bakıp böyle söylediler. İnnehu le zû hazzın azîm:409 “(Dediler ki) Gerçekten o büyük bir haz (büyük bir bahtiyarlık, mutluluk, saadet) sahibidir.”
Ve kâlellezîne ûtûl ilm: “Ve kendisine ilim verdiğimiz kimseler dediler ki:” Allah’ın vahyinin ilmine sahip olan kimseler dediler ki: Veylekum: “Size veyl olsun (size yazıklar olsun)!” Sevâbullâhi hayrun li men âmene ve amile sâlihâ: “Allah’ın vereceği (verdiği) ödül iman edip salih amel işleyenler için hayırlı olandır.” Hayırlı olan zenginlik, hayırlı ödül; iman edip, salih amel işlemektir. Allah en büyük ödülü, gerçek ödülü onlara verir. Ve lâ yulekkâhâ illâs sâbirûn:410 “Ama buna da ancak sabredenler kavuşur (dediler).” Sadece yokluğa, darlığa, sıkıntıya sabredenler Allah’ın bu ödülünü hak eder, kazanır.
Fe hasefnâ bihî ve bidârihil ard: “Biz de onu (Karun’u) ve onun sarayını (servetini) yerin dibine geçirdik.” Fe mâ kâne lehu min fietin yansurûnehu: “O zaman ona yardım edecek taraftarları da olmadı.” Hiç kimse ona yardım etmedi, edemedi. Allah’a karşı kim ona yardım edebilir! Min dûnillâh: “Ancak Allah (ona yardım edebilir).” Allah onu yerin dibine batırırken Allah’a karşı kim ona yardım edebilir! Ve mâ kâne minel muntasırîn:411 “Kendisi de kendisine yardım edip kendisini kurtaracak değildir.” Allah’a karşı kendine nasıl yardım etsin, kendini Allah’tan nasıl kurtarabilir!
Ve asbehallezîne temennev mekânehu bil emsi yekûlûn: “Dün onun yerinde olmak isteyenler (keşke biz de onun gibi zengin olsaydık diyenler sabahleyin Allah’ın, Karun’u sarayıyla beraber yerin dibine batırdığını gördüklerinde) dediler ki:” Vey ke ennellâhe yebsutur rızka li men yeşâu min ıbâdihî ve yakdir: “Vay be! Demek ki Allah, kullarından dilediğine rızkı genişletir (onu zengin yapar), dilediğine de rızkı takdir eder (kısar).” Demek ki bu iş böyleymiş, dediler. Lev lâ en mennallâhu aleynâ: “Allah’ın bize nimeti olmasaydı.” Le hasefe binâ: “(Allah) Bizi de yerin dibine batırmıştı.” “Biz de Karun gibi olmayı istemiştik, eğer Allah bizi de onun gibi yapsaydı şimdi biz de yerin dibine batmıştık” dediler. Vey ke ennehu lâ yuflihul kâfirûn:412 “Vay be! Demek ki gerçekten kâfirler felah bulmuyormuş.”
Tilked dârul âhıratu nec’aluhâ lillezîne lâ yurîdûne uluvven fîl ardı ve lâ fesâdâ: “İşte bu ahiret yurdunu yeryüzünde (dünyada) böbürlenmeyen ve fesat çıkarmayanlara veririz.” Vel âkıbetu lil muttakîn:413 “Akıbet (sonuç, son saadet, asıl kazanmış olanlar) muttakilerdir.” Asıl kazananlar Allah’a karşı sorumluluğunu bilip hayatı öyle yaşayanlardır. Allah bu ayette “hem dünya hayatını, hem de ahiret hayatını mal ve mevki ile kibirlenmeyen, onlarla bozgunculuk yapıp fesat çıkarmayan kimselere veririz. Sonuçta, ahiret de onlarındır; çünkü onlar muttakidir” buyurdu. Biri dünyada muttaki olup Allah’a karşı sorumluluğunu bilir, mal ile övünmezse Allah onu zengin eder. Bunu Allah söylüyor.
Men câe bil haseneti fe lehu hayrun minhâ: “Kim bir güzellikle gelirse ona onun daha hayırlısı vardır.” Kıyamet günü bir güzellikle geldiğinizde Allah ondan daha hayırlısıyla size mukabele eder. Ve men câe bis seyyieti fe lâ yuczellezîne amilûs seyyiâti illâ mâ kânû ya’melûn:414 “Kim de bir kötülükle gelirse sadece ona yaptığı kötülüğün cezası vardır.”
İnnellezî farada aleykel kur’ân: “Muhakkak ki (Allah) Kur’an’ı sana farz kılmıştır.” Kur’an’daki bütün ayetleri sana farz kılmıştır. Le râdduke ilâ meâd: “Mutlaka (Allah’a) döndürülüp (Allah’ın) huzuruna getirileceksiniz.” Kul: “De ki:” Rabbî a’lemu men câe bil hudâ: “Rabbim kimin (Allah’a) hidayetle geldiğini bilir.” Kimin hidayette olduğunu Allah bilir. Ve men huve fî dalâlin mubîn:415 “Kimin de apaçık delalette olduğunu (Allah) bilir.”
Allah bilir demek Allah’ın Kur’an’da vahyetmesi demektir. Her ne kadar herkes kendine göre bir hüküm verse de Allah hidayeti ve delaleti kitabında vahyetmiştir, dolayısıyla Allah’ın kitabına, ayetlerine, resulüne uyanlar hidayette, uymayanlar ise delalettedir; yani Allah hidayeti de delaleti de kitabında anlatmış, kullarına öğretmiştir. Bu yüzden hidayette mi delalette mi olduğunu bilmek isteyenler kendilerini Kur’an’ın ölçüsüne vurup bunu anlamalıdır; çünkü Allah bu Kur’an’ı farz kıldığını buyurmuştur.
Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Ve mâ kunte tercû en yulkâ ileykel kitâb: “Sana bu kitabın indirileceğini ummuyordun (bunu beklemiyordun).” İllâ rahmeten min rabbik: “(Bu) Ancak sana rabbinden bir rahmettir.” Fe lâ tekûnenne zahîran lil kâfirîn:416 “Kâfirlere arka çıkma.” Kâfirleri, Allah’ın kitabından yüz çevirenleri destekleme, koruma. “Bunlar da mü’mindir, Müslüman’dır, bu halleriyle cennete girerler” deyip onları koruma, onlara arka çıkma!
Ve lâ yasuddunneke an âyâtillâhi ba’de iz unzılet ileyke: “Sana indirilenden (bu ayetlerden) sonra seni Allah’ın ayetlerinden çevirmesinler (döndürmesinler).” Ved’u ilâ rabbik: “Sen, rabbine davet et.” Rabbinin ayetlerine, kelamına davet et. Ve lâ tekûnenne minel muşrikîn:417 “Sakın müşriklerden olma!” Böyle yapmazsan müşrik olursun, sen sakın müşriklerden olma!
Ve lâ ted’u meallâhi ilâhen âhar: “Allah’tan başka bir ilaha da davet etme.” Yani “Allah’tan başka birinin de gücü, kuvveti var” deme. Lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki kendisinden başka ilah yoktur.” Kullu şey’in hâlikun illâ vecheh: “Her şey helak olur, bir tek (baki olan) onun vechidir (cemalidir, Allah’tır).” Lehul hukm: “Hüküm de onundur.” Ve ileyhi turceûn:418 “Siz ona döndürüleceksiniz (ona götürüleceksiniz).”
Ellezîne yu’minûne bil gayb: “O kimseler ki gayba iman ederler.” Ve yukîmûnes salât: “Namazı ikame ederler.” Ve mimmâ razaknâhum yunfikûn:419 “Kendilerine rızık olarak verdiğimizden infak ederler.” İşte mü’minler bunlardır.
Kul: “De ki:” Li ibâdiyellezîne âmenû: “İman eden kullarıma (söyle).” “Ben iman etmişim” diyen kullarıma söyle. Yukîmus salât: “Namazı ikame etsinler.” Ve yunfikû mimmâ razaknâhum sirren ve alâniyeten: “Gizli ve açıkta kendilerine rızık olarak verdiklerimizden infak etsinler.” Min kabli en ye’tiye yevmun lâ bey’un fîhi ve lâ hilâl:420 “Kendisinde alışverişin ve dostluğun olmadığı gün gelmeden önce.” İman eden kullarıma söyle “iman etmişlerse o halde Kıyamet günü gelmeden; yani ölmeden önce namazı ikame etsinler, gizli ve açıkta kendilerine verdiklerimizden infak etsinler.” İman etmişlerse zaten davete icabet ederler, yok eğer iman etmemişlerse zaten Allah’a kul değildirler.
Ellezîne izâ zukirallâhu vecilet kulûbuhum: “Ki onlar Allah zikredildiğinde kalpleri ürperir.” Vas sâbirîne alâ mâ esâbehum: “Kendilerine isabet edilene sabrederler.” Allah onlara nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun sabrederler. Vel mukîmis salât: “Namazı ikame ederler.” Ve mimmâ razaknâhum yunfikûn:421 “Kendilerine rızık olarak verdiğimizden de infak ederler.”
Vellezînestacâbû li rabbihim: “Onlar rablerinin davetine icabet ederler.” Ve ekâmus salât: “Namazı ikame ederler.” Ve emruhum şûrâ beynehum: “Onlar işlerini kendi aralarında istişareyle (meşveretle) yaparlar.” Ve mimmâ razaknâhum yunfikûn:422 “Kendilerine rızık olarak verdiğimizden infak ederler.”
Ve enfikû mimmâ razaknâkum min kabli en ye’tiye ehadekumul mevt: “Sizden birine ölüm gelmeden önce kendisine rızık olarak verdiğimizden infak etsin.” Fe yekûle rabbi lev lâ ahhartenî ilâ ecelin karîb: “Sonra ‘ya rabbi! Ne olur, kısa bir süreye kadar ecelimi ertele” demesin!” Fe assaddeka ve ekun mines sâlihîn:423 “(Yolunda) Sadakatimi (infak ederek) ispatlayayım ve salihlerden olayım.” O gün gelip böyle demeden önce infak edin.
Ve izâ kîle lehum enfikû mimmâ razakakumullâh: “Onlara ‘Allah’ın size rızık olarak verdiğinden infak edin’ denildiğinde.” İman etmeyenlere rızık olarak size verilenden infak edin denildiğinde. Kâlellezîne keferû: “Kâfirler derler ki:” Lillezîne âmenû: “Mü’minlere (derler ki).” E nut’imu men lev yeşâullâhu at’amehu: “Allah’ın dilediği takdirde doyurabileceği kimseyi biz mi doyuralım?” İn entum illâ fî dalâlin mubîn:424 “Siz apaçık bir delalettesiniz.”
Kâfirler mü’minler için “Allah dileseydi onları doyururdu, madem öyle biz niye onları doyuralım” derler. Yani “benim kazandığım bana aittir. Ben kimseyi doyurmak, kimseye infak etmek zorunda değilim. Rızkı veren Allah’tır, Allah dilerse onları doyurur, ben niye onları doyurayım” derler. Aynı şekilde onlara infak etmeleri gerektiğini söyleyenler için de “siz yanlış düşünüyorsunuz” derler.
Mesela; bir dilenci gelip Allah için sadaka istediğinde “Allah versin” deriz. Bu, kâfirlerin söylediği sözdür; ama genel olarak hepimizin diline dolanmıştır. Böyle bir kelimeyi söylemek yanlıştır. Allah bize zaten veriyor. Evet, Allah bize vermiştir, bizim de elimizdekini ikram edip manevi olarak kazanmamız gerekir. Veremiyorsak bu durumda en güzel söz neyse onu söylememiz gerekir. Allah böyle yapmamızı emreder.425
Kul inne rabbî yebsutur rızka li men yeşâu min ibâdihî: “De ki: Rabbim, kullarından dilediği kimseye rızkı genişletir (açar).” Ve yakdiru lehu: “Onu (dilediğine de) daraltır (kısar).” Ve mâ enfaktum min şey’: “Her neyi infak ederseniz.” Fe huve yuhlifuh: “O (Allah) onun yerini doldurur.” Ve huve hayrur râzikîn:426 “O, rızıklandıran hayr olandır.”
Allah “her neyi infak ederseniz yerini doldururum” diye va’d etti. Bu durumda biri Allah’a, Allah’ın ayetlerine, sözüne itimat ediyorsa verirken korkmamalıdır; çünkü Allah “onun yerini dolduracağım” diye söz vermiştir. O halde biri böyle iman etmiyor ve Allah için infak edip veremiyorsa Allah’ın verdiği söze itimat etmiyor ve Allah’a güvenmiyor demektir. Bu yüzden sorun aslında iman sorunudur; çünkü infak edemeyenlerin imanlarında bir sorun, bir problem vardır.
Kul men yerzukukum mines semâvâti vel ard: “De ki: Sizi gökten ve yerden kim rızıklandırıyor?” Kulillâh: “De ki: Allah.” Ve innâ ev iyyâkum le alâ huden ev fî dalâlin mubîn:427 “Ya biz hidayetteyiz, siz apaçık delalettesiniz ya da siz hidayettesiniz, biz delaletteyiz.” Allah’a, ayetlerine iman etmenin ve Allah’ın emrettiği gibi yapmanın dışında bir şey söyleyenlere de ki: “Ya siz doğru yapıyorsunuz, hidayettesiniz ve biz delaletteyiz ya da biz hidayetteyiz de siz delalettesiniz. İkimiz beraber hidayette olamayız; çünkü ikimiz aynı değiliz, aynı şeyleri yapmıyoruz. Yani rızkı Allah’tan bilen biri Allah yolunda infak ederken bunu imanının gereği olarak yapar. İnfak etmeyen de imanının gereği olarak infak etmez; çünkü dünyaya iman etmiş, dünyayı ahiretin önüne almıştır.
Ve men yaknut min kunne lillâhi ve resûlih: “Sizden her kim Allah’a ve resulüne karşı edepli olur (huzurunda divan durursa).” Ve ta’mel sâliha: “Ve salih amel işlerse.” Nu’tihâ ecrahâ merrateyn: “Onun ecrini (mükâfatını) iki defa (tekrar tekrar) veririz.” Ve a’tednâ lehâ rızkan kerîmâ:428 “Bir de ona ayrıca kerim bir rızık hazırlamışız (cenneti hazırlamışızdır).” Allah, cennet için “kerim rızık” buyurdu.
Ve keeyyin min dâbbetin lâ tahmilu rızkahâ: “Nice canlılar vardır ki rızkını yanında taşımaz.” Allâhu yerzukuhâ ve iyyâkum: “Allah onları da sizi de rızıklandırır.” Ve huves semîul alîm:429 “O, her şeyi işiten ve her şeyi bilendir.”
Kul men yerzukukum mines semâi vel ard: “De ki: Gökten ve yerden sizi kim rızıklandırıyor?” Em men yemlikus sem'a vel ebsâr: “Kulakların ve gözlerin maliki kimdir?” Göz ve kulak da başka bir rızıktır. Allah, bunların sahibi, maliki kimdir diye soruyor! Ve men yuhricul hayye minel meyyit: “Ölüden diriyi kim çıkarıyor?” Ve yuhricul meyyite minel hayy: “Diriden ölüyü (kim) çıkarıyor? Ve men yudebbirul emr: “Emirleri (işi) kim tedbir ediyor?” Yani işleri kim yapıyor, takdir ediyor? Fe se yekûlûnallâh: “Diyecekler ki: Allah.” Bu soruyu onlara sorduğunda “Allah” diyecekler. Fe kul: “(Sen de onlara) De ki:” E fe lâ tettekûn:430 “O zaman takva sahibi olmayacak mısınız?” Allah’a karşı sorumluluğunuzu bilip Allah’ı dinlemeyecek, ona itaat etmeyecek, vahyine kulak vermeyecek misiniz?
Ellezî ceale lekumul arda firâşen ves semâe binââ: “(Allah size öyle lütufkârdır ki) Yeryüzünü sizin için döşek, göğü de bina yaptı.” Göğü de üzerinize tavan yaptı. Ve enzele mines semâi mâe: “(Size) Gökten su indirdi.” Fe ahrece bihî mines semarâti rızkan lekum: “Size onunla ürünlerden rızık çıkardı.” Gökten indirdiği suyla size yerden ürünler çıkardı. Fe lâ tec’alû lillâhi endâda: “Allah’a ortaklar edinmeyin.” “Rızkı başkası veriyor” deyip Allah’a şirk koşmayın. Ve entum ta’lemûn:431 “Siz (bunu) biliyorsunuz.”
Yâ eyyuhâllezîne âmenû kulû min tayyibâti mâ razaknâkum: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)! Sizi rızıklandırdığımız şeylerin temizinden yiyin.” Veşkurû lillâh: “Allah’a şükredin.” İn kuntum iyyâhu ta’budûn:432 “Eğer siz ona âbd oluyorsanız!” “Ben, Allah’ın âbdiyim, kuluyum” diyorsanız şükrünüzü Allah’a yapın.
Huvellezî yurîkum âyâtih: “O ki size ayetlerini gösterendir.” Ve yunezzilu lekum mines semâi rızkâ: “Sizin için gökten rızkı indirendir.” Ve mâ yetezekkeru illâ men yunîb:433 “Ama bunu ancak Allah’a dönmüş olanlar, gönül sahipleri anlar.”
İnnellezîne yetlûne kitâballâh: “O kimseler ki Allah’ın kitabını okurlar (ve Allah’ın kitabına, ayetlerine uyarlar).” Ve ekâmûs salât: “Namazı ikame ederler.” Ve enfekû mimmâ razaknâhum sirran ve alâniyeten: “Gizliden ve açıktan kendisine rızık olarak verdiğimizden infak ederler.” Yercûne ticâraten len tebûr:434 “Batma ihtimali olmayan bir ticaret umarlar.” Onlar ticareti Allah ile yaparlar, bu ticaretlerinin batma ihtimalinin olmadığını da bilirler. Onlar Allah’ın kitabını okur, dinler, ona uyar, namazı ikame eder ve kendisine rızık olarak verdiğimizden gizli ve aşikâre infak ederler. Bunlar Allah ile bir ticaret yapmıştır. Bu ticaretleri de kaybetme, batma ihtimali olmayan bir ticarettir. Onlar da zaten ticaretlerini bunu umarak yaparlar.
Yâ eyyuhân nâs uzkurû ni’metallâhi aleykum: “Ey insanlar! Allah’ın sizin üzerinizdeki nimetini hatırlayın (unutmayın).” Hel min hâlikın gayrullâh: “Allah’tan başka bir halık mı var (bir yaratıcı mı var)?” Yerzukukum mines semâi vel ard: “(O) Sizi gökten ve yerden rızıklandırıyor.” Lâ ilâhe illâ huv: “Ondan başka ilah yoktur.” İlah sadece Allah’tır. Fe ennâ tu’fekûn:435 “Hal böyleyken nasıl döndürülüyorsunuz (nasıl çevriliyorsunuz)?”
Vallâhu ceale lekum min enfusikum ezvâca: “Allah size sizden, kendi cinsinizden eşler yaratmıştır.” Ve ceale lekum min ezvâcikum benîn: “Bir de sizin için eşlerinizden oğullar yaratmıştır.” Ve hafedet: “Ve torunlar (ikram etmiştir).” Ve razakakum minet tayyibât: “Sizi temiz olanlarla rızıklandırmıştır.” E fe bil bâtıli yu’minûn: “(Siz şimdi bundan başka) Batıla mı iman edeceksiniz?” Batılı mı, yanlış olanı mı seviyorsunuz? Ve bi ni’metillâhi hum yekfurûn:436 “Allah’ın nimetlerine nankörlük mü yapacaksınız?” Bu nimetleri görmezden mi geleceksiniz?
Vallâhu faddale ba’dakum alâ ba’dın fîr rızk: “Allah rızık konusunda kiminizi kiminizden üstün kılmıştır.” Kiminizi kiminizden faziletli kılmış, ona daha fazla rızık vermiştir. Femâllezîne fuddılû bi râddî rızkıhim alâ mâ meleket eymânehum fe hum fîhi sevâ’: “O fazla verilmiş olanlar rızıklarını ellerinin altındakilere vermiyorlar ki onlar da onda eşit olsunlar.” E fe bi ni’metillâhi yechadûn:437 “Şimdi onlar Allah’ın nimetlerini inkâr mı ediyorlar?”
Ve yerzukhu min haysu lâ yahtesib: “(Allah) Hesap edilmeyecek yerden onu (insanı) rızıklandırır.” Allah, akla hayale gelmeyen yerden insana rızık verir. Ve men yetevekkel alâllâh: “Her kim ki Allah’a tevekkül ederse.” Fe huve hasbuhu: “O ona yeter.” Allah ona yeterdir. İnnallâhe bâligu emrih: “Allah mutlaka emrini yerine getirir.” Allah’ın emri yerine getirilir. Kad cealallâhu li kulli şey’in kadrâ:438 “Muhakkak ki Allah her şeye bir takdir koymuş (her şey için bir ölçü koymuştur).”
Ahiretle, rızıklanma ile ilgili kısaca birkaç ayet daha okuyayım.
“Dünyadayken kâfirler zenginliklerinden dolayı mü’minlerle alay ederler. Oysaki Kıyamet günü iman edenler onların üzerindedir ve Allah onlara hesapsız rızık verir.”439 O gün de mü’minler onlarla alay ederler.
Lâ yesmeûne fîhâ lagven: “Onlar orada (mü’minler ahirette, cennette) boş söz işitmezler.” İllâ selâmâ: “(İşittikleri söz) Ancak selamdır.” Ve lehum rızkuhum fîhâ bukraten ve aşiyyâ:440 “Onlara orada sabah akşam (Allah’ın özel olarak ikramı) rızık vardır.”
Ulâike humul mu’minûne hakkâ: “İşte gerçek manadaki mü’minler onlardır.” Lehum deracâtun inde rabbihim: “Onların rableri katında dereceleri vardır.” Ve magfiratun ve rızkun kerîm:441 “Bir de onlar için mağfiret ve kerim bir rızık vardır.”
Resûlen yetlû aleykum âyâtillâhi mubeyyinât: “(Allah) Size resulünü ayetlerini okuyup açıklasın (diye göndermiştir).” Li yuhricellezîne âmenû ve amilûs sâlihâti minez zulumâti ilân nûr: “İman edip salih amel işleyenleri zulumattan nura çıkarsın diye. Allah, resulünü sizi karanlıklardan aydınlığa çıkarsın diye” göndermiştir. Ve men yu'min billâh: “Her kim ki Allah’a iman ederse.” Ve ya'mel sâlihâ: “Salih amel işlerse.” Yudhilhu cennâtin tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ ebedâ: “Allah onu altlarından ırmaklar akan cennetlere koyar ve onlar orada ebedi olarak kalır.” Kad ahsenallâhu lehu rızkâ:442 “Allah ona gerçekten güzel bir rızık vermiştir.”
Allah cennet için rızık dedi. Peki, bu rızık neye karşılıktır?
Allah’ın resulü, Allah’ın ayetlerini açıkladığında onu dinlemeye, Allah’a iman edip salih amel işlemeye, karanlıklardan nura çıkmayı; yani Allah’ın ayetleriyle nurlanmayı kabul etmeye karşılıktır.
Allah bizi mutlaka birbirimizden sorumlu tutar. Bu yüzden herkes kendi sorumluluğunu bilip taşımalıdır. Ben benimle beraber olanların sorumluluğunu kabul edip taşıyorum; çünkü bana uyması halinde onu Allah’a taşıyacağıma, onun Allah’a dost olacağına dair söz veriyor “bana uyduğun takdirde Allah’a dost olmazsan hesabını bana sor. Bu senin, benim üzerimdeki hakkındır” diyorum. Söz, mesuliyeti, sorumluluğu gerektirir. Bu yüzden söz verdiysek gerekeni mutlaka yaparız.
Allah bu emri, bu yetkiyi bana vermiş olmasa bu sözü veremem. Allah kendisine bu emri vermediği halde kim “ben bana uyanları Allah’a dost ederim, vasıl ederim” derse kâfir olur, müşrik olur. Nasıl ki biz böyle söz veriyorsak bizimle beraber olanlar da “ben, Allah’a dost olmak, vasıl olmak istiyorum” deyip bize söz veriyor demektir. Eğer söz verdiysen delikanlı ol, sözünde dur! Yapamıyorsan niye beni uğraştırıyorsun!
Burası velayet okuludur.443 Burası Allah’a dostların yetiştiği, ümmete imamın, önderin, rehberin yetiştiği okuldur. Buraya gelenler böyle gelmelidir. Kardeşlerimizin her biri ümmetin içine girdiğinde Allah’ın kendisine nasip ettiği kadarıyla 10, 20, 100, 1000, 10000 kişiye şefaat edebilecek vasıftadır. Bu vasıfta olmalıdır; çünkü burası oyun yeri değildir, burada şefaatçi yetişiyor.
Burası; kendi nefsinin karanlığına gömülenlerin, nefsinin mağarasına hapsolup feryat edenlerin, kendi kendini kurtarmakta aciz olanların yeri değildir. Burası kendini aşıp “Allah” diyenlerin, “benim rabbim Allah’tır” deyip nefsinden geçenlerin yeridir. Allah’ın rızasını, dostluğunu her şeyin önünde ve üzerinde tutanların yeridir. Burası Allah’a âşık olmak isteyenlerin, âşık olanların, Allah’a âbd olanların, tercihini Allah’a yapanların yeridir. Burası küçücük şeylere takılıp onu dağ gibi zannedenlerin, nefsinin arzusunu, hevasını ilah edinenlerin, aynı şekilde küçücük şeylere takılıp “şu şöyle söyledi, bu böyle söyledi” deyip yere serilmiş olanların yeri değildir. Burası “ya Resulullah! Yolundayız, bize bıraktığın emaneti ümmetine taşıyoruz. Biz emanetine ihanet edenlerden değil, emanetine sadakat gösterenlerdeniz” diyenlerin yeridir. Bu yüzden kardeşlerimizin, bulundukları yeri doğru anlamaları ve bizi, kendilerini doğru tanımaları gerekir. Aynı şekilde sadece rızkın değil bütün güzelliklerin ve bütün iyiliklerin Allah’tan olduğunu bilip bütün muameleyi Allah’tan görmeleri ve Allah’ın bütün muamelesinin de saf hayır, saf aşk, saf rahmet, saf güzellik olduğunu anlamaları, tatmaları gerekir.
Evet, hep beraber Allah’ın Er Rezzak ismini anlamaya, rabbimizi Rezzak isminden tanımaya çalıştık. İnşallah bu sohbet vesilesiyle rızkımızı Allah’ın verdiğine iman eder ve Allah’ın bize ikram ettiklerinden insanlara infak eder, ikram ederiz.
Allah bizi sadıklardan eylesin inşallah. Allah bizi emanetlerine sadakat gösterenlerden eylesin. Allah bizi kendisine, resulüne, emanetlerine karşı hainlik yapanlardan, kendisi hakkında su-i zanda bulunanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi kendisini El Esmau’l Husna’sından tanıyanlardan, Allah’ın güzelliğini görenlerden, bilenlerden, anlayanlardan, Allah’ın güzelliğiyle, El Esmau’l Husna’sıyla isimlenen kullarından eylesin inşallah. Allah bizi kendisine âbd olanlardan, âşık olanlardan, rızasını, dostluğunu kazanmış olanlardan eylesin. Allah bizi bize bırakmasın inşallah. Allah hepimizi Rezzak ismine, rızkın bütünüyle Allah’tan olduğuna iman edenlerden eylesin. Allah bizi; kendisini, malını ya da aylığını rezzak olarak görenlerden, rızık konusunda başkalarını Allah’a şirk koşanlardan eylemesin. Allah bizi Allah’a şirk koşmaktan muhafaza eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
