EL MEVLA
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini anlamaya, rabbimizi onun kendini tanıttığı gibi tanımaya çalışıyorduk. Bununla beraber Allah’ın yeryüzündeki halifesini; yani kendimizi tanımaya, öğrenmeye çalışıyorduk.
Geçen sohbetimizde El Veliyy ismini anlamaya çalışmış ve velinin dost demek olduğunu öğrenmiştik. Bununla beraber Allah’ın ayet-i kerimede “Allah mü’minlerin velisidir.”344 “Allah muttakilerin velisidir”345 buyurduğunu söylemiş ve velinin, muttakinin kim olduğunu öğrenmiştik. “Mü’min zaten muttaki olandır, muttaki de genel manadaki veli olandır, özel manadaki veliliğe ise adaydır” demiştik.
Bu sohbetimizde hep beraber Allah’ın El Mevla ismini anlamaya çalışacağız inşallah.
Nasıl ki veli dost demekse Mevla ismi de dost demektir. Allah mü’minlerin velisi olduğu gibi bir de mü’minlerin mevlasıdır.
Her ne kadar Veliyy ismiyle Mevla ismi dost anlamına gelse de aralarında bir fark vardır. Bu fark; Mevla isminin aynı zamanda “yardım eden” manasına gelmesidir. Veli; manevi olarak yardım eden, manevi dost manasına gelirken Mevla ismi zahiri olarak yardım eden demektir.
Allah, kuluna imanının ve takvasının karşılığında veli olur. Mü’min, Allah’ın rızası için çaba ve gayret sarf ederken Allah da onun mevlası, yardımcısıdır. Bu yüzden Veliyy ismi ile Mevla ismi birbirinden farklıdır. Veliyy iman itibariyle dost olandır, Mevla ise amel itibariyle dostluğunu, yardımını esirgemeyip bunu gösterendir.
Allah, kuluna irade vermiş ve ona El Esmau’l Husna’sıyla tecelli etmiştir. Böyle yaparak kuluna “bu isimlerim, güzelliğim senin üzerinde görünsün, bununla beraber endişe etme ben senin mevlanım, sana yardım ederim; çünkü El Esmau’l Husna’mın senin üzerinde görünmesi, böylelikle bana halife olabilmen için yardımıma ihtiyacın var. Merak etme, sen bir başlangıç yapıp adım at, çabanı, gayretini biraz sarf et, benden mevlalığı görürsün” buyurmuştur.
İsterseniz hep beraber Allah’ın El Mevla isminin geçtiği ayetleri anlamaya, aynı zamanda Mevla isminin tecellisinin nasıl olduğunu öğrenmeye çalışalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Okuyacağımız bu ayet Bakara Suresi’nin son ayetidir. Lâ yukellifullâhu nefsen illâ vus’ahâ: “Allah hiç kimseyi gücünün yetmediği herhangi bir şeyle mükellef kılmaz (ona teklifte bulunmaz).” Allah, kulun yapamayacağı bir konuda ona teklifte bulunmaz. O halde Allah bir konu hakkında “şunu şöyle yapın” buyuruyorsa kulların öyle yapmaya gücü yeter demektir. Bu yüzden “Allah’ın emrettiği (teklif ettiği) kesinlikle kolay olandır” buyurdu Allah.
Lehâ mâ kesebet: “(Bununla beraber) Onun kazandığı ona aittir.” Yani kul, Allah’ın kendisine emrettikleriyle amel ederken kendisi kazanır. Yoksa amelinin Allah’a hiçbir faydası yoktur, kazanacak olan kulun kendisidir. Ve aleyhâ mektesebet: “Ve kazanamazsa onun kendi aleyhinedir.” Kazanamaması ya da yanlış yapıp yanlışı kazanması da kendi aleyhinedir, Allah’a bir zararı olmaz. Kulun kazandığı güzellik kendi lehine, kazandığı kötülük de kendi aleyhinedir.
Mü’min olanlar, rabbini bilenler ise şöyle dua ederler. Rabbenâ lâ tuâhıznâ in nesînâ: “(Derler ki) Rabbimiz! Eğer unuttuysak bununla bizi muaheze etme (hesaba çekme)!” Herhangi bir şekilde unuttuğumuz şeylerin hesabını bize sorma. Kul bir beşer olarak Allah’ın emrettiği gibi yapmayı unutup yanlış veya eksik yapabilir; ama yanlışının farkına vardığında mutlaka tövbe edip rabbine dönmeli ve “ya rabbi! Yanlış yaptım, unuttuğumdan dolayı beni hesaba çekme, mutlaka yanlışımı düzelteceğim” demelidir. Ev ahta’nâ: “Ya da hata işleyince.” Kul unutmadığı halde hataya düştüyse; yani yaptığının hata olduğunu biliyorsa ve buna rağmen hata işlediyse yine Allah’a dönmeli ve “ya rabbi! Beni affet, hesaba çekme” demelidir.
Rabbenâ ve lâ tahmil aleynâ isran kemâ hameltehu alellezîne min kablinâ:346 “(Sonra derler ki) Rabbimiz! Bizden öncekilere sorumluluğu yüklediğin gibi o ağır sorumluluğu bize yükleme!” Önceki kavimleri ağır imtihanlara tabi tuttuğun gibi bizi de ağır imtihanlara tabi tutma! Allah sahabelerden önceki kavimleri çok ağır imtihanlardan geçirmiş ve onlara ağır sorumluluklar yüklemişti. Bu yüzden mü’minler de “rabbimiz! Bizi öyle geçemeyeceğimiz ağır imtihanlara tabi tutma” diye dua ederler.
Daha iyi anlaşılması için geçmişteki kavimlerin tutulduğu ağır imtihanlardan birini anlatayım.
Yahudilerden Hz. İsa (a.s.)’ı kabul etmeyenler, iki metre derinlik, beş metre genişlikte hendekler kazar ve hendeklerin içini ateşle doldururlar.347 Sonra ben-i İsrail’den Hz. İsa (a.s.)’a iman edenleri o hendeğin başında toplarlar. O zamanın kralı dâhil hepsi törenle Hz. İsa (a.s.)’a iman edenleri kazdıkları ateş çukuruna atarlar. Ateşe atılan mü’minlerin sayısı beş yüz kişiden fazladır. Hz. İsa (a.s.)’a iman etmeyen Yahudiler, iman edenleri ateşe atmadan önce hepsine tek tek; “sen, Allah’a, peygambere iman etmekten vazgeçiyor musun? Ya imandan vazgeçeceksin ya da bu ateşe atılacaksın” derler; ama hiçbiri imanından dönmez. Her biri Allah’ı tevhid edip “lâ ilâhe illallah” diyerek ateşe atlar. Zaten onlar ateşe atlamasa Yahudiler onları ateşe atıyordu. Şayet dinlerinden dönüp imandan vazgeçerlerse ateşe girmekten kurtuluyorlardı. Ateşe atılanlar arasında bir tane hamile kadın vardı, tam ateş çukurunun kenarına gelince bebeğini düşündüğü için ‘acaba atlasam mı atlamasam mı’ diye duraksadı; ama o sırada Allah kadının karnındaki bebeği konuşturdu ve bebek “anacığım atla, cennet bizi bekliyor” dedi. Kadın da bebeğiyle beraber ateşe atladı.”348 Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in haber verdiği bu olayda imanından vazgeçip ateşe atlamayan hiç kimse yoktur. İman edenlerin istisnasız hepsi “lâ ilâhe illallah” deyip ateşe atlamıştır.
Demek ki imanın bedeli çok ağırmış! Onlar imanlarının, iman etmelerinin bedelini böyle ağır bir şekilde ödediler. Bu gerçekten çok ağır bir imtihandır! Bu yüzden “rabbimiz! Bizi geçmişteki kavimlerin tabi tutulduğu gibi ağır imtihanlara tabi tutma” demek büyük bir duadır.
Böyle bir imtihana tabi tutulursak acaba ateşe atlar mıyız diye düşünelim ve kendimizi onların yerine koyalım. Acaba biz de onlar gibi “imanımdan vazgeçeceğime ateşe atlarım” der miyiz!
Allah bu zamandaki insanları böyle bir imtihana tabi tutsa bin kişi arasından bir kişinin imtihanı kazanıp ateşe atlaması büyük bir sayı olur. Dilimizle “lâ ilâhe illallah” demek kolaydır. Bunun bedelini ödemek ise çok zor bir şeydir.
Allah her bir kulunu farklı farklı imtihanlara tabi tutar. Bu imtihanlar kulun maneviyatına, imanına göredir; yani Allah, kulunu imtihana tabi tutarken kulunun imanına, maneviyatına göre onu imtihan eder. Biri imtihana tabi tutulmuşsa imtihanı ne olursa olsun mutlaka geçebilecek seviyededir demektir. Hal böyleyken hiç kimse “ben böyle yapamam, bu imtihanı geçemem, bu sıkıntıya katlanamam” diyemez; çünkü Allah imtihana tabi tutmuşsa o zaman onu mutlaka geçer. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “Allah hiç kimseye çekemeyeceği yükü yüklemez (geçemeyeceği imtihana tabi tutmaz)” buyurmuştur. Allah, kulunu hangi imtihana tabi tutarsa tutsun kul bu imtihanların kendisi için kolay olduğunu bilmelidir.
Evet, biri kendi imtihanından rahatlıkla geçer; ama başkası onun imtihanından geçemeyebilir. Aynı şekilde o da başkasının geçtiği imtihandan geçemez. Bu nedenle herkesin geçebileceği imtihanlar farklı farklıdır.
Dediğim gibi herkes tabi tutulduğu imtihandan geçebilecek düzeydedir. Yalnız, kul kendisine en zor olan şeyle imtihana tabi tutulur. Mesele; kulun bu imtihanları geçebileceğini bilmesi ve Allah’ın kendisinin mevlası olduğuna iman etmesidir. Zaten Allah, kuluna “ben senin mevlanım, sana yardım ederim” buyurduğu için kuluna gerekli bütün yardımı yapar.
Evet, ayet devam ediyor. Rabbenâ ve lâ tuhammilnâ mâ lâ tâkate lenâ bih: “Rabbimiz! Takatimizin yetmediği bir yükü bize yükleme!” Allah böyle dua etmemiz gerektiğini buyurdu. Biz böyle dua edelim ve Allah’tan bunu isteyelim. Bununla beraber bilelim ki Allah takatimizin yetmediği bir yükü, bir sorumluğu bize yüklemez. Eğer bir sorumluluk yüklemişse gücümüz onu kaldırmaya yeter demektir; çünkü Allah bize imanımızın derecesine göre muamele eder. İmanımız ne kadar kâmilse, imanımızın nuru ne kadar şiddetliyse Allah’ın bize olan muamelesi, imtihanı da ona göredir. Bunu Allah söylüyor.
Va’fu annâ, vagfir lenâ, verhamnâ: “(Rabbimiz) Bizi affet, bizi mağfiret et ve bize merhamet et.” Bize affınla, mağfiretinle ve rahmetinle muamele et. Neden? Ente mevlânâ: “(Çünkü) Sen bizim mevlamızsın.” Bizim mevlamız, bize yardım edecek olan, bizim dostumuz sensin. Fensurnâ alel kavmil kâfirîn:349 “Kâfir kavme karşı bize yardım et.”
Kâfir kavme karşı yardım almak için ille de zahiri olarak kâfir bir kavimle karşı karşıya kalmak gerekmez. Kâfir; örten, hakikati örten kavim demektir. Bir kavim hakikati örtmüş, Allah’a kul olmayı, âbd olmayı, peygamberi önder ve rehber olarak kabul edip ona uymayı unutmuşsa, aynı şekilde Allah’ın kendisine vahyettiği kitabı unutmuşsa ve bir kitabı olduğundan haberi bile yoksa o halde o, hakikati unutmuş, örtmüştür. Bizim de onlara karşı dik durmamız, tabi bunun için de mü’min olmamız gerekir. Allah dik durduğumuz takdirde bize yardım edeceğini buyurdu.
Zâlike bi ennallâhe mevlâllezîne âmenû: “Çünkü Allah iman edenlerin mevlasıdır.” Ve ennel kâfirîne lâ mevlâ lehum:350 “Ama kâfirlerin mevlası yoktur.” Allah kâfirlere, hakikati örtenlere mevlalık yapmaz, onlara yardım etmez. Allah mü’minlerin mevlasıdır, velisidir. Allah mü’minlere kâfidir, yeterlidir.
Bu durumda mü’min olanlar hem dünya hem de ahiret hayatında saadette olur ama Allah’a iman etmeyenlerin; yani Allah’ı her şeyden, canından çok sevmeyenlerin, hayatını Allah’ın sevdiği, emrettiği gibi yaşamayanların, dünyadaki hedefi; Allah’ın rızasını, dostluğunu, cemalini kazanmak, rabbini kendisinden razı etmek olmayanların hem dünyası hem de ahireti cehennem olur.
Birinin aklı biraz bile çalışıyorsa ve bütün dünya kendisinin olsa aklı ona mutlaka “yarın öleceksin ve sahip olduğun her şeyi bırakıp gideceksin. Dünyadan sonra ebedi bir hayat var Allah seni bekliyor. Peki, sen ahiretin için ne yaptın” diye sorar. Eğer ebedi hayatını kazanmak için bir şey yapmamışsa nasıl rahat edebilir? -Rahat edemez, gönlü onu sıkar, içindeki o boşluk ona huzur vermez. O da rahat etmek için kendini kandırmaya, sarhoş etmeye çalışır. Ya, içki içerek kendini sarhoş eder ya başka bir şeyin peşine takılıp sarhoş olur ya da kendini dünyayla, malla sarhoş etmeye çalışır.
Sarhoşluk sadece içki içmekle olmaz. Biri malını çok seviyor, kazandığı mallara seviniyor, devamlı malının hesabını yapıyorsa malıyla sarhoş olmuştur. Aynı şekilde mevkisini çok seviyor, hayatını mevkisi uğruna yaşıyorsa ve mevkisiyle seviniyorsa bu durumda mevkisiyle sarhoş olmuştur. Ahireti unutmak için de canavardan korkar gibi ölümden korkar!
Oysaki ölüm; Allah’a, seni severek yaratan rabbine, dosta kavuşmaktır. Ölümden niye korkuyorsun! Allah senin rabbin değil mi! Sen ona iman etmedin mi! O zaman ne diye ölümden korkuyor rabbine gitmek istemiyorsun! Bu nasıl imandır! “Ben Allah’a inanıyorum” demekle iman olmaz. İman; Allah’ı her şeyden, canından çok sevmektir. Seven sevdiğine kavuşmak istemez mi, sevdiğiyle beraber olmak istemez mi, seven sevdiğinden emin olmaz mı, sevdiğine güvenmez mi! Biri sevdiğine güvenmiyorsa onu sevmiyor; yani iman etmemiş, kendini kandırıyor demektir.
Sahabeden Ebu Zer (r.a.) Hazretleri, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “ya Resulullah, iman nedir” diye sorduğunda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona Bakara Suresi’nin 177. Ayeti’ni okumuştu.
Sahabe; sohbet arkadaşı demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabelerle sohbet ederken onlara ya bir ayeti okur açıklar ya da bir şeyler anlatırdı. O anlattıklarına karşılık da mutlaka o konuyla ilgili olan ayeti delil olarak getirirdi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bütün sohbetleri böyleydi; yani her sohbeti ayetti, vahiydi, Kur’an’dı. Bu yüzden Ebu Zer (r.a.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e imanın ne olduğunu sorunca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona direkt Bakara Suresi’nin 177. Ayet’ini okumuştu. Örneğimiz, Resulullah (s.a.v) Efendimiz böyle yapmışsa o halde bizim de imanı, iyi ve güzel olmayı Allah’tan ve resulünden öğrenmemiz gerekir.
Allah Bakara Suresi 177. Ayet’te imanı nasıl tarif etmiştir?
Leysel birre: “Birr (iyilik, güzellik, güzel olmak şu) değildir.” En tuvellû vucûhekum kıbelel maşrıkı vel mağrib: “Yüzünüzü doğuya ya da batıya çevirmeniz değildir.” Yüzünü doğuya ya da batıya çevirmeniz iyilik, güzellik değildir, iman değildir. Yüzü doğuya ya da batıya çevirmek zahiri olarak herhangi bir yerde olmak demektir. Bu şekilde düşündüğümüzde ayet “bir mevkide olmanız veya malınızın olması farklı fikirlerinizin, düşüncelerinizin olması iyilik değildir” manasına gelir. Yani iyilik yüzünüzü çevirdiğiniz taraf değildir.
Peki, birr (iyilik) nedir?
Ve lâkinnel birre: “Ama birr (şudur).” Men âmene billâh: “Kim Allah’a iman ederse.” İyilik, güzellik Allah’a iman edenindir. Vel yevmil âhir: “Ahirete (iman eder).” Vel melâiketi: “Meleklere (iman eder).” Vel kitâb: “Kitaplara (iman eder).” Ven nebiyyîn: “Peygamberlere (iman eder).” Bu ayet aynı zamanda imanın şartlarını saymıştır. Demek ki sanılanın aksine imanın altı şartı değil beş şartı varmış! Kime göre? -Elbette ki Allah’a göre.
Ve âtel mâle alâ hubbihî: “Malı sevdiğin halde vermendir.” Allah’ı sevdiğin için onu Allah yolunda harcamandır. Nasıl? Zevil kurbâ: “(Onu) Yakınlarına (vermen).” Vel yetâmâ: “Yetimlere (vermen).” Vel mesâkîn: “Miskinlere (fakirlere vermen).” Vebnes sebîl: “Yolda kalmışa.” Dışarıda kalmış olana… Örnek; sokak çocuğuna vermendir. Ves sâilîn: “İsteyenlere (ihtiyacı olanlara vermen).” Ve fîr rıkâb: “Boyunduruk altında olanlara.” Yani özgürlüğünü kaybetmiş olanlara vermendir. Allah, kuluna malını kime vereceğini beyan etti; çünkü Allah mü’mini, iyi olanı, güzel olanı tarif ediyor.
Ve ekâmes salât: “Namazı ikame etmen.” Ve âtez zekât: “Temizlenmek için vermen.” Vel mûfûne bi ahdihim izâ âhed: “Ahitleştiğin zaman ahdine vefa göstermen.” Birine bir söz verdiğinde sözünü yerine getirmen. Ves sâbirîne fîl be’sâi ved darrâ’: “Sıkıntı anında (zarar anında) hastalık anında sabretmen.” Ve hînel be’s: “En ağır sıkıntıda (sabretmen).” Sıkıntı ne olursa olsun sabredip orayı geçmendir. Bunlar Allah’a göre iyilik, güzelliktir. Ulâikellezîne sadakû: “İşte sadık olanlar bunlardır.” Peygamberlerden sonra gelenler, sadakatini ispatlayıp Allah’a sadık olanlar bunlardır. Ve ulâike humul muttekûn:351 “Muttakiler de bunlardır.”
Sadık olmayı, muttaki olmayı mı istiyorsun o halde yapman gereken şey; Allah’a, nebisine, ahirete, meleklere, kitabına iman etmek, ayrıca malı sevdiğin halde Allah’ı maldan daha çok sevip malını Allah yolunda fakirlere, yetimlere, yoksullara, yolda kalmışlara, boyunduruk altında olanlara (hapistekilere, özgürlüğünü kaybedenlere) verip namazı ikame etmek ve zekâtı vermektir. Zekât temizlenmek demektir; yani malını, ilmini, aklını kısacası Allah’ın sana ikram ettiklerini temizlemek için vermek, bir de sıkıntıda, zorlukta, en zor anda sabretmek ve ahitleştiğinde ahdine vefa göstermektir.
Önce mevlamıza, Allah’a karşı ahdimize vefa göstermemiz gerekir; çünkü “Allah’ın kitabına, Kur’an’a iman ettim” dediğimizde bütün ayetler için “ya rabbi! Senin vahyine iman ettim, bu yüzden vahyinde her neyi emretmişsen onu yapacağım” diye söz vermiş ve Allah’a âbd olacağımıza dair onunla ahitleşmiş oluruz.
Namaz kılanlar yirmi ya da sünnetlerle beraber Fatiha’yı her gün kırk defa okur. Zaten bir mü’mine namaz kılmamak yakışmaz.
Fatiha’da okuduğumuz İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn:352 “Yalnız sana âbd oluyor ve yalnız seni isti’ân ediyoruz (seni istiyoruz)” ayeti Allah ile yaptığımız ahitleşmedir. Bu ayetle rabbimize devamlı İyyâke na’budu: “Biz yalnız senin âbdiniz, yalnız seni seviyoruz, senin aşığınız.” Ve iyyâke nestaîn: “Ve bizim istediğimiz sensin, senin rızandır, senin dostluğundur, senin bizden razı olmandır, bizi sevmen, âbdin olarak, kulun olarak kabul etmendir. Sen bizim mevlamızsın bize yardım et” diyor, Fatiha’yı her okuyuşumuzda Allah’a bu şekilde söz vermiş oluyoruz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Fatiha’sız namaz olmaz.”353 “Fatiha, Kur’an’ın özüdür, beynidir, iliğidir, kapısıdır, anasıdır”354 buyurmuştur. Evet, Fatiha Kur’an’ın özüdür; yani Kur’an’ın özetidir. Dolayısıyla Kur’an’ı okurken Allah’a âbd olacağımıza, sadece onu isteyeceğimize dair Allah’a söz veriyoruz. Bu yüzden sadık olmayı, muttaki olmayı istiyorsak öncelikle Allah’a verdiğimiz ahde vefa göstermemiz gerekir.
Belillâhu mevlâkum: “Doğrusu sizin mevlanız bir tek Allah’tır.” Ve huve hayrun nâsırîn:355 “O, yardım eden tek hayırlıdır.” Onun yardımı hayırdır.
Âlimlerimiz genel olarak tefsirlerde veya meallerde bu ve benzeri gibi ayetleri “o (Allah) yardım edenlerin en hayırlısıdır” diye çevirmişlerdir. Hâlbuki bu mana yeterli değildir. Asıl mananın “Allah yardım eden tek hayırlıdır” olması gerekir; çünkü hayır kimden gelirse gelsin bilelim ki o yardım, bize gelen o hayır insanlardan değil aslında Allah’tan gelmiştir.
Bu ayetin hikmeti nedir?
Allah tek yardım eden hayırdır. Hayr olarak tek yardım eden Allah’tır. Allah, kullarına hayrda yardım eder ve kuluna hayırla muamele eder. Bir de şerde yardım edenler vardır. Şeytan da insanlara şerde yardım eder, onun yardımı sadece şerdir. Allah, insanları karanlıklardan nura davet ederken şeytan da insanları nurdan karanlıklara davet eder.356
Uymak, tabi olmak insanın kendi iradesiyle yaptığı bir tercihtir. İsteyen şeytana, isteyen de Allah’a tabi olur. Şeytana tabi olanlar şeytanı Allah’ın önüne koyar. Biri Allah’a tabi olmadıysa kime tabi olursa olsun aslında şeytana, şerre tabi olmuştur; çünkü hayrı çıkardığımızda geriye şeytandan, şerden başka bir şey kalmaz. Allah ayet-i kerimede; “hayrı çekip çıkardığımızda şerden başka ne kalır, hakkı çekip çıkardığımızda batıldan başka ne kalır, imanı çekip çıkardığımızda küfürden, şirkten başka ne kalır”357 buyurmuştur. Hayrı, hakkı, imanı çekip çıkardığımızda geriye şerden, batıldan, küfürden başka hiçbir şey kalmaz. Bu yüzden ya iman eder hayırda oluruz ya da iman etmez bunun sonucunda küfürde, şerde oluruz. Ya, Allah’a itaat ederiz ya da şeytana, nefse, şeytanlaşmış insanlara itaat ederiz; yani ya mevla olarak Allah’ı kabul ederiz ya da şeytanı. Bu, insanın kendi elindeki bir tercihtir.
Allah nasıl iman etmemiz gerektiğini beyan ediyor. Kul len yusîbenâ illâ mâ keteballâhu lenâ: “De ki: Bana isabet edenler Allah’ın benim hakkımda yazdıklarından başka bir şey değildir.” Ne ki bana isabet etmişse Allah onu takdir etmiş ve beni onunla imtihana tabi tutmuştur. Huve mevlânâ: “O bizim mevlamızdır (o bize yardım edendir).” Hangi musibetle imtihana tabi tutulursak tutulalım rabbimiz bize yardım eder, bizim mevlamız Allah’tır. Ve alâllâhi felyetevekkelil mu’minûn:358 “Mü’minler sadece Allah’a tevekkül etsinler (Allah’a güvensinler).” Allah “mü’minsen bana güven, endişe etme, ben senin mevlanım. İster dünyaya ister ahirete ait sorunun, sıkıntın ne olursa olsun ben sana yardım ederim” buyurdu.
Hiç kimsenin gücü dünyanın, hayatın yükünü tek başına çekmeye yetmez. Diyelim ki en yakınımız vefat etse bu yükü ancak imanla taşıyabiliriz. Bu yük imansız taşınmaz. Hayat imtihandan ibarettir. Musibetler imtihan olarak geldiğinde iman olmazsa atlatılamaz. Sonra o musibetler insan için hayatı cehenneme çevirir; ama imanı olanlar, Allah’a güvenip “Allah benim mevlamdır” diyenler o musibetleri geçer. Allah “mü’minsen bana güven, güvenmiyorsan mü’min olduğunu söyleme” buyurdu.
Ve in tevellev: “Eğer dönerlerse.” İman etmezlerse ve zulmetmekten, küfretmekten, kâfir olmaktan dönmezlerse. Fa'lemû ennallâhe mevlâkum: “Bilin ki sizin mevlanız (sizin dostunuz) Allah’tır.” Hiç kimsenin zahiri gücüne bakıp ondan korkmayın, endişe etmeyin; çünkü sizin mevlanız, size yardım edecek olan Allah’tır. Ni'mel mevlâ: “(O) Ne güzel mevladır!” O ne güzel yardım edendir, o ne güzel dosttur. Ve ni'men nasîr:359 “(O) Ne güzel yardım edendir.” Allah’a iman edenler Allah’ın mevlalığını; yani ne güzel dost, ne güzel mevla, ne güzel yardımcı olduğunu, Allah’ın onlara ne de güzel yardım edeceğini görecekler.
Ve câhidû fîllâhi hakka cihâdihî: “Allah yolunda hakkıyla (gerektiği gibi) cihad edin (çabanızı, gayretinizi sarf edin).” Allah’ın rızasını, ebedi hayatınızı kazanmak ve Allah’a dost olmak için gerektiği gibi cehd edin; yani çabanızı, gayretinizi sarf edip mücadele edin. Allah bize böyle yapmamızı emrediyor. Huvectebâkum: “O (Allah) sizi seçmiştir.”
Allah’ın bizi seçmesi ne demektir?
Allah bizi insan olmamız için seçmiştir. Daha önceki sohbetlerimizde söylemiştim; bir çocuk anne karnına düşmeden önce milyonlarca sperm insan olmak için yarışır; ama bunlardan bir tanesi kazanır. O kazanan, beşer olup dünyaya gelir ve insan olur. Gerisi çöpe, lavaboya gider. İşte, kişinin ana karnında yapılan yarışı kazanması Allah’ın onu milyonlarca insan adayının içinden seçmesi demektir.
Allah seni seçtiyse o halde sen de kendini seçilmiş olarak bil ve kabul et. Yarış dünyaya gelmekle bitmemiştir, yarış devam ediyor. Ana karnındaki yarışı kazanıp beşer olarak dünyaya geldin, şimdi ise Hz. İnsan olma, Allah’a halife olma zamanıdır. Allah seni halife olasın, Hz. İnsan olasın diye seçti. Senin de yarışa devam edip Hz. İnsan olmayı kazanman, bu yüzden cihadını Allah yolunda Allah’ın emrettiği gibi, gerektiği gibi hakkıyla yapman gerekir. Böyle yaparsan bil ki kazanacaksın.
Ve mâ ceale aleykum fîd dîni min harac:360 “Dinde sizin için herhangi bir zorluk yoktur.” Yani “dinin şu emri ya da şu hükmü zordur deme, öyle bir şey yoktur! Sana yaptığım emirlerde hiçbir zorluk yoktur, aksine kolaylık ve güzellik vardır.”
Allah’a kul olmak kolaydır. Ağır olan, zor olan şey Allah’a kul olamamaktır; çünkü Allah, insanı kul olarak yarattığı için Allah’a kul olmak fıtrat itibariyle insana kolay gelir. Allah hangi varlığı ne iş için yaratmışsa o iş onun için en kolay olandır. O da o işi yaptığı kadarıyla kâmildir.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Bir eşekle bir ineği kıyaslayalım. İnek hem sütü içilen hem de eti yenilen bir hayvandır. Eşek ise yük hayvanıdır. Hal böyleyken eşeğin yükünü alıp ineğe yüklesek ve “bundan sonra yükümüzü ineğe çektirelim” dersek doğru olur mu? -Elbette ki olmaz; çünkü inek, yük hayvanı olmadığı için yükü taşıyamaz, biz de eşeğin yükünü ona yüklediğimizden dolayı ineğe zulmetmiş oluruz. Aynı şekilde ineğin vazifesini alıp eşeğe yüklesek ve “bundan sonra sütümüzü hep eşek versin” desek bu defa da eşeğe zulmetmiş oluruz. Eşek, yük taşırken inek de süt verirken kâmildir. Her biri kendi vazifesinde işini en güzel şekilde yapar.
Peki, insan nasıl kâmil olur?
İnsanın vazifesi Allah’a âbd olması, kul olmasıdır. Dolayısıyla insan, vazifesini yerine getirip Allah’a âbd olur, Hz. İnsan olursa kâmil insan olabilir. Yoksa eşekten daha çok yemiş, daha çok gezmiş, dolaşmış ve nefsinin peşinden koşmuşsa Hz. İnsan olmaz! Böyle birinden ancak güzel bir eşek olur! Öyle değil mi!
Allah bütün insanları kendisine âbd olması, halife olması için seçmiş, yaratmıştır. Bundan dolayı kul olmak herkes için kolaydır, asla zor değildir. Biri Allah yolunda hakkıyla cehd edip çabasını, gayretini gösterdiğinde Hz. İnsan olur, Allah’a ayna, halife olur. Bu yüzden “dinde sizin için herhangi bir zorluk yoktur. Sizi Hz. İnsan olasınız, bana halife, ayna olup güzelliğimi üzerinizde gösteresiniz diye yaratmışım, bunu kazanmak sizin için kolaydır. Siz buna layıksınız, sizi bunun için seçmişim” buyurdu Allah.
Millete ebîkum ibrâhîm: “Babanız (ecdadınız) İbrahim’in milletine uy.” Hz. İbrahim (a.s.) her anda “Allah” demiş ve Allah’a tevekkül etmişti. Nemrut onu ateşe atarken bile Hasbunallahu ve ni’mel vekil: “Vekil olarak Allah bana yeter” demişti. Aynı şekilde gerektiğinde en sevdiğini bile Allah yolunda kurban etti. Sen de onun gibi yap, onun milletine uy. Huve semmâkumul muslimîne min kabl: “O (Allah) sizi bundan önce Müslüman ismiyle isimlendirdi.” Siz Müslümansınız, selamettesiniz, insanlar sizin elinizden selamettedir; yani barıştadır. Bu nedenle Müslüman; barış adamıdır, kendisiyle, Allah ile barışıktır. Allah ile kavga etmez, tartışmaz, onunla münakaşa edip “bu niye böyle oldu, şu niye şöyle oldu” demez; çünkü Müslüman’dır, Allah’a teslim olmuş, kendisini yaratana güvenmiş, ondan emin olmuş, Allah’ı rahman ve rahim olarak kabul etmiştir. Bu durumda nasıl tartışsın, nasıl münakaşa etsin, Allah’a nasıl itiraz etsin!
Bundan önce Allah sizi diğer kitaplarda da Müslüman olarak isimlendirmişti. Ve fî hâzâ: “Bunda da.” Bu Kur’an’da da sizi Müslüman olarak isimlendirmiştir.
Li yekûner resûlu şehîden aleykum: “Bununla beraber (Allah’ın) resulü sizin için şahit olsun diye.” Size örnek olsun diye. Allah’ın resulü sizin için örnektir ve sizin onu örnek olarak almanız gerekir. Allah’ın resulü sizin Müslüman olduğunuza, Allah’a teslim olduğunuza, Allah ile, kendinizle, insanla, hayatla, herkesle, her şeyle barışık olduğunuza şahitlik yapsın diye.
Allah’ın resulü insana nasıl şahitlik yapar?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu şahitliği örnekliğiyle yapar. Bu durumda kim Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne kadar uymuş, ne kadar benzemişse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona o kadar şahittir.
Allah’ın resulü size şahit olsun. Ve tekûnû şuhedâe alân nâs: “Siz de bütün insanlara şahit olasınız diye.” Allah sizi Yahudi’ye, Hristiyan’a, müşriğe, inanana, inanmayana kısacası bütün insanlara örnek olasınız diye seçmiştir. Biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzemişse insanlara da o kadar şahit, örnek olabilir. Allah “sizi bunun için seçtim” buyurdu.
Fe ekîmûs salât: “Namazı ikame edin.” Ve âtuz zekât: “Temizlenmek için verin.” Va’tesimû billâh: “Allah’a Allah ile sarılın.” Gönlünle, imanınla, aşkınla, muhabbetinle rabbine sarıl. Va’tesimû billâh; Allah’a sarıl. Allah’ın sevgisine, yoluna, kitabına, peygamberine, Allah’ın sana nefhettiği ruha, kendine, güzelliğine sarıl demektir. Huve mevlâkum: “O sizin mevlanızdır.” Allah senin mevlandır. Ona sarıldığında sana yardım eder, o da sana sarılır, seni rahmetinin, aşkının, muhabbetinin içine alır ve seni aşkıyla, muhabbetiyle, sevgisiyle sarar. Fe ni’mel mevlâ: “(O) Ne güzel mevladır!” O kendisine sarılmak isteyen kuluna ne de güzel sarılandır! Ve ni’men nasîr:361 “O ne güzel yardım edendir!”
Summe ruddû ilâllâhi mevlâhumul hakk: “Sonra (öldüğünde) mevlası olan hakka döndürülür.” Bu herkes için böyledir. İnsan öldüğünde mevlası olan hakka, Allah’a döndürülür; yani Allah’ın huzura alınır, çıkarılır. E lâ lehul hukmu: “Dikkat edin (aklınızı kullanın, bunu iyi anlayın)! Hüküm onundur.” Sizin hakkınızda hükmü verecek olan odur. Eğer o sizin için hayır dilemişse bütün dünya, bütün insanlar bir araya gelse bile size zerre kadar şer dokunduramazlar; ama Allah sizin için hayır dilememişse bütün insanlar bir araya gelse size zerre kadar bile hayır dokunduramazlar. Bu yüzden hüküm onundur. Hem dünyadaki hüküm onundur, hem de ahiretteki hüküm onundur. Senin hakkındaki hükmü de o verecek.
İnsanın kendini iyi, güzel, mü’min, Müslüman bilmesi insanı mü’min, Müslüman, iyi, güzel yapmaz. Allah, birine “sen güzelsin” demişse o güzeldir. Herkes Kur’an’a baktığında Allah’ın kendisi için “sen mü’minsin, Müslümansın” mı dediğini yoksa “sen müşriksin, münafıksın” mı dediğini bilir. Allah, sözünü Kur’an’da söylemiştir. Kıyamet günü hesaba çekilirken de Allah’ın kitabından, Kur’an’dan hesaba çekiliriz; yani, Allah hükmünü Kur’an ile verir. Bu yüzden herkesin hükmü burada dünyadayken bellidir. Kim kendini Kur’an’ın ölçüsüne vurursa ne olduğunu hemen anlar, anlamaması ona zulüm olur; çünkü bu bilmeden cehennemin tuzağına düşmesi demektir.
Allah cennetin de cehennemin de yolunu gösterip “bak kulum, hüküm budur, böyle yaparsan cennete, şöyle yaparsan cehenneme gidersin. Böyle yaparsan bana, şöyle yaparsan şeytana dost olursun, artık tercih senindir. Beni seversen benimle beraber olursun, şeytanı seversen şeytanla beraber olursun” buyurmuştur. Bu yüzden Allah’ın hükmü bellidir. E lâ lehul hukmu: “Dikkat edin, hüküm onundur.” Allah, hükmünü vermiştir ve hüküm herkesin önündedir.
Ve huve esraul hâsib:362 “O, hesabı en seri şekilde görendir.” Hesabı en süratli şekilde anında görendir; yani biri bir iyilik yaptığında Allah hesabı anında görüp ona yaptığı iyiliğin karşılığını verir. Aynı şekilde bir kötülük yaptığında karşılığını yine anında görür. İnsan, başını kuma gömüp “ben görmedim, anlamadım” diyebilir ama her şey apaçık bir şekilde onun üzerinde görünür. Allah hesabı seri, süratli olarak gördüğü için biri bir kula merhamet ettiğinde Allah da rahmetiyle onun gönlüne tecelli eder ve ona kendinden rahmet verir. Dolayısıyla kuluna merhamet gösteren o kulu bir kat daha rahim yapar ve o ismiyle kulunu kendisine yaklaştırır. O kul da bu rahmeti kendi gönlünde görür, kendini o halde görür.
Bu yüzden kimin ne olduğu ortadadır. “Belki ahirette benim hesabım şöyle olur ya da böyle olur” demek insanın kendini kandırmasıdır. Bu; Allah’ı, hesabı bilmemek, anlamamaktır. Sen şu anda neysen Allah seni huzuruna aldığında da öylesin. Allah’a karşı vesvesen, itirazın, şüphen mi var, Allah’ın rahmetinden, mevlalığından, veliliğinden, rezzaklığından şüphe mi ediyorsun o halde huzura alındığında yine böyle şüphede olacaksın. Bu durumda hangi yüzle, nasıl huzura çıkacaksın! Allah’a “ben senden şüphe ediyordum” dersen Allah sana “sen iki damla sudan yaratıldığına bakmadan benden nasıl şüphe ettin” demez mi!
Allah ayet-i kerimede “insan, onu bir nutfeden (iki damla pis sudan) yarattığımıza bakmadan rabbine hasım kesilir”363 buyurur. Bu; “seni iki damla pis sudan yaratmışım; ama sen kendi bedeninle, zahiri olarak bana düşmanlık yapıyor, bana itirazda bulunuyorsun” demektir. Allah bunu Hz. İnsana, ruhundan nefhettiği insana söylemiyor. Zaten biri, Allah’ın kendisine nefhettiği ruh olmuşsa, Hz. İnsan olmuşsa itiraz edebilir mi! O zaten bütün hayrın Allah’tan bütün kötülüklerin de kendi nefsinden olduğuna iman etmiştir.
Allah, senin bin yanlışından 999 tanesini affetmiş sadece bir tanesine ceza vermiştir. Buna rağmen “ben her türlü yanlışı yapayım; ama Allah bana ceza vermesin” diyorsun! Allah sana ceza vermezse Firavun olur, ebedi hayatını kaybedersin! Allah sana ceza vermekle sana rahmet ediyor, yardım ediyor, “kendine gel, aklını başına topla, senin gittiğin yol, yol değildir” diyor. Bunu görmen anlaman gerekir.
Allah ayet-i kerimede; “Allah, insanların günahlarına karşılık ceza vermiş olsaydı yeryüzünde canlı varlık bırakmazdı”364 buyurmuştur. Bu; “aslında yaşamayı hak etmiyorsunuz. Günahlarınıza karşılık ceza versem kıyameti koparmam lazım” demektir. İşin aslı böyle olduğu halde Allah rahmetiyle kulu tövbe etsin, kendisine dönsün diye devamlı cezayı erteliyor; çünkü kul o haliyle giderse kaybeder.
Allah hesap görenlerin en süratlisidir. Allah bizi hiç beklemediğimiz bir anda huzura davet edip; “kulum senin ömrün bu kadar, artık gel” diyebilir. Ya da bir deprem yaratır hepimiz kendimizi öbür tarafta bulabiliriz. Bu olmamış bir şey değildir.
Hepimiz binlerce insanın bir depremle birkaç saniyede öldüğünü biliyoruz. Bu her an her birimiz için aynı şekilde geçerlidir. Allah bize her an “gel” diyebilir. Bakalım, acaba Allah’ın “gel” hitabına karşılık "daha yapmam, terk etmem gereken şeyler var, henüz buna hazır değilim ya rabbi mi” diyoruz! Yoksa “ya rabbi! Ben elimden geleni yapıyorum; ama gücüm bu kadardır. Eğer beni davet edersen davetine icabet etmeye hazırım, seve seve huzuruna gelirim” mi diyoruz. Böyle söylüyorsak hamd etmemiz, şükretmemiz gerekir. Tabi, “ya rabbi! Davetine icabet etmeye hazırım” cevabını kendi kafamıza göre değil Allah’ın kitabını, vahyini, peygamberleri ölçü alarak vermemiz lazım; çünkü peygamberlere ne kadar benzemişsek onlara o kadar yakın, o kadar dost, Allah’a da o kadar yakın olmuş oluruz. Bu konudaki ölçümüz, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ve peygamberlerdir.
Evet, Allah’ın El Mevla ismini anlatıyorduk, devam edelim.
Allah bu ayette ahiretteki durumu anlatır. Hunâlike teblû kullu nefsin mâ eslefet: “İşte herkes burada geçmişte yaptığını görecek (bilecek, anlayacak).” Ve ruddû ilâllâhi mevlâhumul hakk: “Ve onlar gerçek hak olan mevlalarına döndürülmüş olacaklar.” Mü’mini de kâfiri de herkes asıl hak olan mevlalarına döndürülmüş olacak. Hayatı yaşarken Allah’ı ya mevla olarak kabul etmişler ya da etmemişlerdir. Kabul etseler de etmeseler de gerçek manadaki mevla Allah’tır. Yanlış yapan yanlışı kendine yapmıştır. Ve dalle anhum mâ kânû yefterûn:365 “Bununla beraber (kim bundan başka neyi uydurmuşsa) o uydurdukları şeyler onlardan kaybolup gitmiştir.” Yani “babam bana yardım eder, falanca bana yardım eder, falanca parti bana yardım eder, aşiretim bana yardım eder” deyip mevlalığı Allah’tan başkasına verenler Kıyamet günü yardımcı olarak kabul ettiklerinin kendilerinden kaybolup gittiğini görecek ve yardım edecek olan mevlanın sadece ve sadece Allah olduğunu bilecekler.
Yed’û le men darruhû akrabu min nef’ıhî: “(Onlar) Zararı faydasından daha çok olana yalvarıyorlar.” Allah’tan başka her şey böyledir, zararı faydasından daha çoktur. Le bi’sel mevlâ: “(O) Ne kötü mevladır!” Allah’tan başka mevla olarak görülenler ne kötü mevladır. Ve le bi’sel aşîr:366 “Ve ne kötü aşirettir (ne kötü arkadaş, ne kötü yoldaştır)!”
İnsan böyledir; dara düştüğünde hemen en yakınına sığınır ve en yakınından yardım istemeye çalışır. Sonra bütün vesilelere sarılır, en sonunda hiç bir yerden yardım gelmediğini görünce hemen aklını başına toplayıp “benim mevlam sensin ya rabbi! Sen bana yardım et” der ve Allah’a yalvarmaya başlar. Bu hal de güzeldir. Hiç yoktan iyidir. Böyle birinin en azından bundan sonra Allah’ı unutmaması gerekir.
Fel yevme lâ yu’hazu minkum fidyeh: “O gün (Kıyamet günü) sizden hiçbir şekilde hiçbir fidye kabul edilmez.” Ve lâ minellezîne keferû: “Ne de kâfirlerden (fidye kabul edilmez).” Allah ayete önce “sizden” diye başladı; yani önce Müslümalara, mü’minlere hitap edip “yapacağınızı dünyada yapın, haberiniz olsun burada sizden bir şey kabul etmem” buyurdu. Aynı şekilde “kâfirlerden de kabul etmem” buyurdu. Me’vâkumun nâr: “Sizin sığınacağınız yer ateştir.” Hiye mevlâkum: “O (ateş) sizin mevlanızdır.” Ateş sizin yardımcınızdır, dostunuzdur. Siz ateş dostusunuz. Ve bi’sel masîr:367 “(O) Ne kötü gidiş yeridir!”
Ateş neden onların mevlasıdır?
Çünkü dünyadayken de ateş onların dostuydu. Ateş, kötülük demektir; yani ateş kötülüğün, şerrin, zulmün karşılığıdır. Hayatı yaşarken kötülükle, zulümle, çirkinlikle, günahla arkadaşlık yapanlar arkadaşlığı ateşle yapmıştır. Bu yüzden ahirette de gidecekleri yer ateştir. Ateş onlara yardım eder, ateş onların mevlası olur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hanımlarından iki tanesi ona sözle sıkıntı vermişti. Bunu yaparken de birbirlerine yardım etmişlerdi. Allah da bunun üzerine ayet indirip uyarıda bulundu. Okuyacağımız bu ayet Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hanımları için inmiştir. İn tetûbâ ilâllâh: “Allah’a tövbe ederseniz.” Fe kad sagat kulûbukumâ: “İkinizin de kalpleri eğildi.” Neden? -Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e sıkıntı vermeye çalıştıkları için. Ve in tezâherâ aleyhi: “Eğer siz ona (sıkıntı vermede birbirinize) yardım eder (destek olur, birbirinize arka çıkarsanız).” Fe innallâhe huve mevlâhu: “Muhakkak ki Allah onun mevlasıdır.” Allah, peygamberinin mevlasıdır. Ve cibrîl: “Cebrail de (onun mevlasıdır, ona yardım eder).” Ve sâlihul mu’minîn: “Salih olan mü’minler de.” Onlar da peygamberin mevlasıdır, dostudur, yardımcısıdır. Vel melâiketu ba’de zâlike zahîr:368 “(Böyle yapmaya devam ederseniz) Melekler de bundan sonra ona destek olur (arka çıkarlar).” Bu, sizin için felaket olur, buyurdu Allah.
Siz Allah’ın resulüne sıkıntı verirseniz bilin ki Allah onun mevlasıdır. Bununla beraber Cebrail de, salih olan mü’minler de, melekler de onun mevlasıdır, ona yardım eder. Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e en yakın olan hanımlarını tehdit ediyor!
Bu durumda bir mü’min, bir mü’mine sıkıntı verdiğinde bilmelidir ki Allah o zulmedilen kişinin mevlasıdır, onu bırakmaz ve ona Hz. Cebrail (a.s.) ile, meleklerle ya da salih olan mü’minlerle yardım eder. Bu da zulmedenin felaketi olur.
Kendimize bakmamız gerekir. Mevlamız Allah ise, resulüyse, Cebrail’se, meleklerse, salih olan mü’minlerse yardımı onlardan bekliyorsak o halde doğru yoldayız; ama onlar dışında her kimden yardım ve dostluk beklersek bekleyelim bilelim ki onu mevla olarak kabul etmişiz bu durumda yanlış yoldayız demektir.
Evet, hep beraber Allah’ın El Mevla ismini anlamaya çalıştık. Allah’ın isimlerini, sıfatlarını bilmeyenler, tanımayanlar Allah’a iman etmiş olmazlar. İmanları bilgilerine göre olur. İnsan, Allah’ı bildiği kadarıyla iman edebilir. Bu durumda Allah’ı isimleriyle bilmeyenin imanı noksan olur. Kul, Allah’ın isimlerini ne kadar bilmiyorsa imanı da o kadar noksandır. Allah’ın, Kur’an’da 99 ismi vardır, bu isimlerin hepsi Allah’ın sıfatlarıdır, güzelliğidir. O halde insanın, yeryüzündeki halifesi olarak Allah’ın bu güzelliğini üzerinde taşıyıp göstermesi gerekir.
Peki, Allah’ın El Mevla ismi kulda nasıl tecelli eder, etmelidir?
Allah nasıl ki kuluna mevlaysa Allah’ın Mevla ismi bir kulda tecelli edince o kul da herkese, bütün varlığa, bütün mahlûkata mevla olur; yani hayırda onlara yardım eder, onlara destek olur. Biri Allah’ın kullarına ne kadar yardım ediyor, destek oluyorsa Mevla ismi onda o kadar tecelli etmiş demektir. Aynı şekilde Allah da o kadar onun mevlası olur. Böyle olunca o kul da Allah’ın mevlası; yani dostu olur.
Mevla, vela; dost demek, veli demektir. O halde Allah bizim mevlamız, dostumuz olmuş mu, Allah’ın Mevla ismine iman etmiş miyiz etmemiş miyiz diye imanımızı kontrol etmemiz gerekir. Sadece El Mevla ismi yetmez, aynı zamanda Allah’ın diğer isimlerine de ne kadar iman ettiğimize bakmamız gerekir. Öyle ki Allah’a olan imanımız noksan olmasın.
Her birimiz rabbimizi isimlerinden tanıyalım, rabbimize onun kendini tanıttığı gibi iman edelim diye sohbetlerimizi hem görsel hem de işitsel olarak kaydettik. Bu yüzden hiç kimsenin “benim imkânım yoktu” deme gibi bir bahanesi yoktur. Her kardeşimiz mutlaka kaydettiğimiz El Esmau’l Husna sohbetlerini dinlemeye, izlemeye ya da okumaya çalışmalıdır.
Okumak, yazılanları üstten geçmek değil onu anlamak demektir. Biri sohbetleri anlayarak okumuşsa gerçekten okumuştur. Yoksa sadece üstten geçmiştir.
Kardeşlerimiz El Esmau’l Husna sohbetlerini dinlerken ya da okurken “ben Allah’ın bu ismine iman etmiş miyim etmemiş miyim, Allah’ın bu ismi, bu güzelliği üzerimde tecelli etmiş mi etmemiş mi” deyip kendine bakmalıdır. Sadece kendine sorup kendini kandırması da doğru değildir. Gerekirse etrafındaki insanlara “Allah’ın bu ismi ben de tecelli etmiş mi, sen bu ismi ben de görüyor musun, görüyorsan ne kadar görüyorsun” diye sormalıdır. Aslında herkes bunu kendine sorduğunda doğruyu bilir, anlar; ama emin olmak isteyen kardeşlerimiz bunu etrafına sorabilir.
Hiç kimse hayal ile cenneti kazanamaz, kimse hayal kurarak imanlı olmaz; çünkü iman hakikattir, yaşanan şeydir. Birinde iman varsa tevekkül de vardır. Mü’minler Allah’a tevekkül eder, güvenirler. “İmanım var; ama Allah’a güvenmiyorum, imanım var; ama Allah benim için yeterli değildir, kendime başka yardımcılar da ararım, dost olarak Allah bana yetmez. Allah bunu böyle yaptı; ama ben olsam şöyle yapardım, aslında Allah’ın bana şöyle muamele etmesi gerekir. Ben, Allah’tan daha merhametliyim” diyenler halis muhlis münafık ve kâfirdir. Bu sözleri ister kendileri isterse de başkaları için söylesinler bu fark etmez. Böyleleri halis muhlis kâfir ve münafıktır.
“Allah şunu neden şöyle yapmadı, oysaki böyle yapması gerekirdi” diyenler hemen istiğfar edip imanını tazelesin ve Allah’a dönsün. Böyle birinin “ya rabbi! Bana yardım et. Ben kendi cürmüme, küçüklüğüme, hiçbir şey olduğuma bakmadan sana itiraz ediyorum, nefsim sana itiraz ediyor, senin yaptığını beğenmiyor ya rabbi! Beni düzelt ve kendine layık kul yap” deyip bu tür düşünceden, fikirden, vesveseden kurtulmalıdır.
Geçen sohbetimizde Allah’ın Veliyy ismini anlatırken söylemiştim. Allah; “çabanı, gayretini sarf edersen velayeti alırsın, önünde böyle bir imkân var” diyerek kulunu velayetle, dostluğuyla müjdeleyebilir. Hatta perdeyi açıp bunu ona gösterebilir; ama kulun bu müjdeyi alması veli olduğunu göstermez. Sadece velayetle müjdelenmiş olur; çünkü Allah bir kula velayet verirse ondan artık geri almaz. Böyle bir şey ona yakışmaz. Bu, Allah’ın haşa şaşırdığı manasına gelir. Allah birine “sen benim velimsin” desin sonra da bu velayeti ondan geri alsın, hiç böyle bir şey olur mu!
Peki, veli kimdir?
Allah mü’minlerin ve muttakilerin velisi olduğunu buyurdu. Muttaki, kulluğunun sorumluluğunu bilendir. Veli de haddini; yani Allah’ın büyüklüğünü, azametini bilip kendi küçüklüğünü idrak eden, Allah’ın rabliğini, ilahlığını bilip kendi âbdliğini, kulluğunu, âbd olması gerektiğini bilendir. Yoksa veli, Allah ile münakaşa eden değildir.
Allah ile sorun yaşayan biri nasıl veli olabilir, nasıl mü’min olabilir! Böyle biri bırakın mü’min olmayı, veli olmayı İslam’ın dairesine bile girmemiştir; çünkü Allah ile her tartıştığında, münakaşa ettiğinde İslam’ın dairesinin dışına çıkar. Müslüman, Allah’a teslim olandır. Bu yüzden biri Allah hakkında “niye şunu şöyle yapıyor” deyip itiraz ettiği anda İslam’ın dairesinden çıkmış olur. İslam’ın dairesinden çıkmak kâfir olmak demektir. Biri hem Allah’a itiraz edip İslam dairesinden çıksın hem de az sonra tövbe edip tekrar Müslüman olsun, sonra tekrar iman ile küfür arasında gidip gelsin. Böyle biri veli değildir. O kim veli olmak kim, o nerde velayet nerde!
Veli, her zerresiyle Allah’a âşık olandır. Veli, her zerresinde aşk ve muhabbet olandır, maşuku neyi söylerse söylesin, maşuku neyi yaparsa yapsın onu aşk ile kabul edendir. Allah mü’minleri anlatırken “onlar ateş hendeğinin kenarında oturmuş, diğerleri de onlara gülüyordu. Onlar da ateşe atlıyordu”369 buyurmuştu. Aynı şekilde veli “ya rabbi! Sen ateşe atlamamı istersen ateşe atlarım” diyendir.
Oysaki sen biraz sıkıntı geldiğinde bunalıma girip bunu çok büyük bir sorun olarak görüyorsun. Sen ne anlarsın sıkıntıdan! Sen kim, sıkıntı kim! Allah senin zaten ne mal olduğunu biliyor, hiç sana sıkıntı verir mi! Allah sana bir sıkıntı verirse onu çekebilir misin! Sen bir nimetin yokluğunu sıkıntı yapıyorsun, var mı böyle bir zihniyet! Değil sıkıntı vermeyi, sana nimet vermeyince Allah ile savaşıyor, münakaşa ediyor, imanını, rabbini bırakıp kaçıyorsun! Sen daha Allah’a teslim olamamışsın, sen daha Müslüman olamamışsın!
Müslüman olmak yetmez, bu Müslümanlıktan sonra senin bir de iman edip mü’min olman gerekir.
Nasıl?
Önce İslam’ı kabul edip İslam’ın dairesine girmen sonra İslam dairesinde merkeze doğru ilerlemen gerekir. Allah’ın emrettiklerini yapmaya çalışıp men ettiklerini de yapmamaya çalışman böylelikle çabanı, gayretini sarf edip Allah’a kulluğunu ispatlamaya çalışman gerekir. Bu durumda Allah sana yardım eder ve imanını ispatlarsın. Bunun sonucunda Allah sana muhabbetiyle, rahmetiyle tecelli edip gönlüne iman nurunu indirir ve sen mü’min olursun. Bu nimet, Allah’a teslim olup çabanı, gayretini sarf etmenin karşılığıdır. Eğer böyle olursa mü’min olursun. Mü’min olduktan sonra iş bitmiyor. Bir daha ileri, bir daha merkeze gitmen gerekir. Bunları yaptıktan sonra Mü’min ve Müslüman olursun.
İman dairesinde ilerleyip merkeze doğru gidersen o zaman âşık, maşukuna teslim olur. Âşığın varlığı maşukta yok olur, âşık, maşuk olur. Yoksa dağ gibi, kale gibi, duvar gibi bir benlikle velayet iddiası olamaz! Sen o benliğinle, nefsinle nasıl böyle bir şey söylüyorsun! Senin önce mü’min ve Müslüman olman gerekir.
Evet, hep beraber Allah’ın El Mevla ismini ayetlerde geçtiği şekilde öğrenmeye, anlamaya çalıştık.
Allah hepimizi Allah’ı mevla olarak, veli olarak, dost olarak kabul edenlerden eylesin. Allah bizi veli olmaya çalışanlardan eylesin. Allah bizi kendini kandıranlardan, kendi kendine yalan söyleyenlerden, kendi kendine ihanet edenlerden eylemesin. Allah bizi Allah’a ihanet edenlerden, emanetlerine hainlik edenlerden eylemesin. Allah bizi sadıklardan, mü’minlerden, muttakilerden, sadakatini ispatlayanlardan, Allah’a karşı gerçek manada âbd olanlardan, âşık olanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
