ER RAFİ’
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde El Kâfi ismini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın Er Rafi’ ismini anlamaya çalışacağız inşallah.
Rafi’; yücelten, yükselten demektir. Allah ayet-i kerimede; Rafîud deracâti zûl arş:134 “Dereceleri yükselten, arşın sahibi olan (Allah’tır)” buyurur. Allah, insanı arşa yükseltir; ama hiç kimseyi durup dururken de arşa yüceltmez, yükseltmez; çünkü bu yüceltme herkesin çabasına ve gayretine göredir. Biri Allah’ın “dileyen rabbine varan bir yol tutsun”135 buyurduğu gibi rabbine varan bir yol tutarsa işte o zaman rafîud deracâti zûl arş olan Allah onu arşa yüceltir, arşa ref eder.
Allah bizi dünyaya Hz. İnsan olalım diye göndermiştir. Zaten Allah’a kul olmak, âbd olmak demek Hz. İnsan olmak demektir. O halde Allah, Hz. İnsan olmak için çabasını, gayretini sarf eden birini mutlaka Hz. İnsan yapar.
Mesela; bir çocuk doğduğunda buluğa erinceye kadar tertemizdir, dolayısıyla vefat ederse gideceği yer cennettir. Çocuk sonra büyüdükçe kendini kirletir. Allah, kulunu bilendir. Kulunun gücünün neye yettiğini neye yetmediğini bilir. Bu yüzden ayet-i kerimede; “yaratan (yarattığını) bilmez mi”136 buyurmuştur. Allah, kullarına “günah işlemeyin, yanlış yapmayın” dememiş “günah işlediğinizde, yanlış yaptığınızda tövbe edin” demiştir. Bu nedenle de ayet-i kerimede “Allah çok tövbe edenleri sever”137 buyurmuştur. Tövbe etmek, Allah’a dönmek demektir. Yanlış yaptığımızda yanlışımızı savunmuyor, aksine “bu yaptığım yanlıştır” diyor ve yanlışımızdan dolayı pişman oluyorsak bu halimiz tövbedir, dolayısıyla Allah bu dönüşümüzü kabul eder.
Allah’a dönmekle birlikte bir de Allah’a ref olmak; yani yücelmek, yükselmek, Hz. İnsan olmak vardır.
Ümmet olarak cenneti sanki tek bir yermiş gibi anlıyoruz. Oysaki bu anlayış doğru değildir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “cennet sekiz kattır, bir de her bir kat arasında dereceler vardır ve cennetteki her bir derecenin arası yerle gök kadardır”138 buyurmuştur. O halde cennetlik biri başka bir cennetlikten sadece bir kat yüksekte olsa bile aralarında yerle gök kadar fark olur. Allah bu nedenle ayet-i kerimede; “genişliği yerle gök kadar olan cennete koşun”139 buyurmuştur. O zaman koşmayanlar yolda kalır, cennete varamaz, dolayısıyla cehenneme gider. Daha doğrusu öldüğünde cehennemini beraberinde götürür.
İnsan iman edince Allah’a kul olmaya, âbd olmaya çalışır. Manevi olarak bir yola girip yolculuğa başlayınca ise Allah’ı sevdiğini, Allah’ı kendisinden razı etmeye çalıştığını, onu bilmek ve bulmak için çaba, gayret sarf ettiğini zanneder; ama aslında iş böyle değildir. Biraz önce söylediğim gibi buluğa ermemiş bir çocuğun öldüğünde gideceği yer cennetse eğer o halde Allah onu seviyor, sevdiği için de hiçbir çabası, gayreti olmadığı halde onu cennetine alıyor demektir.
Evet, insan buluğa ermeyinceye kadar tertemizdir; ama büyüdükçe kendini kirletip Allah’tan uzaklaşır. Günahından tövbe edip Allah’a döndüğünde ise Allah onu hiç günah işlememiş gibi temizler ve mağfiret eder. Bu durumda kulunu seven Allah’tır; ama kul kendisinin Allah’ı sevdiğini ve Allah’ın rızasını kazanmaya çalıştığını zanneder. Hâlbuki Allah, kulu razı olsun diye onu imtihanlara tabi tutup ona imkân tanımıştır. Zaten imtihan da kazanma imkânı demektir.
Allah, kuluna her anda hangi muamelede bulunursa bulunsun mutlaka o muamelesinde kulunun kendisine dönmesini, kendisini anlamasını, sevgisine karşılık vermesini ve Hz. İnsan olması için bir adım atmasını ister. Allah’ın yaptığı her muamele böyledir. Bunu göremiyor, anlayamıyor, farkına varamıyorsak bakmadığımız, görmek istemediğimiz, anlamak istemediğimiz; yani aklımızı kullanmadığımız içindir.
Allah ayet-i kerimede “canlıların en kötüsü aklını kullanmayan sağır ve dilsiz insanlardır”140 buyurur. Aklını kullanmayanlar bir domuzdan, bir eşekten bile daha aşağıdadır. Öyleyse insan bu duruma gelmemek için mutlaka her konuda aklını sonuna kadar kullanmalıdır. Dünyasını ve ebedi hayatını kazanmaya çalışırken aklını kullanmayan birinin aklı akıl değildir. Allah böyle bir aklın sahibinin canlıların en kötüsü olduğunu buyurdu.
İşi anlamadan, kavramadan birilerinin peşine takılıp kalabalık yapmak sürü mantığıdır. İnsanın sürü mantığına uymaması için işi anlaması ve peşinden gittiği kişiyi hesaba çekmesi gerekir. Hatta Allah bize peygamberliğini ispatlaması için peygamberi bile hesaba çekmemizi buyurmuştur; çünkü aklımız onu mutlaka kabul etmelidir. Allah aklımızın kabul etmediği birinin peşinden körü körüne gitmememizi söylemiş ve ayet-i kerimede; “(hak da belidir, batıl da belidir, küfür de bellidir, iman da bellidir) dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun”141 buyurmuştur. Yani “kâfir olacaksan bilerek ol, kâfirlik yapacaksan niçin yaptığını bile bile yap. Yoksa bilmeden, anlamadan, aklını kullanmadan birinin peşine takılıp hakta olduğunu ve doğru yaptığını zannetme.”
Aynı şekilde imanın da mutlaka bilerek yapılması gerekir. Kul niçin iman ettiğini bilmelidir. Yoksa imanı körü körüne olmuş olur, böyle bir iman da insana hiçbir fayda vermez; ama insan niçin iman ettiğini bilerek Allah’a iman ederse onun bu imanı kendisine çaba, gayret sarf ettirir ve salih amel işlettirir, dolayısıyla o kul da imanıyla beraber yükselir; yani Allah onu imanından dolayı arşa ref eder, yüceltir, yükseltir.
Evet, Allah’ın Er Rafi’ ismi; yücelten, yukarı çıkaran, arşa çıkaran demektir. Nasıl ki yedi kat gök ve arş varsa aynı şekilde insanın da yedi kat göğü ve arşı vardır; yani kalbin yedi mertebesi bir de arşı vardır. Allah, kulun arşına tecelli eder. Bu durumda kul kendi gönlündeki arşına çıkarsa eğer orada tecelli eden Allah’ı bulur, bulmalıdır. Bulmuyorsa aklını kullanmamış, yolu yürümemiş demektir.
Allah ayet-i kerimede Ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya'budûn:142 “Ben cinleri ve insanları sadece bana âbd olsunlar diye yarattım” buyurduysa bu durumda âbd olmayı doğru anlamak gerekir. Âbd olmak sanıldığının aksine namaz kılmak, oruç tutmak ya da hacca gitmek değildir. Âbd olmak, Allah’ı sevmek demektir.
Peki, Allah’ı niçin sevmemiz gerekir?
Bizi kendi nurundan yaratıp bize ruhundan nefhettiği için, bizi yokluktan varlığa çıkardığı, var olalım, Hz. İnsan olalım diye dünya hayatını yaratıp sonra da bizi dünyaya gönderdiği için Allah’ı sevmemiz gerekir.
Allah, âbd olma tercihini kulun kendisine bırakmıştır. Allah’a âbd olmayı, kul olmayı tercih edersek rabbimizin rızasını, cemalini, velayetini, kendi hakikatimizi, Hz. İnsanlığımızı kazanmış oluruz. Yok, eğer Allah’a âbd olmayı tercih etmezsek bu durumda rabbimizi, kendimizi, Hz. İnsanlığımızı kaybederiz. Allah bu tercihi insana vermiştir.
Mesela; sahabeler iman etmeden önce müşrikti. Allah müşrikler için de “onlar hayvan gibi hatta hayvandan daha aşağıdır.”143 “Onların kalpleri (gönülleri) vardır, onunla fehmetmezler (anlamazlar). Onların gözleri vardır, onunla görmezler. Onların kulakları vardır, onunla işitmezler. Onlar hayvan gibidir hatta hayvandan daha aşağıdır”144 buyurmuştur; yani sahabeler daha önce bu ayetlerle muhatapken sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iman edip Allah’a âbd olmayı tercih etmiş ve gökteki yıldızlar mesabesine ulaşmıştır. İşte onları en aşağıdan alıp en yukarıya çıkaran onların bu tercihiydi. Allah bu tercihlerinden dolayı onları böylesine arşa ref etmiş, yükseltmişti.
Allah, insan olma ya da hayvan olma tercihini tamamen insana bırakmıştır. Allah, kuluna aklı, iradeyi, tercih hakkını verip “tercih senindir kulum” demiş ve hiç kimseyi de kulunun tercihine müdahale ettirmemiştir; yani “kuluma müdahale etme, o isterse insan, isterse hayvan olur” demiştir. Dediğim gibi; sahabeler iman etmeden önce hayvandan daha aşağıydı; ama iman edince gökteki yıldızlar gibi oldular. Bunun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “benim sahabem gökteki yıldızlar gibidir, hangisine uyar, tabi olursanız hidayete eresiniz”145 buyurmuştur. Bu tercihi onlar yaptı. İman etmeyenler de cehenneme gitti; yani insan olmayı değil hayvan olmayı tercih etti.
Allah, insanı beden itibariyle zahiri olarak yaratırken spermden yaratır. Ana rahminde insan olmak için yarışan milyonlarca sperm rahme doğru hareket eder; ama içlerinden genel olarak bir tanesi hedefe varır. İlk hedefe varan, insan olmayı, beşer olmayı hak eder. Gerisi; gerisi çöpe gider.
Bu, manevi olarak da aynı şekilde geçerlidir. Allah yolunda çabasını, gayretini sarf edip cennete koşanlar, Allah’ın rızasını kazanıp Hz. İnsan olmak için yarışanlar mutlaka hedefe varır ve Hz. İnsan olur. Çabasını, gayretini sarf etmeyip hedefe varamayanlar ise çöpe gider; yani cehenneme gider. Bu tercih tamamen insana aittir; yani Allah, kuluna “kulum sen ne olmayı istiyorsun. Ebedi hayatını mı yoksa dünya hayatını mı tercih ediyorsun” dediğinde kul eğer “benim için sadece dünya hayatı önemlidir, ben dünyayı tercih ediyorum” derse Allah ona “madem öyle tercih senindir” der ve kulunun bu tercihine müdahale etmez. Böyle biri insan olmayı değil hayvan olmayı tercih etmiştir; çünkü onun hedefe varıp Hz. İnsan olması gerekirdi.
İman; Allah’ı her şeyden çok sevmek demektir. Bununla beraber insanın kendisini sevmesi, kendisine kıymet, değer vermesi ve Allah’ın ona bahşettiği Hz. İnsan olma şerefini kabul etmesi demektir. Kul bu şerefi kabul etmezse Hz. İnsan olma şerefini unutur ve tabiri caizse hayvan gibi olmayı tercih eder.
Hayvan gibi olmayı kabul eder derken kastettiğimiz şey; kişinin kendini sadece etten, kemikten bir varlık olarak zannetmesi ve hayatı sadece bedeninin ihtiyaçlarını karşılayabildiği bir alan olarak anlaması, bu yüzden de hayatını bedeni ihtiyaçları doğrultusunda yaşamasıdır; çünkü hayvanlar da yer, içer, yatar, gezer; ama hiçbirinin Hz. İnsan olma gibi bir hedefi yoktur, hiçbirinin böyle bir özelliği yoktur. Allah bu özelliği yalnızca insana vermiş ve ona ruhundan nefhedip “kendini bedenden ibaret bir varlık olarak zannetme sana nefhedilen ruh ol. Sen benim nefhettiğim ruhu, El Esmau’l Husna’mı taşıyorsun. Beden olma o ol” demiştir. İşte, Hz. İnsan olmak demek; kulun kendini beden olarak görmemesi ve kendini Allah’ın nefhettiği ruh olarak görüp hayatını böyle yaşamasıdır. Mü’min, Müslüman olmak demek bu demektir; yani mü’min, Müslüman olmada Hz. İnsan olma gibi bir hedef, bir gaye vardır.
Bununla beraber Allah’ın her şeyi yaratmasında bir muradı vardır. Bunca şeyleri yaratmışsa o halde Allah’ın da bir hazzı, aldığı bir tat vardır. Böyle anlamaz “biz tat alıyoruz; ama Allah tat almıyor” dersek bu durumda hâşâ “biz ondan üstünüz” demiş oluruz.
Peki, Allah’ın aldığı haz, tat nedir?
Allah’ın aldığı haz onun muradıdır, kulunun kendisine iman etmesi; yani sevgisine karşılık vermesidir.
Allah ayet-i kerimede; “yeryüzünde bir halife yaratacağım”146 buyurdu. Halife, temsil eden demektir. Allah bizden kendisini temsil etmemizi istiyor. O halde Allah’ın bize verdiği özellikler kendisindeki özellikler olmasa onu nasıl temsil edeceğiz! Buna nasıl gücümüz yetecek!
Kul bütünüyle Allah’ın yeryüzündeki halifesi ve onun aynasıdır, aynası olmalıdır. Bu yüzden Allah, kuluna bakınca kendini, kendi sıfatlarını, kendi isimlerini, kendi güzelliğini onun üzerinde görmek ister. Zaten El Esmau’l Husna’yı anlamaya çalışırken bunu tekrar tekrar anlatıyoruz.
Doğru okuyup doğru anlamak gerekir. Allah’ın ilk emri İkra’ bismi rabbikellezî halak:147 “Seni yaratan rabbinin ismiyle oku” emridir. Doğru okumazsak doğru anlayamayız, dolayısıyla doğru yaşayamaz, doğruyu kazanamayız. Bu durumda kendimize göre doğrularımız olur. Herkesin kendine göre doğruları olabilir. Oysaki doğru bir tanedir, hak bir tanedir, gerisi batıldır.
Biri “benim bildiklerim doğrudur” dediğinde o doğru Allah’ın doğrusu değilse “ben Allah’ın ortağıyım” deyip kendini Allah’a şirk koşmuş olur. Ayetleri okuduğumuzda bunu açık ve net olarak anlarız. Allah bunu kabul etmez, Allah bunun şirk olduğunu beyan etmiştir. Bu yüzden ya bütünüyle, bütün isimleriyle Allah’ı kabul ederiz ya da kabul etmeyiz.
Allah ayet-i kerimede; “(onları Allah’a imana davet ettiğinde iman etmezler; ama) Allah’a şirk koşarak davet ettiğinde hemen icabet ederler”148 buyurmuştur. Allah’a şirk koşmak; Allah’ın herhangi bir ismini kabul etmemek ve kendi aklını, ilmini, fikrini ona şirk koşmak demektir; yani “ben daha iyi biliyorum” demektir.
Allah, kulunu her anda kendine çeker. Kul iman etmeye başlayınca Allah’ı sevdiğini zanneder, oysaki Allah onu seviyor. Kul kendisiyle Allah arasına, kendisiyle ona nefhedilen ruh arasına perde koymuştur. O perdeyi biraz hafif aralayınca “ben Allah’ı seviyorum” demeye başlar. Oysaki Allah bütün zatıyla, sıfatıyla onu seviyor. Hiç kimse onu bilmezken Allah onu biliyor ve seviyordu. Zaten Allah onu sevip yarattı. Kul, Allah yolunda biraz ilerlediğinde Allah’ın onu sevdiğini görür. O kendisi için sadece dünya hayatının hesabını yaparken Allah onun ebedi hayatının hesabını yapar; yani Hz. İnsan olması için kulunu imtihana tabi tutup ona imkân tanır. Yoksa Allah kazanan cennete, kazanmayan cehenneme gitsin diye kulunu imtihan etmiyor. Kul manevi olarak büyüsün, gereğini yapsın Allah’a ref olsun, yükselsin, yücelsin ve Allah’ın güzelliğini üzerinde gösterip Hz. İnsan olsun diye onu imtihana tabi tutuyor.
Mü’min, rabbini kendisinden razı etmeye çalışır. Hâlbuki Allah ondan zaten razıdır. Sadece kul kendini kirletmiştir. Bu yüzden Allah’tan razı değildir, Allah’a itiraz eder, Allah’ın yaptığı muameleyi beğenmez. Kul manevi olarak ilerlediğinde kendisi Allah’tan razı olduğu takdirde Allah’ın da ondan razı olduğunu görür ve anlar.
Kul, Allah’tan razı olmadan Allah’ın ondan razı olmasını beklemesi doğru değildir; çünkü kulun kendisi perdeyi araya koymuştur ve bu perdeyi de yine kendisinin aradan çekmesi gerekir. Bunun için de kulun Allah’ı tanıması, anlaması lazımdır. Kul, Allah’ı tanımadan, anlamadan ondan razı olamaz, onun hakkını gerektiği gibi takdir edemez ve Allah’ı gerektiği gibi sevemez.
Mesela; yüzlerce tarikat vardır, yol vardır. Aslında yol bir tanedir, o da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabesiyle gittiği yoldur. Bu yol hak yoldur, sırat-el mustakim yoludur. Kim bu yoldan kıl kadar ayrılırsa delalete düşer; yani yoldan çıkar. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den bir kıssa anlatayım.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabesiyle oturup sohbet ettiği bir sırada eline bir dal alır ve kumun üzerine bir çizgi çizer sonra o çizginin etrafına bir sürü çizgi daha çizer. Daha sonra ilk yaptığı çizgiyi işaret edip “bu yol sırat-el mustakim yoludur, Allah’a giden yoldur. Kim bu yoldan giderse Allah’a dost olur” buyurur. Sonrasında ise diğer çizgileri gösterip “bu etrafındakiler de yoldur; ama sırat-el mustakimden ayrılmış yollardır. Bu yolların her birinin sonunda bir şeytan durur. Kim bu yollardan birine saparsa sonunda şeytana dost olur”149 buyurur. Bu yüzden yol bir tanedir o da Resulullah (s.a.v.) Efendimizin sahabesiyle birlikte gittiği yoldur.
Allah’ın Rafi’ ismini anlatırken aynı şekilde tasavvufun, tarikatın neye dayandığını genel olarak izah etmemiz gerekiyor. Öyle ki doğru anlaşılsın, eksik bir şey kalmasın.
Geçmişte yaşayan Allah dostları kendine göre bir yol çizmiştir. Çizdikleri bu yollara da kendilerine göre “bu yol kulu Allah’a vasıl eden, dost eden, nefsi tezkiye eden, temizleyen, Allah ile kulun arasındaki perdeyi kaldıran en kestirme yoldur” demişlerdir. Bu durumda “en kestirme yolun Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yolu olması gerekmez miydi! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gökteki yıldız olan sahabeleri en kestirme yoldan yetiştirmemiş mi” diye sormak lazım. Evet, kulları en kestirme yoldan yetiştiren zat Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de sahabeyi Kur’an ile, Allah’ın ayetleriyle, zikirle yetiştirmiştir.
Her bir tarikatta farklı farklı zikirler, tefekkürler, murakabeler vardır. Hâlbuki esas itibariyle baktığımızda bütün tarikatlarda yol aynıdır. Dervişlere mürşid tarafından belli bir zamana kadar nefsin terbiyesi için belirli sayılarda belirli zikirler tavsiye edilir; ama bu zikirlerin sadece dil ile değil tefekkürle beraber olması gerekir. Yolculuk bir yere varınca da mutlaka murakabe yapılmalıdır. Bu murakabe bir ayetin tefekkürü, murakabesidir. Bütün tarikatlarda bu böyledir. Arkadaşların bu konuda bilgi sahibi olmaları için bunları izah ediyorum.
Derviş tefekkürle birlikte çektiği zikirlerle yolculuk sırasında belli bir yere varır. Bundan sonra seyr-i illallah (Allah’a seyir) seyr-i meallah (Allah’la seyir) ve seyr-i fillah (Allah’ta seyir) diye 3 türlü yolculuk vardır. Zaten seyir yolculuk demektir. Mürşidin dervişe murakabe etmesi, tefekkür etmesi için ayet vermesine; yani dervişin yola yeni başlamasına “seyr-i İllallah” denir. Bu yolun henüz başıdır ve bütün tarikatlarda aynıdır.
Derviş, tefekkürle birlikte çekmesi için mürşidinden belirli sayılarda aldığı zikirlerle bu yolda ilerledikten sonra mürşidi ona “bugün mülk kimindir? Bugün mülk, vahid ve kahhar olan Allah’ındır”150 ayetini verir ve dervişe “bundan sonra zikri bırak, sadece bu ayeti murakabe et, tefekkür et; ama bu tefekkürü yaparken hem dünyanın hem de ahiretin her anda Allah’a ait olduğunu tefekkür et” der ve dervişten bu ayeti tefekkür etmesini, murakabe etmesini ister. Derviş de uzanırken, otururken, yürürken, çalışırken, işini yaparken sürekli olarak “bugün mülk kimindir? Bugün mülk, vahid ve kahhar olan Allah’ındır” ayetini tefekkür eder.
Vahid; bütün isimlerin kendisinde olduğu zat demektir. Kahhar ise; Allah’ın herhangi bir ismine veya mülküne sahip çıkan birini Allah’ın Kıyamet günü o ismi, mülkü ondan alarak onu kahretmesi demektir.
Biri öldüğünde Allah’ın huzuruna hiçbir şeyi olmadan gider; yani hiç kimse ne malını, ne mevkisini ne de başka bir şeyini huzura götürebilir. Allah her şeyi kulundan alır, daha doğrusu o her şeyi teslim etmiş, huzura da sadece ameliyle, imanıyla gitmiştir. Kul manevi olarak her neyi kazanmışsa Allah’ın huzuruna o halde gider. Eğer kul kendisinin dâhil her şeyin Allah’a ait olduğunu idrak eder, bunu anlar ve tadıp yaşarsa bu ayet onda tecelli etmiş ve bu ayete tam iman etmiş olur. Dervişin yaptığı bu seyre seyr-i illallah denilir.
Derviş mürşidinin kendisine verdiği ayeti murakabe ile tefekkür edip ilerledikten sonra mürşidi ona bir ayet daha söyler. Bu ayet “nerede olursanız olun o sizinle beraberdir”151 ayetidir. Dervişin bu kısımda yaptığı seyre seyr-i meallah; yani Allah ile beraber seyir denilir. Seyr-i meallahtan kasıt Allah’ın her anda kuluyla olan beraberliğini tatmaktır. Allah zaten her anda kuluyla beraberdir; ama kul onunla beraber olamıyor! İşte, vuslat yolcusu bundan sonra Allah’ın her anda kendisiyle beraber olduğunu tefekkür eder, murakabe eder, Allah’ın huzurunda Allah ile beraber olmaya, bunu tatmaya çalışır.
Derviş her anda Allah ile beraber olduğuna iman eder ve bunu da tadarsa mürşid bundan sonra ona “seyr-i fillah” diye tabir edilen murakabeyi verir ve bu murakabede, tefekkürde ona “Allah size şah damarınızdan daha yakındır”152 ayetini telkin eder. Artık derviş mürşidinden aldığı bu ayetle rabbini kendine, kendinde, kendinden bile daha yakın olduğunu anlamaya, tatmaya çalışır. Derviş artık öyle bir hal alır ki kendini göremez olur. Mesela; geçmişte bu hali yaşayan Hallacı Mansur kendini göremediği için “ennel hak” demişti. Dervişin bu yolculuğu da bu şekilde devam eder.
Genel olarak tasavvuf ve tarikatı böyle anlamak gerekir. Yoksa “biz gittik mürşidimizden ders aldık” demekle vuslat yolculuğu olmaz. Bunların hepsi uydurmadır, uydurulmuş dindir. Allah bize akıl vermiştir, bu yüzden aklımızı sonuna kadar kullanmamız gerekir. Gördüğünüz gibi Allah’a giden yol sadece Allah’ın ayetlerini tefekkürle, iman etmekle gidiliyormuş!
Aynı şekilde Fatiha’daki “maliki yevmid din” ayeti mürşidin dervişe birinci mertebede; yani seyr-i illallahta verdiği “bugün mülk kimindir? Bugün mülk vahid ve kahhar olan Allah’ındır” ayetiyle aynı işi görür. Bu ayette geçen Malik ismi birebir, aynıyla bu ayeti karşılar. Bu yüzden derviş “maliki yevmid din” deyip bu ayete iman ettiğinde onun için seyr-i illallah başlamış olur. Kul bu ayete tam olarak iman ettiğinde ise seyr-i illallah artık tamamlanmıştır.
Seyr-i meallah’taki “nerde olursanız olun Allah sizinle beraberdir” ayetini de Allah’ın Rabb, Rahman ve Rahim ismi karşılar. Allah rabdir; terbiye edendir, her anda kontrol ve gözetim altında tutandır. Allah her anda rahman ve rahim olarak ebedi hayatını kazanması, Hz. İnsan olması için kuluna yardım edendir, rahmetiyle ona muamele edendir; yani Allah rab, rahman ve rahim olarak kuluyla beraberdir.
Seyr-i fillah’taki “Allah size şah damarınızdan daha yakındır” ayetini de bütün isimleri kendinde toplayan ve Allah’ın zat ismi olan “Allah” ismi karşılar; çünkü bu son mertebedir. Bu yüzden “Allah Allah” diye zikretmeye başladığında yolun sonuna varmış olursun.
Bu konuyu Vuslat Yolculuğu Aşktan Öteye Yol Yok kitabımızda ayrıca Kur’an’ın Özü, Kapısı Fatiha Suresi’nin Tefsiri kitabımızda ayetler üzerinden detaylı bir şekilde anlattık. İsteyen kardeşlerimiz bu kitapları okursa vuslat yolcusunun seyri hakkında çok daha geniş ve detaylı bir bilgiye sahip olurlar inşallah.
Bütün sahabeler Kur’an ile, Allah’ın ayetleri ile Allah’a vasıl olmuştur. Aynı şekilde bütün veliler de velayeti Allah’ın ayetleriyle kazanmıştır. Söyledim; aklımızı sonuna kadar kullanmamız gerekir. Namaz kılanlar sünnetlerle beraber günde kırk defa, sünnetler olmadan ise yirmi defa namazlarında Fatiha’yı okur. Allah, kullarına boşuna Fatiha’yı okutmuyor. Bu durumda Fatiha’yı gerçek manada okursak sadece Fatiha Allah’a vasıl olmamız, dost olmamız için yeterlidir; çünkü Fatiha, Kur’an’ın özüdür, özetidir. En azından herkesin Fatiha’yı anlamaya, tefekkür etmeye gücü yeter. O halde yol herkese, bütün mü’minlere, bütün Müslümanlara açık demektir.
Kul, Fatiha’daki yedi ayetle ref olur ve Allah’a vasıl olur. Fatiha ile iman eder, Allah’ın hem yakınlığını, hem beraberliğini, hem de mülkün, her şeyin Allah’a ait olduğunu bütün şiddetiyle, her zerresiyle tadar, böylelikle kâmil imana sahip olur.
Allah ayet-i kerimede; “Allah, mü’minlerin velisidir”153 buyurur. Demek ki veli demek mü’min olmak demekmiş! Biri mü’minse velidir; ama mü’min olmak için de Allah’ı her şeyden çok sevmek gerekir. Bunun içinse Allah’ın yakınlığını tatmak ve Allah’ı tanıyıp anlamak gerekir.
İnsan, Allah’ı neyle tanımalıdır?
İnsan, Allah’ı kendisiyle beraber tanımalıdır; çünkü hiç kimse Allah’ı dışarıda bulamaz. Allah ayet-i kerimelerde “o size sizden daha yakındır, size şah damarınızdan daha yakındır. Nerede olursanız olun o sizinle beraberdir. Ne yana dönerseniz dönün Allah’ın vechi ordadır”154 buyurdu. Bu durumda rabbimizi kendimizde kendimizle beraber bulmamız gerekir. Kendimizle beraber olamazsak onu bulamayız. O zaman bize düşen; kendi kendimizle beraber olmamız ve kendi kendimiz olmamızdır.
İsterseniz şimdi de Allah’ın Er Rafi’ ismi ile ilgili ayetleri hep beraber anlamaya çalışalım inşallah. Öyle ki rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanımış olabilelim.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Fed’ûllâhe muhlisîne lehud dîn: “Allah sizi dini bütünüyle ona (Allah’a) has kılarak davet eder.” Yani dininiz Allah’ın dini olsun. Din yaşama biçimi demektir. Kim nasıl yaşıyorsa dini odur. Biri Allah’a göre yaşıyorsa dini Allah’ın dinidir. Aklına, fikrine, düşüncesine veya birilerine göre yaşıyorsa bu durumda dini yaşadığı hayat şeklidir. Ve lev kerihel kâfirûn:155 “İsterse kâfirler onu kerih (çirkin) görsün.” Sen, Allah’ın dinini has olarak yaşa, dini Allah’a has kıl. İsterse kâfirler; yani inkâr edenler, hakkı ve hakikati örtenler onu çirkin görsün, hoş görmesin, sen onlara bakma, buyurdu Allah.
Rafîud deracâti zûl arş: “(Allah) Dereceleri yükseltendir, arşın sahibidir.” Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde “insanın gönlü Rahman’ın arşıdır”156 buyurmuştur. Evet, Rahman, insanın gönlüne tecelli eder. Yulkır rûha min emrihî alâ men yeşâu min ibâdihî: “(Allah) Kullarından dilediğine (dileyene) emri ile ruhu ilka eder.” Allah, isteyen kuluna ruhu ilka eder. Li yunzira yevmet telâk:157 “(O Allah ile) Buluşma günüyle uyarsın (hatırlatsın, inzar etsin, önlerine koysun) diye.”
Biraz önce anlattığım vuslat yolculuğu tamamlandığında Allah vuslat yolcusuna ruhu ilka eder; yani ruhuyla aradaki perdeyi kaldırır. Böylelikle kul, Allah’ın nefhettiği ruh olmuş olur. Aslında önceden de öyleydi; ama kul araya perde koymuştu. Perde koymak demek; onu unutmak, yok saymak demektir; yani insanın kendi kendisini unutması demektir.
Sonuçta hepimiz şimdiye kadar milyarlarca insanın geldiğini biliyoruz. Her biri hayatı nasıl yaşamış olursa olsun her şeyi geride bırakıp Allah’ın huzuruna gitmiş, giderken de ya kazanmış ya da kaybetmiştir.
Biz dinimizi Allah’ın kitabından, resulünden öğrenmezsek birileri bize dinimizi öğretmeye çalışır. Öğretecekleri din de uydurma dindir, uyduruk dindir, dolayısıyla Allah’ın dini değildir. Devamlı söylüyoruz; bir, Allah’ın indirdiği din vardır, bir de uydurulmuş din vardır. Söylenen bir söz Allah’ın dinine, Kur’an’a, resulüne uymuyorsa o halde her ne olursa olsun o söz uydurulmuş dindir, insanların aklına, fikrine göre ürettiği dindir.
Aynı şekilde tasavvuf da tarikat da böyledir. Bir tasavvuf, tarikat ki Allah’ın ayetlerine uymuyorsa o uydurulmuş tasavvuf, uydurulmuş tarikattır. İşin hakikatini ayetlerle söyledim. Hepimizin gördüğü gibi iş her zaman için istisnasız Allah’ın ayetlerinde bitiyormuş! Gerisi insanların kendi kendine uydurduğudur.
Evet, Allah kulun gönül arşına tecelli eder. Aslında Allah her kula her anda tecelli ediyor; ama kul araya perde koyduğu ve kendi kendisiyle beraber olmadığı için bu tecelliyi duymuyor, görmüyor, hissetmiyor; yani tatmıyor. Eğer kul “her nerde olursanız olun Allah sizinle beraberdir. Allah size şah damarınızdan daha yakındır” ayetlerini tefekkür eder ve murakabe ederse Allah’ın onunla beraber olduğunu tatmaya başlar sonra da rabbini kendi gönül arşında bulur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurur; “Kıyamet günü bütün insanlar mahşer yerinde dizüstü çökmüş olarak bulunur. Sonra Allah oradakilerine Li menil mulkul yevm: “Bugün mülk kimindir” diye hitap eder. Hiç kimse bu hitaba cevap veremez, cevap vermeye kendisinde güç bulamaz. Cevabı Allah verir. Lillâhil vâhidil kahhâr:158 “(Bugün mülk) Vahid ve kahhar olan Allah’ındır.”
Yani “hiç kimseye ait hiçbir şey yoktur. Her kim Hz. İnsan olmaktan başka herhangi bir şeye sahip çıkarsa Allah o sahip çıktığı şeyi ondan alır, dolayısıyla o da bununla kahrolur” buyurdu Allah.
Allah’ın kahretmesi demek; kulunu düzeltmesi, kulunun nefsine boyun eğdirmesi, hakkı ve hakikati ona tattırması demektir. Allah’ın kahretmesi budur; yani biri herhangi bir şey için “bu benimdir” dediğinde Allah ona “o senin değildi, onu sana ebedi hayatını kazanasın diye ikram etmiştim” deyip sahip çıktığı şeyi ondan alır o kul da bu mahrumiyetle kahrolur. İşte, Allah herhangi bir şeye sahip çıkan birinden o sahip çıktığı şeyi alarak Kıyamet günü onu kahreder. Onun bu mahrumiyeti onun için kahır olur.
Kulun bu hayatta, bu dünyada kazanabileceği tek şey vardır; o da Allah’tır, Allah’ın nefhettiği ruhtur, Hz. İnsan olmaktır, Allah’ın güzelliği ile güzel olmaktır. Bütün ibadetlerin hepsi bunun içindir; yani imanı kemale erdirmek ve insanı Hz. İnsan yapmak içindir. Hal böyleyken biri ibadetiyle Allah’a yaklaşmıyor, ahlakı güzelleşmiyorsa; yani merhamet sahibi olmuyor, cömert olmuyor, insanları affetmiyor, yardım etmiyorsa o halde o sadece taklit yapmıştır, dolayısıyla ibadeti kabul olmamış demektir; çünkü kim neyi kazanırsa kazansın Allah onu mutlaka ona ikram eder. Bu yüzden herkesin kazandığı kendi üzerinde ahlak olarak mevcuttur.
“Bugün mülk kimindir? Bugün mülk vahid ve kahhar olan Allah’ındır” ayetini tefekkür eden biri hiçbir şeye sahip çıkmaz, her şeyin Allah’a ait olduğunu kabul edip buna iman eder ve her şeyini Allah’a teslim edip onu Allah yolunda harcar, sarf eder.
El yevme tuczâ kullu nefsin bimâ kesebet: “O gün (Kıyamet günü) herkese kazandığının karşılığı vardır.” İster iyilik, ister kötülük olsun kim her neyi kazanmışsa ona onun karşılığı vardır. Lâ zulmel yevm:159 “O gün (hiç kimseye) zulmedilmez.” Kime ne verilmişse onu kendisi kazanmıştır, yoksa ona zulmedilmemiştir. İnnallâhe serîul hisâb: “Muhakkak ki Allah hesabı seri olarak görendir.” Allah, hesabı seri olarak ahirette değil burada görür; çünkü hesap burada görülür.
Biri Allah yolundaysa, Allah’a yaklaşmaya, Allah’ın kendisine nefhettiği ruh olmaya ve Allah’ın güzelliği ile güzel olmaya çalışıyorsa ahirette değil dünyadayken güzel olur. O güzel olunca da gönlü cennet olur; yani merhamet dolu, rahmet dolu, muhabbet dolu, sevgi dolu olur. Böylelikle cömert olur, kerim olur, affedici olur, hoşgörülü olur, yardımsever olur. Kısacası gönlü cennet dolu bir gönül olur. Tam tersine kin, nefret, dedikodu, iftira, zulüm, eleştiri dolu bir gönül de cehenneme dönmüş bir gönüldür, böyle bir gönül de cehenneme layık olur.
Evet, Allah seriu’l hisaptır. Herkese amelinin karşılığını anında verip hesabını görür; yani kim her ne yaparsa yapsın o yaptığı anında gönlünde iz bırakır. Güzel yaparsa gönlü güzelleşir, cennet olur. Kötü bir şey yaparsa da gönlü çirkinleşir, cehennem olur.
Bu yüzden herkes cehennem gibi mi yoksa cennet gibi mi bir gönle sahip olduğuna bakıp kendini hesaba çekmelidir. Cehennem gibi bir gönül cennete nasıl layık olsun! İbadetlerimiz, zikrimiz, çabamız, gayretimiz gönlümüzü cennete çevirmemişse o halde iman etmemişiz, imanımız yoktur. Sadece kendi kendimizi kandırmışız demektir; çünkü iman olmadan amel fayda vermez. İman varsa az bir amelimiz bile bizi güzelleştirir, gönlümüzü cennete çevirir ve bizi Hz. İnsan yapar.
İnsan amelsiz cennete gidebilir; ama imansız cennete gidemez. Bunu sahabeden biliyoruz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz müşriklerle savaşırken karşı taraftan bir müşrik iman edip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, sahabelerin safına geçer ve müşriklere karşı savaşıp bu savaşta şehit olur. Bu sahabe o ana kadar hiçbir ibadet yapmamış ne namaz kılmış ne de oruç tutmuştur. Sadece “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” demiş ve sahabelere katılıp daha bir saat öncesine kadar aralarında bulunduğu müşriklerle savaşmış ve hiç bir ameli olmadığı halde en yüksek mertebe olan şehadet mertebesine ulaşarak hemen cenneti kazanmıştır. Demek ki amelsiz de oluyormuş! Evet, amelsiz de olur; ama imansız olmaz. Bu yüzden de bize düşen; “acaba imanımız gerçekten var mıdır yok mudur” deyip önce imanımıza bakmaktır.
Uydurma dinin söylediklerine değil Allah’ın ne söylediğine bakmamız gerekir. Allah herkesin ölmeden evvel gideceği yeri gördüğünü160 buyurur. Bu yüzden insan ölmeden önce ya cenneti ya da cehennemi görür. İnsanın gideceği yer bu ikisinden biridir. İnsan öleceği sırada imanını kurtarırsa cenneti, kurtaramazsa cehennemi görür. Cennete gidenler ebedi olarak cennete, cehenneme gidenler de ebedi olarak cehenneme gider. Bunu Allah söylüyor.
Cennetlikler kitabını önünden ve sağından alır. Aldıkları bu kitap onların amel defteridir. Kâfirler, cehennemlikler, müşrikler de kitaplarını arkasından ve solundan alır. “O ölüm anında ölen kişi kitabını sağından alacak olanlardansa ona selam vardır.”161 Melekler “Allah’ın sana selamı var, Allah seni cennet ile müjdeliyor” deyip onu müjdeler. Bu kişi daha ölmemiştir, dolayısıyla bu müjde cennetliğe son nefesini vermeden önce verilir. “Ölen kişi cehennemlikse, delalette olan yalancılardan ise ona da kaynar sudan bir ziyafet vardır.”162 Ona da “sen ebediyen kaybettin. Sen, rabbini kaybettin, kendini kaybettin, ebediyen cehenneme gideceksin” denilir. Cehennemle müjdelendiğinde de onun başından aşağı kaynar sular dökülür; yani şok olur.
“Eğer ölen, Allah’a yakın olanlardan biriyse ona hemen rahatlık, hemen cennet vardır.”163 Allah’a yakın olanlar kıyameti, hesabı beklemez, onlara hemen cennet vardır. Allah, insanları sağdakiler, soldakiler ve mukarrebunlar olarak bu şekilde üç kısma ayırdı. Mukarrebunlar; yani Allah’a yakın olanlar müsabaka yapanlardır, Allah yolunda yarışanlardır.164
Allah’a yakın olmak, hatta en yakın olmak gerekir. Bunun için de rabbimizin ayetleri üzerinde tefekkür etmemiz gerekir. Biraz önce seyrin çeşitlerini açıklarken anlattığım ayetleri tefekkür etmek bizi Allah’a yakınlaştırır.
Demek ki iş daha dünyadayken olup bitiyormuş! Yani cennetlik mi yahut cehennemlik mi olduğumuz daha dünyadayken belliymiş! İmanımızı kurtardıysak kötü amelimiz olsa bile yolda biraz sıkıntı çeker yine cennete gideriz; ama imanımızı kaybetmişsek istediğimiz kadar çaba, gayret sarf edelim ebediyen kaybederiz. Bu yüzden bize düşen; imanımızı korumak ve artırmaya, kemale erdirmeye çalışmaktır; yani Allah’a olan sevgimizi, teslimiyetimizi, edebimizi çoğaltmaya, artırmaya çalışmaktır.
Sebbeha lillâhi mâ fîs semâvâti vel ard: “Göklerde ve yerde her ne varsa hepsi Allah’ı tesbih eder.” Yani hepsi Allah yolunda akar. Allah’ın onlara verdiği vazifeyi yerine getirirler. Ve huvel azîzul hakîm:165 “Allah aziz ve hakimdir.” Bütün şeref, Allah’a aittir ve Allah’ın bütün işlerinde hikmet vardır. Şerefli olmak istiyorsan Allah’a yakın ol ve şerefini Allah’tan al. Şerefini Allah’tan değil de dünyadan, maldan, mülkten, mevkiden alıyorsan bil ki onları terk edip gittiğinde ahirette şerefsiz kalırsın. Şerefini aldıklarını dünyada bıraktığın için ahirette şerefin olmaz; ama şerefini Allah’tan alıyorsan işte gerçek şeref sahibi sensin.
Evet, Allah azizdir, bununla beraber hakimdir, her işinde hikmet sahibidir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “rabbim bana hikmetle bakmayı emretti”166 buyurmuştur. Hikmetle bakmak; yaşanılan bir olay karşısında Allah’ın buradaki muradı nedir deyip anlamaya çalışmaktır. Yoksa muameleyi Allah’tan değil de insanlardan görüp “şu şöyle yaptı, bunlar böyle yaptı” demekle bir şey anlamış olmayız. Bütün bu işleri insanlar yapıyorsa peki Allah ne yapıyor! Bu bakış mü’mince bir bakış değildir. Bu yüzden başımıza her ne gelirse gelsin “acaba Allah’ın buradaki muradı” nedir deyip bakmamız gerekir. Bu bütün dünyadaki, bütün varlıktaki olaylar için aynen geçerlidir. Olaylar hakkında “Allah’ın buradaki muradı nedir” deyip anlamaya çalıştığımızda Allah onu gönlümüze vahyeder ve “bak kulum, benim buradaki muradım budur” deyip onu bize öğretir.
Mesela; genel olarak baktığımızda dünyanın dört bir yanında özelikle de mü’min, Müslüman memleketlerinde sorunlar, sıkıntılar, açlıktan ölen insanlar vardır. Allah ile bakmadığımız takdirde bunun neden böyle olduğunu anlayamayız. Allah ayet-i kerimede “dünya da Allah’ındır ahiret de Allah’ındır”167 buyurur. Eğer dünya Allah’ınsa o halde Allah’ın dünya üzerinde, insan üzerinde bir muradı var demektir. Kulun, Allah’ın muradını unutup onun emrini çiğnemesi Allah’ın rahmetinin kesilmesine sebep olur ki bu da beraberinde gazabı getirir. Yoksa Allah kimseye gazap etmez. Nasıl ki ışık kesilince geriye karanlık kalıyorsa aynı şekilde rahmet kesilince de geriye gazap kalır, dolayısıyla böyle biri rahmet kesildiği için gazapta kalır.
Allah ayet-i kerimede; “size gelen bütün iyilikler, güzellikler Allah’tan, kötülükler ise kendi nefsinizdendir”168 buyurur. O halde bir yerde zulüm varsa kendi nefsimizi hesaba çekmemiz gerekir.
Peki, sorun nerededir?
Sorun bizdedir. Allah’ı unutmamız en büyük sorundur. Bu kendimize yaptığımız en büyük zulümdür. Hem Allah’ı unutmuşuz hem de “ben Allah’a iman etmişim” diyoruz. İşte, sorun buradan kaynaklanıyor! Allah da sıkıntı vererek bizi uyarıyor. Bu yüzden bir yerde zulüm varsa bilelim ki sorun oradakilerin iman etmeyişinden dolayıdır.
Allah ayet-i kerimede “eğer siz dininizden dönerseniz Allah sizi giderir, yerinize Allah’ın sevdiği ve Allah’ı seven bir topluluk getirir ki onlar hiçbir kınayıcının kınamasından korkmazlar. Onlar Allah’ı sever, Allah da onları sever”169 buyurmuştur. Zulmün olduğu yerde iman olmaz, iman bu değildir. Gerçekten iman etmiş olsaydık imanımız beraberinde rahmeti doğururdu. Birbirimizi severdik ve kardeş olurduk. Böylelikle sıkıntı da olmazdı, gönlümüzle birlikte etrafımız da cennete dönerdi.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “cennete giremezsiniz iman etmedikçe, iman etmiş olmazsınız birbirinizi sevmedikçe”170 buyurmuştur. Bu durumda ya Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tasdik edip sözünü kabul eder, bunun sonucunda kendimizi hesaba çekeriz ya da haşa “o boş konuşmuş nerden biliyor” deriz. Yani ya Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sözüne iman ederiz ya da iman etmeyiz. Üçüncü bir tercih yoktur. Allah ve resulüne iman eden biri o halde “acaba ben Allah’a iman edenleri gerçekten seviyor muyum” deyip kendini kontrol eder. Sevmek iman işidir. Eğer iman etmişsen bu durumda imanın mü’min kardeşinin imanını sevmelidir.
Her zaman söylüyoruz; “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” diyen kardeşimizdir. Bu kadar net! Biri “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” dediyse artık iş bitmiştir. Fikri, tarikatı, mezhebi, yolu, partisi ne olursa olsun Allah’ı kabul ediyorsa tamamdır. O artık senin kardeşindir. Yok, kabul etmiyorsa hayvan gibidir, hatta hayvandan daha aşağıdır; çünkü aklını kullanmamış, anlamaya çalışmamıştır. Elbette ki bir kul olarak onu yine sevmen gerekir; ama bir mü’mine olan sevgin daha farklıdır; çünkü onu Allah için seversin. O, Allah’ı sevdiği için senin imanın onun imanını sever. Öteki sadece senin insan kardeşindir, onu da buna göre seversin. Biri Allah’ı kabul etmemişse şeytanın tuzağına düşmüştür. Sana düşen; onu sevip ona sarılmak ve ona yardım edip onu şeytanın elinden kurtarmaya çalışmaktır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “birbirinizi sevmedikçe iman etmiş olmazsınız” buyurdu. Yani birbirimizi sevmeden cennet yoktur. Bu, birbirimizi sevmiyorsak imanımız yok demektir. Hiç kimse hayal kurmasın, kurmamalıdır. Allah gizlesek de açıklasak da gönüllerdekini bilendir. Elbette ki biz de kendimizi biliyoruz. Kendimizi bilmememiz bize zulüm olur. Bu yüzden biri cehenneme gideceğini bilmeden cehenneme gitmez. Giderse Allah ona zulmetmiş olur. Haşa, böyle bir şey Allah’a yakışır mı!
Bu yüzden Allah ölçüyü koymuştur. Ölçü; Allah’ın kitabıdır, Kur’an’dır. Kendimizi Allah’ın kitabının, resulünün ölçüsüne vurduğumuzda yerimizi, nereye gideceğimizi, Allah’a ne kadar yakın, ne kadar uzak olduğumuzu anlarız, biliriz; ama “ben Allah’ın kitabını, resulünü kabul etmiyorum” diyorsak zaten iman etmemişiz demektir.
Hiç kimse için geç değildir. Yapılması gereken şey; “ya rabbi! Sana döndüm. Sen beni sevip, dileyip yaratmışsın, ben de senin sevgine karşılık vermeye karar verdim. Bunun için çabamı, gayretimi sarf edeceğim ya rabbi” diyebilmektir. Böyle dediysek iş biter!
Allah, insanı kaybetsin diye değil cennet için, Hz. İnsan olması için yaratmıştır; ama ona irade ve tercih hakkı verip “dileyen iman etsin, dileyen kâfir osun”171 demiştir. Dileyen Hz. İnsan olsun, dileyen hayvandan daha aşağı olsun, tercih senindir.
Lehu mulkus semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerin mülkü onundur (ona aittir).” Yuhyî ve yumît: “Dirilten ve öldüren (odur).” Ve huve alâ kulli şey’in kadîr:172 “O her şeye kadir olandır.” Allah diriltir ve öldürür. İki türlü diri olmak, iki türlü de ölü olmak vardır. Bir zahiri olarak diri olmak vardır bir de manevi olarak diri olmak vardır. Aynı şekilde bir zahiri olarak ölü olmak bir de manevi olarak ölü olmak vardır.
Peki, kimdir bunlar?
Manevi olarak diri olanlar iman edenlerdir. Ölü olanlar ise iman etmeyenlerdir. Allah iman etmeyenlere “ölü” demiş ayet-i kerimede “resulüm! Ölülere sen mi işittireceksin”173 buyurmuştur. Yani “ayetlerimi işitmeyenler ölüdür, sen onlara işittiremezsin.” İman etmeyenler, Allah’ın ayetlerini dinlemek, anlamak istemeyenler ölüdür. Biri her ne kadar zahiri olarak diri görünse bile iman etmemişse manevi olarak diri değil ölüdür.
Bir de zahiri olarak öldüğü halde Allah’ın diri dediği kullar vardır. Allah ayet-i kerimede; “Allah yolunda (ölenlere) öldürülmüş olanlara ‘ölü’ demeyin. Onlar Allah katında diridir ve rızıklanırlar; ama siz bunu şuur etmezsiniz (anlamazsınız)”174 buyurmuştur. Yani Allah yolunda ölmüşse, öldürülmüşe bile ona ölü deme, o diridir, buyurdu Allah.
İnsan, Allah’ın vahyiyle, iman ile dirilir. Sahabeler Allah’a iman etmeden önce manevi olarak ölüydü. Allah, peygamberini gönderip vahyini indirince müşrikler arasında iman edenler onunla dirildiler ve onunla Hz. İnsan oldular. Bu, Kur’an’ın mucizesidir ve Kur’an’ın bu mucizesi onlar üzerinde gerçekleşmiştir. Biz de Allah’ın kitabına, ayetlerine sarılır, iman eder, o ayetleri ahlaka dönüştürürsek; yani Allah’ın ayetlerini hayatımızın içinde yaşarsak onun ayetleriyle, vahyiyle dirilmiş oluruz, dolayısıyla Hz. İnsan olmuş oluruz. Yok, eğer Allah’ın ayetlerini unutur, hayatımızın içine almazsak bu defa manevi olarak ölürüz.
Huvel evvelu vel âhiru vez zâhiru vel bâtınu ve huve bi kulli şey’in alîm:175 “O (Allah) evveldir, ahirdir, zahirdir, batındır ve o her şeyle her şeyi bilendir.” Bir kulun, Allah’a yakınlığı tatması için bu ayet yeterlidir. Bu ayetin hükmü tecelli ettiğinde, bu ayetin üzerinden perde kalktığında; yani bu ayete iman ettiğimizde, bu ayet bize açıldığında Allah’ın zatıyla, sıfatıyla tecelli edip bütün varlığı yarattığını ve her zerremizde Allah’ın nurunun tecelli ettiğini hem öncesinde, hem şimdi, hem de sonra görürüz.
Ve huve meakum eyne mâ kuntum: “Nerede olursanız olun o (Allah) sizinle beraberdir.” Vâllahu bimâ ta’lemune basîr:176 “Allah sizin yaptıklarınızı görendir.” Nerde olursanız olun o sizinle beraberdir. Biz istediğimiz kadar Allah’ın bizimle beraber olduğunu unutmaya çalışsak da Allah bizimle beraberdir; ama biz onunla beraber olamıyoruz. Zaten sorunumuz da budur. Allah bizimle beraberdir, Allah bizi seviyor, bize bizden daha yakındır; ama biz onunla beraber olamıyor, onun yakınlığını tadamıyor, hissedemiyoruz. Bunun için ayetlere iman etmemiz yeterlidir. Ayetlere iman ettikten sonra bir de ayetler üzerinde tefekkür gerekir, murakabe gerekir, zikir gerekir; yani unutmamak gerekir.
Lehu mulkus semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerin mülkü ona aittir.” Ve ilâllâhi turceul umûr:177 “Bütün işler (bütün yaptıklarınız, bütün amelleriniz) ona döndürülür.”
Yûlicul leyle fîn nehâri ve yûlicun nehâre fîl leyl: “(O) Geceyi gündüzün içine sokar, gündüzü de gecenin içine sokar.” Ve huve alîmun bi zâtis sudur:178 “Ve o, göğüslerdekinin özünü bilendir.” Allah sizin niyetinizi de, niyetinizin niyetini de bilir. Niyetinizin nasıl bir tasavvurdan meydana geldiğini de bilir. Allah, kitabımızı elimize verdiğinde sadece yaptıklarımızı değil niyetlerimizi, hatta niyetimizin arkasındaki niyetimizi de göreceğiz; çünkü ameller niyetlere göredir.
Âminû billâhi ve resûlihî ve enfikû mimmâ cealekum mustahlefîne fîh: “Allah’a ve resulüne iman edin ve bir de (Allah’ın) sizi halife kıldığı (size teslim ettiği, ikram ettiği) şeyleri infak edin.” Fellezîne âmenû minkum ve enfekû lehum ecrun kebîr:179 “Sizden iman edip infak edenler için kerim bir ecir vardır.” Allah onlar için kerim bir ecir hazırlamıştır.
Ve mâ lekum lâ tu’minûne billâhi ver resul: “Size ne oluyor öyle! Neden Allah’a ve resulüne iman etmiyorsunuz?” Yed’ûkum li tu’minû bi rabbikum: “(O) Sizi rabbinize iman etmeye davet ediyor.” Ve kad ehaze mîsâkakum: “Hâlbuki (Allah) sizden bir de söz almıştı.” Allah’ın bizimle misaklaşması bize kitabını indirip “vahyime iman edin” demesidir. Unutmamamız lazım ki “ben Kur’an’a iman ettim” dediğimizde Allah’ın emrettiklerini yapacağımıza sakındırdıklarını ise yapmayacağımıza dair Allah’a söz vermişiz demektir. İn kuntum mu’minîn:180 “Eğer siz mü’minseniz.”
Mü’minseniz, mü’min olduğunuzu iddia ediyorsanız size yaptığım vahye iman edin. Aynı şekilde Allah’a, El Esmau’l Husna’sına, resulüne iman edin; yani resulünü örnek olarak, önder olarak, rehber olarak kabul edip ona tabi olun, onun gibi yapın ve onun gibi olmaya çalışın.
Allah ayetin devamında böyle yapacağımız takdirde ne olacağını beyan ediyor. Huvellezî yunezzilu alâ abdihî âyâtin beyyinâtin li yuhricekum minez zulumâti ilân nûr: “Sizi karanlıktan nura çıkarsın diye kuluna apaçık ayetlerini inzal eden (indiren, gönderen) odur.” Demek ki Allah’ın ayetleri bizi karanlıktan nura çıkarıyormuş, ayetler olmayınca da karanlıklara gömülüyormuşuz.
Dikkat edilirse Allah karanlık için çoğul kelime olan zulumât (karanlıklar) kelimesini kullandı, nuru ise tek olarak zikretti. Bu yüzden karanlıklar çoktur; ama nur bir tanedir. Bu da; Allah’ın yolu, sırat-el mustakimdir. Sırat-el mustakim Allah’ın nurunun bulunduğu yoldur. İnsanı nura çıkaracak başka bir yol yoktur. Ve innallâhe bikum le raûfun rahîm:181 “Bununla beraber (unutmayın ki) Allah sizin için rauf ve rahimdir.” Yani şimdiye kadar Allah’ın ayetlerini yok sayıp yüz çevirdiniz, anlamazlıktan, duymazlıktan gelip zulumatta, karanlıklarda kaldınız; ama bilin ki Allah sizin için rauf ve rahimdir. Sizi karanlıklardan nura davet etmeye devam eder. Allah sizi neyle, kimle davet ederse etsin, daveti karanlıklardan nuradır. Eğer dönerseniz Allah rauf ve rahimdir, size sert muamele yapmaz, rauf olarak yumuşak olarak ve rahmetiyle muamele eder.
Ve lekad halaknâl insân: “And olsun ki insanı biz yarattık.” Ve na’lemu mâ tuvesvisu bihî nefsuh: “Ve nefsinin kendisine nasıl bir vesvese verdiğini (neler fısıldadığını) biliyoruz.” Ve nahnu akrabu ileyhi min hablil verîd:182 “Çünkü biz ona şah damarından daha yakınız.” Biz ona can damarından daha yakınız, ona ondan daha yakınız, dedi Allah; çünkü hakikatimize tecelli eden Allah’tır, onun nurudur.
Ve men yutiıllâhe ver resul: “Her kim ki Allah’a ve resulüne itaat ederse.” Fe ulâike meallezîne en’amellâhu aleyhim: “Allah onları nimet ikram ettiği kullarıyla beraber eder.” Yani Allah’a ve resulüne olan itaatlerine karşılık Allah onları Fatiha’da geçen “sırâtallezîne en’amte aleyhim” ayetindeki kendisine nimet verdiği kullarıyla beraber eder.
Peki, Allah, insanı hangi kullarıyla beraber eder?
Minen nebiyyîn: “Nebilerle (peygamberlerle).” Allah’ın kitap verdiği, vahiy verdiği peygamberleriyle, nebileriyle. Ves sıddîkîn: “Ve sıddıklarla (Allah’a karşı sadakatini ispatlamış olanlarla).” Nebiye, Allah’ın vahyine uyup sadakatini ispatlayanlar nebiden hemen sonra gelir. Bunlar Allah’ın resulleridir. Veş şuhedâ’: “Ve şehitlerle.” Ves sâlihîn: “Bir de salihlerle (nefsini ıslah etmiş olanlarla beraber olurlar).” Ve hasune ulâike rafîkâ:183 “Bunlar ne güzel arkadaştırlar.”
Daha önce Allah’ın Şehid ismini anlatırken şehidin ne demek olduğunu açıklamıştım. Şehid; Allah’ın ismidir ve şahit olan demektir. Bununla ilgili olarak Allah ayet-i kerimede “Allah her şey üzerine şahittir”184 buyurmuştur. Şehid, bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “resul sizin üzerinize şahittir (şehittir)”185 buyurur. Yoksa Allah genel olarak sanıldığı gibi savaşta Allah yolunda ölenler için şehit dememiş onlar için “Allah yolunda öldürülmüş olanlar diridir, onlara ‘ölü’ demeyin”186 buyurmuştur. Allah şehidin ne olduğunu ayetlerinde apaçık anlatmışken uydurulmuş dinde savaşa gidip ölenler için şehit denilir.
Hâlbuki şehit olabilmek için ölmek değil yaşamak gerekir. Hayatımızı; imanımıza, Allah yolunda kul olduğumuza, âbd olduğumuza şahit kılmamız gerekir. Bizi görenlerin bizim için “bu, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir. Bu, Allah’ın güzelliği ile güzel olmuş Hz. İnsandır. Bu, Allah’a kul olmak için örnek alınacak insandır” demesi gerekir ki şahit olabilelim. İnsanlar bize bakınca böyle söylüyorsa şehit olmuşuz demektir. Yoksa gidip savaşta ölmek şehitlik değildir. Dediğim gibi şehit olmak için ölmek değil yaşamak gerekir.
Zaten uydurma dinde böyle anlatıldığı için “insan, Allah yolunda ölünce şehit olur ve cennete gider. Git falanca yerde intihar et, şehit olursun” denmiş ve bu ümmetin evlatları bu şekilde intihara gönderilmiştir. Bakıyorsun adam insanların yoğun olduğu yerde kendini patlatıp yüzlerce kişiyi öldürüyor! Bir de onun için “şehit oldu” diyorlar! Ya da bazıları Müslüman bir memlekete gidip “haydi savaşalım, şehit olalım” diyor! Şehitlik bu değildir. Bu, hikmeti bilmemektir.
Biraz önce söyledim; bir yerde sorun, sıkıntı varsa oradakiler Allah’tan yüz çevirdiği içindir. Allah oraya rahmetini indirirse sorun, sıkıntı hemen biter. Bu durumda yapılması gereken şey; hep beraber Allah’a dönüp tövbe etmek “ya rabbi! Tövbe ettik, sana kul olmaya, âbd olmaya karar verdik” demektir. Böyle yaparsak zulüm biter, sorun biter. Yoksa hiçbir zaman bitmez.
Mesela; bir yerde yağmur duasına çıkıldığı halde oraya yağmur yağmıyor. Allah’ın rahmeti oraya inmiyor, toprağa rahmet inmiyor. Bu rahmetin inmesi için yağmur duasına çıkanların önce tövbe etmeleri gerekir. Tövbe ederlerse yağmur yağar. Denemesi bedava! Yağmur duasına öyle bin kişinin gitmesi de gerekmiyor. O beldedekilerin yarısından bir fazlasının yağmur yağmayan yerden ayrılması yeterlidir. Yağmur duasına çıkanlar önce hep beraber tövbe edip istiğfar etsin, sonra da dua etsinler. Daha bulundukları yerden kalkmadan yağmur yağar. Dediğim gibi; bütün sorunlar, sıkıntılar Allah’tan yüz çevirdiğimizden dolayıdır. Ne olursa olsun olaylara hikmet ile bakmamız ve “ya rabbi! Senin buradaki muradın nedir” deyip hikmeti anlamaya çalışmamız gerekir.
Peki, Müslümanların birbirlerine zulmetmesinin sebebi nedir?
Kardeş olmadıkları, birbirlerini sevmedikleri için birbirlerine zulmediyor, zulmetmeye devam ediyorlar. Bu zulüm onlar iyice rezil rüsva olup ellerinden bir şey gelmeyene kadar devam eder. Ne zaman akılları başlarına gelip “ya rabbi! Sana döndük, tövbe ediyoruz” derlerse o zaman zulüm biter, iş biter.
Bu bütün dünyadaki sorunlar için aynen geçerlidir. Allah bizi başıboş bırakıp “ne haliniz varsa görün” dememiştir! Allah’ın dünya hayatıyla, insanlarla ilgili bir muradı vardır. Allah, kullarından Hz. İnsan olarak yetişmesini, ayetlerine iman etmesini, resulüne uymasını, kendisine âbd olmasını istiyor. Böyle olursa rahmet olur, bereket olur, güzellik olur. Böyle olmazsa kendi kendimize zulmetmiş oluruz.
Evet, Allah’a ve resulüne itaat edenler Allah’ın nebileriyle, sıddıklarla; sadakatini ispatlamış olanlarla, şehitlerle; hayatını imanına şahit kılmış olanlarla ve salihlerle; nefsini ıslah etmiş olanlarla beraber olurlar, buyurdu Allah. Ve hasune ulâike rafîkâ:187 “Bunlar ne güzel arkadaştır!” Allah onlar için “ne güzel arkadaş” buyurdu. Arkadaşını seçmek mi istiyorsun o halde arkadaşın peygamber olsun, sıddık olsun, şehit olsun, salih olsun. Güzel arkadaş onlardır. Dünyada arkadaşların onlar olursa ve onlar gibi yapmaya, onlar gibi olmaya çalışırsan ahirette de onlarla beraber olursun.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)!” Allah bir ayette Ya eyyuhâl mu’minûn diye hitap etmişse “ey iman edenler” demiştir. Ya eyyuhâllezîne âmenû dediğinde ise “ey iman ettiğini iddia edenler” buyurmuştur; çünkü Allah iman edip mü’min olmaları için onlara imkân tanıyor, ne yapmaları gerektiğini beyan edeceğinden dolayı da onlara “ey iman ettiğini iddia edenler” buyuruyordur.
Evet, ey iman ettiğini iddia edenler! Lâ tettehızûl kâfirîne evliyâe min dûnil mu’minîn: “Mü’minlerin berisinde (mü’minlerden başka) kâfirleri dostlar edinmeyin.” Sizin dostlarınız Allah’a iman edenlerdir. E turîdûne en tec’alû lillâhi aleykum sultânen mubînâ:188 “Böyle yaparsanız Allah katında kendi aleyhinize apaçık bir hüküm vermiş olursunuz.” Mü’minlerden başka kâfirleri dost edinirseniz kendi hükmünüzü kendiniz vermiş, mü’min olmadığınızı, kâfir olduğunuzu apaçık ortaya koymuş olursunuz.
İnnel munâfikîne fîd derkil esfeli minen nâr: “Muhakkak ki münafıklar ateşin (cehennemin) en alt tabakasındadırlar.” Münafık; Müslüman ve mü’min gibi görünür ama ne Müslümandır ne de mü’mindir; yani, Allah’a iman etmiş gibi görünür ama iman etmemiştir. Böyle biri bütün ibadetleri yerine getirmiş olabilir; ama aslında iman etmemiştir. Bu yüzden münafığın ameli vardır ama imanı yoktur. Sözüne bakıldığında Müslüman gibi görünür; ama hareketine, tavrına, ahlakına ve işine bakıldığında mü’min değildir. İşte onlar halis, muhlis münafıktır!
Peki, münafıklar neden cehennemin en alt tabakasındadır?
Çünkü insanlar onları Müslüman ve mü’min zanneder, dolayısıyla onlara güvenir, gerektiğinde de onları örnek alırlar. Bunun sonucunda ise onlar yüzünden yanlış yapar, dinini yanlış yaşarlar. Aynı şekilde insanlar onlara bakıp “Müslümanlık buysa ben Müslüman olmuyorum” der ve İslam’dan uzaklaşır; yani onun şahsında İslam’dan, Kur’an’dan, Allah’tan soğurlar. Bu yüzden Allah münafıkların cehennemin en alt tabakasında olduğunu buyurdu. Ve len tecide lehum nasîrâ:189 “Ve sen onlar için hiçbir kurtarıcı da bulamazsın.” Hiç kimse onları kurtaramaz.
Allah, bu ayetle münafıklar için bir kapı açıyor. İllâllezîne tâbû ve aslehû: “Ancak onlardan kim tövbe eder ve kendini ıslah ederse.” Va’tesamû billâh: “Allah’a sarılırsa.” Demek ki kulun bir de Allah’a sarılması gerekiyormuş! Allah’ın ipine sarılmak ayrı Allah’a sarılmak ayrıdır. Allah bu ayette direkt olarak Va’tesamû billâh: “Allah’a (Allah ile) sarılırsa” buyurdu. Yani Allah’ın kendisine nefhettiği o aşkla, muhabbetle, Allah’ın aşkıyla, muhabbetiyle Allah’a sarılırsa. Ve ahlesû dînehum lillâh: “Dini, Allah’a halis kılarsa.” Yani hayatını bütünüyle Allah’a ait kılarsa, Allah’ın emrettiği gibi yaşarsa. Fe ulâike meal mu’minîn: “O zaman onlar mü’minlerle beraber olmuş olurlar.” Mü’minler zaten böyledir. Münafıklar da böyle yaparsa mü’minlerle beraber olmuş olur; yani onları mü’min olarak kabul ederim, buyurdu Allah. Ve sevfe yu’tillâhul mu’minîne ecran azîmâ:190 “Muhakkak ki Allah’ın mü’minlere ecri çok büyük olacak.” Allah’ın mü’minlere ecri çok büyüktür.
Mâ yef’alullâhu bi azâbikum: “Allah size neden azap etsin ki!” Allah soruyor. Allah size azap etmekten zevk mi alıyor! Böyle bir şey olur mu? - Elbette ki böyle bir şey olamaz. Allah hiç kimseye azap etmek istemez. İnsan kendi kendine azap eder. İn şekertum ve âmentum: “Eğer siz şükreder ve iman ederseniz (Allah size neden azap etsin ki)!” Ve kânallâhu şâkiran alîmâ:191 “Muhakkak ki Allah şükredenleri en iyi bilendir.” Allah kimin şükredip kimin şükretmediğini bilendir.
Şekertum ve âmentum: “Şükreder ve iman ederseniz” ayetinde Allah şükürle imanı birbirine birleştirdi. O halde Allah’a şükredenler, teşekkür edenler mü’mindir. İsyan edenler, itiraz edenler ise imanını kaybetmiştir.
Şükür; teşekkür ederim demektir. İnsan ancak kendisine güzel davranan birine teşekkür edebilir. Bu yüzden Allah’a teşekkür etmek için önce onun bize güzel davrandığını; yani bize olan muamelesinin saf hayır, saf güzellik olduğunu bilmemiz gerekir. Yoksa “ya rabbi şükür” demekle şükür olmaz, teşekkür olmaz. Bu teşekkürü gönlümüzden yapmamız lazım. Gönlümüz şükür halinde olmalı ki oraya iman girebilsin. Yoksa Allah’ın işini beğenmeden, takdir etmeden, “ya rabbi sen güzel yaptın” demeden nasıl teşekkür edebiliriz! Teşekkür etmeyince bizde itiraz olur, isyan olur. Eğer şükredip iman ederseniz neden azap göresiniz, neden azap çekesiniz; yani azap olmaz, buyurdu Allah. Bu azap ne dünyada ne de ahirette olur.
Evet, Allah’ın Rafi’ ismini ayetlerle beraber anlamaya çalıştık. Allah’a ref olmak, yücelmek için Allah’ın zikri gerekir. Zikir sadece “Allah Allah” demek değildir. Zikir; unutulmuş olanı hatırlamak, hatırdakini hatırda tutmak, aklımızdakini ve gönlümüzdekini unutmamak demektir. Bununla beraber Allah, Kur’an’a192 ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e de “zikir” demiştir.
Zikirdeki bütün mesele; Allah ile, resulüyle, Allah’ın vahyiyle beraber olup unutmamaktır. Hayatı yaşarken “Allah böyle seviyor, böyle istiyor” dememiz zikirdir. Zaten “Allah Allah” deyip zikretmek hayatı yaşarken bize fayda vermesi, yaşadığımız olaylarda Allah’ın hesabını yapıp Allah’ı unutmamamız içindir. Aynı şekilde bütün ibadetler bunun içindir.
Bu yüzden ibadetlerimiz imanımızı artırmıyor, kemale erdirmiyor, ahlakımızı güzelleştirmiyor, kötü ahlakımızı giderip yerine güzel ahlakı getirmiyor ve bizi Allah’ın güzelliğiyle güzelleştirmiyorsa yaptığımız o ibadet ibadet değildir, ibadet olmuş olmaz. Allah, hayatımızı yaşarken bizden kulluk istiyor. Kulluk, sadece namaz kılmakla olunan bir şey değildir; çünkü namaz sadece bir ibadettir. Her zaman söylüyoruz; ibadet başka şeydir, âbd olmak başka şeydir. Âbd olmak; Allah’ı sevmek, ciddiye almak, ona kul olmaya, Allah’ın rızasını, dostluğunu, cemalini kazanmaya çalışmaktır.
Allah rafi’dir; yani yüceltendir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in vefat ederken söylediği son söz “er refik-i e’âla” sözüydü. Bunu üç sefer tekrar etmiş “Beni refik-i e’âlaya al” yani “beni en yüce dosta yücelt (yükselt)” demişti. Refik-i e’âla, en yüce dosta demektir. Âlimlerimiz refik-i e’âla’nın ne olduğunu açıklarken “yüce dostlar meclisi olabilir” demiştir. Oysaki bu doğru değildir; çünkü rafi’ olan, ref eden Allah’tır. Birinin Allah’a aşkı, muhabbeti yoksa daha doğrusu iman gönlüne inmemişse Allah’ı sevmeyi, âşık olmayı, Allah’ı istemeyi, cemalini istemeyi tatmadığı için bunları bilemez. İnsan bir şeyi ne kadar seviyorsa onu ancak o kadar isteyebilir. Yoksa insan sevmediği bir şeyi isteyemez.
İman saf sevmektir, Allah’a âşık olmaktır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “refik-i e’âla” derken elbette ki rabbini kastetmiştir. Yoksa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “insanlardan bir dost edinseydim Ebubekir’i dost edinirdim”193 buyurmuştur. Bu; benim dostum, benim sevdiğim Allah’tır. Allah’tan başka kimseyi dost edinemiyorum, kimseyi Allah ile beraber dost edinemiyorum, demektir. Sahabe olmak, arkadaş olmak ayrı şeydir; ama kulun dostu sadece Allah’tır, Allah olmalıdır.
Allah’a iman edersek; yani Allah’ı her şeyden, canımızdan çok seversek onu nasıl istemeyiz! Tek isteğimiz Allah olur. Allah’a iman edersek ona nasıl güvenmeyiz! Seven, sevdiğine güvenmez mi! Allah’ı seviyorsak bilelim ki Allah bizi sevdiği için onu seviyoruz. Aksi takdirde Allah’ın Vedud isminin, İlah isminin tecellisi gönlümüze gelmeden Allah’ı sevemeyiz. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “iman bir nurdur, Allah onu kulunun kalbine indirir. Kul bunu hak edince (çabasını, gayretini sarf edince) Allah o nuru onun kalbine indirir. Dolayısıyla o kul, Allah’ı sever ve Allah için sever. Bu, iman nurunun kulun kalbine indiğinin birinci alametidir. İkinci bir alamet de kul bu imandan sonra ateşe düşmekten korkar gibi imanını kaybetmekten korkar ve Allah’ın aşkına, muhabbetine sarılır”194 buyurmuştur.
Buradan anlıyoruz ki Allah, kulu sevmeden kul, Allah’ı sevemez; ama kulun sevilmek için “sen benim subhan olan, her türlü noksandan, eksiklikten münezzeh olan, beri olan rabbimsin. Ben de senin yaratmış olduğun aciz, zayıf, çamura düşmüş kulunum; ama ben seni seviyorum, sen benim rabbimsin, beni yaratan sensin” deyip çabasını, gayretini sarf etmeye, Allah için bir şeyler yapmaya çalışması gerekir. İmanı hak etmek için böyle olmak gerekir; çünkü Allah, kulundan bu çabayı, gayreti görmek istiyor.
Aynı şekilde Allah’ın, kulunu sevmesiyle ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in beyan ettiği bir hadis-i kutside Allah; “kulum bana bir adım atarsa ben ona on adım atarım. Kulum bana yürüyerek gelirse ben ona koşarak giderim”195 buyurmuştur. Bu söz mecazen söylenmiş bir sözdür. Yani sen bir adım atarsan gerisini Allah’tan görürsün. Demek ki kul, Allah’ı sevdiğini söylese de aslında kulunu seven Allah’mış!
Allah’ı istemeyi, Allah’ı sevmeyi, refik-i e’âla’nın ne olduğunu, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in son anlarında neden “refik-i e’âla: En yüce dosta” dediğini anlatıyorduk.
Allah ayet-i kerimede; “dileyen rabbine varan bir yol tutsun”196 buyurmuştur. İsteyen alay-i iliyine çıkan bir yol tutsun, isteyen de en aşağı olan esfel-i safiline giden bir yol tutsun; yani şeytana tabi olup en aşağıya insin. Bu tercih insana aittir.
Yücelmek ve rabbine gitmek isteyen birinin mutlaka bir vasıtaya ihtiyacı vardır; yani mutlaka Allah’ın ipine sarılması gerekir. Allah’ın ipi Kur’an’dır. Elbette ki manevi yolu yürürken birinin de önde olması gerekir. Önde yürüyenler de peygamberlerdir, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Sahabeler Allah’ın ipine sarılırken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i takip etmiştir. Kıyamete kadar da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in varisleri olan Mürşid-i kâmiller gelir ve Allah’ın ipine sarılır. Onların arkasından gidenler de ipe sarılır, dolayısıyla onunla Allah’a vasıl olurlar. Allah ayet-i kerimede Ve rafe’nâ leke zikrek:197 “Biz senin zikrini ref etmedik mi (yüceltmedik mi)” buyurmuştur. O halde insan sadece Allah’ın ayetleriyle yücelebilir. Biri önde yürüyen bir Mürşid-i kâmille beraber Allah’ın ipi Kur’an’a sarıldığında Allah onu yüceltir; çünkü kulunu yücelten Allah’tır.
Evet, “ben Allah’a iman ettim” diyen herkesin yücelmesi, yükselmesi lazım. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz vefat etmeden önce Allah’tan refik-i e’âla’yı istemişti. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i örnek, önder olarak kabul ettiysek o halde bizim de refik-i e’âla’yı istememiz gerekir.
Daha iyi anlaşılması için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in son üç gününü nasıl yaşadığını kısaca izah edeyim.
Hicri takvime göre 8 Rebiülevvel Perşembe günü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz akşam namazını kıldırırken rahatsızlandı ve yatsı namazını da bu rahatsız haliyle kıldırdı. Bir sonraki gün rahatsızlığı yine devam etti; ama buna rağmen cuma günü de namaz kıldırdı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e cemaatin yatsı namazı için beklediğini haber verdiler. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kalkıp abdest aldı; ama düşüp bayıldı. Kendine geldiğinde sahabeler mescitte hâlâ onu bekliyordu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in evi zaten Mescid-i Nebevi’nin avlusuna bakıyordu; yani aradaki mesafe çok yakındı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bayıldıktan sonra kalkıp bir daha abdest aldı; ama yine ayakta duramadı ve bir daha bayıldı. Üçüncü defa bir daha abdest aldı; ama yine düşüp bayıldı.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz biraz kendine gelince namazı kıldıramayacağını anladı. Bunun üzerine “Ebubekir’e söyleyin yatsı namazını kıldırsın” buyurdu. Hz. Ebubekir (r.a.) namazı kıldırmak için cemaatin önüne geçti; ama kendini tutamayıp ağlamaya başladı. Bir türlü “Allah u ekber” deyip tekbir getiremedi ve namaza giriş yapamadı. Namaza başlamaya her teşebbüs edişinde ağlaması buna mani oldu. En sonunda kendinden geçip yere yığıldı, dolayısıyla namaz kıldıramadı. Bunun üzerine Hz. Ömer (r.a.) cemaatin önüne geçip yatsı namazını kıldırdı. Sonraki gün ise namazı Hz. Ebubekir (r.a.) kıldırmaya başladı.
Hz. Ebubekir (r.a.) cemaate namaz kıldırdığı sırada Resulullah (s.a.v.) Efendimiz amcası Hz. Abbas (r.a.) ile Hz. Ali (r.a.)’ın omzuna dayanarak mescide geldi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ayakta duramadığı için onun koluna girmişlerdi. Hz. Ebubekir (r.a.) Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in geldiğini fark edince namazdan çekilmek istedi; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona işaret ederek yerinde kalmasını ve namazı kıldırmasını istedi sonra da “beni Ebubekir’in yanına oturtun” diye işaret etti. Onlar da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i Hz. Ebubekir (r.a.)’ın yanına oturttular. Böylelikle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ayakta duramadığı için oturarak namaz kıldı. Bu arada Hz. Ebubekir (r.a.) Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in namazına uyup o şekilde namaz kıldırdı; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in oturur şekilde rükû ettiğini görünce o da rükû ediyor, secde ettiğini görünce o da secde ediyordu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz namazını oturarak kılıyordu, Hz. Ebubekir (r.a.) Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uyuyor, cemaat da Hz. Ebubekir (r.a.)’a uyuyordu. Cumartesi günkü yatsı namazı bu şekilde kılındı.198
Pazar günü Hz. Ebubekir (r.a.) sabah namazını kıldırırken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz namazın son bir rekâtına yetişti ve o son bir rekâtta Hz. Ebubekir (r.a.)’a uydu. Ayakta duramadığı için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i yine koluna girip mescide getirmişlerdi.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz eve döndükten sonra hastalığı şiddetlendi ve kendisinden geçip bayıldı. Hatta sahabeler daha sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in o günkü yüksek ateşini anlatırken “bir mendili ıslatıp Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in başına koyduğumuzda mendil hemen kuruyordu. Bu kadar yüksek ateşi vardı” demiştir. Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ateşi yüksek olduğu için ara ara bayılıyor, yine kendine geliyordu.
Bu sırada Hz. Fatıma (r.a.) annemiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ya Resulullah! Hastalığın çok şiddetli” dedi. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “hayatı yaşarken sıkıntıları kat kat yaşadık. Son yolculuğumuzda da herkesin yaşadığı sıkıntının kat kat fazlasını yaşıyoruz; ama merak etme bu senin babanın çektiği son sıkıntıdır”199 buyurdu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendine biraz geldiğinde Hz. Abbas (r.a.)’ın hanımı ve birkaç bayan sahabe Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e zeytinyağıyla karıştırılmış dört çeşit ottan yapılan bir ilaç içirmeye çalıştı; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kıpırdayamadığı için “bunu içmek istemiyorum” diye işaret etti. Buna rağmen “herhalde ilaç fazla acı olduğu için içmek istemiyor” diye düşündüler ve o ilaçtan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e biraz içirmeye çalıştılar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ilacın bir kısmını içip bir kısmını içemedi. Sonra biraz kendine gelince “ben size o ilacı bana vermeyin demiştim. Neden bana zorla içirdiniz? Madem öyle bu ilaçtan hepiniz içeceksiniz. Siz de için bakayım, tadı nasılmış” buyurdu. Hz. Abbas (r.a.) o sırada odada bulunmadığı için onu saymadı.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in vefat ettiği gün Rebiülevvelin 12. Günü olan pazartesi günüdür. O gün hastalığı hafiflediği için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz biraz kendine geldi ve “beni doğrultun” buyurdu. Orda bulunanlar da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i doğrultup destek olması için sırtına bir şey koydular. Evinin kapısı mescide bakıyordu, kapıya da bir perde asılıydı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz oradakilere “perdeyi aralayın” buyurunca hemen perdeyi araladılar. Sahabeler aralanan perdeden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i doğrulmuş görünce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz iyileşiyor diye sahabeler arasında bir dalgalanma oldu. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeye tebessüm ederek elini açtı ve onlara dua etti. Sonra ise yanında bulunanlara perdeyi tekrar kapatmalarını emretti. Bu, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabeyi, sahabenin de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i son görüşü oldu.200
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz vefat etmeden kısa bir süre önce kuşluk vaktinde ev halkının toplanmasını istedi. Bunun üzerine ev halkının hepsi toplanınca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz son konuşmasını yaptı ve hem kızı Hz. Fatıma (r.a.)’a hem halası Hz. Safiye’ye hem de orda bulunanlara tek tek işteri nefseki minallah: “Nefsinizi Allah’ın elinden satın alın. Sakın babam peygamberdir diye ben peygamberin halasıyım yahut ben peygamberin amcasıyım, torunuyum diye bana güvenmeyesiniz. Nefsinizi Allah’ın elinden satın alın”201 buyurdu.
“Nefsinizi Allah’tan satın alın” demek Allah’ın size nefhettiği ruh olun ve Allah’ın size verdiği güzellikle güzelleşin demektir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hastalığı sırasında Hz. Aişe (r.a.)’a evde bulunan altı veya yedi dirhem parayı sadaka olarak dağıtmasını söylemişti. Kendine gelince Hz. Aişe (r.a.)’a işaret edip kısık bir sesle “söylediğimi yaptın mı” diye sordu. Hz. Aişe (r.a.) ise “vallahi bu telaşın içinde unuttum ya resulullah” dedi. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz o paraların getirilmesini istedi ve dirhemleri eline alıp “bunlar Muhammed’in yanındayken Muhammed rabbine kavuşacak değildir. Muhammed’in bu şekilde rabbine kavuşması yakışmaz.” Yani rabbime hiçbir şeyim olmadan gideceğim buyurdu. Sonra da paraları birine teslim etti ve “bunları Medine’deki fakirlere götür, şuna şuna dağıt. Ben rabbime giderken geride bir şey bırakmış olmayayım. Maddi olarak geride bir şey kalmasın” buyurdu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz o anda yanında bulunanlara; yani hanımlarına, halasına, Hz. Fatıma (r.a.), Hz. Abbas (r.a.), Hz. Ali (r.a.), Hz. Hasan (r.a.) ve Hz. Hüseyin (r.a.)’a “size bir nasihatim var. Kadınlarınız hakkında Allah’tan korkun, onlara zulmetmeyin. Köleler hakkında (emrinizde olanlar hakkında) Allah’tan korkun, onlara zulmetmeyin. Bir de namaza dikkat edin, namazı ikame edin ve bırakmayın”202 buyurdu. Bu üç vasiyet Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in son vasiyetidir, dolayısıyla bütün ümmetedir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz daha sonra Hz. Fatıma (r.a.)’ı çağırıp kulağına bir şey söyledi. Bunun üzerine Hz. Fatıma (r.a.) kendini tutamadı ve ağlaması çoğaldı. Sonra bir daha Hz. Fatıma (r.a.)’ın kulağına bir şey söyledi, Hz. Fatıma (r.a.) bu defa da ağlamayı bırakıp tebessüm etti.
Bu konu daha sonra Hz. Fatıma (r.a.)’a sorulduğunda “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ilkin kulağıma ‘benim artık rabbime gitme zamanımdır’ dedi. Bunu duyunca ağlamaya başladım. İkinci defa ise ‘ehli beytimden bana ilk kavuşacak olan sensin’ dedi. Buna da sevindim, tebessüm ettim”203 diye cevap verir. Hz. Fatıma (r.a.) Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den altı ay sonra vefat etmiş, dolayısıyla ona ilk kavuşan Hz. Fatıma (r.a.) olmuştur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Hz. Fatıma (r.a.)’a böyle söyledikten sonra “ya rabbi beni affet, beni mağfiret et, bana rahmet et” buyurdu. Daha sonra başını kaldırıp üç sefer er refik-i e’âla, er refik-i e’âla, er refik-i e’âla: “En yüce dosta, en yüce dosta, en yüce dosta”204 buyurdu.
Orada bulunan sahabeler daha sonra bu olayı anlatırken “sanki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e bir soru soruldu o da cevap verir gibi konuştu” demiştir.
Bunu peygamberimizi tanıyalım, onun Allah’ı nasıl istediğini, ona nasıl kavuşmak istediğini bilelim diye anlattım.
Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitaben “de ki: Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin”205 buyurmuştur. Bu yüzden Allah’ı sevdiğimizi; yani iman ettiğimizi iddia ediyorsak o halde Allah’ın resulüne tabi olup onun gibi yapmaya, onun gibi olmaya çalışmamız gerekir.
Aynı şekilde son nefesimizi verirken “er refik-i e’âla” demeye yüzümüz olmalıdır. Hayatımızı yaşarken böyle bir çabamız, gayretimiz olursa, rabbimizi, rabbimizin cemalini ister, rabbimizin sevgisini kazanır ve onu seversek o zaman biz de son nefeste er refik-i e’âla diyebiliriz inşallah. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabiysek böyle söyleyebilmemiz gerekir. Şayet söyleyemiyorsak tabi olamamışız demektir.
Evet, hep beraber Allah’ın Er Rafi’ ismini ayetlerle anlamaya, Allah’a nasıl ref olacağımızı, yükseleceğimizi öğrenmeye, bilmeye çalıştık. İnşallah bu sohbet vesilesiyle gönlümüzü bütünüyle rabbimize çevirir ve tek gayesi Allah’a âbd olmak, âşık olmak, Allah’ın rızasını, cemalini kazanmak olan kullardan olur, böylece son nefesimizde “er refik-i e’âla” deriz inşallah.
Allah bizi Rafi’ isminin tecelli ettiği kullarından eylesin. Allah’ın ipine sımsıkı sarılıp sırat-el mustakimde Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber yürüyen ve rabbine doğru yolculuk yapanlardan eylesin. Allah bizi Allah’a isimlerinde şirk koşanlardan eylemesin. Allah bizi Allah’ın bütün isimlerinde vahid olduğunu bilen ve vuslat yolculuğunu tamamlayan kullarından eylesin. Allah bizi ref’ etsin, yüceltsin, yükseltsin. Allah bizi son nefesinde tıpkı tabi olduğu peygamberi gibi “er refik-i e’âla” diyen kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
