EL KÂFİ
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya, bununla beraber Allah’ın isimlerinin üzerimizde nasıl tecelli edeceğini öğrenmeye çalışıyoruz. Geçen sohbetimizde Allah’ın El Fettah ismini öğrenmiştik. Bu sohbetimizde ise Allah’ın El Kâfi ismini anlamaya çalışacağız inşallah.
Allah ayet-i kerimede E leysallâhu bi kâfin abdehu:72 “Allah, kuluna kâfi değil midir” buyurur. Evet, Allah her konuda bütün isimleriyle, El Esmau’l Husna’sıyla kuluna kâfidir; ama kul, rabbini bilmeyince, tanımayınca, anlamayınca, her anda kendisine Allah’ın muamele yaptığını göremeyince, okumayınca Allah’ın kendisine kâfi olmadığını zanneder. Dolayısıyla çabasını, gayretini sarf edip kendisi bir şeyler yapmaya çalışır ve işlerini kendisinin halledeceğini sanır. Oysaki Allah, kuluna kâfidir. Bütün sorun; kulun, Allah’a layıkıyla, gerektiği gibi iman etmemiş olmasıdır. Kul, Allah’a iman etmeyince de farkında olmadan şirke düşer ve Allah’a şirk koşar.
Allah’ın herkese hayatı yaşarken yaptığı bir takdiri vardır ve kul bunu mutlaka yaşar. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “hiçbir musibet yoktur ki o size gelmeden önce biz onu bir kitapta yazmış olmayalım. Muhakkak ki bu, Allah’a kolaydır. Allah ayetlerini size böyle açıklıyor ki size gelen musibetlerden dolayı üzülmeyesiniz, size gelen nimetlerden dolayı da şımarıklık yapmayasınız”73 buyurmuştur. Yani “bu musibet şu yanlışımdan dolayı başıma geldi” veya “falancalar yüzünden böyle oldu” deme. Aynı şekilde bir nimet geldiğinde “ben akıllıyım, nasıl kazanacağımı biliyorum” ya da “ben çok çalışkanım bu yüzden kazanıyorum” deme; çünkü hepsini Allah yazmıştır.
Peki, Allah musibeti ve nimeti kuluna neye göre yazar?
Allah, kulun ebedi hayatını kazanması için ona ne gerekiyorsa takdirini de buna göre yapar; bunu yaparken kulun imanına ve ameline göre takdir eder. Allah bir kulunun hayatına baktığında o kulun neler yapacağını, nasıl yapacağını, nasıl düşüneceğini, neyi kazanacağını, neyi kaybedeceğini bilir. Bundan dolayı Allah, kulunun kazanması için onu hayatı boyunca sürekli olarak uyarıp ikaz eder ve önüne nimeti koyup onu imtihana tabi tutar; yani önüne kazanma imkânı koyar.
Kul manevi yolculukta yolunu kendisi seçer; ama Allah, kulunun cehenneme gitmesini, kaybetmesini istemez, dolayısıyla kulu Hz. İnsan olsun diye haline, hareketine, durumuna, imanına, bakışına göre ona muamelede bulunur. Bu muameleyi de bir kitapta yazmıştır. Artık Allah’ın ona bu muamelesi kulun hayat senaryosu olmuştur. Bu yüzden kul hayatını yaşarken yazılanlar mutlaka onun önüne gelir.
Allah ayet-i kerimede; “bütün iyilikler size Allah’tan, bütün kötülükler de kendi nefsinizdendir”74 buyurur. O halde bir sıkıntı yaşanıyorsa kendi nefsimize, kendimize bakmamız gerekir; çünkü Allah’ın muamelesi bütünüyle iyiliktir, bütünüyle hayırdır. Biz doğru yapıp kazanalım diye Allah bize muamelede bulunmuştur. Kesinlikle bilmemiz lazım ki Allah’ın muamelesi her ne olursa olsun o bizim için hayırdır; yeter ki onu doğru görüp doğru okuyalım. Eğer doğru görüp doğru okumaz, yanlış okursak Allah’ın bize olan muamelesini yanlış anlamış oluruz, dolayısıyla yanlış yaparız.
Allah’ın muamelesini doğru okumak; rahman ve rahim olan Allah’ın adıyla, ismiyle okumaktır; yani muameleyi “bismillahirrahmanirrahim” deyip öyle anlamaktır. Mesela; başımıza bir sıkıntı, bir musibet ya da bir hastalık geldiğinde kısacası başımıza her ne gelirse gelsin yapmamız gereken ilk iş; “bismillahirrahmanirrahim” deyip ardından “ya rabbi! Bu neden böyle oldu, senin buradaki muradın nedir, ben nerede yanlış yaptım, nerede eksik yaptım?” Bununla beraber “bu olayda sen bana neyi anlatmak, neyi öğretmek, neyi ikram etmek istiyorsun, beni hangi yanlışımdan döndürmek istiyorsun” demek ve muameleyi doğru okumaya çalışmaktır. Böyle okursak Allah adına okumuş oluruz.
Allah’ın ilk emri; Ikra’ bismi rabbikellezî halak:75 “Seni yaratan rabbinin ismiyle oku” emridir. Her ne olursa olsun okuduğumuzu yaratan rabbimizin ismiyle okursak Allah’a göre anlamış oluruz; ama yaratan rabbimizin ismiyle okumaz, böyle anlamazsak bu durumda Allah’ın muamelesini kendimize göre okuruz ki bu okuma da yanlış bir okuma, nefsani bir okuma, şeytanın bize okuttuğu bir okuma olur. Böyle okuyunca muameleyi rabbimizden bilip “Allah’ın bu olayda bana öğrettiği şey nedir” demek yerine “falanca şöyle yanlış yaptı, filanca böyle yanlış yaptı” deyip suçu birilerine atar ve sanki mülk Allah’ın değilmiş gibi, sanki biz Allah’ın kulu değilmişiz de o muameleyi Allah bize yapmamış gibi zanneder ve öyle bir tavırda bulunuruz. Böyle olunca da Allah’ı hayatımızdan çıkarmış oluruz. Bunun sonucunda Allah’ın hesabını yapmadan onsuz hareket etmeye, konuşmaya başlarız! İşte bu, yanlış okumaktır, doğru okuyamamaktır.
Eğer Allah’ın muamelesini doğru okusaydık biz de mutlaka sahabe gibi olurduk, dolayısıyla yaşadığımız devirde sahabe gibi bir devrin yaşanması gerekirdi; çünkü sahabeler hayatı Allah’ın kelamını ve kendilerini doğru okudukları için saadet devrini yaşamışlardır.
Evet, Allah ayet-i kerimede; “Allah, kuluna kâfi değil midir”76 buyurmuştu. O halde bizim de “acaba rabbimizi kâfi olarak, yeterli olarak kabul ediyor muyuz! Rabbimize yeteri kadar güveniyor, kendimizi yeteri kadar rabbimize teslim edebiliyor muyuz; yani Allah’ın El Kâfi ismine iman ediyor muyuz” diye kendimize sormamız gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’ın 99 ismi olduğunu söylemiştir.77 Öyleyse Allah’ın bir ismine dahi iman etmezsek imanımızın 99 parçasından bir tanesi eksik olur. Allah’ın 20 tane ismine iman etmezsek bu defa imanımızın 99 parçasından 20 tanesi eksik olmuş olur. Böyle eksik bir iman da iman olmaz; çünkü Allah’ın bir ismine iman etmeyince o ismin yerine mutlaka başka bir şey koymak zorunda kalırız. Biz gönlümüze Allah’ın ismini koymadığımızda bu defa o ismin yerini şeytan doldurur, nefis doldurur. Mesela; kul, Allah’ı kendisine kâfi görmeyince ya nefsini Allah’ın Kâfi isminin yerine koyup “ben kendime yeterim” der ya da başkalarını Kâfi isminin yerine koyup “falancalar bana yeterdir” der. Hâlbuki rahman olarak, rabb olarak, rezzak olarak, kerim olarak kısacası hangi konuda olursa olsun Allah bütün isimlerinde kuluna kâfidir.
Evet, hep beraber Allah’ın El Kâfi ismini anlamaya çalışıyoruz. Şimdi de Allah’ın Kâfi isminin geçtiği ayetleri okuyalım. Öyle ki rabbimizi onun kendini tanıttığı gibi tanıyabilelim inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
E leysallâhu bi kâfin abdehu: “Allah, kuluna kâfi değil midir?” Ve yuhavvifûneke billezîne min dûnihî: “(Bak onlar) Seni ondan başkasıyla korkutmaya çalışıyorlar.” Allah’ın berisinde ilahlar, putlar edinerek seni bir de onlarla korkutmaya çalışıyorlar. Ve men yudlilillâh: “Allah kimi delalette bırakırsa.” Her kim ki Allah’tan dönerse. Fe mâ lehu min hâdin:78 “Onun için hidayetçi bulunmaz.” Onun için hidayetçi bulamazsın. Allah’ı kendisine kâfi olarak görmeyenler başka şeylerden, başka ilahlardan korkar. Böyleleri delalette kalmıştır. Allah’ı kendilerine kâfi olarak kabul etmedikleri için de onlara bir hidayetçi bulamazsın, hiç kimse onları hidayete erdiremez.
Kul kendine kâfi değildir; ama Allah, kuluna kâfidir. Kul, Allah ile beraber olursa Allah ona kâfi olur, o da Allah’ın Kâfi isminin tecellisine mazhar olmuş olur.
Allah, kuluna sorumluluk yüklemiştir. Bu yüzden kulda mutlaka Kâfi isminin tecelli etmesi gerekir, etmezse kulluğu eksik olur.
Nasıl?
Allah ayet-i kerimede; “hiçbir nebi, hiçbir resul yoktur ki biz onu kavmine gönderdiğimizde ona ‘Allah’tan başka ilah yoktur (Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın) ve sadece Allah’a âbd olun’ diye vahyetmemiş olalım”79 buyurur. Allah bütün nebilere, resullere bunu vahyettiğini söyledi. Bu nedenle kulun önce Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmaması gerekir.
“Ben Allah’a inanıyorum” demekle iman olmaz. İman; Allah’ı her şeyden, canından da çok sevmektir. Bunu Allah söylüyor. Allah’ı gerçekten her şeyden çok seviyorsak o halde onu isimleriyle, El Esmau’l Husna’sıyla sevmemiz gerekir. Allah’ın kaç tane ismini biliyor ve kaç tanesine iman etmişsek Allah’ı o kadar sevebilir, Allah’a şirk koşmaktan o kadar kurtulabiliriz.
Allah, kuluna sorumluluk yüklemiştir. Bu sorumluk Allah’ın, kulunu kendisine âbd olsun diye yaratmasıdır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; Ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya’budûn:80 “Ben cinleri ve insanları sadece (yalnız) bana âbd olsunlar diye yarattım” buyurmuştur. O halde kul önce Allah’a karşı sorumludur, dolayısıyla önce Allah’a karşı sorumluluğunu yerine getirip Allah’a âbd olmalı, Allah’ı her şeyden çok sevip onun rızası, dostluğu, cemali peşinde koşmalı ve Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmamalıdır.
Allah, kuluna bundan başka sorumluluklar da yüklemiştir. Mesela; kul önce kendisine karşı sorumludur; yani kulun Allah ile beraber Hz. İnsan olarak kendine kâfi olması, yeterli olması gerekir; yani kendini cehennemden, Allah’ın azabından, gazabından kurtarıp Allah’ın rahmetinin içine girmesi, Allah’a dost olmak için çabasını, gayretini sarf edip Hz. İnsan olması ve Allah’a dost olması gerekir. Bu, kulun kendisine karşı olan sorumluluğudur.
Bir de kulun annesine, babasına karşı sorumluluğu vardır. Kulun anne babasına Allah’ın emrettiği gibi muamele edip kâfi derecede, yeterli derecede evlatlığını yapması gerekir. Aynı şekilde kul eşine karşı sorumludur ve eşine karşı kâfi derecede eş olma vazifesini yerine getirmelidir. Evladına karşı anne, baba olarak sorumludur ve evlatlarına karşı annelik, babalık sorumluluğunu kâfi olarak yerine getirmelidir. Bütün bunların hepsi Allah’ın Kâfi isminin tecellisiyle mümkündür. Bu yüzden insan, Allah’ın Kâfi isminin tecellisiyle yeterli bir kul, yeterli bir ana, yeterli bir baba, yeterli bir eş, yeterli bir evlat ve yeterli bir komşu olur.
Nereden bakarsak bakalım kulun bütün varlığa karşı sorumluluğu vardır. Kulun bu sorumluluğu yerine getirebilmesi için de kâfi derecede Allah’ın güzelliğiyle güzelleşmiş olması; yani Allah’ın isimlerinin üzerinde tecelli etmiş olması gerekir. Bunun başlangıç noktası muttaki olmak, bu sorumluluğu kabul etmektir. Kul, Allah’a karşı sorumluluğunu kabul ettiğinde manevi olarak vazifesini yerine getirmeye çalışır, çabasını, gayretini sarf eder ve kazanmaya başlar; çünkü Allah bunu ona ihsan eder. Kul böyle yaparsa Allah’a kâfi derecede, yeterli derecede bir âbd, bir kul olmuş olur.
Evet, Allah’ın Kâfi ismiyle ilgili ayetleri okumaya devam edelim.
Vallâhu a’lemu bi a’dâikum ve kefâ billâhi veliyyâ: “Allah sizin düşmanlarınızı bilir. Veli olarak (dost olarak) Allah kâfidir (yeterlidir).” Yani düşmanlarınızdan korkmayın, endişe etmeyin. Allah ile beraber olursanız Allah size kâfidir. Bütün dünya düşmanınız olsa bile Allah sizin velinizse, dostunuzsa o halde Allah size yeterlidir.
Zaten öyle de olmuştur. Allah bir peygamber gönderdiğinde bütün insanlar ona karşı durmuştur; ama peygamber, Allah’a davet etmeye başladığında hiç kimse ona karşı bir şey yapamamış sonuçta peygamber galip gelmiştir; çünkü Allah onun velisidir, dostudur. Ve kefâ billâhi nasîrâ:81 “Yardım eden olarak da Allah yeter.” Allah sana yardım etti mi o sana yeterdir, kâfidir.
Allah, kullarını kendisine güvenmeye davet ediyor ve “eğer benim kulum olduğunu kabul ediyorsan bana güven. Ben sana yeterim, ben sana kâfiyim, hem dost olarak hem de yardım eden olarak sana bu yardımı yaparım, sen yeter ki iman et ve bana âbd olmayı kabul et” buyuruyor.
Zâlikel fadlu minallâh: “Bu, Allah’tan bir lütuftur.” Bu, Allah’ın lütfudur. Ve kefâ billâhi alîmâ:82 “Bilen olarak (âlim olarak) Allah yeter.” Yani Allah sana hangi ikramı yapmışsa sen de o ikramla insanlara ikram et, iyilik yap, fazilette, lütufta bulun. İsterse hiç kimse senin iyilik yaptığını bilmesin, anlamasın. Âlim olarak, bilen olarak Allah sana kâfidir. Allah biliyor ya yeterdir, başka hiç kimse yaptığın yardımı bilmese de olur. İnsanlar senin yaptığın iyiliğin kıymetini, değerini bilmese, nankörlük yapsa da Allah iyiliğinin karşılığını sana mutlaka ikram eder ve seni faziletli kılar. Bu yüzden yaptığın iyiliği başkaları bilsin diye endişe etme, Allah’ın bilmesi sana kâfi olsun. Allah, âlim olarak sana kâfidir.
Ve lillâhi mâ fîs semâvâti ve mâ fil ard: “Göklerde, yerde (ikisi arasında) her ne varsa hepsi Allah’a aittir.” Ve kefâ billâhi vekîlâ:83 “Vekil olarak Allah kâfidir.” Yani sen kendine Allah’ı vekil edin, Allah senin vekilin olsun. Vekâletini Allah’a ver, böylelikle vekil olarak Allah sana kâfi olsun; çünkü göklerde ve yerde her ne varsa hepsi onundur, ona aittir. Allah’ı kendine vekil edinir, vekil olarak onu yeterli, kâfi görürsen endişe etme; çünkü gökte ve yerde olanlar da, dünya da, ahiret de ona ait olduğu için Allah sana dünyayı da, ahireti de verir, yeter ki sen vekil olarak Allah’ı kâfi gör.
Ve kezâlike cealnâ li kulli nebiyyin aduvven minel mucrimîn: “Bu böyledir. Biz her peygamber için mücrimlerden düşman kıldık.” Biz bir peygamber gönderdiğimizde mücrimler, Allah’a karşı suç işleyenler ona düşmanlık yapar. Cürüm işleyenler peygamberlerin düşmanlarıdır. Ve kefâ bi rabbike hâdiyen ve nasîrâ:84 “Senin rabbin hidayete erdiren ve yardımcı olarak kâfidir.” Biz onları hidayetçi kılmışız. Hidayeti veren, yolu gösteren ve yardım eden Allah’tır. Allah kendi yolunu gösterenlere yardım eder ve onlarla yolunu gösterir. Onların karşısında duranlar da mücrimlerdir, cürüm işleyenlerdir; yani, Allah’a karşı suçlu olanlardır.
Ve tevekkel alâllâh: “Ve Allah’a tevekkül et.” Ve kefâ billâhi vekîlâ:85 “Ve vekil olarak Allah yeter.”
Ve tevekkel alâl hayy: “Hayy olan Allah’a tevekkül et.” Hayy olan, diri olan, dirilten Allah’a tevekkül et. Ellezî lâ yemût: “O ki ölmez.” Tevekkül ettiğin kim olursa olsun mutlaka ölümlüdür; ama Allah hayydır ve ölmeyendir. Bu yüzden ölmeyen Allah’a tevekkül et. Ve sebbih bi hamdihî: “Onu hamd ile tesbih et.” Onun yolunda hamd ile yürü, hayatı onun emrettiği gibi, sevdiği gibi sür, onu hamd ederek, överek yaşa. Ve kefâ bihî bi zunûbi ibâdihî habîrâ:86 “Onun, kullarının günahlarından haberdar olması yeterlidir.” Evet, Allah herkesin günahından haberdardır ve bundan haberdar olması yeterlidir, kâfidir.
Allah hangi yanlışı yaptığımızı, hangi günahı işlediğimizi bilir. Başkasının günahımızı, yanlışımızı görüp görmediğine bakmayalım. Allah’ın yanlışımızdan haberdar olması bizim için yeterli olmalıdır. Allah görüyor ya, biliyor ya ona bakalım ve onun hesabını yapalım.
Allah bu hitabı iblise yapıyor. İnne ibâdî leyse leke aleyhim sultân: “Muhakkak ki senin kullarım üzerinde hiçbir gücün (kuvvetin, saltanatın, yetkin) yoktur.” Ve kefâ bi rabbike vekîlâ:87 “Vekil olarak rabbin yeter.” Bir kul, rabbini vekil olarak kâfi görüp “benim vekilim Allah’tır” derse şeytan ona hiçbir şekilde zarar veremez, onu etkileyemez; çünkü o, Allah’a güvenmiştir.
Allah böyle buyurduğu halde genel itibariyle Müslümanların durumuna baktığımızda şeytandan korkmak bir hastalık olmuş! Mü’minler şeytandan ve şeytanın soyundan korkuyorlar, hatta bu yüzden isimlerini anmaktan bile çekinip cin yerine “üç harfliler” diyorlar! Bunun şirk olduğunu bilmemiz gerekir. Böylelerine “sen, rabbine asi olmuş, rabbine itaat etmemiş birinden nasıl korkarsın! Allah tekrar tekrar; ‘şeytanın sizin üzerinizde hiçbir etkisi, hiçbir saltanatı yoktur’88 demedi mi! Hal böyleyken şeytandan ve ona uyanlardan nasıl korkarsın, sen ayetlere iman etmedin mi” dememiz gerekir.
Şeytanın üzerinde bir saltanatının, gücünün olduğu, etkileyebildiği, rahatsız edebildiği biri Allah’a iman edememiş, âbd olamamış demektir; çünkü Allah “onun bir gücü yoktur” buyurduğu halde o kişi ısrarla şeytanın gücünün olduğunu söylemiş, dolayısıyla böyle söyleyerek şeytana bu gücü kendisi vermiştir. Böyle yapanlar bir de şeytanın kendilerini etkilememesi için “haydi muska yapalım, hocaya gidelim, büyü yapalım” derler. Bu tavır mü’mine yakışan bir tavır değildir.
Allah şeytan için “kullarım üzerinde senin hiçbir etkin, saltanatın, gücün yoktur, vekil olarak rabbin yeter” buyurduysa o halde Allah’ı kendine rab olarak kabul etmişsen hiçbir şeyden korkmaman, endişe etmemen gerekir; çünkü Allah senin vekilindir, Allah sana kâfidir, sana yeterdir. Bunu Allah söylüyor.
Kul: “De ki.” Kefâ billâhi şehîden beynî ve beynekum: “Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah kâfidir (yeterlidir).” Yani ister zahiri ister manevi hangi konuda olursa olsun anlaşmazlığa düştüğünde şahit olarak Allah sana yeter. Allah kimin haklı, kimin haksız olduğunu, işin doğrusunun ne olduğunu biliyor ya başkaları seni yanlış da anlasa, suçlu olarak da görse Allah şahit olarak sana kâfidir. İnnehu kâne bi ibâdihî habîran basîrâ:89 “O, kullarından haberdardır ve kullarını görür.” “Sen hesabını kullara göre değil bana göre yap. Bunun için de endişe etme. Şahit olarak, bilen olarak, gören olarak, vekil olarak ben sana yeterim. Sen güzel yap, doğru yap, benim bilmem senin için yeterli olsun. Sen benim katımda haklı ol yeterdir, artık kimin seni nasıl bildiği önemli değildir. Merak etme, yardım eden olarak, dost olarak ben sana yeterim” buyurdu Allah.
Allah böyle iman etmemizi söyledi. Bu, Allah’ın Kâfi ismine imandır. Böyle olmadığımız takdirde Allah’ın Kâfi ismine iman etmiş olmayız. Bunun aksi bir halimiz varsa bilelim ki Allah’ı kâfi olarak, yeterli olarak görmemişiz demektir.
Lâkinillâhu yeşhedu bi mâ enzele ileyke enzelehu bi ilmihî: “Allah, sana indirdiğiyle şahitlik ediyor ki onu kendi ilmiyle indirmiştir.” Başkaları Kur’an’ı Allah’ın indirdiğine ister iman etsin, ister etmesin, bu Kur’an, bu vahiy Allah’ın ilmiyle indirdiğidir. Vel melâiketu yeşhedûn: “Melekler de buna şahitlik yapar.” Onlar da Allah’ın bu vahyi ilmiyle indirdiğine şahittir. Ve kefâ billâhi şehîdâ:90 “Şahit olarak Allah yeter.”
Allah kendi vahyine, indirdiği Kur’an’ın kendi vahyi olduğuna dair şahitlik ediyor. Aynı şekil de melekler de Kur’an’ı Allah’ın indirdiğine şahitlik yapıyor. Bu yüzden Kur’an’ın Allah’ın kelamı olduğuna başkaları şahitlik etmese de Allah’ın şahitliği yeterlidir.
Huvellezî ersele resûlehu bil hudâ: “Resulünü hidayetle gönderen odur.” Ve dînil hakk: “Dinini hak ile (gönderen odur).” Li yuzhirahu alâd dîni kullih: “(Kendi) Dinini bütün dinlere üstün kılmak için (resulünü hidayetle gönderen odur).” Ve kefâ billâhi şehîdâ:91 “Şahit olarak Allah yeter.”
Kur’an’da din, insanın hayat tarzı demektir. Kim hayatını nasıl yaşıyorsa onun dini odur. Allah böyle buyurmuştur.92 Mesela; herhangi bir memleketteki insanlar hangi kanuna göre hayatlarını yaşıyorlarsa dinleri yaşadıkları o kanun olmuştur. Birey olarak da kim hayatını nasıl yaşıyorsa yaşadığı o hayat tarzı onun dini demektir. Bu yüzden biri istediği kadar “benim dinim İslam’dır” desin eğer hayatını Allah’ın kitabına, vahyine, peygambere göre yaşamıyorsa dini İslam değildir, İslam olmaz; çünkü din hayat tarzıdır, yaşama biçimidir. Bu yüzden dini İslam olsaydı o zaman mutlaka İslam’a göre yaşardı. Onunsa yaşama biçimi İslam olmamıştır.
Kim hayatını Allah’ın indirdiği vahiyle, peygamberiyle yaşarsa; yani peygamberinin yaşadığı gibi yaşamaya çalışırsa üstün olur, Allah onu üstün kılar, üstünlüğüne şahitlik yapar. Şahit olarak da Allah yeter. Bundan dolayı Allah ayet-i kerimede “(de ki onlara) gerçekten iman etmişseniz üstün sizsiniz”93 buyurmuştur. Bu yüzden iman edenler üstündür, her halükârda kazanmıştır.
Unzur keyfe yefterûne alâllâhil kezib: “Bak (bir nazar et) onlara ki onlar nasıl da (Allah’a) iftira atıp Allah’a karşı yalan uyduruyorlar.” Ve kefâ bihî ismen mubînâ:94 “(Kim Allah’a iftira atar, ona karşı yalan uydurursa) Apaçık olan günah onlara yeter.” Allah’a iftira atıp yalan uydurması onun Allah’ın gazabına uğramasın, lanetlenmesi ve cehenneme gitmesi için yeterlidir.
Peki, Allah’a karşı nasıl yalan uydurulur?
Biri Allah’ın söylemediği bir şey için “bunu Allah söylemiş” deyip Allah’ın dininde olmayan bir şeyi sanki dinde varmış gibi takdim ederse Allah’a iftira atmış ve ona karşı yalan uydurmuş olur. Allah da ona günah olarak bunun yeterli olduğunu söyledi. Örnek vermek gerekirse; biri dilini evirip çevirip “şu helaldir, bu haramdır” diyorsa ama bu söylediğini Allah’ın kitabına göre söylemiyorsa o zaman dinini kendisi uydurduğu için Allah’a iftira atmış olur.
Fe minhum men âmene bihî: “Onlardan bir kısmı ona iman eder.” Ve minhum men sadde anhu: “Onlardan bir kısmı da ondan yüz çevirir (sırtını ona döner).” Onlardan bir kısmı Allah’ın vahyine iman eder, bir kısmı da sırtını çevirir, yüz çevirir. Ve kefâ bi cehenneme saîrâ:95 “Cehennem alevi onlar için yeterlidir (kâfidir).” Allah’ın ayetine sırtını dönüp yüz çevirenler için; yani, Allah’ın ayetlerini anlamazlıktan gelip ciddiye almayanlar için cehennem alevi yeterlidir. Böylelerine başka ceza vermeye gerek yoktur. Dünyada onlara azap etmem gerekmez, cehennem onlar için yeterlidir, buyurdu Allah.
Ayetlerden yüz çevirmek; yanlış yapmak ve günah işlemek demek değildir. Allah’ın ayetlerini ciddiye almamak demektir. Burayı doğru anlamak gerekir.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
İçki içip “benim bu yaptığım doğru değildir. İçki günahtır, ben içki içerek yanlış yapıyorum, inşallah kendimi bu günahtan kurtarırım” diyen ve içki içmeyi başkasına tavsiye etmeyen biri Allah’ın ayetlerinden yüz çevirmemiş, ayetlere sırtını dönmemiş, sadece günah işlemiştir; ama içki içmediği halde “içki içmek o kadar önemli bir mesele değil, biraz içsen bir şey olmaz” diyen biri Allah’ın ayetlerine sırt çevirmiş, yüz çevirmiştir; çünkü Allah’ın ayetlerini ciddiye almamış, aksine hafife almıştır. İşte, cehennem ona yeterlidir. Her ne kadar içki içme fiili işlememiş olsa bile ayetlere ters bir şeyi savunduğu için Allah’ın ayetine yüz çevirmiş olur. Aynı şekilde içki içip üstüne günahını savunanlar yine ayetlerden yüz çevirmiştir; çünkü böyle yapınca “Allah bilmiyor, ben Allah’tan daha iyi biliyorum” demiş olur.
Mâ esâbeke min haseneh: “Güzellikten her ne ki sana isabet ederse (yetişirse, ulaşırsa).” Fe minallâh: “O, Allah’tandır.” Güzellikten sana ne gelirse gelsin bil ki o, Allah’tandır. Ve mâ esâbeke min seyyieh: “Kötülükten de her ne ki sana ulaşırsa (isabet ederse).” Fe min nefsike: “(O da) Senin kendi nefsindendir.” Allah şimdi okuyacağımız hitabı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yapıyor. Ve erselnâke lin nâsi resûlâ: “Seni bütün insanlara resul olarak gönderdik.” Ve kefâ billâhi şehîdâ:96 “Şahit olarak Allah yeter.” Allah’ın resulü olduğuna dair şahit olarak Allah yeterdir.
Demek ki güzellikten yana bize ne gelirse gelsin “rabbim bana bunları ihsan etti, ikram etti” dememiz, kötülükten isabet edenler için de “bunlar kendi nefsimden dolayı oldu” dememiz gerekir. Eğer böyle demez tam tersine bize gelen kötülükler için “bunu Allah yaptı” dersek o zaman Allah’a iftira atmış oluruz.
Bir sıkıntıyla karşılaştığımızda bilelim ki nefsimizde bir yanlışlık, bir terslik vardır ve Allah o musibetle nefsimizdeki yanlışı düzeltmeyi dilemiştir. Bu, onun rahmetidir, ikramıdır; çünkü o zul celali vel ikramdır. Allah’ın Celal ismi tecelli edince sıkıntı gelir, peşinden de onun ikramı gelir. Bu sıkıntı sana ikram etmek için gelmiştir; ama yine de geliş sebebi senin nefsinden dolayıdır; yani nefsin bundan başka bir şeyle terbiye olmuyor demektir.
Bununla ilgili olarak şöyle bir düşünelim.
Hepimiz haberlerde görüyoruz. Dünyanın dört bir yanındaki Müslüman memleketlerde açlık, zulüm, sıkıntı, bela, musibet vardır. Bunun mutlaka bir sebebi olmalıdır. Az önce okuduğumuz ayette Allah “size gelen kötülükler kendi nefsinizdendir” buyurdu. O halde Allah’a göre bu Müslümanların kendi nefislerinden dolayıdır. Bunu Allah söylüyor.
Peki, Müslüman memlekette sorun olmasının sebebi nedir?
Bunun sebebi kardeş olamamalarıdır. Üstelik imani konuda da değil ameli konuda kardeş olamamış, birbirlerine düşmüşler. Bazıları “senin mezhebin şudur” deyip kardeşleriyle savaşıyor. Ötekiler de “siz şöyle yapıyorsunuz” deyip diğer kardeşleriyle savaşıyor! Hâlbuki siz kardeşsiniz kardeş! Rabbiniz bir, peygamberiniz bir, kitabınız bir, kıbleniz bir! Hal böyleyken nasıl böyle basit şeyleri ortaya koyup aranızda ayrılık sebebi yapıyor, sonra da birbirinize düşman oluyorsunuz. Allah bu durumda belanızı verir. Allah belanızı verirse sizi kim kurtarabilir!
Ümmetin, içine düştüğü bu kargaşadan kurtulmasının tek bir çaresi vardır. O da zulüm görenlerin hep beraber Allah’a dönüp “ya rabbi! Biz yanlış yaptık; ama yanlışımızı fark ettik ve tövbe ediyoruz” demesidir. Böyle yaparlarsa düştükleri sıkıntı her ne olursa olsun ondan kurtulurlar. Yağmur yağmıyorsa yağmur yağar ve memleketlerine bolluk, bereket gelir ya da bela, musibet yaşıyorlarsa Allah o belayı, musibeti kaldırıp rahmetini indirir, dolayısıyla oraya huzur gelir. Tabi, bunun için oradaki herkesin yanlışına tövbe etmesi gerekir. Yoksa “haydi, gidip onlara yardım edelim, onlara ekmek taşıyalım” demekle memleketlerine huzur gelmez; çünkü bu iş, ekmekle olacak şey değildir. Onlara önce iman taşımamız gerekir! Allah az önce okuduğumuz ayette; “göklerde, yerlerde, ikisinin arasında her ne varsa hepsi Allah’ındır”97 buyurmadı mı! Hem Allah’ın mülkünde yaşıyorsun hem de Allah’ı dinlemiyor, vahyinden yüz çeviriyor, kelamına, sözüne itiraz ediyorsun. Bu durumda Allah senden rahmetini çekmez mi? -Elbette ki çeker. Allah, rahmetini çekti mi de geriye gazap kalır; yani Allah böyle olanlara gazabını indirir.
Rabbimize dönersek Allah bize rahmetini indirir, dolayısıyla gazap, sıkıntı, açlık, savaş, zulüm biter yoksa bitmez. Bütün bu sıkıntılar, zulümler bizim kendi ellerimizle yaptıklarımızdan dolayıdır; yani kendi nefsimizdendir. Buna iman etmemiz gerekir, yoksa Allah’ın ayetlerine iman etmiş olmayız.
“Sana güzellikten ne gelirse Allah’tan, kötülükten ne gelirse de kendi nefsindendir. Biz seni bütün insanlara resul olarak gönderdik, şahit olarak Allah buna yeter” ayetinde Allah önce iyiliği sonra kötülüğü zikretmiş, peşinden de seni insanlara resul olarak gönderdiğimize şahit olarak Allah yeter buyurmuşsa o halde Allah’ın resulüyle beraber gönderdiklerini anlamamız ve iman etmemiz gerekir.
Rabbimizi, kendimizi ve hayatı, Allah’ın vahyinden tanımamız lazım. Yoksa iyiliğin ve kötülüğün nerden geldiğini anlayamayız. Zaten bunu anlayamadığımız için güzel bir şey olduğunda ve başımıza bir nimet, bir güzellik geldiğinde “ben akıllılık yaptım, bilgiliydim, çalıştığım için kazandım” ya da “falanca bana yardım ettiği için kazandım” diyoruz. Böyle olunca da “Allah dilemeseydi olmazdı” demediğimiz ve bize gelen güzellikleri Allah’a bağlamadığımız için kendimizi veya başkalarını Allah’a şirk koşuyoruz ve bunun farkında bile değiliz.
Aynı şekilde başımıza bir kötülük geldiğinde kendi nefsimizi kınayıp “ben nerede yanlış yaptım” dememiz gerekirken “falanca yanlış yaptı ondan böyle oldu, falanca böyle kötülük yaptı, şöyle hile yaptı bu yüzden olmadı” diyor ve başkalarını suçluyoruz. Ya da “ben ne günah işledim ki bana bunu yaptın” deyip direkt olarak Allah’ı suçluyor, tekrardan şirke düşüyoruz. İşte, bunun sebebi; hayatı, rabbimizin okuttuğu gibi okumamamız, öğrettiği gibi öğrenmememizdir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ayağınız taşa değdiğinde ‘ben nerde yanlış yaptım’ deyip bunun hikmetini, sebebini düşünün” buyurmuştur. Evet, başımıza bir sıkıntı, bir musibet gelmişse o mutlaka kendi elimizle yaptıklarımızdan dolayıdır. Tabi ki iş bu kadarla sınırlı değildir. Bir de bunun başka bir boyutu vardır.
Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz başka bir hadisinde “en büyük musibet, bela peygamberlere sonra da onlara yakın olanlara gelir”98 buyurmuştur. Eğer musibetler insanın kendi eliyle yaptıklarından dolayıysa o zaman peygamberler bu sıkıntıları kendi hataları yüzünden mi çekmiştir! Burayı mutlaka doğru anlamalıyız.
Bu hadisi nasıl anlamamız gerekir?
Allah her bir kula onun gücüne, duasına göre muamele eder. Bir kul “ya rabbi! Ben sana dost olmak istiyorum” derse Allah’ın muamelesi de onun bu duasına göre olur. En yüksek makama erenler Allah’ın nebileri ve resulleridir, dolayısıyla en büyük sıkıntıyı da onlar çeker. Bu yüzden nebilerin ve resullerin çektiği sıkıntı günahlarından veya yanlışlarından dolayı değil nefislerinden dolayıdır; yani en yüksek makama çıkabilmeleri için musibet yaşamaları ve bela çekmeleri gerekir ki Allah’a olan sadakatlerini, imanlarını ispatlayabilsinler.
Hz. İbrahim (a.s.) ateşe atılırken Hasbunallahu ve ni’mel vekil: “Vekil olarak Allah bana yeter, o ne güzel vekildir” buyurmuştur. Hatta ateşe atıldığı sırada daha havadayken Hz. Cebrail (a.s.) üç sefer gelip ona “benden bir şey yapmamı istiyor musun” diye sorunca “hayır, rabbim bana yeter. O beni görüyor, biliyor. Onun gücü her şeye yeter. O nasıl biliyorsa öyle yapsın, ben onun kuluyum” demiştir; çünkü Allah’a iman etmiş ve Allah’ı kendisine vekil olarak kabul etmiştir. Aynı şekilde evladı olan Hz. İsmail (a.s.)’ı Allah emredince gözünü kırpmadan Allah’a kurban etmeye götürmüştür.
Allah ayet-i kerimede “biz, İbrahim’i birtakım kelimelerle (ağır imtihanlarla) imtihana tabi tuttuk. O, hepsinin gereğini yerine getirince biz de ona ‘seni insanlara imam kılacağız’ dedik”99 buyurur. Bunu Allah söylüyor. Hz. İbrahim’in insanlara imam olabilmesi, önder olabilmesi için Allah’ın onu tabi tuttuğu imtihanlardan geçmesi gerekiyordu. Bu kadar imtihanı bu yüzden yaşamıştı. Zaten Hz. İbrahim (a.s.) denince aklımıza ilk gelen de yaşadığı bu büyük imtihanlardır. Bu imtihanlarla Allah onun şanını yüceltmiştir. Böyle olduğu için hepimiz Hz. İbrahim’i övüyoruz. Kıyamete kadar gelenler de Hz. İbrahim (a.s.)’ı övmeye devam edecek.
Hz. İbrahim (a.s.) ateşe atılınca “hasbunallahu ve ni’mel vekil” diyerek rabbine tevekkül edip güvendi. Allah ona emredince canından çok sevdiği evladını kurban etmeyi kabul etti. Bunlar basit imtihanlar değildir. Allah sırf o büyük olsun, kemale ersin ve imanını, sadakatini kendi kendisine ispatlasın diye bu şekilde onu imtihan etmiştir; yani Hz. İbrahim Allah’a olan imanını, sadakatini aslında kendine ispatlamıştır.
Bu yüzden biri musibetler, belalar yaşadığında Allah’ın onu büyük yapmayı, yüceltmeyi dilediğini bilmesi gerekir. Allah gönderdiği o musibetlerle onu kâmil insan, Hz. İnsan yapacak. Tabi ki Allah’a göre anlarsa böyledir. Yoksa şeytana, nefsine, dünyaya göre anlarsa belaya, sıkıntıya düşen birini gördüğünde “Allah bunun belasını vermiş” der. Hâşâ, bu yanlış bir bakıştır. Allah’ın, kuluna bu muameleyi neden yaptığını hiç kimse bilemez. Böyle düşünmeyenler kardeşi hakkında su-i zanda bulunmuş olur.
Evet, bunları rabbimizin muamelesini doğru anlayalım ve hayata karşı bakışımızı Allah’a göre ayarlayalım diye anlatıyorum. Bu yüzden rabbimizi ayetlerinden ve ayetlerinde beyan ettiği isimlerinden tanımaya, anlamaya çalışıyoruz; çünkü böyle yapmazsak rabbimizi doğru tanımış, doğru anlamış olmayız, böylelikle rabbimize karşı su-i zanda bulunur ve sanki Allah bize şer yaşatıyormuş gibi zannederiz. Bu da Allah’a iman olmaz.
Allah’ın El Kâfi ismiyle ilgili ayetleri öğrenmeye çalışıyorduk, devam edelim.
Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimize’dir. Ve yekûlullezîne keferû leste murselâ: “O kâfirler diyorlar ki: Sen gönderilmiş resul değilsin.” Kul kefâ billâhi şehîden beynî ve beynekum: “(Onlara) De ki: Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter.” Allah, benim Allah’ın resulü olduğuma şahitlik yapıyor. Siz ister kabul edin, ister kabul etmeyin. Şahit olarak Allah kâfidir, yeterlidir. Ve men indehu ilmul kitâb:100 “Bir de yanında kitaptan ilim bulunan kimse (şahittir).” Allah ve yanında kitaptan ilim bulunanlar senin Allah’ın resulü olduğuna şahittir.
Allah’ın kendisine kitaptan ilim verdikleri Yahudiler ve Hristiyanlardır. Onların âlimleri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Allah’ın resulü olduğunu kendi kitaplarından biliyorlardı. Hal böyleyken Yahudiler veya Hristiyanlar sana “sen Allah’ın resulü değilsin” diyorlarsa kendi kitaplarına iman etmemişlerdir.
Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Em yekûlûnefterâh: “(Onlar senin için) Yoksa Allah’a iftira mı ediyor, diyorlar.” Yani “yoksa getirdiği Allah’ın vahyi değil mi” diyorlar! Kul inifteraytuhu fe lâ temlikûne lî minallahi şey’â: “De ki: Ben ona (Allah’a) iftira ediyorsam Allah’tan bana gelecek hiçbir şeyi savamazsınız.” Huve a’lemu bi mâ tufîdûne fîh: “O (Allah) sizin neden böyle yaygara kopardığınızı en iyi bilendir.” Onlar sadece yaygara koparıyor, gürültü yapıyorlar. Kefâ bihî şehîden beynî ve beynekum: “(De ki onlara) Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter.” Ve huvel gafûrur rahîm:101 “Bununla beraber o ğafur ve rahimdir.” Yani buna tövbe edip istiğfar edin ki Allah size rahmetiyle muamele etsin ve sizi mağfiret etsin.
Ve lâ tutiıl kâfirîne vel munâfikîn: “Kâfirlere ve münafıklara itaat etme (onlara uyma, tabi olma).” Veda’ ezâhum: “Onların (sana) eziyet etmelerini de bırak (aldırış etme).” Ve tevekkel alâllâh: “(Sen) Allah’a tevekkül et.” Ve kefâ billâhi vekîlâ:102 “Vekil olarak Allah sana kâfidir.”
Ellezîne yubelligûne risâlâtillâh: “O kimseler ki Allah’ın risaletini (vahyini, ayetlerini) tebliğ ederler.” Ve yahşevnehu: “Ve ona (Allah’a) karşı haşyet (huşu) içindedirler.” Yani Allah’ın azametini bilirler ve Allah’ın azametinden dolayı tüyleri ürperir. Ve lâ yahşevne ehaden illâllâh: “Allah’tan başka hiç kimseden haşyet duymazlar.” Ve kefâ billâhi hasîbâ:103 “Hesap görücü olarak da Allah kâfidir (yeterlidir).”
Allah’ın bu ayette bahsettiği kullar ne nebi ne de resuldür. Allah bu ayette mü’minleri anlatmıştır. O kimseler ki Allah’ın risaletini tebliğ ederler ve Allah’tan haşyet duyarlar, ondan başka hiç kimseden haşyet duymazlar; çünkü Allah’ın vahyini taşırlarsa Allah’ın onlarla beraber olacağına ve Allah’ın onlara yardım edeceğine iman etmişler. Onlar Allah’ın yükünü taşıyor! Allah böylesine değerli bir yükü taşıyanları mutlaka korur, muhafaza eder. Allah onlara yeterdir. Onlar bu vazifeyi yaparken hiç kimseden de haşyet duymazlar.
Allah’tan haşyet duyanlar Allah’ın vahyini taşırken Allah’tan başkasından asla haşyet duymaz.
Allah Kıyamet günü herkesin kitabını eline verir ve buyurur ki: Ikra’ kitâbeke: “Kitabını oku!” Kefâ bi nefsikel yevme aleyke hasîbâ:104 “Bugün hesap görücü olarak sen kendi kendine yetersin.” Kendi hesabını kendin gör, al bu senin kitabındır, kendi kitabını oku. Ben senin hesabını görmüyorum, sen bugün hesap görücü olarak kendi kendine kâfisin, yeterlisin. Bu yüzden kendi hesabını kendin ver. Demek ki kul Kıyamet günü kendi nefsine hesap görücü olarak kâfi oluyor, yeterli oluyormuş!
“Kıyamet günü terazileri koyarız. O zaman hiç kimseye hiçbir şeyle zulmedilmez ve yapılan amel hardal tanesi kadar da olsa onu getiririz” buyurdu Allah. Ayetin sonunda Ve kefâ binâ hâsibîn:105 “Hesap görücü olarak biz yeteriz” buyurdu Allah.
Hendek Savaşı’nda mü’minler savaşmadan Allah onların yerine inkâr edenleri mağlup etmiş, böylelikle Müslümanlar zafer kazanmıştır. Allah, Hendek Savaşı’ndaki bu durumu beyan ederken ayet-i kerimede “Allah bunun için mü’minlere kâfidir”106 buyurmuştur. Yani Allah gerektiğinde farklı bir muameleyle mü’minlerin düşmanlarını mağlup eder; çünkü Allah buna kâfidir.
Ve kem ehleknâ minel kurûni min ba’di nûh: “Biz Nuh’tan sonra nice beldeleri helak ettik.” Ve kefâ bi rabbike bi zunûbi ibâdihî habîran basîrâ:107 “Ve senin rabbin, kullarının günahlarını gören olarak, haberdar olarak yeterlidir.” Allah, kullarının günahını görendir ve günahından haberdardır. Bu yüzden ayet “biz onların neler yaptığını görüyor, biliyorduk, her şeyden de haberdardık, bundan dolayı Nuh’tan sonra nice nesilleri helak ettik” manasına gelir.
Mesele; yanlışı veya doğruyu kendimize göre değil Allah’a göre yapıp yapmadığımızdır. Yoksa herkesin kendine ait bir hükmü vardır. İnsanlar “ben şöyle iyiyim, şöyle doğruyum, şöyle güzel yapıyorum, herhalde bana da cennette bir köşe düşer” diye hesap edebilir; ama dediğim gibi bizim kendimiz hakkında verdiğimiz karar geçerli değildir. Geçerli olan hüküm Allah’ın verdiği hükümdür. Bu hüküm de Kur’an’a göredir.
Kur’an aynı zamanda hesap kitabıdır. Bu yüzden Allah, hesabı Kur’an’a göre, ayetlerine göre görür. Hesabı böyle görmemesi insan için zulüm olur. Allah hesabımızı Kur’an’a göre görmezse “ya rabbi! Bilmiyorduk” deme imkânımız olur; ama Kıyamet günü bilmiyorduk diyemeyeceğiz; çünkü Allah “ben sana vahyedip söylemedim mi” diye buyuracak ve biz de Kur’an’a göre yaşamamışsak bunun hesabını veremeyiz.
Men kâne yurîdul âcileh: “Kim acil olanı (peşin olanı, dünyayı) isterse.” Accelnâ lehu fîhâ mâ neşâu li men nurîd: “Onlardan istediğimiz kimseye dilediğimiz kadarıyla hemen veririz (ihsan ederiz).” Yani dünyayı isteyip dünyanın peşinden koşanlar için dünyalıktan dilediğimize dilediğimiz kadarıyla veririz. Summe cealnâ lehu cehenneme yaslâhâ: “Sonra onu cehenneme yaslarız.” Neden? -Dünyayı tercih ettiği ve birinci tercihi Allah’ın rızası, Hz. İnsan olmak, ahiret olmadığı için! Mezmûmen medhûrâ:108 “Hem de kınanmış ve kovulmuş olarak (cehenneme yaslarız).” Kınanmış ve kovulmuş olarak onu cehenneme yaslarız. Demek ki birinci tercihi dünya olanları Allah kovuyormuş! Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “insanlardan öylesi var ki ‘rabbim bana dünyada ver’ der. Böylelerinin ahiretten nasibi yoktur”109 buyurmuştur.
İnsanın ahiretten nasibinin olması için Rabbenâ âtinâ fîd dunyâ haseneten ve fîl âhirati haseneh:110 “Rabbimiz bize dünyada da güzellik ver, ahirette de güzellik ver” demesi ve bu güzelliğin Allah ile olması, Allah’a göre güzel olması gerekir. Yoksa güzellik, dünyadaki nimeti istemek değildir.
Evet, kim acil olanı isterse onlardan istediğimiz kimseye dilediğimiz kadarıyla verir sonra onu kınanmış ve kovulmuş olarak cehenneme yaslarız, buyurdu Allah. Ayet devam ediyor. Ve men erâdel âhirate ve seâ: “Ve her kim de ahireti ister ve bunun için de say’ ederse (çabasını, gayretini sarf ederse).” Lehâ sa’yehâ ve huve mu’min: “Ve çabası mü’min olarak olursa.” Yani iman etmeyenlerin çabası bir işe yaramaz. Onların çabasını kabul etmiyorum, buyurdu Allah. Fe ulâike kâne sa’yuhum meşkûrâ:111 “İşte bunların koşuşturması (çabası) şükrana layıktır.” İman edip çabasını, gayretini sarf ederek koşuşturanların çalışması teşekküre layıktır. Allah onlara “kulum teşekkür ederim, sen güzel yaptın” der. Yalnız burada önemli bir detay vardır. Bu detay çaba gösterenlerin imanlı olmasıdır. Sadece, çalışması imanıyla beraber olanlar şükre layıktır, teşekküre değerdir. Onlar da çalışmalarının karşılığını mutlaka alır.
Unzur keyfe faddalnâ ba’dahum alâ ba’d: “(İnsanlara, hayata) Bak, kimini kiminden nasıl üstün (faziletli) kılmışız!” Ve lel âhıratu ekberu derecât:112 “Ahiretin dereceleri çok daha büyüktür.” Ahiretteki dereceler dünyadaki derecelere benzemez, ahiretteki dereceler çok daha büyüktür.
Hepimiz dünyadaki bu hali zaten görüyoruz. Kimileri ekonomik olarak sürünürken kimileri de tahtta oturmuş bir vaziyettedir. Nasıl ki dünyada böyle dereceler varsa aynı şekilde ahirette de böyle dereceler vardır ve ahiretteki dereceler çok daha büyüktür. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “cennette bin derece vardır. Her bir derecenin arası yerle gök kadardır”113 buyurmuştur. Bu nedenle cennete gidenlerin hepsi aynı konumda değildir.
Cennet sekiz kattır. Her bir katın da kendi içinde bin derecesinin olduğunu düşünürsek o halde aynı katta olmasına rağmen başkasından sadece bir derece üstün olan kişinin o üstün olduğu kişiyle arasında yerle gök kadar fark var demektir. Şayet aralarında bir derece değil de bir kat varsa o zaman aralarında bin tane yerle gök arası kadar fark var demektir. İşte, ahiretteki dereceler bu kadar büyüktür. Çalışıp cennete koşmamız yetmez, Allah bunları bir de cennette yükselmeye çalışmamız için beyan ediyor.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz cennetle ilgili başka bir hadisinde “cennetlikler cennete, cehennemlikler de cehenneme gidince Allah, mü’min kullarını huzuruna alıp her birine tek tek ‘dünyadayken Kur’an’ı okuduğun gibi oku ve yüksel’ der”114 buyurmuştur.
Bu okuma Kur’an’ı ezberden okumak değildir. Böyle olsa hafızların cennetin en yukarısına çıkması gerekir. Allah’ın cennetliklere ‘oku ve yüksel’ beyanındaki okuyuş; insanın dünyadayken dinlediği veya okuduğu ayeti anlaması sonra imana dönüştürüp onunla amel etmesidir. Kul, dünyadayken böyle yaparsa ahirette de Kur’an’ı okur ve yükselir; yani insanın ahirette okuyup yükseldiği ayetler dünyadayken ezbere bildiği ayetler değil anlayıp iman ettiği ve hayatına geçirdiği ayetlerdir.
Allah’ın isimlerini ayetlerle anlatıyoruz; yani rabbimizi onun kendini tanıttığı gibi tanımaya çalışıyoruz. Her bir ayet mutlaka Allah’ın bir ismini açıklar. Dolayısıyla biz de rabbimizin isimlerini anlamaya çalışırken Allah’ın isimleriyle yüceliyoruz; yani Allah’ın anlamaya çalıştığımız bir ismine ne kadar iman etmiş, o isimle ne kadar amel etmişsek ona göre yüceliyor ve yükseliyoruz.
Allah kitabında kendini, insanı tanıtmış, aynı şekilde Allah’a nasıl halife olunacağını, nasıl Hz. İnsan olunacağını beyan etmiştir. Yoksa Allah “namaz kılar, oruç tutar, bir de hacca gidersen cennete girersin” dememiştir. Aksini söylemek uydurma dine uymaktır. Uydurma dinde İslam’ın sadece ibadet dini olduğunu söylemek vardır. Oysaki Allah’ın indirdiği din böyle değildir, Allah öyle buyurmamıştır.
“Allah, cennet karşılığında mü’minlerden mallarını ve canlarını satın almıştır.”115 Allah’ın indirdiği din böyledir. Allah, cennetin fiyatını beyan ediyor! Bu din namaz, oruç veya hac dini olsaydı Allah mal ve can karşılığında cenneti sattığını beyan etmezdi. Allah’ı her şeyden çok seven birinin Allah için yapamayacağı hiç bir şey yoktur, dolayısıyla böyle biri malını da canını da Allah’a feda eder. Burayı doğru anlamak gerekir. Canı feda etmek gidip ölmek demek değil zamanını ve hayatını Allah’ın rızasını kazanma yolunda sarf etmek demektir. Bu yüzden cennet öyle ucuz, öyle kolay değildir.
Sahabeye baktığımızda her birinin hayatını nasıl ortaya koyduğunu, imanı için nasıl fedakârlıklar yaptığını, gerektiğinde her şeyini terk edip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber nasıl da hicret ettiğini, sıkıntılara, zulümlere, işkencelere katlandığını görürüz. Hal böyleyken biz hiçbir şey yapmadığımız halde Kıyamet günü onların yanına gidip “biz de sizin gibiyiz, sizin gittiğiniz yere biz de gelmek istiyoruz” dersek ayıp olmaz mı! Böyle düşünmek gerçekten hiç hoş bir durum değildir! Onların yanında durmak istiyorsak o halde gücümüzün yettiği kadarıyla onlar gibi yapmaya çalışmamız gerekir.
Evet, Allah ahiretteki derecelerin daha büyük olduğunu söyledi. Ve ekberu tafdîlâ:116 “Hem de üstünlük ve fazilet bakımından çok daha büyüktür.” Yani bu üstünlük dünyayla kıyaslanmaz. Eğer ebedi hayatta faziletli olmak, üstün olmak istiyorsan bu durumda çalışıp çabanı, gayretini sarf etmen gerekir. Bunu Allah söylüyor.
Lâ tec’al meallâhi ilâhen âhar: “Allah ile birlikte başka bir ilah edinme.” Allah’a iman ettiğini söylüyorsan o zaman Allah ile birlikte başka bir ilah edinme; yani, Allah’ın isimlerinde Allah’a şirk koşma. Koşarsan ne olur? Bu sorunun cevabını Allah veriyor. Fe tak’ude mezmûmen mahzûlâ:117 “Yoksa kınanmış ve yalnız başına bırakılmış olursun.” Böyle yapma ki kınanmayasın. Yoksa Allah seni öyle bir mahcup eder ki kendi kendini kınamak zorunda kalırsın.
Peki, Allah ile birlikte başka bir ilah edinmek, Allah’ın herhangi bir ismini başka birine vermek ne demektir?
Örnek vereyim; rızkı veren, ikramı yapan, hibe eden Allah’tır. Bunlar Allah’ın isimledir; yani rezzak olan, kerim olan, vehhab olan Allah’tır. Hal böyleyken Allah’a güvenmez, tevekkül etmez, Allah’ı kendimiz için rezzak olarak kâfi görmezsek bunun yerine başka birine güvenip “rızkımız buradan gelecek” dersek Allah’ın Rezzak ismine şirk koşmuş oluruz.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Bir devlet dairesinde memursak ve “ben maaşımla hayatımı garantilemişim” deyip her aybaşında aldığımız maaşa güvenirsek bu durumda Allah’ın Rezzak ismine şirk koşmuş oluruz. Böyle yaptığımız zaman “Allah ile birlikte ilah edinmiş olursun” ayetiyle muhatap oluruz. Böyle olunca da Allah rızkımızı oradan keser ve ilahın kim olduğunu bize gösterip bizi rezil eder.
Tabi, Allah bu muameleyi mü’mine yapar kâfire yapmaz. Kâfirler için; yani ebediyen kaybedecek olanlar için Allah’ın söylediği tek söz vardır. Bu da “cehennem onlara yeter, cehennem yetmez mi”118 sözüdür. Yani “onlara böyle bir muamelede bulunmam, böyle bir sıkıntı yaşatmam.” Allah onlar hakkında bir de “Kıyamet günü onlar için bir hesap tutmayız”119 buyurur. Allah, hesabını tutmayacağı kullarını serbest bırakır. Başka bir ayet-i kerimede ise; “eğer insanların tek bir ümmet olma tehlikesi olmasaydı (insanların kâfirlere meyletme ihtimali, tehlikesi olmasaydı) kâfirlerin evlerini, tavanlarını, merdivenlerini gümüşten (altından, mücevherden) yaptırırdık”120 buyurmuştur. Kâfirlere böyle bir imkân tanırdık; ama mü’minlerin onlara meyletme tehlikesi olduğu için böyle yapmıyoruz. Bu, dünya alabildiğine onların olsun; çünkü zaten ebediyen kaybedecekler, demektir.
Vallâhu yed’û ilâ dâris selâm: “Allah sizi selam yurduna davet eder.” Allah sizi cennete davet eder. Allah cennet için darus selam: “Selamet yurdu” buyuruyor. Ve yehdî men yeşâu ilâ sırâtin mustekîm:121 “Ve Allah dilediği kimseyi (bununla beraber dileyen kimseyi) hidayete erdirir.” Allah dilediği kimseyi cennetin yoluna koyar; ama bunun için kulun hidayeti, selam yurdunu dilemesi gerekir. “Kulum hidayeti, selam yurdunu isteyecek, vahyime, yoluma tabi olmayı isteyecek, onun bu isteğine karşılık ben de onu hidayete erdiririm” buyurdu Allah. Evet, Allah, kulunu davet ediyor.
Lillezîne ahsenû: “O kimseler ki güzel yaparlar (güzellik yaparlar).” Husnâ ve zîyâdeh: “Onlara güzellik vardır (bununla beraber o güzellikten) bir de fazlası vardır.” Yani kul bir güzellik yaparsa Allah ona o güzellikle muamele eder. Yetmez, bir de ona ziyadesiyle başka bir güzellik verir. Bu güzellik, Allah’ın güzelliğinden bir tecellidir. Mesela; kul, birine rahmetle muamele ederse Allah ona hem rahmetle muamele eder hem de Rahim ismiyle tecelli edip onu rahim yapar, güzel yapar; yani onu Hz. İnsan olması için bir adım daha öne alıp Hz. İnsan yapar ve kendi güzelliğiyle güzelleştirip onu güzel yapar.
Ve lâ yerheku vucûhehum kater: “Onların yüzüne herhangi bir karalık bulaşmaz.” Ve lâ zilleh: “(Onların yüzüne) Zillet de bulaşmaz.” Yani herhangi bir şekilde zelil olmaz, aşağılık olmazlar. Neden? -Çünkü Allah’a göre güzel yapmışlardır. Allah da onları güzelleştirir, yüzlerini kara çıkarmaz ve onları zelil etmez, rezil etmez. Allah buna müsaade etmez. Bunu Allah söylüyor. Ulâike ashâbul cenneh: “Onlar cennetin arkadaşlarıdır.” Onlar cennet ashabıdırlar, cennet arkadaşıdırlar, cennetin arkadaşıdırlar; çünkü gönülleri cennete dönmüş, cennet gibi olmuştur. Onlar da kendi gönüllerinin arkadaşıdır, kendi kendilerine, kendi gönüllerindeki cennete arkadaştır, dolayısıyla cennete layıktırlar. Hum fîhâ hâlidûn:122 “Onlar orada ebedi olarak kalırlar.”
Vellezîne kesebûs seyyiât: “O kimseler ki kötülükler kazanmışlar (kötülük yapmışlar).” Kötülük yapanlara gelince onlar için ise. Cezâu seyyietin bi mislihâ: “Kötülüğün cezası misliyledir.” Yani bir kötülük yapmışlarsa ceza olarak bir kötülük kazanırlar. Ve terhekuhum zilletun, mâ lehum minallâhi min âsim: “Onların yüzünü zillet kaplar (aşağılık kaplar) ve onları Allah’tan kurtaracak kimse de olmaz.” Hiç kimse onları kurtaramaz. Ke ennemâ ugsîyet vucûhuhum kıtaan minel leyli muzlimâ: “Sanki onların yüzleri kapkaranlık bir geceden bir parça gibi olmuştur.” Sanki karanlık bir geceden bir parça gibi zillet içinde umutsuzca, sıkıntıyla yüzleri kararır. Ulâike ashâbun nâr, hum fîhâ hâlidûn:123 “Onlar ateşin arkadaşlarıdır ve onlar orada ebedi kalırlar.”
Kötülük yapanların gönülleri cehenneme dönmüştür. Onlar da cehennem gibi olan gönüllerine arkadaştır. Kötülük yaptıklarından dolayı nefisleri cehenneme dönmüştür ve cehennemde ebedi olarak kalırlar. İnsan tövbe etmez, istiğfar etmez ve Allah’a dönmez de bu hal ile ölürse gideceği yer cehennemdir, dedi Allah.
Ve yevme nahşuruhum cemîâ: “O gün (Kıyamet günü) hepsini bir araya toplayacağız.” Summe nekûlu lillezîne eşrakû mekânekum entum ve şurakâukum, fe zeyyelnâ beynehum: “Sonra o şirk koşanlara (Allah’ın isimlerine iman etmeyenlere) diyeceğiz ki: Haydi, siz ve sizin şirk koştuklarınız yerinize geçin. Onları birbirinden ayıracağız.” Onlara; her biriniz yerlerinize geçin, diyeceğiz ve onların aralarını açıp onları birbirinden uzaklaştıracağız. Ve kâle şurakâuhum mâ kuntum iyyânâ ta’budûn:124 “O şirk koşulanlar diyecekler ki: Siz bize âbd olmuyordunuz.” Siz bizim kullarımız değildiniz, bize âbd olun diye bir şey size söylememiştik, bizi niye şirk koşuyordunuz!
Bu ayette bahsi geçen insanların hepsi dünyadayken bir arada yaşayan insanlardır. Bu insanlardan bir kısmı diğer bir kısmını Allah’a şirk koşmuştur. Şirk koşulanlar da Kıyamet günü kendilerini Allah’a şirk koşanlara “biz size bizi, Allah’a şirk koşun, bize âbd olun demedik” derler; yani o insanların, başkalarının kendilerine âbd olduğundan haberleri yoktur!
Hal böyleyken insanlar onlara neye göre âbd olmuşlar? -Elbette ki paralarına, mevkilerine göre âbd olmuşlar! Birine sırf zengindir diye parasından dolayı âbd olmuşlar. Bir başkasına da mevkisi, makamı var diye âbd olmuşlar. Üstelik onların da başkalarının kendilerine âbd olduğundan, kendilerini Allah’a şirk koştuğundan haberleri bile yoktur!
Fe kefâ billâhi şehîden beynenâ ve beynekum: “(Ve diyecekler ki) Allah, şahit olarak aramızda yeter (kâfidir).” Yani sizin bizi Allah’a şirk koştuğunuzdan haberimiz yoktu, derler. Zaten şirkin ne olduğunu bilmiyorlar ki haberleri olsun! İn kunnâ an ibâdetikum le gâfilîn:125 “Diyecekler ki: Biz sizin bize ibadet ettiğinizden gafildik (hiç haberimiz bile olmadı).”
Peki, insanlar onlara nasıl ibadet ediyordu?
Dünyadayken sırf paralarından, mevkilerinden dolayı onlara boyun bükmeleri, yağ çekmeleri onlara yaptıkları ibadetleridir. Allah onların bu halini ibadet olarak saydı. Hâlbuki rezzak olarak, kerim olarak Allah sana kâfidir. Hal böyleyken neden gidip onlara boynunu büküyor, yağcılık yapıyor, onlara kulluk ediyorsun! Kulluğunu onlara yapacağına Allah’a yapsana! Allah dilemedikçe hiç kimse zerre kadar ne kimseye bir fayda ne de zarar verebilir.126 Elbette ki tedbir alıp vesileye sarılmak Allah’ın emridir; ama bununla beraber kulun iman itibariyle Allah dilemedikçe bir yaprağın bile ağaçtan düşmeyeceğini bilmesi gerekir.127
Hunâlike teblû kullu nefsin mâ eslefet: “Burada herkes geçmişte her neyi yapmışsa onunla karşı karşıya gelecek.” Ve ruddû ilâllâhi mevlâhumul hakk: “Ve hepsi de hak olan Mevlalarına döndürülmüş olacaklar.” Ve dalle anhum mâ kânû yefterûn:128 “Bir de o iftira attıkları (Allah’a şirk koştukları) onlardan kaybolup gitmiş olacak.”
Ve yevme yeadduz zâlimu alâ yedeyhi: “O gün zalim kimse (Allah’ı ve peygamberini dinlemeyenler, kendine zulmetmiş olanlar) kendi ellerini ısıracak.” Zalim o gün elini ısıracak. Yekûlu: “Diyecek ki:” Yâ leytenîttehaztu mear resûli sebîlâ:129 “Ne olurdu (yazıklar olsun bana, keşke) Allah’ın resulüyle beraber yolu tutmuş olsaydım!” O gün zalim olan kimse ellerini ısırıp “keşke Allah’ın resulünün gittiği yolu tutmuş olsaydım” diyecek.
Yâ veyletâ leytenî: “Eyvah, yazıklar olsun bana!” diyecek. Lem ettehız fulânen halîlâ:130 “(Keşke) Falancayı dost edinmeseydim.” Bu sözü kendisini cehenneme sürükleyen için, kendisine Allah’ın yolunda değil de cehennem yolunda yardım eden arkadaşı için söylüyor.
Lekad edallenî aniz zikri ba’de iz câenî: “And olsun ki bana zikir (Kur’an, Allah’ın vahyi) geldikten sonra o beni saptırdı (beni yoldan çıkardı).” Allah’ın kitabına, vahyine uymam gerekirken bu adama uydum o da beni yoldan çıkardı ve beni saptırdı. Ve kâneş şeytânu lil insâni hazûlâ:131 “Şeytan, insanı böylesine yardımsız bırakır.” Biri Allah’ın vahyine, ayetlere uymayıp başkasına uyarsa Allah’tan bir yardım göremez. Allah’tan başka uyduklarının da ona hiçbir faydası olmaz. Şeytan da ona yardım edemez ve onu yardımsız bırakır.
Bu ayet Kıyamet günü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ümmetinden, kavminden şikâyetçi olduğu tek ayettir. Ve kâler resûl: “Ve Allah’ın resulü diyecek ki.” Yâ rabbi inne kavmîttehazû hâzâl kur’âne mehcûrâ:132 “Ya rabbi! Benim bu kavmim Kur’an’ı muhacir bıraktı (senin kitabını terk etti).”
Peki, genel olarak baktığımızda Kur’an’ı terk etmiş, muhacir bırakmış mıyız?
Yüzde yüz evet. Kur’an’ı okumadık ya da dinlemediysek, anlamadık, iman etmedik, ahlaka, amele dönüştürmediysek, Kur’an’ı evimize, hayatımıza taşımadıysak onu terk etmiş, muhacir bırakmışız demektir. Dolayısıyla Kıyamet günü de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bizden davacı olacak.
Ve kezâlike cealnâ li kulli nebiyyin aduvven minel mucrimîn: “İşte böyle biz mücrimlerden Allah’ın her nebisi için (resulü için) düşmanlar yapmışız.” Ve kefâ bi rabbike hâdiyen ve nasîrâ:133 “Hidayetçi olarak (yol gösterici olarak) ve yardımcı olarak senin rabbin kâfidir.” Demek ki hidayeti Allah gösteriyormuş. Allah hidayetini kitabıyla gösterir. Evet, hem yol gösterici olarak hem de yardım edici olarak Allah yeterlidir.
Allah’ın yolundan başka bir yol gösterenler için Allah peygambere düşman olan, karşı olan “mücrim” buyurdu; çünkü başka bir yolu gösterince Allah’ın ve resulünün yolunu iptal etmiş ve “benim gösterdiğim yol o yoldan daha güzeldir” demiş olur. Önceki ayetlerde de beyan edildiği üzere Allah o mücrimleri cehenneme yaslayacak.
Bu yüzden hiç kimse insanları kendine davet edemez, etmemelidir. Herkes davet ederken Allah’a, Allah’ın kitabına, vahyine, resulünün sünnetine, hayatına davet etmelidir. Bunlar dışında bir yola davet edenler ister farkında olsun isterse olmasın Allah’ın yolunu iptal etmeye çalışmış olur.
Evet, hep beraber ayetlerde geçtiği şekilde Allah’ın El Kâfi ismini anlamaya çalıştık. İnşallah bu vesileyle rabbimizi her konuda kendimize yeterli görür ve rabbimize olan sorumluluğumuzu kâfi derecede yerine getiririz inşallah.
Allah hepimizi El Esmau’l Husna’sına kâmil manada iman edenlerden eylesin. Kitabına, Kur’an’a, vahyine iman edenlerden, iman edip ahlaka, amele dönüştürenlerden eylesin. Allah bizi, Kâfi ismine iman edenlerden, rabbini kendisi için kâfi görenlerden, yeterli görenlerden eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
