ES SADIK
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah’ın El Esmau’l Husna’sını nüzul sırasına göre anlamaya, öğrenmeye çalışıyorduk. Bu sohbetimizde Allah’ın Es Sadık ismini anlamaya çalışacağız inşallah.
Allah ayet-i kerimelerde “Allah va’dinde sadıktır.”536 “Sözüne Allah’tan daha sadık kim vardır”537 buyurmuştur. Allah sözünde sadıktır. Kullarına karşı da sadık olup imana, muhabbete mabut olarak tecelli eder. Bir kul, Allah’a iman etmiş, Allah’ı sevmişse Allah da onu sever; çünkü ayet-i kerimede “Allah, mü’minleri sever.” “Allah muttakileri sever.”538 “Allah muhsinleri (güzel yapanları, güzel olanları) sever.”539 “Kendi yolunda kale gibi saf bağlayanları sever”540 buyurmuştur. Allah onları sevdiğini buyurmuşsa o halde sever; çünkü sözünde sadıktır.
Allah sevgiye ihanet etmez. Herkes sevgiye ihanet edebilir, sevginin kıymetini bilmeyebilir; ama Allah sevgiye hiçbir şekilde ihanet etmez. Allah, sevgisinde sadıktır. Kul, Allah’a iman edince imanına karşılık olarak Allah onu sever. Kul muttaki olup Allah’a karşı sorumluluğunu bilince Allah da kuluna sorumluluğunu yerine getirmesi için gereken muameleyi, yardımı yapar; çünkü Allah, sözünde sadıktır.
Bu, Allah’ın her bir ismi için böyledir. Allah her bir isminde sadıktır; yani bir kul onun kullarına rahmetiyle muamele ederse Allah onun üzerindeki rahmetini, rahmet güzelliğini, Rahim isminin güzelliğini artırıp yaptığı kadarıyla bu ismi tamamlar, kemale erdirir; çünkü Allah ayet-i kerimede “siz güzel yaparsanız Allah sizin güzelliğinizi artırır, bir de size kendinden güzellik verir”541 buyurmuştur. Allah bunu va’detmiştir ve va’dinden dönmez. Aynı şekilde Allah, kullarına karşı sabırlı davrananları halim, kerim davrananları kerim yapar ve üzerlerindeki isimleri kemale erdirir; yani üzerlerindeki güzelliğini artırıp tamamlar. Onlar bir yaparsa Allah bin ihsan eder. Bunu Allah va’detmiştir.
Allah böyle olduğunu va’d etmişken üzerimizde Allah’ın güzelliği görünmüyorsa o halde sorun bizdedir; çünkü Allah va’dinde sadıktır ve söz verdiği her şeyi mutlaka yerine getirir. Hal böyleyken Allah’ın sadakatinden emin olmayan “Allah böyle söyledi ama acaba gerçekten öyle midir, belki de öyle yapmaz” diyen birinin imanında noksanlık vardır. Hatta bu imana iman dahi denmez.
Allah ayet-i kerimede; “kulum bana dua edince elbette ki ona icabet ederim”542 buyurmuştur. Allah, kulun duasına icabet eder. Yalnız, duanın gerçekleşme zamanını Allah belirler ama bilelim ki Allah duaya icabet etmiştir; çünkü Allah va’dinde, sözünde sadıktır.
Allah için zaman, mekân söz konusu değildir. Belki kuluna istediğini on sene sonra verir, bunu bilemeyiz. Zaman bizim için on sene olabilir ama Allah için o bir andır. “İstediğim bana hemen lazım, şimdi olsun” dememiz bizim kendi bakışımızdır. İstediğimiz şeyin bizim için ne zaman gerekli olduğunu biz bilemeyiz. Belki o isteğimiz bize on yıl sonra gerekli olacaktır. Bunu Allah bilir. İşte bunu bilmediğimiz için dua ederken duamız gerçekleşsin diye acele ederiz, hemen gerçekleşmediğinde ise Allah’ın sadakatinden şüphe ederiz!
Hayat bir günden ibarettir, sonuç son nefestir. Allah, dünya hayatına “bir gün”543 demiştir. Sonuç itibariyle kazanıp kazanmadığımızı, güzel mi çirkin mi yaptığımızı günün; yani hayatımızın sonunda anlarız. Eğer hayatımızın sonunda Allah’ın huzuruna kazanmış olarak gidersek bu durumda Allah’ın bir gün dediği ömrümüzü, hayatımızı Allah’ın rızası peşinde emrettiği, sevdiği gibi yaşamışız demektir. Eğer rabbimizin huzuruna kazanmış olarak gitmezsek her ne kadar hayatı yaşarken kendi kendimize bir şeylerle mutmain olmuş, bir şeylerle sevinmiş ve “ben kazandım” demiş olsak da sonuç itibariyle kaybetmişizdir.
Bu yüzden hayatı yaşarken bugüne göre değil son ana, ebedi hayata göre hesap yapmamız gerekir. Nasıl ki Allah va’dinde sadıksa onun âbdi ve halifesi olarak bizim de va’dimizde sadık olmamız gerekir; çünkü Allah’a söz vermiş, vaatte bulunmuşuz. Hem de dünyaya gelmeden önce Allah’ın “ben sizin rabbiniz değil miyim” hitabına karşılık “evet, ya rabbi! Sen bizim rabbimizsin, biz buna şahidiz (ve seni rab olarak kabul ediyoruz)”544 deyip söz vermişiz.
Allah’ı rab olarak kabul ediyorsak bu durumda onu bir an bile unutmamamız, onun terbiyesinden geçip onun istediği, sevdiği gibi bir hayat yaşamamız gerekir ki onu rab olarak kabul etmiş ve sözümüzde sadık olmuş olabilelim.
Allah’a “ya rabbi! Sana, resulüne ve resulüne indirdiğine iman ettim” dediğimizde her bir ayete tek tek iman edip ayetlerin gereğini yapacağımız hakkında Allah’a söz verip vaatte bulunuruz. Allah ayetinde “biz onlardan misak aldık, onlarla ahitleştik” diye buyururken “onlar ayetlerimize iman ettiler biz de ayetlerimizi indirip onlara ne yapmaları gerektiğini söyledik” demiştir ama onlar vaatlerini, ahitlerini bozdular; yani, Allah ayetlerde neyi emretmişse ondan yüz çevirdiler. Bu, va’di bozmaktır, misakı bozmaktır, dedi Allah. Allah; sözü, misakı, va’di böyle anlattı.
Bizim de va’dimizde sadık olmamız için Allah’a nasıl bir söz verdiğimizi anlamamız gerekir. Allah’a ne söz verdiğimizi bilmiyorsak ahde nasıl vefa göstereceğiz, nasıl sadıklardan olacağız! Böyle bir şey mümkün olmaz.
Bu din hikâye dini veya ayin dini değildir; yani ayinden ibaret değildir. Dini sadece namazdan, oruçtan, hacdan ibaret zannedenler onu ayin dini olarak zannetmiştir. İslam ne bir ayin ne de geçmişten menkıbeler, kerametler anlatarak yaşanılacak bir menkıbeler dinidir. Bu din; sadakat dinidir, Allah’a sadakatini ispatlama dinidir. Sadakat gösterebilmemiz için de Allah’a ne söz verdiğimizi bilmemiz gerekir.
İsterseniz hep beraber Allah’ın Sadık ismi ile ilgili olan ayetleri anlamaya çalışalım ve rabbimizin va’dinde nasıl sadık olduğunu, bizim de nasıl sadık olmamız gerektiğini hep beraber öğrenmeye çalışalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Vellezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “O kimseler ki (Allah’a) iman ederler, bir de salih amel işlerler.” Se nudhiluhum cennâtin tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ ebedâ: “Onları altlarında ırmaklar akan cennetlere koyacağız. Onlar orada ebedi olarak kalırlar.” Va’dallâhi hakkâ: “Allah’ın va’di haktır.” Ve men asdaku minallâhi kîlâ:545 “Allah’tan başka doğru sözlü kim olabilir?” Sözünü Allah’tan daha çok yerine getirebilecek kim vardır, kim olabilir! Allah’ın va’di; iman edip salih amel işleyenleri altlarından ırmaklar akan cennetlere ebedi olarak koymaktır ve Allah, söz verdi mi yapar, va’detti mi va’dini yerine getirir.
Allâhu lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki kendisinden başka ilah olmayandır.” Allah’ın berisinde, min dunillah; yani Allah’ın altında birilerini ilah edinenler Allah’a iman etmemiştir. Allah odur ki kendisinden başka ilah yoktur, dolayısıyla Allah’ın berisinde, altında ilahlar edinen birinin ilahı Allah olmaktan çıkar, o ilah olarak zannettiği Allah değil onun putu olur. Le yecmeannekum ilâ yevmil kıyâmeh: “And olsun ki Kıyamet gününde sizi bir araya toplayacaktır.” Lâ raybe fîh: “O şüphe olmayan (Allah’ın va’dettiği o günde).” Ve men asdeku minallâhi hadîsâ:546 “Allah’tan daha doğru sözlü kim olabilir?”
Bu, cennetliklerin söylediği sözdür. Ve kâlûl hamdu lillâhillezî sadakanâ va’dehu: “Derler ki: Allah’a hamdolsun ki o bize va’dettiğini (ikram etti). Allah va’dinde sadıktır.” Ve evresenâl arda netebevveu minel cenneti haysu neşâ’: “Bizi bu yere (cennete) varis kıldı. Bu cennette istediğimiz yerde makam tutuyoruz.” Fe ni’me ecrul âmilîn:547 “Amel işleyenlerin ecri ne güzel olmuştur!”
Bu ayet de Hz. Nuh (a.s.) ile ilgili olan ayettir. Summe sadaknâhumul va’de fe enceynâhum ve men neşâ’: “Sonra onlara (verdiğimiz) sözümüzde sadık olduk (sözü yerine getirdik). Onları ve dilediklerimizi de kurtardık.” Ve ehleknâl musrifîn:548 “Müsrifleri de helak ettik.” Aşırı gidenleri, haddini aşanları helak ettik.
Allah, bu ayette kullarını neden imtihana tabi tuttuğunu beyan eder. Li yes’eles sâdikîne an sıdkıhim: “Sadık olanlara sadakatleri belli olsun diye.” Allah Kıyamet günü kullarını hesaba çekerken içlerinden sadakatini ispatlamış olanları ortaya koymak için kullarını imtihan eder. Ve eadde lil kâfirîne azâben elîmâ:549 “Bununla beraber (Allah) kâfirlere elim bir azap hazırlamıştır (va’detmiştir).”
Li yecziyallâhus sâdıkîne bi sıdkıhim: “Çünkü Allah doğrulara doğruluklarının mükâfatını verecek.” Ve yuazzibel munâfıkîn: “Münafıklara da azap edecek.” İn şâe ev yetûbe aleyhim: “Ya da dilerse onların (münafıkların) tövbesini kabul edecek.” İnnallâhe kâne gafûran rahîmâ:550 “Muhakkak ki Allah ğafur ve rahimdir.”
Vezkur fîl kitâbi ibrâhîm: “Kitapta İbrahim’i de zikret (an).” İnnehu kâne sıddîkan nebiyyâ:551 “Muhakkak ki o sıddık (sadık) bir nebiydi.”
Vezkur fîl kitâbi ismâîl: “Kitapta İsmail’i de zikret.” İnnehu kâne sâdıkal va’d: “Gerçekten o va’dinde sadık biriydi.” Ve kâne resûlen nebiyyâ:552 “O, resul ve nebiydi.”
Vezkur fîl kitâbi idrîse innehu kâne sıddîkan nebiyyâ:553 “Kitapta İdris’i de an. Gerçekten o sadık bir nebiydi.” Demek ki Allah’ın nebileri, resulleri sadıkmış.
Ve alleme âdemel esmâe kullehâ: “(Allah) Âdem’e bütün isimleri talim etti.” Summe aradahum alel melâikeh: “Sonra onları meleklere arz edip.” Fe kâle enbiûnî bi esmâi hâulâ’: “(Onlara) Buyurdu ki: Bunların isimlerini bana haber verin.” Bu isimlerin ne olduğunu bana söyleyin. İn kuntum sadikîn:554 “Eğer siz sadıksanız.” O halde işi bilenler, bilerek konuşanlar sadıktır, bilmeden konuşanlar ise zanna uyarlar. Melekler de burada zanna uymuştur.
Peki, melekler ne demişti?
Allah ayet-i kerimede buyurur; “Allah meleklere ‘yeryüzünde bir halife yaratacağım’ dedi. Melekler de dediler ki: ‘Ya rabbi yeryüzünde fesat çıkaracak, kan dökecek birini mi halife kılıyorsun?’ Allah da onlara: ‘Elbette ki ben sizin bilmediklerinizi biliyorum’ dedi.”555 Yani Âdem’in (insanın) halife olmaya layık olduğunu beyan etti. Sonra da Âdem’e bütün isimleri talim etti.
Allah’ın, Âdem’e isimleri talim etmesi ne demektir?
Alleme âdemel esmâe kullehâ. Allah, Âdem’e bütün isimleri ile tecelli edip ona isimleri talim etti. Sonra da bu isimleri meleklere arz ederek “bunların ne olduğunu söyleyin. Âdem’i tanıdığınızı, kan döküp fesat çıkaracak biri olduğunu iddia ettiniz, o halde doğru söylüyorsanız bu özelliklerin neler olduğunu söyleyin” buyurdu. Melekler de buna karşılık Kâlû subhâneke: “Dediler ki: Sen subhansın (ya rabbi).” Lâ ilme lenâ illâ mâ allemtenâ:556 “Bizim senin bize öğrettiğinden başka ilmimiz yoktur.” Hemen sözlerini geri alıp tövbe ettiler; çünkü bu hitaba cevap veremediler.
Her bir mahlûkatta Allah’ın isimlerinden bir veya ikisi tecelli eder; ama Âdem’de bütün isimler tecelli etmiştir. Her mahlûkat ancak kendisinde tecelli eden ismi bilebilir, başka ismi bilemez. Aynı şey insan için de geçerlidir. İnsan da sadece Allah’ın kendisine tecelli ettiği isimleri bilebilir, tecelli etmediği isimleri bilemez; yani anlayamaz. Bu yüzden Allah’ın Âdem’e talim ettiği esma El Esmau’l Hunsa’dır.
Melekler bilmeden konuştuğu için Allah onlara; “siz bu konuda sadık değilsiniz. Tasdik etme gücünüz yok; çünkü böyle bir isimden haberdar değilsiniz. Bu yüzden buna cevap veremez, ne olduğunu anlatamaz, Âdem’in neden secdeye layık olduğunu anlayamazsınız” buyurdu. Allah başka bir ayet-i kerimede; “Allah, meleklere ‘Âdem’e secde edin’ dediğinde iblis hariç bütün melekler toptan, hep beraber Âdem’e secde etti. İblis secde etmedi ve o cinlerdendi”557 buyurmuştur.
Demek ki bir konuda sadık olabilmek için o konu hakkında bilginin, ilmin olması gerekiyormuş. Bu nedenle herhangi bir ilmi olmadan konuşanlar boş konuşuyor demektir.
Ve in kuntum fî reybin mimmâ nezzelnâ alâ abdinâ: “Eğer kulumuza parça parça indirdiğimizden (Kur’an’dan) şüphe ediyorsanız.” Fe’tû bi sûretin min mislih: “Haydi, siz de onun (o Kur’an’dan) bir surenin bir mislini (benzerini) getirin.” Ved’û şuhedâekum min dûnillâh: “Allah’tan başka şahitlerinizi de (güvendiklerinizi de) davet edin.” İn kuntum sâdıkîn:558 “Eğer siz sadıksanız (eğer doğru söylüyorsanız).” Biri sadık değilse yalancı demektir.
Evet, Allah “eğer Kur’an’ı yalanlıyor, ondan şüphe ediyorsanız o halde siz de bir surenin benzerini getirin de sadakatinizi, doğru söylediğinizi ispatlayın. Bunu yapamıyorsanız o zaman bile bile yalan söylüyorsunuz; yani derdiniz hakkı ve hakikati aramak değildir” buyurdu. Her dava mutlaka ispat ister, dolayısıyla insanın iddiasını ispatlaması gerekir. Bu yüzden bir şeyin aksini iddia edenler söylediklerini ispatlayıp sadık olduğunu ortaya koymalıdır, yoksa yalancılardan olur.
Konuşurken mutlaka sadık olmamız, bunun için de bilmediğimiz bir şeyi konuşmamamız, konuştuğumuz bir şeyi mutlaka ispatlayabilmemiz gerekir. Öyle ki sadık olabilelim. Yoksa bazılarının yaptığı gibi siyaset yaparak gürültü yapıp kendini galip zannetmek sadık olmak değildir. Böyleleri karşısındakini konuşturmayıp sadece gürültü yapar ve “bakın ben haklıyım” der. Bu sadakat değildir. İnsanın karşısındaki kişi onun söylediklerine ikna olmalıdır. Kişi konuştuğu bir şey hakkında bilerek konuşuyor ve karşısındakini ikna edebiliyorsa sadakatini göstermiştir. Yoksa onu susturmakla, konuşmasına müsaade etmemekle, gürültü yapmakla kimse kimseyi ikna etmiş olmaz, sadık olmuş olmaz.
Kul in kânet lekumud dârul âhiretu indallâhi hâlisaten min dûnin nâs: “De ki: Allah katındaki ahiret yurdu başka insanlara ait değil de sadece size aitse.” Fe temennevûl mevt: “O zaman ölümü temenni edin bakalım!” Ölümü isteyin o zaman! İn kuntum sâdikîn:559 “Eğer siz söylediğinizde sadıksanız (doğru söylüyorsanız).” Yahudiler “biz, Allah’ın sevgilileriyiz, peygamber çocuklarıyız, bu yüzden biz üstün ırkız, cennet de bize aittir”560 dediklerinden dolayı Allah onlara böyle cevap veriyor!
Bu durumda biri cenneti hak ettiğini düşünüyor, cennete gideceğine gerçekten iman ediyorsa ölümü ister. Böyle biri dünyada ne yapacak! Dünyanın neyini sevecek! Allah böyleleri için “doğru söylüyorsanız ölümü temenni edin bakalım” dedi. Ayetin devamında ise; “hayır, onlar ölümü isteyemezler, hatta her biri bin sene yaşamayı ister”561 buyurur. Neden bin yıl yaşamayı isterler? -Çünkü aslında gidecekleri yeri, neyi inkâr ettiklerini, neye ihanet ettiklerini biliyorlar.
Em yekûlûnefterâh: “Yoksa onu (bu ayetleri) uyduruyor mu diyorlar?” Kul fe'tû bi sûretin mislih: “(Sen de onlara) De ki: (Eğer ben uyduruyorsam) Siz de onun bir benzeri sure getirin.” Ved'û menisteta'tum min dûnillâh: “Bununla beraber Allah’tan başka gücünüzün yettiği kimseleri çağırın.” Allah’tan başka kime gücünüz yetiyorsa onları da çağırın, size yardım etsin; çünkü Allah buna şahitlik etmez. Allah’ın sizin söylediğinizi vahyettiğine dair bir deliliniz yoktur. İn kuntum sâdikîn:562 “Eğer siz söylediğinizde sadıksanız.” Eğer yalancı değilseniz haydi, bunun bir benzerini getirin.
“Bir benzerini getirin” ayetini sadece Yahudilere, Hristiyanlara ya da müşriklere ait olarak görmek büyük bir yanlıştır. Acaba Allah bu ayetle bize ne söylüyor diye düşünmemiz gerekir. Evet, ayet sadece Yahudilere veya Hristiyanlara, müşriklere hitap etmez “senin, Kur’an’ı okumana gerek yok. Kur’an yerine şu kitabı oku, onunla dinini öğrenirsin” diyenlere de aynıyla hitap eder. Bu nedenle “Allah’ın kitabını okumayın, dininizi, Allah’ın sizden ne istediğini Kur’an’dan değil bu kitaptan öğrenin” diyenlere “demek ki senin kitabın, Allah’ın kitabının önündedir, demek ki sen daha güzel anlatmışsın. O halde sözünde sadıksan delilini getir” demek gerekir.
İnnellezîne ted’ûne min dûnillâhi ıbâdun emsâlukum: “Sizin, Allah’tan başka taptıklarınız da sizin gibi kullardır.” Normalde bakıldığında kimse kimseye tapmaz. Peki, Allah’ın bu ayetteki muradı nedir? -Biri başkasının sözünü Allah’ın sözünün önünde tutuyorsa o insana tapmış olur, dolayısıyla sözünü Allah’ın sözünün önüne geçirdikleri de kendileri gibi kuldur. Fed’ûhum felyestecibû lekum: “Haydi, o zaman dua edin onlar da (Allah’ın, sizin duanıza icabet ettiği gibi) icabet etsinler.” Eğer onlar Allah ise. İn kuntum sâdıkîn:563 “Eğer siz doğru söylüyorsanız.” Onların da ilah olduğunu; yani sözlerinin Allah’ın kelamından daha güzel olduğunu iddia ediyorsanız haydi, onların ilahlığını ispat edin.
Yemunnûne aleyke en eslemû: “Onlar İslam’a girmekle (Müslümanlığını) senin başına kakıyorlar (minnet ediyorlar).” Kul lâ temunnû aleyye islâmekum: “(Onlara) De ki: İslam’a girdiğiniz için bana minnet etmeyin.” Yani ben size minnettar değilim. Belillâhu yemunnu aleykum: “Bilakis siz, Allah’a minnet borçlusunuz.” Neden? En hedâkum lil îmân: “Sizi imana hidayet etti.” İn kuntum sâdikîn:564 “Eğer siz sadıklardansanız (bu böyledir).” Yok, yalancıysanız İslam’a girdiğiniz için minnet edin.
Bununla ilgili yaşadığım bir olayı anlatayım.
Cemaatten, dinden, imandan habersiz olan zahiri bir yakınımız dergâha gelmişti. Kendisi bir de zahiri olarak kültürlü biriydi. Dergâha geldiğinde halini, hatırını sordum. Bana “kendi kendime dedim ki: Herkes oraya gidiyor, biz de hep beraber oraya gidelim de müşterisi artsın” dedi. Söze bakın, müşterisi artsın! Sanki dergâha gelince o değil de ben kazanıyormuşum gibi müşterim artıyormuş!
Hiç kimse dergâha geldiği için bize minnet edemez; çünkü gelenler kazanır. Gelenler kazanmaya gelir ve kazanırlar. Bu durumda onlar Allah’a minnet borçludurlar. Eğer Allah bizi vesile kılıp dergâha gelenlere iman, muhabbet, ilim, marifet, hikmet bahşediyorsa onlar Allah’a minnet duymalıdır. Yoksa bizim kendilerine karşı minnet duymamız gerektiğini düşünmesinler.
Cennâti adn: “Adn cennetleri.” Elleti vaader rahmânu ibâdehu bil gayb: “Ki Rahman onu (Adn cennetlerini) kullarına gıyabında va’detmiştir.” İnnehu kâne va’duhu me’tiyyâ:565 “Onun yaptığı vaat (verdiği söz) mutlaka yerine getirilir.”
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (iman ettiğini iddia edenler)!” İttekûllâhe ve kûnû meas sâdikîn:566 “Allah’a karşı takva sahibi olun (sorumluluğunuzu bilip yerine getirin) ve sadıklarla beraber olun.” Eğer takva sahibiyseniz, takva sahibi olmak istiyorsanız sadıklarla; yani Allah’a karşı sadakatini ispatlamış olanlarla beraber olun. Bu ayet iman eden herkese bir emirdir.
Ayetlerin bir kısmı haber verir, bir kısmı da inşa eder. Bu ayet de inşa ayetidir; yani emir ayetidir. Allah bu ayetle kullarına; “iman ettiğinizi iddia ediyorsanız bana karşı takva sahibi olup sorumluluğunuzu yerine getirin. Bunun için de sadıklarla beraber olun; çünkü onlarla beraber olursanız sadık olur, tasdik eder, sadakatinizi ispatlar ve bana verdiğiniz sözü yerine getirirsiniz. Yoksa sadakatinizi kaybeder yalancı olur ve doğru söylemiş olmazsınız” buyurdu.
Ve men yutiıllâhe ver resul: “Her kim ki Allah’a ve resulüne itaat ederse.” Fe ulâike meallezîne en’amellâhu aleyhim: “Onlar Allah’ın kendilerine nimet verdiği kullarıyla beraber olur.” Allah’a ve resulüne itaat edenler Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarıyla beraber olur. O halde Fatiha Suresi’nde Sırâtellezîne en’amte aleyhim:567 “(Ya rabbi) Bizi kendisine nimet verdiğin kullarla beraber eyle” ayetinde birlikte olmayı istediğimiz nimet verilen kullarla beraber olmak için Allah’a ve resulüne itaat etmek gerekiyormuş.
Peki, Allah’ın nimet verdiği kullar kimlerdir?
Minen nebiyyîn: “Nebilerle (peygamberlerle).” Ves sıddîkîn: “Sadıklarla (sadakatini ispatlamış olanlarla).” Sıddıklar nebilerden hemen sonra gelir. Veş şuhedâ’: “Bir de şahitlerle (hayatına imanını şahit kılmış olanlarla).” Ves sâlihîn: “Ve salihlerle (nefsini ıslah etmiş olanlarla beraberdir).” Ve hasune ulâike rafîkâ:568 “Ve bunlar ne güzel arkadaştırlar!” Bunların arkadaşlığı ne güzeldir! Dikkat edilirse Allah; nebileri, sıddıkları, şehitleri ve salihleri aynı ayette zikretti. Kim dünyada onlarla beraber olursa ahirette de onlarla beraber olur.
Allah, hayatımızı yaşarken mutlaka kendisine nimet verdiği kullarla beraber olup Allah’a ve resulüne itaat etmemizi, böyle yaptığımız takdirde ahirette de onlarla beraber olup aynı yere gideceğimizi buyurdu.
Tâatun ve kavlun ma’rûf: “(Allah emrettiğinde yapmaları gereken şey) Güzel bir itaat ve güzel bir sözdü.” Sahabe, Mekke’den Medine’ye hicret edince hemen hemen hepsi “Allah bize savaşma izni verseydi onlarla savaşırdık” demişti. O ana kadar Allah onlara savaş izni vermediği için müşriklere müdahale bile edemiyorlardı; çünkü Allah sabretmelerini buyurmuştu ama sonra onlara izin verdi. Fe izâ azemel emr: “Sonra emir kesinleşince.” Allah emredip onlara savaşmaları için izin verdi. Emir kesinleştiğinde artık yapılacak bir şey kalmaz, yapılması gereken şeyin; itaat ve güzel bir söz olduğunu buyurdu Allah. Fe lev sadekûllâh: “(Bu durumda) Allah’a karşı sadık olmaları gerekmez miydi?” Yani “biz hazırız ya rabbi” deyip Allah’a olan sadakatlerini göstermeleri gerekmez miydi? Le kâne hayran lehum:569 “(Eğer böyle yapsalardı) Bu onlar için hayırlı olurdu.”
Allah bundan önceki ayette; “ama savaş emri gelince sanki ölüm baygınlığı geçiriyormuş gibi sana baygın baygın bakıyorlardı”570 buyurur. Yani zoru gördüklerinde halleri bir anda değişti ve ölüm baygınlığı geçiren kimse gibi “nasıl savaşacağız” diye sana baygın baygın baktılar. Allah da bunun yanlış olduğunu böyle bir durumda yapılması gerekenin güzel bir söz ve Allah’a sadakatini ispatlamak olduğunu buyurdu.
Kul yâ eyyuhân nâs: “De ki: Ey insanlar!” İnnî resûlullâhi ileykum cemîâ: “Ben size (hepinize, bütün insanlara) gönderilmiş Allah’ın resulüyüm.” Ellezî lehu mulkus semâvâti vel ard: “(Beni gönderen) O ki göklerin ve yerin mülkü onundur.” Lâ ilâhe illâ huv: “Ondan başka ilah yoktur.” İlah sadece odur. Yuhyî ve yumît: “(O) Diriltir ve öldürür.” Fe âminû billâhi ve resûlihin nebiyyil ummiyyillezî yu’minu billâh: “Allah’a ve onun ümmi olan nebisine iman edin ki o, Allah’a iman etmiştir.” Ve kelimâtihî: “Onun kelimelerine (iman etmiştir).” Allah’ın indirdiği bütün kelimelere iman etmiştir. Vettebiûhu: “Ve ona tabi olun.” Leallekum tehtedûn:571 “Eğer böyle yaparsanız hidayete erersiniz.” Allah önce resulünün iman ettiğini söyleyip kullarına da resulünün iman ettiği gibi iman etmelerini buyurdu.
Allah bu ayette de infakın nasıl dağıtılması gerektiğini beyan eder.
Lil fukarâil muhâcirînellezîne uhricû min diyârihim: “(O gelirler) Memleketlerinden çıkarılmış olan fakir muhacirler içindir.” Ve emvâlihim yebtegûne fadlen minallâhi ve rıdvâna: “Bir de mallarını Allah’ın rızasını ve faziletini aramak için sarf edenler.” Ve yansurûnallâhe ve resûlehu: “Allah’a ve resulüne yardım etmek için (mallarını sarf edenler).” Ulâike humus sâdikûn:572 “İşte sadık olanlar onlardır.”
Mâ lekum, keyfe tahkumûn: “Siz nasıl böyle hüküm veriyorsunuz?” Ne biçim hüküm veriyorsunuz? E fe lâ tezekkerûn: “Siz düşünmez misiniz?” Aklınızı kullanmaz mısınız? Em lekum sultânun mubîn: “Yoksa sizin apaçık bir deliliniz mi var?” Sizin bir fermanınız mı var? Yoksa Allah size böyle mi emretmiş? Fe’tû bi kitâbikum: “(Allah böyle emretmişse) Kitabınızı getirin.” O kitabınız nedir, onu getirin. İn kuntum sâdikîn:573 “Eğer doğru söylüyorsanız.” Herkesin davasını ispatlayacağı bir kitabı vardır, olmalıdır. Eğer siz hükmü böyle veriyorsanız ve hükmünüzde sadıksanız o zaman kitabınızı getirin, buyurdu Allah; çünkü başka hüküm kitabı yoktur. Bu hüküm kitabı ya, Allah’ın kitabıdır ya da başka bir kitaptır!
Allah bir de Uhud Savaşı ile ilgili buyurur.
Ve lekad sadakakumullâhu va’dehû iz tehussûnehum bi iznih: “Siz Allah’ın izni ile düşmanlarınızı öldürürken Allah size olan va’dini yerine getirmiştir.” Allah sözünde sadıktır; yani sizi galip getireceğini, size kazanacağınızı va’detti, sözünü de yerine getirdi. Allah’ın va’di haktır.
Oysaki baktığımızda sahabeler zahiri olarak Uhud’da yenilmiştir. Peki, bu ayeti nasıl anlamamız gerekir?
Allah bu yenilginin gerekçesini beyan eder. Hattâ izâ feşiltum: “Ne zaman ki birbirinizle çekiştiniz.” Sahabenin bazıları savaş esnasında birbirleriyle çekiştiler. Ve tenâza’tum fîl emr: “(Allah ve resulünün) Emrini tartıştınız, yılgınlık (bıkkınlık) gösterdiniz.” Ve asaytum min ba’di: “Ondan sonra da (Allah ve resulünün emrine) asi oldunuz.”
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Uhud Savaşı’nda 50 tane okçuyu bir tepeye yerleştirip “biz hepimiz burada ölsek dahi ne olursa olsun siz bu tepeden inmeyeceksiniz” buyurur ama müşrikler savaş esnasında kaçmaya başlayınca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in tepeye bıraktığı okçular “biz galip olduk, haydi ganimete gidelim” deyip aşağı inerler. Onlar aşağı inmeden önce başlarındaki komutan tepeden inmek isteyen okçularla aşağı inmemeleri konusunda tartışır, mücadele eder ama buna rağmen 40 kişi tepeden iner sadece geriye kalan 10 kişi tepeden inmez. Allah bu yüzden “mücadele ettiniz, çekiştiniz ama sonunda asi oldunuz; yani aşağı indiniz” buyurmuştur.
Neden öyle yaptılar? Mâ erâkum mâ tuhıbbûn minkum men yurîdud dunyâ: “Allah size zaferi göstermişti (ama siz birbirinizle çekiştiniz, yılgınlık gösterdiniz, bunun için de kaybettiniz). Kiminiz dünyayı istiyordu.” Ve minkum men yurîdul âhireh: “Sizden bir kısmı da ahireti istiyordu.” Allah için savaşanlar ahireti, oradakilerin bir kısmı da dünyayı istiyordu. Bu yüzden hemen ganimete saldırdılar. Summe sarafekum anhum li yebteliyekum: “Sonunda (Allah) sizi imtihan edip denemek için onlardan geri çevirdi.” Onları yenmenize müsaade etmedi. Ve lekad afâ ankum: “Bununla beraber Allah sizi affetti.” Yani bu yanlışları yaptınız ama Allah sizi affetti. Vallâhu zû fadlin alel mu’minîn:574 “Çünkü Allah’ın mü’minlere fazlı (rahmeti, ikramı) vardır.” Mü’minler yanlış yapsa bile Allah yine de onlara lütufta bulunur.
Allah bir şey söyleyip söylediğine de şart koymuşsa o şart yerine getirildiğinde Allah’ın Sadık ismi tecelli eder. Mesela; Allah, cenneti mü’minlere, muttakilere, iman edip salih amel işleyenlere va’detmiştir ama “cennet şurdadır, haydi cennete girin” dememiş, cennete girmek için bir takım şartlar koymuştur. Allah va’dinde sadıktır. Öyleyse cennete giremeyenler gerekeni yapmadığı, o şartları yerine getirmediği için cennete girememiştir. Bu durumda Allah’ın sözü, va’di onlar için geçerli değildir; çünkü Allah’ın va’di şartlıdır.
Allah sözünde, va’dinde sadıktır ve va’dini yerine getirmiştir. Siz müşrikleri yendiniz; ama birbirinizle tartışınca, dünyayı isteyip birbirinizle çekişince Allah’ın va’di yerine gelmişken kaybettiniz. Allah da ellerinizi onlardan çekti; yani başarılı olup işi tamamlayamadınız, buyurdu Allah.
Allah, bir mü’min kuluna vaatte bulunup ikramını yapar, hatta nimeti onun önüne koyup “buyur kulum al, bu senindir” der ama kul bu ikramı alacağı sırada bir yanlış yaparsa ve Allah’ın emrettiği gibi durmazsa o ikramı kaybeder. Evet, Allah ona va’detmiştir ama o gerekeni yapmadığı için kaçmış ve ikramdan mahrum kalmıştır. Hâlbuki Allah va’dini gerçekleştirip ona ikram etmişti ama o kul ikramı almak için gerekeni yapmak konusunda bıkkınlık gösterip kendi kendine hile yapmış, böylelikle Allah’ın ona va’d ettiği ikramı kaybetmiştir. Bundan dolayı da “Allah bana va’detmişti madem öyle neden olmadı” diyemez; çünkü Allah va’dinde sadıktır.
Fe men azlemu mimmen kezzebe alâllâh: “Allah’a karşı yalan söyleyenden daha zalim kim vardır?” Ve kezzebe bis sıdkı iz câeh: “O tasdik etmesi gereken (hakikat) ona geldiği halde onu yalanlayandan (daha zalim kim vardır)?” Eleyse fî cehenneme mesven lil kâfirîn:575 “Kâfirlerin yeri cehennem değil midir!
Vellezî câe bis sıdkı ve saddeka bihî: “Doğruyu getiren ve onu tasdik edenlere gelince.” Doğruyu getiren; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir, onu tasdik edenler de mü’minlerdir. Ulâike humul muttakûn:576 “İşte muttakiler onlardır.” Yani Allah’a karşı sorumluluğunu kabul edip yerine getirmeye çalışanlar onlardır. Bunlar doğruyu getiren bir de o doğruyu tasdik edenlerdir.
Minel mu’minîne ricâlun sadakû mâ âhedûllahe aleyh: “Mü’minlerden öyle adamlar (öyle delikanlı olanlar) var ki Allah’a verdiği sözü tasdik edip yerine getirdiler.” Sözlerinde sadık olup gereğini yaptılar. Fe minhum men kadâ nahbeh: “Onlardan kimi adağını yerine getirdi.” Allah yolunda canını verip öldü. Ve minhum men yentezir: “Ve onlardan bir kısmı da (Allah yolunda canını feda etmek için) beklemektedirler.” Verdikleri sözü yerine getirmek için beklerler. Ve mâ beddelû tebdîlâ:577 “Onlar sözlerini hiçbir şekilde değiştirmezler.”
Bu ayet Allah yolunda canını ortaya koyup hayatını feda edenler içindir. Onlar Allah’a verdikleri sözden caymaz, ahitlerinden dönmez, mallarını ve canlarını ortaya koyarlar. Onlardan bir kısmı sözlerini yerine getirip Allah yolunda canını feda etmiştir. Bir kısmı da sıranın kendisine gelmesini; yani o imkânın doğmasını bekler ve onlar hiçbir şekilde sözlerini, vaatlerini, ahitlerini değiştirmezler.
Evet, Allah’ın Es Sadık ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya ve Sadık İsminin üzerimizde nasıl tecelli etmesi gerektiğini öğrenmeye çalıştık.
Allah hepimizi va’dini yerine getirenlerden, sadıklardan, sadakatini ispatlayanlardan eylesin. Allah bizi yalancılardan, verdiği sözden dönenlerden, döneklerden, Allah’a söz verdikten sonra o sözü görmezlikten, anlamazlıktan gelenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi sözünü unutanlardan, Allah’a verdiği sözden haberdar olmayıp sanki öyle bir söz yokmuş gibi, Allah’a söz vermemiş gibi zannedenlerden eylemesin. Allah bizi kitabına, Kur’an’ına, sözüne, imanına ihanet edenlerden eylemesin. Tam tersine Allah bizi sadıklardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
