close

EL BEDİ’

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını nüzul sırasına göre anlamaya çalışıyorduk. Bu sohbetimizde de El Bedi’ ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Bedi’ demek; ilk yaratan, örneksiz, eşsiz, benzersiz yaratan demektir. Bu isim, Allah’ın Hallak, Halık, Fatır ve Falik isimlerinden farklıdır. Allah ayet-i kerimede; Bedîus semâvâti vel ard:478 “(Allah) Gökleri ve yerleri (her şeyi) benzersiz yaratandır” buyurmuştur; yani, Allah yarattığı her şeyi herhangi bir örneği olmadan bütünüyle tasarlayıp yaratmıştır. İlk yaratılışın mutlaka bir başlangıcı vardır ve mü’minler bunu bilmek, anlamak zorundadır, anlamazlarsa kendilerini tanıyamazlar.

Allah ayet-i kerimede; “gökte, yerde her ne varsa hepsini insanın hizmetine (emrine verdim) musahhar kıldım (onun için yarattım)”479 buyurmuştur. Bu nedenle yer, gök, cennet, cehennem her ne varsa insan için yaratılmıştır.

Allah için hayal kelimesi kullanılmaz; ama beşer olarak kelimeyi böyle kullanmak zorundayız ki kendi üzerimizden anlayabilelim. Allah’ın tabir-i caizse hiçbir şeyi yaratmadan önce zatında tasavvur edip hayal ettiği şey insandır. İnsan derken beşeri değil Hz. insanı anlamak gerekir. İlk vasıftaki Hz. İnsan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Bunu peygamberimiz olduğu için veya Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i diğer peygamberlerden ayırmak için söylemiyoruz. Hakikati olduğu gibi söylemek gerekir.

Allah ayet-i kerimede; “resullerimiz arasında fark gözetmeyin”480 buyurmuştur, dolayısıyla bu bir emirdir. Evet, risalet görevi alanların hepsi Allah’ın resulleridir ve hiçbirinin arasında fark gözetmemek gerekir. Yalnız, Allah başka bir ayet-i kerimede ise; “biz onları (resulleri) derecelerle birbirinden üstün kıldık”481 buyurmuştur. Demek ki resuller arasında fark gözetmek ayrı, onların derece itibariyle birbirinden üstün olması ayrıdır. Resullerin arasında fark gözetmemek; her birinin Allah’ın vahyiyle geldiğini bilmek ve her birinde Allah’ın vahyini kabul etmektir. Aralarındaki derece itibariyle üstünlük ise resullerin vahyi taşırken kulluk itibariyle birbirleriyle aralarındaki üstünlüktür.

Mesela; bir resul herhangi bir konuda üstünken başka bir resul farklı bir konuda üstündür. Her akıl sahibi hem yaratılış itibariyle hem de nebilerin sonuncusu kılınması itibariyle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in en önde olduğunu anlar. Allah her peygamberi bir kavme göndermiştir. Hatta bir beldeye resul olarak ya da nebi olarak birini, hemen yakınındaki bir beldeye de başka birini göndermiştir. Öyle ki bazı zamanlarda baba ve oğul yahut kardeşler, akrabalar peygamber olmuş ve aynı anda aynı yere ya da farklı yerlere gönderilmişlerdir.

Diğer nebiler ve resuller için bu durum geçerliyken Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; “seni bütün insanlığa gönderdik”482 buyurmuştur. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz son peygamberdir, son nebidir, dolayısıyla kıyamete kadar gelecek olanların hepsi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ümmetidir; yani ister iman etsin, ister etmesin Resulullah (s.a.v.) Efendimiz herkesin peygamberidir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ümmetleri için; “davetine icabet eden ümmeti” bir de “davetine icabet etmeyen ümmeti” denilir. İman etmeyenler, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in davetine icabet etmemişlerdir ama yine de onun ümmetidir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onlara da peygamber olarak gelmiştir. Bunu yapan Allah’tır, Allah böyle hükmetmiştir.

Evet, Allah’ın tabir-i caizse ilk tasavvur ettiği şey Hz. İnsandır, ilk vasıftaki Hz. İnsan da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir, dedik.

Bununla ilgili olarak bir örnek vereyim;

Sahabeden biri;

- Ya Resulullah! Allah’ın ilk yarattığı şey nedir, diye sorar.

Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

-Allah’ın ilk yarattığı nur senin peygamberinin nurudur. Âdem babamız su ile toprak arasında iken -çamur halindeyken- ben peygamberdim. Bunu övünmek için söylemiyorum. Kıyamet günü ilk dirilecek olan da benim. Bunu yine övünmek için söylemiyorum. Allah böyle takdir ettiği, hükmettiği için böyle söylüyorum. İlk huzura çıkacak olan da benim, hesabını ilk verecek olan da benim, ilk cennete girecek olan da benim. Bunları övünmek için söylemiyorum”483 diye buyurur. Bu nedenle Allah’ın Bedi’ isminin tecelli ettiği ilk nur Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nurudur.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendisi hakkındaki şeylerin her birini söylerken peşinden “bunları övünmek için söylemiyorum” demiş; yani “bunları hakikati anlamanız için söylüyorum” buyurmuştur.

Bazen kendini âlim zanneden insanlar böyle olamayacağını, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bununla fazla övüldüğünü, övülmüş olduğunu söylerler. Bu durumda onlara; “Allah’ın ilk yarattığı bir şey olmalıdır, o zaman Allah’ın ilk yarattığı şeyin ne olduğunu sen söyle, başka bir şey biliyorsan söyle! Eğer o Resulullah (s.a.v.) Efendimiz değilse o halde sensin! Neden durup dururken itiraz ediyorsun” demek gerekir.

Allah’ın yarattığı ilk nur, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nurudur ve bu nura “Hakikati Muhammediye” denir. Bütün peygamberler, bütün nebiler, bütün resuller, buna şahittir, şahit olmuştur.

Bununla ilgili olarak Barnabas İncili’nden bir pasaj okuyayım. Barnabas İncil’i en az tahrif olan İncildir. Bu İncil’de şöyle bir paragraf vardır;

“İsa dedi ki: İnanın bana, onun ruhunu görenlere Allah peygamberlik verdiğinden, her peygamber gibi ben de onu gördüm ve ona saygı gösterdim. Onu görünce, ruhum teselli ile doldu ve dedim ki: Ey Muhammed, Allah seninle olsun ve beni ayakkabının bağlarını çözecek değerde kılsın. Buna ermekle ben de büyük bir peygamber ve Allah'ın kutsal bir kulu olacağım.” Demek ki her resul onu görüyormuş.

Beni onun ayakkabısının bağını bağlamakla şereflendirsin demek; beni onun hizmetiyle şereflendirsin demektir. Hristiyanlar bile bunu kabul eder. Evet, bütün peygamberler bunun böyle olduğunu bilir; çünkü hakikati Muhammediye ile görüşmüşlerdir. Hakikati Muhammediye; Allah’ın, zatıyla, sıfatıyla tecelli edip yarattığı nurdur.

Bu görüşmeyi yapmak için Allah’ın resulü olma şartı vardır ve Mürşid-i kâmiller de buna dâhildir. Yalnız dikkat edilmesi gerekirse mürşitlerin değil Mürşid-i kâmillerin buna dâhil olduğunu söyledim. Bu ikisi arasında fark vardır ve buna dikkat etmek gerekir. Yoksa insan kendi kendine ya da birilerine iftira atmış olur. Aynı şekilde mürşidi Mürşid-i kâmil olmayanlar kendi mürşitleri için Mürşid-i kâmil derse mürşidine iftira atmış olur. Her ne sebeple olursa olsun bu zulümdür.

Evet, bütün Mürşid-i kâmiller bu müşahedeyi, görüşmeyi yapmıştır. Yoksa Mürşid-i kâmil olamazlar. Hz. İsa (a.s.)’ın sözünden de anlaşılacağı gibi her resul onunla görüşmüştür. Hz. İsa (a.s.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile görüşürken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz daha dünyaya gelmemiştir. Bu durumda görüştüğü Hakikati Muhammediye’dir.

Böyle bir görüşme yapmadığı halde insanlara “gelin ben sizi Allah’a götüreyim” diyenler hem kendisine hem de kendisiyle beraber olanlara zulmetmiş olur; çünkü Mürşid-i kâmil olma vazifesini veren Allah’tır. Bu müşahedeyi yapmayan birine mürşit denilebilir; ama Mürşid-i kâmil denmez; çünkü herkes kendisiyle beraber olanları ancak vardığı yere kadar taşıyabilir. Bu yüzden bir mürşit, Allah’ı talep eden dervişini ancak vardığı yere kadar taşıyıp yetiştirir. Eğer dervişinin manevi seyri devam ediyorsa ona “benden bu kadar, bundan sonra falancaya gitmen lazım” der. Yapılması gereken şey budur, yoksa dervişine zulmetmiş, haksızlık etmiş olur. Bu bir mürşide yakışmaz. Bu nedenle hiçbir mürşit benlik güdüp dervişlerine “yola benimle devam edin” diyemez; çünkü Allah’a karşı sorumlu olduğunu bilir. Eğer kendisiyle işi biten dervişine artık başkasına gitmesi gerektiğini söylemezse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona gereken uyarıyı, ikazı yapar ve Allah onu uyarır.

Allah, Bedi’ ismiyle tecelli edip ilk olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hakikatini; yani Hakikati Muhammediye’yi yaratmıştır. Sonra bütün insanların ruhunu, hakikatini bu nurdan aynıyla yaratmıştır. Bu nedenle her bir insanın ruhu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ruhundan farksızdır, arada sadece bir tecelli farkı vardır. Öncelikle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nuru bir adım önde tecelli etmiş sonra bütün nurlar aynıyla o nurdan tecelli etmiştir. Böylelikle her bir insanın ruhu, Allah tarafından bu şekilde tek tek yaratılmıştır. Bu yüzden her ne kadar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de dâhil olmak üzere hepimiz beden itibariyle Hz. Âdem (a.s.)’ın çocukları olsak da manevi olarak Hz. Âdem (a.s.) da dâhil bütün insanlığın babası Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Buna Allah’ın tecelli edip Hakikati Muhammediye’yi yaratması denilir.

Allah bu Hakikati Muhammediye’yi, bütün insanların ruhunu saf kendi aşkından, muhabbetinden, nurundan yaratmıştır. Allah’ın aşkı, muhabbeti nur olarak tecelli etmiştir.

Nur denince aklımıza farklı farklı renklerde ışık veya aydınlık gibi şeyler gelir; ama nurun bunlar olmadığını kesinlikle bilmemiz lazım; çünkü nurun anlatılabilecek herhangi bir izahı yoktur. Eğer bunu kelimeye dökersem herkes kendine göre bir şey hayal eder ve o hayal ettiği şeyler nur olmaz. Bu yüzden bu müşahadenin nasıl olduğunu kelimeye dökmeyeceğim. Allah bir ismiyle tecelli edip kardeşlerimize bu müşahedeyi ihsan eder, ikram eder onlar da bunun nasıl olduğunu öğrenir inşallah!

Allah ayet-i kerimede; “Allah, göklerin ve yerin nurudur”484 buyurmuştur. Allah göklerin ve yerin nuru olunca bu nur diğer nurlardan farklıdır, bu tecelli farklı bir tecellidir; ama insandaki, Allah’ın aşkından olan tecelli, Allah’ın varlıktaki nurundan daha farklıdır. Bütün varlık, Allah’ın insandaki nurundan bir mertebe sonrasında tecelli eder. Yani bu nur yine Hakikati Muhammediye’den tecelli eder; ama bu tecelli insanlardaki gibi değil, bir mertebe sonrasıdır. İşte, Hakikat-i Muhammediye’nin insanlardan bir mertebe sonra farklı bir nurla tecelli etmesiyle kâinat yaratılmıştır. Bu ayeti Allah’ın Nur ismini anlatırken daha detaylı bir şekilde anlatacağız inşallah.

Allah ayet-i kerimede; “and olsun ki sizi ilk yarattığımız gibi yine tek başınıza huzurumuza geldiniz”485 buyurur. Tek başınıza huzurumuza geleceksiniz, buyurdu Allah. Allah, ruhundan nefhedip kulunun ruhunu yaratırken Bedi’ isminin tecellisiyle onu ilk olarak yaratır; ama yaratmadan önce mutlaka onu dilemiş, irade etmiş, tasavvur etmiş, sevdiği şekilde yaratmıştır. Hatta onu bütünüyle aşktan, muhabbetten yaratmıştır desem daha doğru olur. Allah’ın aşkı, muhabbeti, sevgisi nur olarak tecelli etmiş ve Allah onu bir anda yaratmıştır. Bu nedenle Hakikati Muhammediye ve insanın ruhu saf aşktan ibarettir.

Bedîus semâvâti vel ard: “(O) Gökleri ve yeri örneksiz (örneği olmadan) ilk olarak yaratandır.” Ve izâ kadâ emrâ: (O) Herhangi bir şeyin olmasını istediğinde.” Bir işin, bir şeyin olmasına hükmettiğinde. Fe innemâ yekûlu lehu kun fe yekûn:486 (Onun sözü, onun yaptığı) Sadece ona ‘ol’ demesidir, o da hemen oluverir.” Allah bir şeye ol derse o da hemen olur demek; o da hemen oluyor demektir. Yoksa kun fe yekûn kelimesinin manası o da hemen oldu değildir; yani Allah olmasını istediği bir şeye bir zaman koyar ve o da Allah’ın koyduğu süre zarfında yavaş yavaş olgunlaşır ve olur. Allah olmasını istediği bir şey için “hemen olacak, oldu” buyursaydı bu durumda kelimeyi kun fe yekûn olarak değil “kun fe kâne” olarak buyurması gerekirdi. Allah eğer bir şey için kun fe kâne deseydi o da herhangi bir süre geçmeksizin hemen olurdu.

Bu yüzden Allah’ın burada ol diye emrettiği şeylerin bir zamanı vardır. Peki, bu zaman neye ve kime göredir.

Allah zamandan ve mekândan münezzehtir. Bu, Allah bir duayı kabul ederken de böyledir. Mesela; bazen dua ettiğimizde Allah gönlümüze muhabbetiyle öyle bir tecelli eder ki “kulum duanı kabul ettim” hitabını gönlümüzde tadarız. Yalnız duamızın kabul olduğunu tattığımızda hemen gerçekleşmesini beklememiz doğru olmaz. Şartların bizim için olgunlaştığı ve duamızda istediğimiz şeyin dünyamız ile ahiretimiz için hayır olduğu zaman da duamızın kabulü yavaş yavaş olur ve biz duamızda istediğimiz şeye hazır olduğumuzda duamız tam olarak gerçekleşir.

Allah’ın Bedi’ ismi insanda da tecelli eder, etmelidir; çünkü Allah’ın Bedi’ ismi ilk önce insan için tecelli etmiş ve Allah insanı yaratmıştır. Öyleyse her bir insan, kendisi için özel olarak “rabbim beni yarattı” derse doğru olur. Allah, kulunu huzura almasıyla ilgili olarak ayet- i kerimede “ilk yarattığımız gibi tek başına huzura geldin” buyurduysa o halde bir insanda Allah’ın Bedi’ isminin tecelli edebilmesi için onun mutlaka Allah’a vasıl olması, ilk yaratmış olduğu gibi Allah’ın huzuruna gitmesi gerekir. Tabi bunun zahiri olarak ölmeden önce olması gerekir; çünkü kul öldüğünde istese de istemese de Allah’ın huzuruna gider. Mesele; insanın ölmeden önce kendi iradesi ve tercihiyle rabbini isteyerek, arzu ederek ilk yaratıldığı yere gitmesi, varmasıdır.

Daha önce anlatmıştım, kulun, Allah’a vasıl olması; kulun yaratıldığı ilk yere, ilk ana gitmesi demektir. Aslında orda zaman ve mekân olmadığı için oraya bir mekân atfedip yer demek doğru değildir. Mekândan ve zamandan bağımsız anlaşılması için oraya “ilk an” demek gerekir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “bir saatlik tefekkür bir yıllık ibadetten efdaldir.”487 Başka bir hadisinde ise; “bir saatlik tefekkür bin yıllık ibadetten efdaldir”488 buyurmuştur. Bu, tefekkürün bizi böylesine Allah’a yakınlaştırdığı ve Allah ile aramızdaki perdeleri kaldırdığı manasına gelir. Tefekkür vasıtasıyla rabbimizle aramızdaki perdeler kalktığı için Allah’ın bizi sevmesini tatmış oluruz. Zaten “rabbimizi seviyoruz” derken de aslında tattığımız duygu bizim Allah’ı sevmemiz değil Allah’ın bize olan sevgisidir. Tefekkür eden biri Allah’ın sevgisini tadıyor ve rabbiyle arasındaki perdeler kalkmaya başlıyorsa bu durumda ilk yaratıldığı ana giden biri acaba nasıl bir hal alır! Acaba dünya hayatı ve dünyadaki şeyler onun nazarında nasıl bir şey olur!

Tefekkür ve murakabe; insanın kendi kendisiyle, Allah’ın kendisine nefhettiği ruhla ve kendisini yaratan rabbiyle beraber olması demektir. İnsan, beden itibariyle değil Allah’ın kendisine nefhettiği ruh olarak rabbiyle beraber olursa bu beraberliği kurmuş olur, aksi halde beraberliği sadece hayal etmiştir. İnsanın rabbiyle beraber olmayı kazanabilmesi için tefekkür edip murakabe yapması gerekir; çünkü insan murakabe yaparsa Allah ile arasındaki perdeler kalkar ve bu murakabesi onun duası olmuş olur. Kulun “ya rabbi! Ben seninle beraber olmak, seninle olmak ve huzuruna gelmek istiyorum” şeklindeki duası Allah’ın muradı olan, Allah’ın kulundan yapmasını istediği bir duadır. Kul bu şekilde dua edip gereken çabayı gösterdiğinde Allah onu huzuruna alır. Bu yüzden mutlaka bu tefekkürü ve murakabeyi yapmak gerekir.

Peki, kulun bu tefekkürü nasıl yapması gerekir?

Beşeri olarak anlaşılması açısından söyleyeyim; bir kul tefekkür ederken ilk yaratıldığı ana gidip “henüz hiçbir şey yokken rabbim kendi muhabbetinden nur olarak tecelli edip beni, ruhumu, hakikatimi, yarattı. Acaba rabbim bana nasıl nazar ediyor, bana nazar ederken ne hissediyor” deyip tefekkür etmelidir. “Allah’ın benimle ne işi var, bana bakarken niye bir şey hissetsin, Allah’ın hissetmesi, sevinmesi mi vardır” diyenler Allah’ı bilmemiş, tanımamıştır. Allah, kuluna bir vasıf versin ama o vasıf Allah’ta olmasın, böyle bir şey düşünülebilir mi! Yani, Allah, kulu kadar olmasın öyle mi!

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeleri yetiştirirken; “kul böyle yapınca Allah sevinir, falanca kul böyle yaptığı için Allah sevindi, falan kişi Allah’ı sevindirdi. Falanca kul böyle yaptı Allah buna küstü, darıldı” diye rahatlıkla anlatırdı. Demek ki Allah hem seviniyor hem de darılıyor ve küsüyormuş! Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; Ved duhâ ve leyli izâ secâ mâ veddeake rebbuke ve mâ kalâ:489 “Duhaya (günün aydınlanmış haline), sükûna erdiği zaman geceye and olsun. Rabbin sana küsmedi ve sana darılmadı” buyurmuştur. Allah önce zamana sonra günün aydınlanmış haline ve geceye yemin edip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “rabbin sana küsmedi ve darılmadı” buyuruyor. Allah böyle söylüyorsa o halde küsüyor ve darılıyor demektir. Öyle değil mi!

Aynı şekilde Allah ayet-i kerimelerde; “Allah mü’minleri, sabredenleri, muhsinleri, muttakileri sever”490 buyurmuş, başka ayetlerde ise; “Allah kâfirleri, zalimleri, kibirlenip böbürleneni, münafığı sevmez”491 buyurmuştur. Bu nedenle Allah’ın hem sevmesi hem sevmemesi aynı zamanda küsmesi ve darılması vardır. Allah kızdığında o kızdıkları Allah’ın gazabına uğrar. Zaten gazap Allah’ın kızmasına denilir.

Evet, Allah’ın, kulunun haline, tavrına kızması, küsmesi, darılması Allah’ın hissetmesi demektir. Zaten en kâmil, en mükemmel manada hisseden elbette ki Allah’tır; ama kul, Allah’a olan yakınlığını bilmediği, hissetmediği, buna iman etmediği için halinin, tavrının rabbinin küsmesine, darılmasına, gazap etmesine veya rabbi tarafından sevilmesine sebep olacağının farkında değildir. Kul bunu hissetmeli, tatmalı ve bilmelidir.

İnsan bunu en kâmil manada Allah’ın, zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği bir kul üzerinden anlar. Örnek vermek gerekirse; sahabeler, bunu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in üzerinden en kâmil manada apaçık olarak görmüş ve anlamıştır. Bu nedenle kul, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in kızdığı, küstüğü, darıldığı bir konuda Allah’ın darıldığını, küstüğünü ve gazap ettiğini bilmelidir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “kim, Allah’ın resulünü üzerse Allah’ı üzmüştür. Allah ona gazap eder, Allah onu lanetlemiştir”492 buyurur. Dikkat edilirse Allah, resulünün üzülmesini kendine ait kıldı. Bu durumda Allah’ın resulünü üzenlerin bunun karşılığında alacağı şey; Allah’ın gazabı ve lanetidir. Öyle değil mi!

Allah’ın isimlerini, hissetmesini kendimiz gibi bir insanın üzerinden anlamazsak bu bizim için zulüm olur; çünkü böyle olmazsa anlayamayız, anlayamayışımız da rabbimizi anlamayışımız ve ne yapacağımızı bilmediğimiz manasına gelir. Allah’ın bizi kullukla, kendisini tanımakla sorumlu tutup bir de bunu nasıl yapacağımızı, öğreneceğimizi öğretmemesi demek Allah bizi tuzağa düşürdü demektir. Hiç böyle bir şey düşünülebilir mi! Aynı şey bütün Mürşid-i kâmiller için de aynıyla geçerlidir. Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ayna olmuş peygamber varisi Mürşid-i kâmiller üzerinden de neyi sevdiğini, neyi sevmediğini bize gösterir.

Neden Allah’ın isimlerini bir Mürşid-i Kâmil üzerinden bilmemiz gerekir?

Çünkü Allah isimleriyle onun üzerinde tecelli etmiştir; yani bir Mürşid-i kâmil benlik itibariyle bütünüyle Allah’a aittir. Bu yüzden onun kendine ait herhangi bir kızması olmaz. O, Allah ile üzülür, Allah ile sevinir, Allah’ın sevinmesiyle sevinir, kızmasıyla, gazap etmesiyle de gazap eder. Zahiri olarak o da herkes gibi bir beşerdir; ama manevi itibarla bu böyledir.

İnsanlar işin hakikatini anlamayıp imanı da inanmak olarak zannedince robot gibi; yani duygusuz, düşüncesiz, hissiz bir Allah hayal ettiler. Bu yüzden “işte Allah için bir şeyler yaparsak bizi cennete gönderir, Allah bize tuzak kurmuş, eğer tuzağa düşer, yanlış yaparsak bizi cehenneme gönderir” dediler. Oysaki bu, Allah değil insanın kendi kendine ürettiği putudur.

Allah bütün varlığı insanın hizmetine vermiş, en yakınındaki melekleri de ona secde ettirmiş ve onun hizmetine vermişse o halde insan, Allah’a olan yakınlığını, kıymetini, değerini, şerefini buradan anlamalıdır.

Allah bütün varlığı insan için, insanı da kendisi için yaratmıştır. İnsanı kendisine âbd olsun, kul olsun diye; yani kendisinin sevgisine karşılık versin diye yaratmıştır; çünkü Allah, insanın hakikatini aşkından, muhabbetinden yaratmıştır. Kul onun sevgisine karşılık verecek olsa bile ne kadar karşılık verebilir ki! Ancak sonsuz bir deryadan bir damla misali karşılık verebilir. Allah, insan bunu anlasın diye ona akıl vermiştir, onun fıtratına imanı, hakikati yazmıştır; yani insanın fıtratında Allah’ın güzelliği mevcuttur ama insan bunu düşünmez, anlamaya çalışmaz, tefekkür etmezse aklını kullanmamış, Allah’ı düşünmeye, anlamaya değer görmemiş olur.

Aslında insanın değer vermediği kendisidir. Böyle yapmayanlar kendisine değer vermemiştir.

Allah’a iman edenle iman etmeyen arasında nasıl bir fark vardır?

İman etmeyen biri “insan bedenden ibarettir” der veya “hayat, dünyadan ibarettir” der, böylelikle kendini diğer hayvanlardan ayırt etmez, edemez. Ya “biz maymundan geldik” der ya da “solucandan türedik” deyip kendi kendine bir şeyler üretir. Böyle biri maymunla veya eşekle aynı konumdadır, onlardan hiçbir farkı yoktur; çünkü böyle söyleyerek kendine eşek demiş, “benle eşek, benle maymun aynıyız” demiştir. Bunun sebebi sadece çamurdan olan tarafına, varlığına bakması, dolayısıyla kendini diğer mahlûkattan ayırt edememesinden kaynaklanır.

Allah’a iman eden biri ise; “ben beni yaratan rabbimin halifesiyim. Ben rabbimin tecelli ettiği, nefhettiği ruhuyum, nuruyum. Allah’ın, aşkından, muhabbetinden yarattığı âbdiyim, aşığıyım” der. Böyle biri diğeriyle kıyas bile kabul etmez. Aynı şey iman edenler arasında da geçerlidir. Allah’a koşanlarla Allah’tan kaçanlar nasıl bir olsun! Biri her anda “rabbim Allah’tır, Allah u ekber” derken, öteki ise sadece namaz kıldığında “Allah u ekber” der. Bir de kim bilir namaz kılarken de aklı, gönlü nerelerdedir, nerelerde dolaşıyordur! Şimdi bu ikisi nasıl bir olsun!

Allah ayet-i kerimede; “siz şimdi iman edip salih amel işleyenlerle kötülük işleyenleri bir tutacağımızı mı zannettiniz? Eğer siz böyle hüküm veriyorsanız ne kötü hüküm veriyorsunuz”493 buyurmuştur. Siz böyle mi hüküm veriyorsunuz! Siz olsanız böyle mi yaparsınız! Siz sizi seven, sizi razı etmek ve size yakın olmak için peşinizden koşup çabasını, gayretini sarf edenle sizi ciddiye almayanı bir tutar mısınız! Bu ikisini aynı ölçüde sever, onlara aynı ölçüde yakın olur musunuz, ikisine aynı muameleyi yapar mısınız!

Kul, rabbini kendi üzerinden bilmeli, tanımalıdır. Yoksa rabbini dışarıda aramakla bulamaz, anlayamaz; çünkü rabbini kendinde tatmalıdır. Rabbinin tattığını kendinde tatmalı ki sonsuz bir deryadan bir damla misali rabbini anlamış, tatmış olsun. Allah’ın bütün isimleri kulda bu şekilde tecelli eder. Bütün isimler denince Allah’ın insana tecelli ettiği bütün isimleri anlamak gerekir. Yoksa Allah’ın isimleri sonsuz ve sınırsızdır.

Kim bilir Allah bizim için ahirette hangi isimleriyle tecelli edip bu tecelliyi bize gösterecek, onu o zaman göreceğiz; çünkü orası artık yeni bir hayattır. Orada rabbimizi başka isimleri ile tanıyacağız. Bu tanıma sonsuz, sınırsızdır ve hiç bitmez. Bu yüzden cennet hayatını kendi aklımıza ya da dünyaya göre anlamaya çalışmamız doğru değildir. Cennette sıkılmak, bıkkınlık, usanç olmaz. Neden? -Çünkü Allah’ın tecellisi orda devam eder. Tabi ki tecelliyi görmek olarak anlamamak gerekir. O tecelli görmekle beraber bir de tatmaktır. Allah, kullarına cennette bu tecellileri tattırır.

Bir kulda Allah’ın Bedi’ isminin tecelli etmesi için kulun, Allah’a vasıl olması; yani Allah’ın onu yarattığı ilk andaki zamana, ana gitmesi gerekir. Kul o ilk ana gidince bunu anlar. Bu her bir insan için böyledir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah’a her gönülden bir yol gider” buyurmuştur.

Bir Mürşid-i kâmil de kendisiyle beraber olanları kendi gönüllerinden Allah’a giden yolda götürür, Allah’a taşır. Vuslat yolculuğu bu demektir; yani bir Mürşid-i kâmil dervişin gönlünden fıtratına göre onu geldiği yere götürür.

Mürşid-i kâmil dervişini alıp onu yaratıldığı ilk ana götürünce ona; “işte sen, işte rabbin” der. Artık araya hiç kimse giremez, buna dervişin mürşidi de dâhildir. Artık derviş, rabbiyle birebir muhataptır. Her ne olursa olsun o dervişle rabbi arasındaki özel muamele, özel sırdır. Mürşid-i kâmil bile onunla Allah arasına artık o andan itibaren giremez; yani, Allah’ın ona ne söylediğini, ona nasıl bir muamelede bulunduğunu, nasıl tecelli ettiğini bilemez. Kendisine tabi olunan peygamber de olsa bunu bilemez; çünkü bu sadece kişiye özeldir. Her bir kul, Allah katında böylesine özeldir. Böyle olunca o kulda Allah’ın Bedi’ ismi tecelli etmiş ve bu tecellisi kemale ermiş olur.

Her bir isim kulda mutlaka tecelli eder; ama mesele o isimlerin kul üzerinde kemale ermesidir. Kulda bütün isimler kemale erdiğinde kul kâmil insan olur. Allah ona; “kullarımı bana getir” vazifesini verirse bu durumda da o Mürşid-i kâmil olur.

İnsan sevmekten ibarettir, diyoruz. Eğer her bir insan kendi gönlünün derinliğine herhangi bir perde olmadan bakarsa kendinde saf bir aşk, saf bir muhabbet görür.

Nasıl?

Mesela; insanın üzülmesi, sevinmesi, korkması, endişe etmesi vardır. Hepsi de onun sevgisinden kaynaklanır. Bu; onun ruhundan tecelli eden nurun gönlüne akmasıdır. Kul korkuyor, endişe ediyorsa sevdiği bir şeyi kaybetmekten veya sevdiği şeye kavuşamamaktan korkuyordur; yani onun bu korkusu yine sevgisiyle bağlantılıdır; çünkü korkmasındaki sebep gönlündeki sevgidir. Ölümden korkması da böyledir. Bundan dolayı insan hangi hali yaşarsa yaşasın yaşadığı bütün haller sevgi kaynaklıdır. Bu yüzden insan saf aşktandır. O halde insanın aşktan ibaret olduğunu bilip tatması gerekir. İnsan herhangi bir perde olmaksızın gönlüne dönüp bakarsa bunu anlar.

İnsan sevdiği birini veya bir şeyi ancak onu görürse sevebilir, neyi sevmişse onu görmüş, anlamış ve onu herhangi bir şeyle kıyaslamıştır. Bu nedenle insan zahiri olarak her neyi severse sevsin onu mecazi bir sevgiyle sevmiştir.

Peki, Allah’a olan sevgi nasıl ve nerden başlar?

İnsan kibirlenip “ben biliyorum” derse kendini bedenden, hayatı da dünya hayatından ibaret zanneder, dolayısıyla zahire göre hüküm verir. İnsan, Allah hakkında her neyi söylerse söylesin ve aklına her ne gelirse gelsin o Allah değildir. Allah insanın aklına gelecek olan her şeyden münezzehtir; çünkü Allah subhandır. Bu yüzden insan tek başına kendi aklıyla Allah’ı sevemez, ona âşık olamaz.

Peki, Allah’ı nasıl sevebiliriz?

Allah’ı görmeden sevemeyiz. Allah’ı görmek, seyretmek için bir perde gerekir. Bununla ilgili olarak “Allah’ın isimleri, El Esmau’l Husna’sı Allah’ın zatına perdedir” demişlerdir.

Daha iyi anlaşılması için örnek vereyim; insanın görmesi, işitmesi, bilmesi, sevmesi, irade etmesi, merhamet etmesi, hoş görmesi, ikram etmesi, kerim olması, cömert olması, sabretmesi, halim olması Allah’ın isimleridir. İnsanın bu isimleri başka birinin üzerinde görmesi yetmez, bir de bu isimleri kendi üzerinde görüp rabbini kendi üzerinde anlaması, tatması gerekir. Eğer Allah’ın isimlerini kendi üzerimizde tadıp, Allah’a olan yakınlığımızı anlarsak bütün bu tecellilerin ruhtan kaynaklandığını biliriz; çünkü Allah ayet-i kerimede Nefahtu fîhi min rûhî:494 “Ona ruhumdan nefhettim” buyurmuştur.

Mesela; çocuklara baktığımızda belli bir yaşa geldiklerinde artık korktuklarını görürüz. Belli bir zamandan sonra korkuyu öğrenmeye başlarlar. Daha doğrusu ruhlarıyla akılları yavaş yavaş büyür ve akılları ruhtakini almaya başlar. Bu yüzden korkmaya ve sevmeye başlarlar. Biraz daha büyüyünce Allah’ın Rabb ismi onlarda tecelli ettiği için kendilerinden küçük olanları koruyup merhamet ederler. Bu hiç sıradan bir şey olabilir mi! Bu yüzden bir çocuğa baktığımızda Allah’ın tecellisini rahatlıkla görürüz.

Peki, onlara böyle rahmet etmeyi, sevmeyi, korumayı kim öğretmiştir? -Elbette ki Allah öğretmiştir. Allah’ın güzelliği çocuk üzerinde tecelli etmeye başlayınca çocuk, Allah’ın isimleri vasıtasıyla utanmayı da öğrenir. Utanmak, merhamet etmek dışarıdan öğrenilecek bir şey değildir. İşte bu şekildeki ilme huzuri ilim; yani hazır olan ilim denir. Çocuk huzuri ilimle kendini belli bir zamandan sonra o halde hazır olarak bulur; çünkü onu yaratan rabbi onu öyle yaratmıştır.

Nasıl ki çocuklar kendilerini rahmet sahibi olarak bulmuş, kendilerinden küçükleri korumaları gerektiğini anlamışlar ve bir anda hayâ edip kendilerinde utanma olduğunu görmüşlerse aynı şekilde Allah’a âşıktırlar da. Mesela; çocuklar devamlı olarak bir sağa bir sola zıplar bir türlü yerinde duramazlar. Onları alıp bir yere oturtsak bile beş saniye sonra tekrar havaya kalkar koşuşturmaya başlarlar. İnsanlar “bu enerji onlara nerden geliyor” der; ama gönül âlemlerini hiç kimse bilmez. Hâlbuki onların gönlünde tarifsiz bir muhabbet, bir sevgi vardır. Öyle ki tabiri caizse o muhabbetten çıldırırlar; ama biz bunun farkında olmadığımız için bunu anlamayız ve onlara “bunlar sadece çocuktur” deriz.

Çocukların bu denli çok sevilmesinin nedeni ise günahsız ve Allah’a yakın olmalarından dolayıdır. Onları sevmemek insanın elinde olan bir şey değildir. Onların güzelliği perdelenmediği ve kirlenmedikleri için insandaki ruh onlara cezb olur, çekilir; çünkü insan bu âlemde kaybolmuş ve kendisini yaratan rabbini bilmiyor, onu arıyor.

Bir Allah dostu da tıpkı çocuk gibidir. Yeminle söylüyorum bir veli de tıpkı çocuk gibidir, hatta çocuğun aynısıdır! Manevi olarak bakıldığında aynı hal velilerin üzerinde de görünür. Bir çocuk gibi zahiri olarak hareketli değiller; ama manevi itibarla aynı safiyete, aynı güzelliğe sahiptirler.

Allah’a âbd olmak; gönlünü kaptırıp onun peşinden sürüklenmek demektir. Âbd sözcüğünün kelime manası budur. İnsan zaten gönlünü Allah’a kaptırmıştır ve istese de istemese de ruhu geldiği âlemi, kendisinden tecelli ettiği rabbini ister; çünkü ruh, rabbine âşıktır. Âbd; âşık, maşukunun peşinden koşan demektir. Bu yüzden devamlı; “Allah bizden âbdiyet istiyor” diyoruz ve Allah ayet-i kerimede; “hiçbir nebi, hiçbir resul yoktur ki biz onu gönderdiğimizde hem ona hem kavmine şöyle vahyetmiş olmayalım; Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın ve yalnız bana âbd olun”495 buyurmuştur.

Şirk koşmayın demek; en çok beni sevin, sakın hiç kimseyi bana sevgide ortak koşmayın, bunu kabul etmem demektir.

Neden en çok Allah’ı sevmemiz gerekir?

Çünkü kulunu en çok seven Allah’tır. Allah, kulunu yaratmadan önce sevmiş sonra onu yaratmıştır. Bu yüzden en çok sevgiye layık olan, hak sahibi olan Allah’tır ve bu imandır. Bu yüzden iman sevmektir.

Allah imanın sevmek olduğunu buyurmuştur. Allah ayet-i kerimede; “insanlardan öylesi var ki Allah’ı sever gibi başkalarını severler. Oysaki mü’minlerin (Allah’a iman edenlerin) Allah’a olan muhabbetleri çok şiddetlidir”496 buyurmuştur. Allah bu ayette imanı tarif etmiştir. İman bunun dışında nasıl bir şekilde tarif edilirse edilsin bu tarif Allah’ın ayetlerine uymaz. Nasıl ki genel olarak ayetleri okuyup bitirdikten sonra sadakallahulazim: “Azim olan Allah doğru söylemiştir” diyorsak aynı şekilde Allah’ın sözü de azimdir. Hal böyleyken biri Allah’ın sözü karşısında her ne adına olursa olsun bir şey söylerse yalancı olur, Allah’a iftira atmış olur.

Evet, iman inanmak değildir; Allah’ı her şeyden çok sevmektir. Allah imanı böyle tarif etmiş ve “en çok beni seveceksiniz, hiçbir sevgi benim önüme geçmemelidir, sadece bana âbd olun” demiştir. Allah’ın “bana şirk koşmayın” derken kastettiği budur.

Âbd olmak; sevmek, sevdiğini kazanmak için peşinden koşmak, gönlün peşinden sürüklenmesi, sevdiğinin sevgisini kazanmak için gereken çabayı, gayreti sarf etmektir, dedik. İşte, hayatın gayesi, varlığın yaratılış sebebi, Allah’ın, insanı yaratmasındaki muradı; rabbimizi sevmemiz ve onu bulmamızdır. Bu yüzden dünyaya onu bulmaya gelmişiz. Bulmak için de mutlaka sevmemiz lazım.

Peki, rabbimizi nasıl seveceğiz?

Nasıl ki peygamberler gelmeden insanlar kendi kendilerine iman edememiş, insanlar Allah’a imanı peygambere tabi olarak kazanmışlarsa o halde Allah’a iman edebilmek için Allah’a iman etmiş, ona hiçbir şeyi şirk koşmayan, Allah’a âşık bir kulla beraber olmamız gerekir. Bu yüzden Allah; “Allah’a tabi olun” veya “Allah’a ve resulüne tabi olun” dememiş bunun yerine “Allah’ın resulüne tabi olun, Allah’a ve resulüne iman edin” veya “Allah’a ve resulüne itaat edin” buyurmuştur.

Aynı şekilde Allah ayet-i kerimede; “de ki: Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin, günahlarınızı mağfiret etsin”497 buyurmuştur. Yani “mademki benim âbdimsin, mademki beni seviyor, bana kavuşmak istiyorsun, o zaman haydi, imanını gerçekleştir, al işte sana imkân.” Resule tabi olmak demek; onun gibi iman etmek, onun gibi Allah’a sevgide hiçbir şeyi şirk koşmamak ve Allah’a onun gibi âbd olmak, Allah’ı bulmak için peşinden koşmak demektir.

Peki, bu koşuyu nasıl yapmamız gerekir?

Bu koşuyu kendi gönlümüzde yapmamız; yani gönlümüzdeki sevgimizi rabbimize yönelterek “seni istiyorum ya rabbi, seni seviyorum ya rabbi” deyip feryadımızı ona yapmamız, gönlümüzdeki muhabbeti ona yöneltmemiz gerekir. Bu, Allah’a şimşek gibi hızla gidiştir.

Bu zamanda peygamber olmadığına göre o halde rabbimizi bulmamız için peygamber varisi bir Mürşid-i kâmille beraber olmamız gerekir. “Ben rabbimi Mürşid-i kâmile tabi olmadan da bulabilirim” diyenlere “madem öyle git bul, bakalım nasıl ve nerde bulacaksın” diyoruz. İnsan yolu, ne yapması, nasıl yapması gerektiğini bilmiyorsa rabbini nasıl bulacak! İnsan kendi kendine insaf etmeli, önce kendisine karşı rahim, kerim, vedud ve afuvv olmalı, kendine zulmetmemelidir. Allah’ın yolu kendisine açıldığı halde o yolda gitmeyenler kendisine zulmetmiştir.

İnsan bir Mürşid-i kâmile tabi olduğu gibi Allah’ı sevmeye başlar. O halde insaf edip bu sevginin nerden geldiğine bakması gerekir. Bu, insanın kendi eliyle yapabileceği yahut havadan yağan bir şey olsaydı neden Mürşid-i kâmile tabi olmayana kadar böyle bir halde olmadı!

Eğer biri bir Mürşid-i kâmil ile beraber olduğu gibi bir anda Allah’ı sevmeye başlıyorsa bu durumda o Mürşid-i kâmille beraber değişen bir şeyler olmuştur. Bu da Mürşid-i kâmilin, kulun Allah ile arasındaki perdeleri kaldırmasıdır. Aslında bunu Mürşid-i kâmil yapmaz, Allah kendi işini yine kendisi yapar; çünkü kulunu kendisine davet eden, çeken, kendisiyle kulu arasındaki perdeyi kaldıran odur ama bunu bir Mürşid-i kâmil ile yapar. Mürşid-i kâmil sadece bir vesiledir yoksa işi yapan yine Allah’tır.

Nasıl ki mecazi aşk sevilen kişiyi görünce başlıyorsa aynı şekilde hakiki aşk da Mürşid-i kâmili görünce başlar sonra onunla kemale erer.

Zatın biri; “yolun başındayken ben Allah’ı sevdiğimi zannediyordum, yolun sonuna vardığımda anladım ki meğer Allah beni seviyormuş. Hatta o beni severken ben hep kaçıyormuşum. Yine yolun başındayken Allah benden razı olursa işim biter zannediyordum, yolun sonuna varınca anladım ki meğer benim Allah’tan razı olmam gerekiyormuş. İşin sırrını yolun sonunda anladım” demişti.

Bu nedenle işin sırrını yolun başında bilir, anlarsak önümüz açılır, ne yapmamız gerektiğini anlar ve biliriz. Dolayısıyla Allah’a vasıl olmak, koşmak, firar etmek bizim için kolay olur.

Evet, hep beraber Allah’ın El Bedi’ ismini anlamaya ve Bedi’ isminin üzerimizde tecelli etmesi için nelerin olması gerektiğini öğrenmeye çalıştık.

Allah hepimize hakikati idrak ettirsin inşallah! Bizi yaratırkenki üzerimizde olan muradını bize öğretsin inşallah! Allah bizi niçin yaratıldığının şuuruna varanlardan eylesin inşallah! Allah bizi “Allah dilediğini zatına seçer”498 ayetindeki gibi zatına seçtiği kullarından eylesin inşallah! Allah bizi kendisine koşan, vasıl olan kullarından eylesin inşallah! Allah bizi de kardeşlerimizi de buna vesile eylesin inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Bakara /117, Enâm /101 ↩
  2. Lokmân /20, Câsiye /13 ↩
  3. Bakara /285 ↩
  4. Bakara /253 ↩
  5. Sebe /28 ↩
  6. El-Mevahibul-Ledünniye, Aclunî, 1/265-266; Darimi, Mukaddime, 8; Keşfu’l-hafâ, I, 265; Aclûnî, 2/129 ↩
  7. Nûr /35 ↩
  8. Enâm /94 ↩
  9. Bakara /117 ↩
  10. Suyutî, Camiu’s-Sağir, II /127; Aclûnî, I /310 ↩
  11. Ed-Deylemî, Musned, 2 /46 ↩
  12. Duhâ /1-3 ↩
  13. Âli İmran/146- 148, Tevbe /7, Âli İmran/76, Tevbe /4, 7, Mâide /93 ↩
  14. Âli İmran/32, Şûrâ /40, Âli İmran/57, Lokmân /18, Hadîd /23, Bakara /205 ↩
  15. Ahzâb /57 ↩
  16. Câsiye /21 ↩
  17. Hicr /29, Sâd /72 ↩
  18. Enbiyâ /25 ↩
  19. Bakara /165 ↩
  20. Âli İmran/31 ↩
  21. Şûrâ /13 ↩