EL FALİK
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
El Esmau’l Husna sohbetlerimizi yaparken 4. Cildimizde ramazan ayına denk geldiğimizi söylemiştik. Bu sohbetimiz de Kadir gecesine denk geldi. Öncelikle herkesin Kadir gecesi mübarek olsun. Asıl konumuza geçmeden önce isterseniz Kadir gecesi denince neyi anlamamız gerektiğini öğrenmeye çalışalım inşallah.
Kadir gecesini rabbimiz nasıl anlatmışsa öyle anlamamız gerekir. Peki, Allah Kadir gecesini nasıl anlatmıştır?
İnnâ enzelnâhu fî leyletil kadr: “Muhakkak ki biz onu (Kur’an’ı) Kadir gecesinde indirdik.” Ve mâ edrâke mâ leyletul kadr: “Kadir gecesinin ne olduğunu biliyor musun?” Leyletul kadri hayrun min elfi şehr:428 “Kadir gecesi bin aydan daha hayırlıdır.” Bin ay, seksen üç sene civarı yapar. Bu da bir ömür demektir.
Kadir gecesinde ne olur?
Tenezzelul melâiketu ver rûh fîhâ: “Onda (o gecede) melekler ve ruh iner de iner.” Sadece melekler değil bir de ruh iner. Bi izni rabbihim min kulli emr: “Beraberinde Allah’ın emri olduğu halde.” Melekler ve ruh Allah’ın emri ile beraber iner. Bu ayetin sonuna “emr” kelimesi yerine “imr” kelimesi gelirse bu defa ayet; melekler ve ruh o gecede her bir kişiye tek tek iner, manasına gelir. Selâmun hiye hattâ matlail fecr:429 “(O gece) Fecre kadar (günün doğuşuna kadar) selamet vardır.”
Bu ayeti bir de şöyle anlamak gerekir; Allah, vahyi için de “ruh”430 buyurmuştur. Melekler Allah’ın vahyiyle beraber her bir kişiye iner. Bu durumda kim Allah’ın, melekleri ile gönderdiği o vahyi, ruhu alır, gönlünü de o vahye açar, vahiyle dirilirse onun için fecre kadar; yani Kıyamet gününe, Kıyamet sabahına, Kıyamet fecrine kadar selamet vardır ve gönlü selamete erer. Allah, cennet için “dârus selâm” buyurmuştur. Bu nedenle gönlünü Allah’ın vahyine açanların gönlü cennete döner ve selamette olurlar.
Kadir gecesi sadece bir geceye ait değildir; çünkü Allah başka bir ayet-i kerimede; “biz, Kur’an’ı ramazan ayında indirdik”431 buyurmuştur. Allah, bu defa Kadir gecesini bir tek geceye ait kılmamış bütün ramazana ait kılmıştır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ilk vahyi hangi gecede aldığını elbette ki biliyordu; ama o geceyi söylememiştir.
Ramazan; Kur’an’ın inişini kutlamak, Kur’an’ın inişinden dolayı Allah’a hamd etmek demektir. Demek ki Kur’an o kadar büyük bir nimetmiş ki bir ay boyunca onun için şükretmemiz, hamd etmemiz gerekiyormuş.
Oruçla Kur’an’ın inişinden dolayı hamd etmemiz ve tuttuğumuz oruçla bedene ait arzularımızı, isteklerimizi yemekten, içmekten keserek, gözümüze, kulağımıza, elimize, ayağımıza, dilimize, gönlümüze oruç tutturup ruha ait olana ağırlık vermemiz gerekir; yani dünyevi olan şeylerden nefsimizi mahrum bırakıp ruha ait olan manevi nimetleri kendi ruhumuza ikram etmemiz gerekir. Bu da oruçla, namazla, zikirle, Kur’an’la, Allah’ın vahyini dinleyerek, anlamaya çalışarak, ona iman edip ahlaka, amele dönüştürmeye çalışmakla olur. Ramazan ayında böyle yaparak ruhumuza ikramda bulunuruz.
Meleklerin getirdiği vahiy, bizi diriltecek olan ruh bizi diriltendir, diriltecek olandır. Gönlümüzü meleklerin getirdiği bu vahye açmazsak vahyi alamayız. Allah bu vahyi bize göndermiştir. Melekler Allah’ın resulleri; yani elçileri olduğu için Allah’ın vahyini, bizi diriltecek olan ruhu her bir kişiye tek tek beraberlerinde getirmiştir. Eğer bu vahye, ruha gönlümüzü kapatırsak onu geri göndermiş oluruz. Melekler sahibini adreste bulamayınca geri gider, geri gidince de Allah onlara “ne yaptınız” diye sorduğunda “ya rabbi! Vahyini geri getirdik; çünkü kulun, vahyini kabul etmedi, almadı, adresinde yoktu” diye cevap verirler. Bu yüzden gönlümüzü rabbimize, rabbimizin vahyine açmamız gerekir. Gönlümüzü açarsak o vahyi alırız, dolayısıyla melekleri getirdikleri ile beraber geri göndermemiş oluruz.
Bunun için yapmamız gereken şey; “ya rabbi sana, resulüne, onunla beraber indirdiğine, inzal ettiğine iman ettim. Vahyini kabul ediyorum ve onu anlamak, öğrenmek, bilmek istiyorum. Elimden geldiği kadarıyla çabamı, gayretimi sarf edip bana neyi vahyetmiş, neyi emretmişsen, nasıl olmamı, nasıl yapmamı istiyorsan öyle yapmak istiyorum” dememiz lazım. Böyle yaparsak Allah’ın vahyine gönlümüzü açmış oluruz.
Böyle bir derdimiz, çabamız, gayretimiz olmazsa gönlümüzü kendimize kapatmış ve Allah’ın bize nefhettiği ruhla kendi aramıza perde koymuş oluruz; çünkü gelecek olan vahiy, ruh, Allah’ın bize nehfettiği ruha gelir. Eğer kendimizle ruhumuz arasındaki perdeyi kaldırırsak oradan vahyi alırız, yoksa vahiy geri gider ve onu almak için bir sene daha beklemek zorunda kalırız. Tabi, gelecek ramazana yetişeceğimiz de belli olmaz; çünkü hiç kimse huzura ne zaman gideceğini bilemez. Allah her birimize her an “gel” diyebilir.
Kadir gecesi tek bir geceye ait bir durum değildir. Bu, ramazanın bütün geceleri için böyledir fakat bu gece özel bir gecedir, Allah’ın, kullarına özellikle “gönlünüzü açın” dediği ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e vahyin indiği gecedir. Allah Kadir gecesiyle “vahyin indiği gecenin hürmetine gönlünüzü açın, melekleri de size inzal ettim, hem de her birinize tek tek, buyurun vahyi alın” demiştir.
Vahiy Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e inmeden önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “rahmeten lil âlemin” değildi, sadece kendisine rahmetti; ama vahiy indiğinde bu defa âlemlere rahmet oldu. Vahiy, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i “rahmeten lil âlemin” yaptı. Bu durumda bizim de gönlümüze vahiy inerse biz de hem kendimize hem de çevremize, gücümüzün yettiği kadarıyla ulaşabildiklerimize rahmet oluruz; ama Allah’ın vahyinden mahrum kalırsak bu durumda âlemlere rahmet değil hem kendimize, hem ailemize, hem de muhatap olduğumuz herkese zahmet oluruz; çünkü Allah’ın vahyinden mahrum kalmışızdır.
Bu yüzden Kadir gecesi geçmişte kalan bir geceyi kutlamak değildir. Allah bu gecede vahyettiğinden dolayı bu gece Kadir gecesi olmuşsa biz de kendi gönlümüzü Allah’a, Allah’ın vahyine açıp “ya rabbi! Sen benim rabbimsin, ben de senin kulunum. Hayatımın her anında, her alanında söz hakkı senindir, emir senindir. Ben senin vahyettiğini alır, kabul eder, ona iman eder, onu yaşarım” dersek Allah gönlümüze vahyeder ve ona iman ederiz. Böylelikle bu gece bizim Kadir gecemiz olur ve bu gece bizim için bin aydan daha hayırlı olur. Bu da bir ömür demektir; yani bu gecemiz bir ömre bedeldir.
Söyledim; “gönlümüzü Allah’a açarsak Allah gönlümüze vahyeder ve ona iman ederiz.” Peki, neye iman ederiz?
Allah’ın gönlümüze vahyetmesi ve iman etmemiz için öncelikle ilk inen ayetlere bakmamız gerekir. Allah indirdiği ilk ayette; Ikra’ bismi rabbikellezî halak:432 “Seni yaratan rabbinin ismine oku (ismiyle oku, ismini oku)” buyurmuştur. Okumak, anlamak demektir. Bu yüzden anlamadan okumak olmaz. Neyi görürsek görelim, neye bakarsak bakalım, neyi anlarsak anlayalım, onu rabbimizin adına okuyup anlamamız gerekir.
Allah yarattığı her şeyi bizim için; bizi de kendisine âbd olmamız, kendisini sevmemiz, aramamız, arayıp bulmamız, bulmak için peşinden koşmamız için yaratmıştır. Okumaya başlamışsak aramaya başlamışız demektir. Gerisi zaten gelir, inzal devam eder ve iman etmeye başlarız.
Allah’a yaklaşmadan aşk olmaz, muhabbet olmaz. Rabbimizi tanıdıkça ona yaklaşırız, onu severiz, sevdikçe de ona yaklaşmaya devam ederiz. Böylelikle rabbimize olan aşkımız, muhabbetimiz artar.
Allah’ı sevip ona yaklaştıkça ne olur?
Allah bir hadis-i kutside; “kulum kendisine farz kıldığım ibadetlerle en güzel şekilde bana yaklaşır sonra diğerleriyle yaklaşmaya devam eder. Kulum bana yaklaştıkça beni sever. O beni sevince ben de onu severim. Ben bir kulumu sevdiğimde ise o kulum benimle görür, benimle işitir, benimle bilir, benimle tutar, benimle yürür, benimle olur, ben de onunla olurum”433 buyurmuştur. Bu yüzden Allah’a yaklaştıkça artık her anımızı rabbimizle beraber geçiririz.
Allah’ın vahyi bir gönle indiğinde vahiy o gönlü selamette kılar. Selamet, selam, barış demektir, dolayısıyla gönlü selamete eren bir kul Allah ile barışır. İnsanın hayatında beğenmediği her ne olursa olsun beğenmediği her şey Allah’a itirazdır; ama gönlü selamette olan bir kul, Allah’a itiraz etmez ve Allah ile, kendisiyle barışır. Gönlüne vahiy indiği ve kadri yüceldiği için kendini yermez, küçümsemez, kınamaz.
O gecenin bin aydan daha hayırlı olması kulu otuz bin kat değerli kılması demektir; yani kendisine vahyin indiği bir gönül vahyin inmediği bir gönülden otuz bin kat daha kıymetlidir, değerlidir.
Otuz bin kat daha hayırlı olmak sadece gönül için değil akıl için de geçerlidir. Bir akıl da vahiy ile buluşup Allah’tan vahyi alınca otuz bin kat daha büyük bir anlayışa ve anlama kabiliyetine sahip olur. Bunun sebebi; kadri yücelmesi, ona vahyin inmesi ve vahyi anlamasıdır.
O halde kendi kendimizle, ailemizle, etrafımızla, çoluk çocuğumuzla, komşumuzla, iş yerindeki arkadaşlarımızla, insanlarla, insanlıkla, hayatla barışık değilsek vahiy bize inzal olmadığı içindir; çünkü vahiy bize inzal olmuş, inmiş olsaydı bizi selamette kılar, selamete erdirirdi.
Vahiy, gönlüne indiği bir insanı Müslüman yapar, Allah’a teslim olanlardan kılar. Aynı şekilde onu mü’min yapar; emin kılar, güvenilir kılar. Eğer güvenimizi kaybetmişsek vahiyden, Allah’ın kelamından mahrum kaldığımız içindir.
Allah, vahyini Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yaptığında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in içinde yaşadığı toplum karanlıklara gömülmüş, zulme, küfre ve şirke boğulmuş bir toplumdu; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onları bütün dünyaya selameti ulaştıran gökteki yıldızlar gibi yaptı ve onları hidayetçi, nur saçan kandiller kıldı. İşte onları bu hale getiren şey Allah’ın vahyiydi. Bu, kıyamete kadar geçerlidir. Eğer biz de Allah’ın vahyini gönlümüze alırsak nur saçan kandiller oluruz ve bizim de gönlümüz selamette olur. Yok, eğer Allah’ın vahyinden mahrum olur, rabbimizi dinlemezsek bu defa selametten, barıştan, imandan, emniyetten, güvenden, cennete dönmüş bir gönülden mahrum kalırız.
Allah ayet-i kerimede; “dünya da Allah’ındır, ahiret de Allah’ındır”434 buyurmuştur. Dünya Allah’ınsa o halde kulları dünyada onun misafiridir; çünkü Allah’ın ikram ettiğini yiyip içiyor, onun mülkünde yaşıyoruz, dolayısıyla onun misafiriyiz. Eğer dünya Allah’a aitse bu durumda söz hakkı da Allah’a aittir, Allah’a ait olmalıdır.
Daha iyi anlaşılması için bir örnek vereyim; kendi evimizde sözümüz geçmiyorsa o evin sahibi biz değiliz, o ev de bize ait değildir, demektir. Aynı şekilde bizim üzerimizde, hayatımızda da Allah’ın kelamı, sözü geçmiyorsa Allah’ı tanımıyoruz ve onu ev sahibi olarak kabul etmiyoruz demektir. Allah’ı kabul etmeyince de “burası benim evimdir, bana aittir, hayat benimdir” demiş oluruz. Sonra Kıyamet günü neyin ne olduğunu anlarız; çünkü Allah’ın huzuruna gittiğimizde dünyanın ve ahiretin sahibinin Allah olduğunu herkes görür.
Kıyamet günü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ümmetinden şikâyetçi olduğu tek bir konu vardır. O da ümmetinin Kur’an’ı muhacir bırakmasıdır. Bununla ilgili olarak Allah ayet-i kerimede; “Kıyamet günü Allah’ın resulü diyecek ki: Ya rabbi benim bu kavmim (bu ümmetim) Kur’an’ı muhacir bıraktı (terk etti)”435 buyurmuştur. Peki, ümmet şu anda Kur’an’ı terk etmiş midir? -Elbette ki etmiştir, durum ortadadır, başka bir söze de gerek yoktur! Mesela; “Kur’an’a ihtiyacımız yok, dinimizi diğer kitaplardan öğreniriz” diyen biri Kur’an’ı terk etmiştir ve dinini öğrenmek için öne sürdüğü kitap kimin kitabı olursa olsun onu Allah’ın kitabının önüne koymuştur.
Nasıl ki Allah’a şirk koşmak varsa aynı şekilde Allah’ın kelamına, kitabına da şirk koşmak vardır. Hadis kitabını bile Allah’ın kitabının önüne koymak olmaz. Sırf bunun yaşanmaması için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hadislerinin yazılmasına müsaade etmemiş, sahabeler; “hadislerinizi neden yazmayalım ya Resulullah” diye sorduklarında “siz şimdi beni Allah’a şirk koşmaya mı çalışıyorsunuz, Allah’ın kitabının yanında bir de benim kitabım mı olsun istiyorsunuz (ben daha hayattayken siz ne yapmaya çalışıyorsunuz)”436 buyurmuştur. Bu yüzden hadis kitaplarını bile Allah’ın kitabının, Kur’an’ın önüne geçiremeyiz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle buyurduğu halde şeytan, Kur’an dışındaki kitaplardan dinimizi öğrenmemiz için o kitapları öyle bir süsleyip güzel göstermiş ki insanlara “bu kitap Kur’an’ın bir tefsiridir, biz bunları Kur’an’dan çıkardık” dedirtmiştir. Bu, olacak şey midir! Böyle söyleyenlere “Allah konuşmuş Allah! Allah zaten kullarının anlaması için en güzel şekilde konuşmuş. Hal böyleyken nasıl ‘bu kitabı okursanız Kur’an’ı okumanıza gerek kalmaz, dininizi öğrenirsiniz’ diyebiliyorsunuz” diye söylemek lazım. Bugün Kur’an’ı bilmiyor, anlamıyorsak suçlusu böyle yapanlardır. Allah zaten onlara bunun hesabını soracak. Sizin peygamberinizin ve sahabenin yapmadığı bir şeyi siz nasıl yaparsınız! Bir de bu yaptığınızdan hayır bekliyorsunuz öyle mi! Sizin bu yanlışınız yüzünden insanlık Allah’ın kitabından mahrum kaldı!
Öyleleri var ki mü’min ve Müslüman olduğu halde ayetlerin manasını bile bilmiyor. Hatta günde kırk sefer Fatiha’yı okuduğu halde Fatiha’nın manasını bilmiyor; çünkü manasını bilmek ona göre gereksizdir, Fatiha’yı okuduysa zaten namaz kılmış demektir. Hiç böyle olur mu, Allah bunun hesabını sormaz mı, sorduğunda bunun hesabı verilebilir mi! Hiç bundan daha büyük şirk var mıdır, şirk daha nasıl olsun!
Bazıları da var ki “Allah’ın kitabını okuma, Allah’ın ne söylediği önemli değil, ben sana Allah’ın ne vahyettiğini söylerim” diyor. Böylelerine de “niye benim aklım yok mu, ben, Allah’ın kulu değil miyim, beni yaratan rabbim bana vahyetmişse ben onu nasıl anlamam! Ne demek istiyorsun, Allah ne vahyettiğini bilmiyor mu” diye söylemek lazım.
Evet, Allah’ın vahyi herkesin anlayabileceği şekilde inmiştir; çünkü Allah ayet-i kerimede; “bu Kur’an’ı anlayasınız diye kolaylaştırdık”437 buyurmuştur. Bu yüzden hiç okul okumamış bir çoban, bir bedevi bile Kur’an’ı okuduğunda onu rahatlıkla anlayabilir.
Kur’an birkaç emirden ibaret değildir. Allah, kitabında; insanın nasıl Hz. İnsan olacağını, Allah’a yeryüzünde nasıl halife, dost olacağını, Allah’ın esmasına, isimlerine nasıl bürüneceğini, ebedi hayatını nasıl kazanacağını, kendi kendisine, ailesine, çocuklarına, komşularına, insanlara nasıl muamele edeceğini ve Allah’a, kullarına, kendisine, ailesine, varlığa, mahlûkata karşı sorumluluğunun ne olduğunu beyan etmiştir. Allah’ın Kur’an’da beyan etmediği hiçbir şey yoktur. Durum böyleyken “namaz hocası kitabını veya fıkıh kitabını okursan tamamdır, dinini öğrenirsin” denilebiliyor. Kimsenin böyle bir şey söylemeye hakkı yoktur; çünkü Allah böyle söylememiştir, o halde hiç kimse öyle söylemeye cesaret etmemelidir.
Eğer dinimizi namaz hocası veya fıkıh kitaplarından öğrenmeye kalkarsak o zaman Kadir gecesini nasıl anlarız! “İşte kandil simidi yapıp dağıtalım, bu gecede tövbe edelim” mi diyeceğiz. Bunun tövbesi yoktur, imansızlığın tövbesi olmaz! “Ya rabbi ben Kur’an’a iman ettim” dersek Allah bize; “öyleyse bana Kur’an’da ne anlattığımı söyle” diye sorsa cevap veremeyiz! Madem öyle Kur’an’ı öz itibariyle bilmemiz, anlamamız gerekmez mi! Dünya hayatımız için gidip on sene, on beş sene okul okuyoruz. O zaman ramazan ayı için de bir ayımızı ayırıp Kur’an’ı okumaya ve rabbimizin bize ne söylediğini anlamaya çalışmamız gerekmez mi! Kim, Allah’tan daha güzel anlatabilir? -Elbette ki hiç kimse. Öyleyse rabbimizin bize indirdiği dini yine rabbimizden öğrenmemiz, anlamamız gerekir.
Eğer rabbimizin kelamından yüz çevirirsek bizim için Kadir Gecesi diye bir gece olmaz; ama yüzümüzü Allah’a, onun kelamına döndürüp “rabbim bana ne vahyetmiş” dersek ve rabbimizin bize ne söylediğini ciddiye alıp “ya rabbi! Ben senin emrettiğin, istediğin gibi yapmayı ve emrettiğin gibi olmayı istiyorum” dersek o zaman o gece bizim Kadir gecemiz olur. Unutmamamız lazım ki Kadir gecesini ciddiye almamak Kur’an’ı ciddiye almamaktır, Kur’an’ı ciddiye almamak da Allah’ı ciddiye almamaktır, dolayısıyla rabbimizin vahyini anlamaya, iman etmeye çalışmayı ciddiye almıyorsak Allah’ı ciddiye almamışız demektir.
Peki, Kadir gecesini idrak edebilmemiz için neyi anlamamız gerekir, Allah Kadir gecesinde bize neyi hatırlatır?
Allah bu gecede bizi kendi vahyini idrak etmeye, anlamaya, gönlümüzü vahyine açmaya davet eder. Tövbe; Allah’a dönmek demektir, dolayısıyla bu gecenin dua gecesi, tövbe gecesi, Allah’a dönüş gecesi olması gerekir. Ayrıca bu gece bizim için istiğfar gecesi olmalı ve bu gecede Allah’tan affı, mağfireti istememiz gerekir. Bu nedenle Kadir gecesi bizim için değişim gecesi olmalıdır. Bunun için de değişmeyi nefsimize kabul ettirmeliyiz; yani bu gece bizim için yeni bir yaratılışla yaratılma gecesi olmalıdır.
Nasıl ki Allah’ın vahyi müşriklere indiğinde vahiy onları bütünüyle değiştirdi ve müşrikler Allah ile yeniden dirildiyse bizim için de böyle olmalı, biz de Allah’ın vahyiyle yeniden dirilmeliyiz. İnsan olmak en büyük sorumluluktur. Allah bütün varlığı insanın hizmetine vermiş olsun; ama insana bir sorumluluk yüklemesin! Hiç böyle bir şey düşünülebilir mi! Allah, bize; “gidin dünyada yiyin, için, biraz da ibadet yapın. Hele bir de Kadir Gecesi’ni ihya ederseniz cennete gidersiniz” mi demiştir! Böyle bir şey olur mu! Allah bizden kitabına sarılarak Hz. insan olmamızı istiyor. Allah bizden gönlümüzü istiyor gönlümüzü! Biraz tefekkür edip aklımızı kullanırsak böyle olduğunu anlarız.
Allah ayet-i kerimede; “Allah, cennet karşılığında mü’minlerden mallarını ve canlarını satın almıştır”438 buyurmuştur. Demek ki Allah cenneti, mü’minlere malları ve canları karşılığında satıyormuş. Sadakallahulazim; Allah doğruyu söylemiştir. Bunun dışında bir şey söyleyenler de ne söylerse söylesin yalan söylemiştir. Canını feda etmek demek hayatını feda etmek; yani hayatını Allah yolunda Allah’ın emrettiği gibi yaşamak demektir. Bu yüzden önce iman etmek gelir.
Allah’ın bize neyi emrettiğini ve bizden nasıl bir hayat yaşamamızı istediğini Kur’an’dan anlamamız lazım; çünkü Kur’an’dan başka kitap yoktur! Din, Allah’ın Kadir Gecesi’nde inzal ettiği, indirdiği dindir. Allah bu dini kitabıyla, beyan ederek ve resulüne yaşatarak indirmiştir. Gerisi uydurma dindir.
Allah’a canını satmak, canını Allah’a ait kılmak demektir. Bu da Allah’ın vahyettiği dinle Kur’an’a göre yaşayarak olur. Dini en güzel yaşayan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Bu yüzden Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i bize örnek olarak göstermiştir; çünkü ancak onun gibi yaparak, iman ederek, hayatı onun gibi yaşayarak iman edebilir, mü’min ve Müslüman olabiliriz. Hayatımızı da ancak o zaman Allah’a satmış oluruz.
İnsan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir. Halife temsil eden, onun adına işi yapan manasına gelir. O halde işi yaparken Allah adına yapmamız lazım. Yoksa Allah’a halife olmaz, insan olmuş olmayız. İşi Allah adına yapabilmemiz için Allah’ın bize ne buyurduğunu anlamamız, bizden ne istediğini, nasıl olmamızı emrettiğini mutlaka bilmemiz gerekir. İnsanın gönlü bütünüyle Allah’a ait olursa; yani insan iman eder, mü’min olur, Allah’ı her şeyden, canından çok severse canını feda etmiş olur. Böyle biri malını da feda eder; çünkü ne malının ne de canının ona ait olmadığını bilir ve gerektiğinde malını, zamanını Allah yolunda feda edebilir.
Birileri biz canımızı Allah yolunda feda etmişiz diyebilir. Bunun ölçüsü Allah’ın El Esmau’l Husna’sının, güzelliğinin kul üzerinde tecelli etmesidir; yani birinin üzerinde Allah’ın güzelliği görünüyorsa kendini Allah’a feda etmiş, demektir.
Kendi benliğini aradan çekip Allah’ın güzelliğinin, El Esmau’l Husna’sının üzerinde tecelli ettiği bir kul canını Allah’a feda etmiştir, feda başka türlü olmaz. Böyle bir kul, malını Allah yolunda feda eder, zaten can olmayınca malın ismi bile söylenmez. O kendini feda etmiş, malını hiç feda etmez mi!
İnsanın bu fedası karşılığında alacağı şey cennettir; çünkü Allah ayet-i kerimede “Allah, mü’minlerden cennet karşılığında mallarını ve canlarını satın almıştır” buyurdu. Kendini feda eden biri dünya hayatını ahiretiyle, kendi benliğini de Allah’ın zatının, sıfatlarının tecellisiyle değiştirmiştir. Böyle bir kulun gönlü cennettir.
Bunların olabilmesi için insanın gönlüne Kur’an’daki ayetlerin, vahyin inmesi; yani kulun Allah’ın ayetlerine iman etmesi lazım. Vahiy inmeyene kadar bunlar olmaz. Kendisine vahyin indiği birinin gönlü cennete dönmüştür, bu yüzden o kişi selamettedir, insanlar da onunla beraber ondan dolayı selamette olur. Kendisi mü’min olduğu için insanlar da ondan emindir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Müslüman’ı tarif ederken; “Müslüman; insanların elinden ve dilinden emin olduğu kimsedir.” Mü’mini tarif ederken ise “mü’min; insanların elinden ve dilinden fayda umduğu (fayda beklediği, fayda gördüğü) kimsedir”439 buyurmuştur. Müslüman, İslam’ı kabul etmiş olandır; yani daha mü’min olmamıştır ama buna rağmen Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Müslümanın emin biri olduğunu söylemiştir.
Kendisine faydası olmayan biri zaten peşinen kaybetmiştir. Biri, Allah’a iman edip ebedi hayatını kurtarmamışsa, Allah’ın sözü onun için her sözün önünde ve üzerinde değilse o kişi Allah’ı her şeyin önüne ve üzerine almamış, alamamışsa dıştan bakıldığında mü’min, Müslüman görünür; ama Allah’ın vahyettiği bir konuyla ilgili “hocamız böyle söylemedi, falan kitapta böyle yazmıyor” der.
Senin hocan mı senin rabbindir yoksa Allah mı senin rabbindir, senin kitabın Kur’an mıdır yoksa falancanın kitabı mıdır!
Allah ayet-i kerimede; “and olsun ki seni ve sana iman edenleri Kıyamet günü bu kitaptan sorumlu tutacağız”440 buyurmuştur. Allah bizi başka kitaplardan sorumlu tutmaz, “bu kitaba ne kadar uymuşsun, nasıl uymuşsun” diye sadece Kur’an’dan sorumlu tutar. Bilinmeyen bir kitaptan da hesap verilmez. İstediğimiz kadar mazeret üretip; “ya rabbi! İmkânımız yoktu, zamanımız olmadı, işten güçten fırsat bulamadık” diyelim, bu mazeretimiz kabul edilmez; çünkü Allah “dünyaya gidin orda yiyin, için, sonra gelin cennete girin” dememiş, bizi Hz. İnsan olalım diye dünyaya göndermiştir.
Tabi ki bu söylediklerim âlimlerin kitabının Allah’ın kitabının önüne koyulmasıyla ilgilidir. Yoksa elbette ki âlimlerimizin, veli zatların kitaplarını okumamız ve onlardan istifade etmemiz lazım; ama öncelik mutlaka Allah’ın kitabı, Kur’an olmalıdır. Bu yüzden dinimizi öğrenirken Allah’ın kitabından öğrenmemiz ve hayatımızı Allah’ın vahyine göre yaşamamız gerekir.
Bu sohbetimizin Kadir gecesine denk gelmesi vesilesiyle Kadir gecesinin ne olduğunu, bu geceyi nasıl yaşamamız gerektiğini bir de rabbimizin kitabına sımsıkı sarılmamız gerektiğini anlattık. İnşallah bu vesileyle rabbimizin vahyini, okur anlar, iman eder ve rabbimizin bizden ne istediğini öğrenmiş oluruz. Böylelikle Allah’ın ayetleri gönlümüze iner, gönlümüz selamette olur ve bu gecemiz bin aydan daha hayırlı olur.
Evet, Allah’ın isimlerini, El Esmau’l Husna’sını anlamaya, rabbimizi isimlerinden onun kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde Allah’ın El Kahir ismini öğrenmiştik, bu sohbetimizde ise Allah’ın El Falik ismini öğrenmeye, anlamaya çalışacağız inşallah.
Allah faliktir. Falik; yaran demektir. Allah ayet-i kerimede; İnnallâhe fâlikul habbi ven nevâ:441 “Muhakkak ki Allah, taneyi ve çekirdeği yarandır (yarıp içinden ağacı çıkarandır)” buyurmuştur. Falik; yarattığı herhangi bir şeyin varlığını yok edip yerine başka bir varlık yaratandır; yani çekirdeği yarıp içinden filizi çıkararak onu ağaç yapandır. Çekirdek filizlenip ağaç olurken yok olur. Bu yüzden falik, var olan bir varlığı yok edip o varlıktan başka bir varlık meydana getirendir.
Allah, insan için faliktir. Bir beşer vardır, bir de insan vardır. Allah, tıpkı çekirdekten ağacı çıkardığı gibi insanı da beşerden çıkarır. İnsanın beşeri tarafı onun hayvani tarafıdır. Eğer birinde iman, Allah’ın neffettiği ruh, vahye tabi olmak yoksa o kişi hayvandır; çünkü Allah, ayetlerini işitmeyen ve onu dinlemeyenler için “hayvan”442 demiştir. Kul, eğer rabbinin vahyini işitirse iman eder, rabbini dinlemiş olur. Bu durumda Allah da ona Falik ismiyle tecelli eder ve onu yeni bir yaratışla yaratır; yani Allah o beşerden bir Hz. İnsan çıkarır. Bunu Allah söylüyor.
Müşrikler iman etmeselerdi öbür tarafa hayvan olarak giderlerdi; çünkü Allah vahyini işitmeyenlerin hayvan olduğunu söylemiştir. Hepimiz buna iman etmişiz. Bu yüzden müşrikler de iman etmemiş olsaydı hayvan olarak ölürdü ve hayvan olarak ebediyen cehenneme giderdi; ama gönüllerini Allah’ın vahyine açıp rablerini dinleyince, iman edip gereğini yerine getirmeye çalışınca Allah onlara falik olarak tecelli etti ve onlardan Hz. İnsan çıkardı, sahabe çıkardı, gökteki yıldızlar çıkardı, geçmişte yaptıkları şeylerden dolayı onları hesaba da çekmedi.
Neden?
Çünkü onlar öldü ve yerlerine yeni birileri dirildi. Allah da bu nedenle onlarda iman etmeden önce var olan her şeyin silindiğini buyurdu. O yeni birileri eski müşrikler değildi. Onların yerine gökteki yıldızlar mesabesindeki sahabeler doğdu; yani çekirdek yarılıp içinden ağaç çıktı ve meyvesini verdi. Bu olurken haliyle çekirdek de yok oldu.
İnsan da böyledir. Her şey insan için bir örnektir. Allah falik olarak tecelli edip insanı yeniden yaratır ama bunun için insanın yeniden yaratılmayı ve Allah’ın vahyine göre değişmeyi kabul etmesi gerekir. Kul “ya rabbi! Ben Hz. İnsan olmak istiyorum” dediğinde mutlaka rabbini dinlemelidir, dinlerse rabbi onu Hz. İnsan yapar. Gönlünü Allah’ın vahyine açtığında Allah, vahyini onun gönlüne indirir ve o kul kadri yüce insan olur. Bundan önce ise sadece beşerdi.
Allah, zamanın ve mekânın falikidir.443 Allah ayet-i kerimede “Allah, geceden gündüzü çıkarır”444 buyurmuştur. Allah, Falik ismi ile tecelli edip geceden gündüzü çıkarır. Allah ayetleriyle insana örnek vermiştir. Yoksa Kur’an geceye veya gündüze değil insana inmiştir. Bu yüzden ayet; “sen zulumattayken, karanlıktayken Allah seni aydınlığa çıkarır” manasına gelir.
Allah ayet-i kerimede; “şeytan sizi nurdan karanlıklara davet eder. Allah da sizi karanlıklardan nura davet eder”445 buyurur. Dikkat edilirse Allah bu ayette “sizi karanlıktan nura çıkarır” dememiş “sizi karanlıktan aydınlığa davet eder” buyurmuştur; çünkü kulun, Allah’ın davetine kendi iradesiyle icabet etmesi gerekir. Kul, Allah’ın davetine icabet ettiğinde Falik ismi onda tecelli eder, böylelikle kul karanlıklardan, zulumattan, zulümden, kendi kendine zulmetmekten kurtulur ve nura kavuşur. Nur’a kavuşmak; Allah’ın güzelliğiyle güzel olmak demektir. Dolayısıyla kul, Allah’ın davetini kabul edip karanlıktan nura çıktığında Allah ile güzelleşir.
Şimdi de hep beraber Allah’ın Falik ismiyle ilgili ayetleri okuyalım. Böylelikle rabbimizi onun kendini kitabında tanıttığı gibi tanıyalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Allah, Kıyamet günü insanları tek tek huzura alır. Bu ayette de Allah huzuruna alacağı insanlar için buyurur. Ve lekad ci’timûnâ furâdâ kemâ halaknâkum evvele merrah: “And olsun sizi ilk yarattığım gibi bize teker teker geleceksiniz.” İlk yarattığımda benimle baş başaydın, seni ilk defa nasıl yaratmışsam şimdi yine öyle huzuruma geldin, buyurdu Allah. Ve teraktum mâ havvelnâkum verâe zuhûrikum: “O hayaline daldığınız dünyayı arkanızda bırakıp (tek başınıza geldiniz).” Hani “şunu şöyle yapacağım, bunu böyle yapacağım” diye o dünya hayalinin içine dalmıştın ya işte onu arkanda bırakıp geldin.
Ve mâ nerâ meakum şufeâekum: “Hani bir de şefaatçilerinizi sizinle beraber göremiyoruz!” Yanında kimseyi göremiyorum. Neden onlar da seninle beraber gelmedi! Bu yüzden “benim hocam, anam, babam, dedem, şeyhim veya peygamberim bana yardım eder” diye bir şey yoktur. Allah senden Hz. İnsan olmanı istiyor. Bu yüzden Allah, kulunu huzuruna aldığında “hani kim sana şefaat edecek, hani şefaatini umduğun kimseleri yanında göremiyorum” diye sorar. Ellezîne zeamtum ennehum fîkum şurakâ’: “Hani ortağım olduklarını iddia ettiğiniz kimseler?” Nerede onlar! Eğer bana karşı sana yardım edebiliyorlarsa o halde yardım etsinler. Böyle bir güçleri varsa haydi göstersinler o zaman!
Lekad tekattaa beynekum: “And olsun ki aranızdaki bağ kopmuştur.” Her şeyden bağın kopmuştur, şu anda benimle muhatapsın ve hiç kimse sana ne şefaat edebilir ne de yardım edebilir. O gün böyle bir gündür, buyurdu Allah. Ve dalle ankum mâ kuntum tez’umûn:446 “O güvendikleriniz (her neyiniz varsa) hepsi sizden kaybolup gitmiştir.” Geriye ne kalmıştır? -Geriye Allah’a yakınlığın, imanın, âbdiyetin, ibadetin, kulluğun kalmıştır.
İnnallâhe fâlikul habbi ven nevâ: “Muhakkak ki taneyi ve çekirdekleri çatlatan odur.” Çekirdeği yarıp içinden fıtrat itibariyle koyduğunu çıkaran odur. Allah bir çekirdeğe ağaç fıtratını, insanın içine de Hz. İnsanı, Nefahtu fîhi min rûhî:447 “Ben ona ruhumdan nefhettim” dediği ruhunu koymuştur. Bu yüzden nasıl ki çekirdek çatladığında içinden Allah’ın fıtrat olarak koyduğu ağaç çıkıyorsa insan da çatlarsa; yani beşer olan tarafını terk ederse Allah’ın nefhettiği Hz. İnsan ortaya çıkar.
Yuhricul hayye minel meyyit: “O, ölüden diriyi çıkarır.” Ve muhricul meyyiti minel hayy:448 “Diriden de ölüyü çıkarır.” İnsan önce ölüdür, yok mesabesindedir, sadece cesedi vardır ya da iki damla sudur ama Allah ondan diriyi çıkarır. Aynı şekilde Allah o diriden de Hz. İnsanı çıkarır; ama bunun için insanın olduğu hali terk etmesi gerekir.
Bir anne, çocuğuna hamile kalırken insan adayı olan milyarlarca sperm “ben insan olayım” diye yarış halindedir. Hepsi birbiriyle yarışır; ama içlerinden bir tanesi, ikiz olursa iki tanesi kazanır. Gerisi çöpe, lavaboya gider. O kazanan ise sadece beşer olur; yani kazanan, insanın beşer tarafıdır. Aynı şekilde yumurtaya ilk varan sperm artık su olmayı terk etmiştir. Ortada artık iki damla su yoktur, ortada bir beden vardır. Sonra Allah ona ruhundan nefheder.
Hz. İnsanın doğabilmesi için de insanın bedene ait olan tarafını, dünyayı terk etmesi gerekir. O zaman onda zahirden eser kalmaz. El Esmau’l Husna onda tecelli ettiğinden dolayı o artık saf, Allah’ın güzelliği, Allah’ın saf, nuru olur. O artık Hz. İnsandır ve gönlü cennettir. Acaba milyarlarca insanın içinden kaç kişi böyle olmayı kazanır! Bu bir yarıştır, bu nedenle yarışmadan olmaz, kazanmayı istiyorsak mutlaka yarışmamız gerekir.
Allah faliktir, ölüden diriyi çıkarır; ama bu tercihi insana teslim etmiş ve “kulum tercih senindir, istersen Hz. İnsan, istersen hayvan olursun. Başarırsan Hz. İnsan, başaramazsan hayvan olursun” demiştir. Bu yüzden Allah, cehenneme gidenler için “onlar hayvan gibidir, hatta hayvandan daha aşağıdır”449 buyurmuştur; çünkü Allah, hayvana cennete gitme, Hz. İnsan olma imkânı tanımamıştır.
İnsana bu ikram tanındığı halde insan Hz. İnsan olmayı kabul etmeyip hayvan gibi olmayı seçmiştir; yani hayvanların yaptığı gibi sadece yiyip, içmiş, sırf bir hayatı olduğu için yaşamayı tercih etmiştir. Bu nedenle derdi sadece yemek, içmek ve dünyalık hayatı yaşamak olanların hayvandan hiçbir farkı yoktur; çünkü insanı hayvandan ayıran özelliği Allah’ın kendisine nefhettiği ruhudur. Böyleleri ise ruhuna hiç kıymet, değer vermemiştir.
İnsan, Allah’ın vahyiyle dirilir. Bundan dolayı Allah vahyine bir de “ruh”450 demiş ve ayet-i kerimede; “Allah ve resulü sizi diriltene davet ettiğinde onun davetine icabet edin”451 buyurmuştur. Diriliş, Allah’ın vahyiyledir. Eğer dirilirsek çekirdeğimiz çatlar ve ortaya canını, her şeyini Allah’a feda edebilen, Allah’ın sevdiği ve Allah’ı seven âşık bir kul, bir âbd, bir Hz. İnsan çıkar.
Zâlikumullâh: “İşte Allah budur!” Fe ennâ tu’fekun:452 “Nasıl çevriliyorsunuz?” Hangi tarafa bakıyorsunuz, nereye döndürülüyorsunuz! Sizin rabbiniz olan Allah budur; yani sen, rabbinden dönmezsen Hz. İnsan olmayı Allah sana ikram eder; çünkü bunu takdir etmiştir.
Fâlikul ısbâh: “O, sabahı yaratandır.” Tan yerini ağartıp içinden sabahı çıkarandır. Geceyi, karanlığı yarıp içinden aydınlığı çıkarandır. Beşer, karanlıktır, rabbini bilmeyenler karanlıktadır. Allah, vahyini insanın gönlüne indirir, böylelikle insan Allah’ın vahyiyle aydınlanır, onunla Hz. İnsan olur. Nasıl ki aydınlık gelince gece gidiyor, karanlık ortadan kayboluyorsa bir gönül de Allah’ın vahyiyle aydınlandığında karanlığı gider ve saf nur olur.
Ve cealel leyle sekena: “(Allah, dinlenesiniz diye sizin için) Geceyi dinlenme zamanı kılmıştır.” Veş şemse vel kamere husbân: “Güneş’i ve Ay’ı da hesabı bilesiniz diye (yaratmıştır).” Yani yılları, ayları, günleri bilesiniz ve zamanı idrak edesiniz diye onları yaratıp hizmetinize vermiştir. Zâlike takdîrul azîzil alîm:453 “İşte bu, aziz ve âlim olanın (Allah’ın) takdiridir.” Allah’ın takdiri, takdir etmesi böyledir.
Takdir; kadar demek, miktar koymak demektir. Allah, insana da miktar koyup zahiri olarak onu aşama aşama yaratmıştır. Aynı şekilde insan Hz. İnsan olurken de aşama aşama Hz. İnsan olur; yani önce yola koyulur, yürümeye başlar, sonra da Hz. İnsan olur.
Ve huvellezî enşeekum min nefsin vâhideh: “O (Allah) sizi bir tek nefisten yaratmıştır.” Fe mustekarr: “Bir istikrar yeri (yaratmıştır).” Karar kılacağı, duracağı dünyayı yaratmıştır. Ve mustevda’: “Bir de emanet yeri.” Allah bir istikrar bir de emanet yeri yaratmıştır.
Ayetin manası çok geniş olduğu için zaman sorunundan dolayı kısaca izah edeyim.
Allah bir emanet yeri yarattığını buyurdu. Beden de senin için bir emanet yeridir. Sen beden değilsin. Sen, Allah’ın nefhettiği ruhsun ve bedende emaneten duruyorsun sonra rabbine gideceksin. Beden, toprağa gider, sen de Allah’ın sana nefhettiği ruh olduğun için Allah’a, Allah’ın huzuruna gidersin. Burada kazandığın her şey senin üzerindedir. Sende Allah’ın güzelliği varsa onunla gidersin ama sende Allah’ın güzelliği yoksa onu kaybetmişsen öldüğünde onsuz gidersin. Bilmen lazım ki Allah’ın güzelliğini üzerinde taşımamışsan rabbin yok ve sen ondan mahrumsun demektir.
Kad fassalnâl âyât: “Ayetlerimizi böyle tafsil ediyoruz.” Böyle anlatıyoruz, izah ediyoruz ki. Li kavmin yefkahûn:454 “Anlayan bir kavim için.” İnsanlar onu fıkhetsin, derinlemesine düşünüp anlasın diye ayetlerimizi böyle izah ediyoruz, buyurdu Allah.
Kad câekum basâiru min rabbikum: “Rabbinizden size basiretler gelmiştir.” Görmeniz, anlamanız için rabbinizden size basiretler gelmiştir. Fe men ebsara fe li nefsihi: “Kim onları görürse kendisi için görmüştür.” Kim ister Allah’ın vahiyle indirdiği ayetleri, isterse de yaratmış olduğu dışarıdaki ayetleri Allah adına okursa bunu kendi nefsi adına yapmıştır. Ve men amiye fe aleyhâ: “Kim de âmâ davranırsa (kör davranırsa, görmezlikten gelirse) o da onun aleyhinedir.” Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Ve mâ ene aleykum bi hafîz:455 “(De ki) Ben sizin üzerinize muhafız değilim.” İster gözünüzü açıp görün, anlayın, isterseniz de kör davranın, ben sizin bekçiniz değilim.
Ve kezâlike nusarriful âyât: “İşte, ayetleri böyle çeşit çeşit (çeşitli) şekillerde size sunuyoruz ki.” Ve li yekûlû dereste ve li nubeyyinehu li kavmin ya’lemûn:456 “Onlar senin (bunu Allah’tan aldığını, öğrendiğini) ders edindiğini bilsinler. Hem de anlamak (bilmek) isteyen bir kavme bunları böylece açıklamış olalım.”
İttebi’ mâ uhıye ileyke min rabbik: “Sen, rabbinin sana vahyettiğine uy.” Uyarsan ne olur? Lâ ilâhe illâ huv: “Ondan başka ilah yoktur.” Eğer rabbinin vahyine uyarsan “lâ ilâhe illa hu” dersin. Ve a’rıd anil muşrikîn:457 “Müşriklerden de yüz çevir.” Allah’ın vahyine uymayanlardan yüz çevir. Neden? -Onlar müşriktir de ondan.
Belittebeallezîne zalemû ehvâehum bi gayri ilm: “O kendi kendine zulmedenler (kendini karanlıkta bırakmış olanlar) bilgisizce heveslerine (hevalarına) uydular.” Fe men yehdî men edallallâh: “Allah’ın delalette bıraktığını kim hidayet edebilir!” Bilgisizce kendi heveslerine tabi olunca Allah’ın hidayetinden mahrum kaldılar, Allah da onları delalette bıraktı. Ve mâ lehum min nâsırîn:458 “Onlara yardım edecek kimse yoktur.” Onlar Allah’tan, Allah’ın vahyinden yüz çevirmiştir, dolayısıyla kimse onlara yardım edemez.
Fe ekim vecheke lid dîni hanîfa: “Sen yüzünü hanif olarak (Allah’ın) dinine çevir.” Yüzün, Allah’a dönük olsun. Fıtratallâhilletî fataran nâse aleyhâ: “(O din ki) Allah, insanları o fıtrat üzere yaratmıştır.” Bir çekirdeğin fıtratında ağaç vardır. İnsanın; yani beşerin çekirdeğinde, fıtratında da Hz. İnsan, Allah’ın yeryüzündeki halifesi vardır. Lâ tebdîle li halkillâh: “Allah’ın yaratmasında değişiklik olamaz.”
Bütün insanlar bu vasıftadır. Allah’ın yaratmasında hiçbir değişiklik yoktur ve olmaz. Peygamberde ne özellik varsa Firavun’da da o özellik vardır; yani Firavun da isteseydi Hz. Musa (a.s.) gibi Hz. İnsan olabilirdi. O, Hz. Musa (a.s.)’a uysaydı, ona tabi olup iman etseydi Hz. İnsan olurdu; ama ona uymadı, onu kabul etmeyip reddetti ve sonuçta da helak oldu. Aynı şey her bir insan için böyledir, yoksa hâşâ, Allah hiç kimseye zulmetmez, torpil de yapmaz.
Zâliked dînul kayyim: “İşte kayyim olan din budur.” Sizi ayakta tutacak olan, Allah’ın huzurunda tutacak olan, sizi harekete geçirip Allah yolunda yaşatacak olan din budur. Ve lâkinne ekseran nâsi lâ ya’lemûn:459 “Ama insanların çoğu bunu bilmiyor (bunu öğrenmemiş, bunu anlamamıştır).”
Munîbîne ileyhi: “Ona dönün.” Her şeyden kesilip rabbinize dönün. Vettekûhu: “Ona karşı takva sahibi olun.” Yani Hz. İnsan olarak sorumluluğunuzu kabul edin ve ona karşı sorumluluğunuzu yerine getirin. Ona âbd olun, ona halife olun, ona ayna olun ki Allah’ın muradı sizin üzerinizde gerçekleşsin; yani kendi peygamberiniz gibi olun, onun gibi yapın.
Bunun için ne gerekir?
Ve ekîmûs salât: “Namazı ikame edin.” Namazla kıyamda durun, ayakta durun. Kur’an-ı Kerim’de ne zaman namaz emri gelse mutlaka “ekîm” emri ile beraber gelir. Bu nedenle hiçbir ayette Allah “namazı kılın” demez “namazı ikame edin” buyurur. Namazı ikame edin demek; namazla ayağa kalkın, namaz sizi ayağa kaldırsın, Allah’ın huzurunda durdursun, demektir. Ve lâ tekûnû minel muşrikîn:460 “Sakın müşriklerden olmayın.” Böyle yapmazsanız; yani Allah’ın huzurunda durmaz, Allah’a dönmez, Allah’a karşı takva sahibi olmaz, sorumluluğunuzu kabul etmez, gereğini yapmazsanız müşrik olursunuz.
Minellezîne ferrakû dînehum: “(Şu kimselerden olmayın ki) Onlar dinlerini parça parça (öbek öbek) yapmışlar.” Sakın dinlerini parçalayanlardan olmayasınız. Ve kânû şiyeâ: “(Onlar) Parça parça (grup grup) olmuşlar.” Kullu hızbin bimâ ledeyhim ferihûn:461 “Her bir grup (her bir topluluk) kendisindekiyle övünür (ferahlar).” Hepsi de doğru yaptığını zanneder; yani “benim cemaatim doğru yoldadır, benim tarikatım kurtuluştadır, benim mezhebim en öndedir” der. Allah “sakın onlardan olmayasınız” buyurdu.
Allah biraz önce okuduğumuz ayet-i kerimede; “o gün sizi ilk yarattığım gibi tek başınıza huzura geleceksiniz”462 buyurmuştu. Allah bu ayetle kuluna; “yanında cemaatin, hocan, şeyhin olmayacak, peygamberin de olmayacak, ilk yaratıldığın gibi tek başınasın. Sen benim kulumsun, bana karşı sorumlusun, ben senden Hz. İnsan olmanı, bana halife ve ayna olmanı, sana bakınca üzerinde El Esmau’l Husna’mı, güzelliğimi görmek istiyorum” buyuruyor.
Allah herhangi bir şeyi sevmekten münezzehtir. Allah kendini, kendi isimlerini, güzelliğini sever. Kul da Allah’a halifedir, aynadır. Bu durumda sen, Allah’ın güzelliği ile güzel olursan Allah’ın sevgisine layık olursun ve Allah senden bir Hz. İnsan çıkarır; çünkü Allah faliktir ama yok, Allah’ın güzelliğiyle güzel olmaz çekirdeğini çatlatıp içinde Allah’ın yeryüzündeki halifesini çıkarmazsan çöpe gidersin!
Bu ayetlerin hepsi birbirinin devamıdır. Allah bir de Hz. İnsan olmayı kabul etmeyenlerin halini anlatır.
Ve izâ messen nâse durrun deav rabbehum munîbîne ileyh: “İnsana bir zarar dokunduğunda o (bütünüyle, bütün gönlüyle, bütün haliyle) rabbine döner ve ona dua etmeye (yalvarmaya) başlar.” Summe izâ ezâkahum minhu rahmeh: “Ne zaman ki ona rahmetimizden tattırdık (onun sıkıntısını giderdik).” İzâ ferîkun minhum: “Onlardan bir kısmı.” Dikkat edilirse Allah hepsini birden söylemiyor. Bi rabbihim yuşrikûn:463 “Rablerine şirk koşmaya başlarlar.”
İnsan bütün gönlüyle rabbine dönmüş, yalvarmışken nasıl olur da sonradan Allah’a şirk koşar ve Allah’ın yardımının, rahmetinin üzerine putunu getirip diker?
Biri yaşadığı durumlarda “Allah bana yardım etti, rahmet etti” demiyor bunun yerine “ben akıllıyım, gördünüz nasıl da işi hallettim, nasıl da kazandım” diyorsa rabbine şirk koşmuştur; çünkü “Allah bana rahmetini tattırdı, bana rahmetiyle muamele edip sıkıntımı giderdi, bana bunu rahmetinden dolayı Allah ikram etti” demek yerine “ben yaptım” demiştir ya da “falanca bana böyle yardım etti, bu yüzden rahatladım, sıkıntılarım geçti” demiş, böylelikle Allah’ın yardımının, rahmetinin üzerine kendi putunu dikmiştir. Bu nedenle Allah’ın rahmetini ve yardımını unutup işi sanki Allah bir şey yapmamış, kendileri veya başkaları yapmış gibi zannedenler Allah’a şirk koşmuştur.
Li yekfurû bimâ âteynâhum: “Onlar kendilerine verdiklerimizden dolayı küfretsinler (nankörlük yapsınlar bakalım).” Onlar o nimetleri Allah’tan bilmesinler, kendilerinden ya da başkalarından bilip nankörlük yapsınlar bakalım. Fe temetteû fe sevfe ta’lemûn:464 “Haydi, onun zevkini sürün sonra bileceksiniz (göreceksiniz).” Yarın bunun ne olduğunu size gösteririm, böyle yapmaya devam edin bakalım, buyurdu Allah.
Tilke ummetun kad halet: “Onlar bir ümmetti, geldi geçti.” Yani geçmişteki insanlara bakıp “falancalar şöyle yaptı, filancalar böyle yaptı, ben falan âlimlere uyuyorum, falancaları destekliyorum” deyip onları önünüze koymayın, onlar bir ümmetti, geldi geçti. Lehâ mâ kesebet: “Onların kazandıkları onlaradır.” Hayır işlemişlerse hayırları, şer işlemişlerse şerleri onlaradır. Allah bu ayetle; “birilerini yüceltmek ya da yermekle bir şey kazanamazsın, onların kazandıkları onlaradır” buyurdu. Ve lekum mâ kesebtum: “Ama siz neyi kazanırsanız o sizindir.” Sen kendine, ne yaptığına bak. Ve lâ tus’elûne ammâ kânû ya’melûn:465 “Siz onların yaptıklarından hesaba çekilecek değilsiniz.”
Onların iyi mi, kötümü, doğru mu, yanlış mı yaptıklarının hesabını sana sormam. Ne güzel yaptıklarından ne de yanlış yaptıklarından seni hesaba çekerim. Bu yüzden onların hesabını sen verecek değilsin; yani sen benim kulumsun, beni dinle!
Sibgatallâh: “Allah’ın boyasına (bak)!” Allah’ın verdiği renge bak. Renk; fıtrat demektir. İnsanın fıtratı Hz. İnsandır. Ve men ahsenu minallâhi sibgah: “Allah’tan daha güzel rengi kim verebilir?” Sibğatallah; Allah’ın rengiyle renklen, buyurdu Allah.
Allah’ın rengi, boyası; Allah’ın isimlerinin nurudur. Senin rahman, rahim olup merhamet sahibi olman, kerim olup ikram etmen, insanların yanlışını affedip kusurlarını örtmen Allah’ın senin üzerindeki rengidir. Allah da “bak, Allah’ın renginden daha güzel renk var mıdır” buyurdu.
Allah, insana kendi isimlerinin nurunun rengini vermişken insanlar “senin şöyle olman, böyle olman lazım” deyip birbirine renk vurmaya, boya vurmaya çalışır; ama onların vurduğu boya sahtedir, geçicidir. Allah’ın verdiği renk ise kanarya kuşundaki asli renk gibidir, yıkanınca geçmez, bu yüzden Allah’ın verdiği rengi yıkayarak geçiremezsin.
İnsanlar her ne kadar Allah’ın verdiği boyanın üstüne boya vursa da onların vurduğu bu boya, bu renk geçicidir, Allah’ın rengi, boyası karşısında sahtedir. Mesela öyleleri var ki; elli sene boyunca küfürdedir ama bir yakını vefat edince birden “Allah” deyip Allah’a döner ve bütün renkler, boyalar üstünden dökülür, dolayısıyla ondaki asli renk ortaya çıkar.
Allah “benden daha güzel rengi kim verebilir” buyurdu. Bu durumda “ya rabbi! Falancanın söylediği daha güzeldir, falancanın tavsiye ettiği daha doğrudur” veya “falanca kitapta daha güzel yazmıştı” demek hiçbir kula yakışmaz. Böyle söyleyen biri “Allah’ın renginden daha güzel renk vardır” demiş olur.
Ve nahnu lehu âbidûn:466 “Ve biz onun âbdiyiz (de).” Biz onun aşığıyız. Onun vurduğu rengin, onun üzerimizde tecelli ettiği El Esmau’l Husna’sının, isimlerinin, güzelliğinin aşığıyız, âbdiyiz de.
Kul e tuhâccûnenâ fîllâh: “(Onlara) De ki: Siz benimle Allah hakkında mücadelemi ediyorsunuz (mücadelemi edeceksiniz)?” Ve huve rabbunâ ve rabbukum: “O bizim de rabbimizdir, sizin de rabbinizdir.” Ve lenâ â’mâlunâ ve lekum a’mâlukum: “Bizim amellerimiz bize, sizin amelleriniz de sizedir.” Ve nahnu lehu muhlisûn:467 “Ve biz ona halis olarak (iman etmiş) bağlı olanlarız.”
Ve kâlû kûnû hûden ev nasârâ tehtedû: “(Yahudiler, Hristiyanlar) Dediler ki: Yahudi ya da Hristiyan olun ki hidayete erin.” Kul bel millete ibrâhîme hanîfâ: “De ki: Hayır, biz hanif olan İbrahim’in dinine (Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayan hanif olan İbrahim’in dinine) uyarız.” Ve mâ kâne minel muşrikîn:468 “O, müşriklerden değildi.” Allah tek kelimeyle; “müşriklerden olma, bana şirk koşma” buyurdu.
Sahabeden Hz. Muaz (r.a.) anlatır.
“Ben daha çocukken bir yolculuk esnasında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in devesine binmiştim. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yolda bir ara bana dönüp; ‘ya Muaz! Allah’ın, kulu üzerindeki hakkı nedir biliyor musun’ diye sordu. Ben de; ‘hayır, ya Resulullah, Allah ve resulü daha iyi bilir’ dedim. Biraz gittikten sonra bana dönüp; ‘ya Muaz! Allah’ın, kulları üzerindeki hakkı; kullarının ona hiçbir şeyi şirk koşmamasıdır’ buyurdu. Biraz daha gittikten sonra tekrar bana dönüp bu defa; ‘ya Muaz! Kulların, Allah üzerindeki hakkı nedir biliyor musun’ diye sordu. Ben yine ‘Allah ve resulü bilir’ diye cevap verdim. Sonrasında Resulullah (sa.v.) Efendimiz; ‘kulun, Allah üzerindeki hakkı kendisine şirk koşmayan kuluna azap etmemektir’ buyurdu.”469 Demek ki kulun da Allah üzerinde hakkı varmış.
Allah ayet-i kerimede; “hiçbir peygamber yoktur ki ona şöyle vahyetmemiş (şu vahiy ile onu göndermemiş) olalım; Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın, sadece Allah’a âbd olun”470 buyurur. Bütün peygamberlerin geliş sebebi “sadece Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın ve yalnız Allah’a âbd olun” demektir. Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmamak işin özü, temelidir. Yalnız, şirk koşmak derken Allah’a inanmamayı düşünmememiz gerekir. Şirk koşmamak; Allah’a inanmak demek değildir; çünkü iman, inanmak değildir. İman; Allah’ı her şeyden, canından çok sevmektir. Biri, Allah’ı her şeyden çok sevdiğinde Allah’ın istediklerini ister; çünkü âşık sadece maşuğunun istediğini isteyebilir.
Evet, ayet devam eder. Fe in âmenû bi misli mâ âmentum bihî: “Eğer onlar da sizin iman ettiğiniz gibi iman ederlerse.” Yani Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmazlarsa. Fe kadihtedev: “İşte o zaman onlar da hidayete ererler (iman etmiş olurlar.)” Ve in tevellev: “Eğer dönerlerse.” Fe innemâ hum fî şikâk: “İşte, o zaman derin bir ayrılık içine girerler.” Fe se yekfîke humullâh: “Allah onlara kâfidir.” Sana düşmanlık ederlerse Allah onlara kâfidir, gerekeni yapar. Ve huves semîul alîm:471 “O (Allah) her şeyi işiten ve her şeyi bilendir.”
Kadir Gecesi; diriliş gecesi, Allah’ın vahyiyle dirilme gecesidir. Müşrikler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den mucize istediklerinde Allah onlar için; “(mucize olarak) Kur’an onlara yetmez mi”472 buyurmuştur. Mucize olarak Kur’an yeter. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “Allah her peygambere zamanıyla kayıtlı bulunan mucizeler vermiştir ama bana öyle bir mucize verdi ki hükmü kıyamete kadar baki olacak, mucizem kıyamete kadar devam edecek. O mucize Allah’ın kitabı Kur’an’dır”473 buyurur.
Peki, Kur’an nasıl bir mucizedir?
Kâfire, manevi olarak hayvan olan birine dokunduğunda onu insan yapar. Daha önce müşrik olanlara dokunduğunda onları gökteki yıldız yaptı, sahabe yaptı. Öyle değil mi! Hiç bundan daha büyük bir mucize olur mu!
Peki, biz neden Kur’an’ın mucizeliğini göremiyoruz?
Kendimize dokundurtmuyor, kendimizden uzak tutuyoruz da ondan. Eğer biz de sahabeler gibi gönlümüzü açıp Kur’an’ı kendimize dokundurtursak onlar gibi gökteki yıldızlar oluruz; ama Kur’an’ı kendimize dokundurtmak yerine; “bu Kur’an çok mukaddestir, onu duvara, en yukarıya asın ve ona sakın abdestsiz dokunmayın” diyoruz.
Allah’ın, Kur’an’a abdestsiz dokunulmayacağıyla ilgili bir emri yoktur. Kur’an’ı okumamız için tek bir emir vardır o da; Kur’an’ı okuduğumuz zaman kovulmuş şeytandan Allah’a sığınmaktır.474 Bunu Allah söylüyor. Allah Kur’an’ı okumak için şeytandan sığınılması gerektiğini buyurmuşken genel olarak bu emir sadece euzubesmele okumak olarak anlaşılmış “işte, euzubesmele okursan tamamdır, şeytandan Allah’a sığınmış olursun” denilmiştir. Oysaki Allah “şeytandan bana sığındığını söyle” dememiş, direkt “bana sığın” buyurmuştur. Bu yüzden “euzubillahimineşşeytanirracim” dememiz yetmez gönlümüzle kovulmuş şeytandan Allah’a sığınıp “bu, beni yaratan rabbimin bana olan kelamıdır, rabbim bunu bana vahyetmiş, bunu bana söylüyor” deyip şeytanı oraya yaklaştırmadan Kur’an’ı okumamız ve dinlememiz gerekir.
Kur’an’ı yüceleştirerek insanları ondan uzaklaştırmak olduğu gibi bir de Kur’an’ı aşağı indirerek insanları ondan uzaklaştırmak vardır. “Kur’an’ı okumana gerek yok, onu okuyacağına falan kitabı oku, Kur’an’ı okursan anlamazsın” diyenler Kur’an’ı aşağı indirmiştir. Böyle biri sanki Allah anlaşılmayan bir kitap indirmiş gibi hem rabbine hem de insana hakaret eder; ama bunun farkında değildir!
Biz de gönlümüzü Kur’an’a, Allah’ın kelamına, kitabına açarsak mucize gerçekleşir; yani onunla dirilir, Hz. İnsan oluruz. Hangi şekilde olursa olsun Kur’an’ı ister yücelterek, isterse de aşağı indirerek yapsın bizi Allah’ın kitabından uzaklaştırmaya çalışanlar şeytanın işini yapmıştır.
Bize “sen Kur’an’ı anlayamazsın” diyenlere “o zaman sen neden Kur’an’ı anlıyorsun, sen anlayabiliyorsan ben niye anlamayayım. Allah bu kitabı sadece sana veya âlimlere mi indirdi! Allah ayet-i kerimede; ‘biz bu Kur’an’ı sana ulaştırabileceğin her yere ulaştırasın diye, ulaşabileceğin her kula bunu taşıyasın diye indiriyoruz’475 buyurmadı mı” diye sormak lazım.
Kur’an ayetleri indiğinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ya da sahabeden biri ayetleri götürüp Kâbe’nin önünde sahabeye okur, hiç kimseye “sizin bu ayetleri anlayacak ilminiz var mı yok mu” sormazdı. Zaten sahabelerin çoğunun okuması ve yazması yoktu, okuryazar olanlar da sayılıydı. Eğer hiç okuma yazması olmayanlar bile Kur’an’ı okuduğunda anlayabiliyorlarsa demek ki Kur’an anlaşılabiliyormuş, anlaşılmayan bir kitap değilmiş! Bu yüzden Kur’an için anlaşılmayan kitap diyenler ya da “Kur’an’ı okudum ama anlamadım” diyenler Allah’a, onun kitabına iftira atmıştır.
Kur’an, Allah’ın kelamıdır, bu yüzden elbette ki bir farkı vardır. Kur’an sıkıştırılmış metindir; yani Allah bir ayetle yüz tane manayı birden verir ama kulun anladığı ilk mana neyse ona lazım olan odur. Kim okuduğu ayette ne anladıysa Allah ona onu söylemiştir.
Kur’an; okunan, tekrar tekrar okunan demektir. Biri önceden okuduğu bir ayeti üç gün veya on gün sonra tekrar okuduğunda bu defa gönlünde başka bir şey açılır, o ayetten başka bir şey anlar. Bu defa da o yeni şeyi anlaması gerekir. Örnek vermek gerekirse; süt emen bir çocuğa önce süt verilir, biraz daha büyümüş olana mama verilir, çocuk biraz daha büyüdüğünde bu defa ona çiğköfte verilir, artık o da acıyı tadar; çünkü acıyı da tatması gerekir. Anne baba ona acıyı da tatlıyı da öğretir.
Mesele; Kur’an’a sarılıp “ya rabbi! Mucizeni üzerimde gerçekleştir. Ben de sahabe gibi olup sana kul olmak, âbd olmak istiyorum, ben de seni sevmeyi, senin de beni sevmeni, seni bilmeyi, tanımayı, anlamayı istiyorum” demektir.
Evet, uydurulmuş dinde insanlara “namazını kıl, orucunu tut, kimsenin hakkını yeme, cennette bir köşe alırsın” veya “şöyle abdest alınır, böyle namaz kılınır, orucu şunlar bozar, bunlar bozmaz” diye dayatma yapılır. Oysaki bu zahiri bilgileri çocuklar da bilir. Küçücük bir namaz hocası kitabında bunların hepsi yazar ama Allah kitabında başka bir şey anlatıyor. Allah kitabında “hiçbir şeyi kendisine şirk koşmadan ona nasıl âbd olacağını, âşık bir kul olacağını anlatıyor!
Bu sohbetimizde hep beraber Allah’ın El Falik ismini öğrenmeye, rabbimizi Falik isminden tanımaya çalıştık. Sohbetimizin Kadir gecesine denk gelmesi sebebiyle Kadir gecesinin ne olduğunu, rabbimizin indirdiği dinin nasıl olduğunu anlamaya çalıştık.
Allah, Kadir gecesini bizim için de Kadir Gecesi yapar inşallah! Gönlümüzü kadri yücelmiş gönül yapar inşallah! Ayetlerini, vahyini, Kur’an’ı gönlümüze inzal ederek gönlümüzü otuz bin kat daha şerefli, kıymetli, değerli kılar inşallah!
Allah bizi Kıyamet günü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “ya rabbi! Bu kavmim Kur’an’ı muhacir bıraktı”476 deyip şikâyet ettiği, davacı olduğu kullarından eylemesin. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “bu Kur’an, Kıyamet günü ya şefaatçi ya da davacıdır”477 buyurmuştur. Allah bizi Kur’an’ın davacı olduğu kullarından eylemesin, şefaatçi olduğu kullarından eylesin. Allah bizi Kur’an’ıyla Hz. İnsan yapsın inşallah!
Allah bizi kendisine âbd olanlardan, âşık olanlardan, rabbinin güzelliğini üzerinde gösterenlerden eylesin. Allah bizi El Esmau’l Husna’nın tecelli ettiği kullarından eylesin. Allah bizi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakına bürünmüş olanlardan eylesin. Bununla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yakın olanlardan, sevgili olanlardan, arkadaş, dost olanlardan eylesin!
Allah bizi bize bırakmasın. Bizi bir an bile nefsimizle baş başa bırakmasın inşallah! Allah bizi bir an bile zatından gafil eylemesin. Bu mübarek gecenin hürmetine ayetlerini, Kur’an’ı gönlümüze inzal eylesin inşallah! Bizi vahyiyle diriltsin inşallah! Vahyiyle diri olup, diri olarak yaşayanlardan eylesin inşallah! Aynı şekilde bizi de vahyiyle diriltenlerden eylesin inşallah! Allah bizi vahyini kullarına taşıyanlardan eylesin. Allah, vahyiyle gönlümüzü cennet eylesin inşallah! O cennet gönülle cennete layık olanlardan eylesin inşallah! Allah, cehenneme dönmüş hatalarımızla, kusurlarımızla, gönlümüzle, nefsimizle bizi huzura alıp hesaba çekmesin, bizi bunları temizleyenlerden eylesin inşallah! Allah yanlışlarımızı, günahlarımızı, hatalarımızı, kusurlarımızı affedip mağfiret eylesin inşallah! Bu mübarek gecenin hürmetine affa, mağfirete, uğrayanlardan eylesin inşallah!
Allah bizi bize bırakmasın inşallah! Allah bizi hayatı yaşarken onun sevdiği gibi, beğendiği gibi, güzel gördüğü gibi yaşayanlardan eylesin. Hz. Ali (r.a.) Efendimiz’in; “ya rabbi! Bana iftihar olarak senin bana rab oluşun yeter. Bana izzet olarak, şeref olarak benim sana âbd oluşum, kul oluşum yeter. Sen tam benim sevdiğim gibisin, beni de sevdiğin gibi yap” buyurduğu gibi Allah bizi de sevdiği gibi yapsın inşallah! Allah bizi bunu idrak edenlerden eylesin. Şeref olarak Allah’a âbd olmayı yeterli görenlerden eylesin inşallah! İftihar olarak Allah’ı rab olarak bilenlerden eylesin. Allah bizi bize bırakmasın inşallah! Günahlarımızı affeylesin inşallah! Allah bize son nefeste kâmil iman nasip etsin inşallah! Kıyamet yerinin dehşetinden muhafaza eylesin inşallah! Hesabımızı kolay eylesin inşallah! Hesabı kolay olanlardan eylesin inşallah! Allah bizi huzura alırken bir dost gibi, bir sevgili gibi huzura aldığı kullarından eylesin inşallah! Bir dost gibi, bir sevgili gibi huzura almadan, o hale layık olmadan bizi huzura almasın inşallah!
Allah bizi nebileriyle, resulleriyle, sıddıklarla, şehitlerle, salihlerle beraber eylesin inşallah! Hayatı onlarla beraber yaşamayı nasip etsin inşallah! Kıyamet günü hesabı da onlarla beraber vermeyi nasip etsin inşallah! Allah bizim kendisinden ne istediğimizi biliyor, istediklerimizi ihsan etsin, ikram etsin inşallah! Ne için korktuğumuzu, endişe ettiğimizi biliyor, ondan da bizi muhafaza eylesin inşallah! Korkularımızdan, endişelerimizden muhafaza eylesin inşallah! Allah bizi dünyada utandırmasın, ahirette utandırmasın, huzurunda utandırmasın inşallah! Allah bizi bizden daha iyi biliyor, bizim için neyin hayır, neyin şer olduğunu en iyi bilen odur. Bu yüzden bizim için hayır olarak bildiklerini bize ihsan etsin inşallah! Şer olarak bildiklerinden de bizi muhafaza eylesin inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
