EL MUSTEÂN
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini anlamaya, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insanı tanımaya çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde Allah’ın El Mecid ismini öğrenmeye çalıştık, bu sohbetimizde ise Allah’ın El Musteân ismini anlamaya çalışacağız inşallah.
Her gün tekrar tekrar namazlarda okuduğumuz Fatiha Suresi’ndeki “iyyâke na’budu ve iyyake nestaîn” ayetinde nestaîn sözcüğü, musteân kelimesinden türetilmiştir ve istemek manasına gelir.
İsti’an etmek, istemek demektir; ama sıradan bir istemek değildir. Arapça’da “seele” kelimesi de istemek anlamına gelir ama isti’an etmekle aralarında farklı manalar vardır. İsti’an etmek; aşkla, muhabbetle istemek demektir. Seele kelimesi ise sıradan istemek manasını taşır. İnsan bir şeyi sevmeden de isteyebilir, bu tür durumlarda istiâ’n kelimesi değil seele kelimesi kullanılır.
Allah, musteândır; yani istenilendir, hem de aşkla, muhabbetle istenilendir. Allah istenmeyi istiyorsa o halde Allah’ın da isteği vardır demektir; çünkü Allah kendisinin yapmadığı bir fiili kulundan istemez. Aynı şekilde kendisinde olmayan bir sıfatı, kuluna sıfat olarak vermez.
Allah hem kendisi istenilen, hem de kendisinden istenilendir. Fatiha’da geçen “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn”301 ayetinin manası bütün meallerde ve tefsirlerde; “yalnız sana ibadet eder ve yalnız senden yardım isteriz” veya “yalnız sana kulluk eder, yalnız senden, hep senden isteriz” olarak tefsir edilmiştir. Meallerin hiç birinde “seni isteriz (ya rabbi)” diye bir şey yoktur.
İyyâke “yalnız sana” manasına na’budû ise “âbd oluruz” anlamına gelir. Bu ayete meallerde genel olarak “yalnız sana ibadet ederiz” şeklinde mana verilmiştir. Hâlbuki âbd olmak farklı, ibadet etmek farklıdır. İbadet, âbd olmanın gereğidir, aracıdır, âbd olmak ise amaçtır. İkisi birbirinden çok farklıdır.
Âbd olmadan yapılan ibadet imansız bir ibadettir; çünkü âbd olmanın kelime manası; bir şeyi sevmek, gönlünü kaptırmak, sevip isteyerek veya istemeyerek peşinden sürüklenmek, peşinden koşmak, peşinden gitmektir. Âbdiyetin her halükârda manası budur. Bu durumda “iyyâke na’budu” dediğimizde “yalnız sana âbd oluruz” demiş, “iyyâke nestaîn” dediğimizde ise “seni seviyoruz, bu yüzden yalnız seni istiyoruz” demiş oluruz.
İyyâke nestaîn kelimesi için “yalnız senden yardım isteriz” manasını verirsek Allah bize “kulum sen bu manayı nerden çıkardın, öyle demek isteseydim zaten ben yardım kelimesini kullanırdım” diye sormaz mı!
Bazıları istiâ’n kelimesinin içinde yardım etmek manasının olduğunu söyleyebilir. Hâlbuki bu ayetteki istiâ’n kelimesi hiç bir şekilde o manaya çevrilemez; çünkü kelimenin bir öncesinde “iyyâke na’budu” kelimesi vardır. Eğer ayete “yalnız senden yardım isteriz” manasını verirsek bu durumda ayet karmakarışık bir manaya gelir. Öyle ki kelimeyi kullanırsam küfür olur.
Bu yüzden iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn ayeti “yalnız sana âbd oluyor ve yalnız seni istiyoruz” anlamındadır. Eğer Allah’ın bu ayetteki muradı; yardım etmeyi istemek ya da senden isteriz manaları olsaydı Allah kelimeyi olduğu gibi kullanırdı. Eğer böyle bir şey yapmamışsa o halde bizim oraya herhangi bir kelime ilave etmemiz doğru değildir.
Evet, Allah’ın Musteân ismi isteyen ve istenilen anlamındadır ve tıpkı Vedud ismi gibi çift taraflı bir isimdir. Allah’ın Vedud ismi de seven ve sevilen manalarına gelir.
Peki, Allah, kulundan neyi ister?
Allah, kulundan onu, onun gönlündeki sevgisini ister; yani kulunun kendisine iman etmesini, âbd olmasını, kendisini sevip istemesini ister; çünkü istiâ’n aynı zamanda severek, isteyerek istemek demekti.
Peki, kul, Allah’ı nasıl istemelidir?
Allah’ı istemek nefse göre değil, Allah’a göre olmalıdır. Allah, kulunun kendisinden ne istemesi gerektiğini söylemişse kulun onu istemesi gerekir. Kulun istemesi gerekenler; Allah’tır, Allah’ın güzelliğidir, Allah’ın güzelliğiyle güzel olmaktır; yani El Esmau’l Husna’nın kendisinde tecelli etmesini istemektir. Kul, Allah’ın güzelliğini istemeden onun güzelliğini alamaz; yani, fıtrat itibariyle Allah’ın kendisine verdiği güzelliğini büyütemez, kemale erdiremez, dolayısıyla kâmil insan olamaz.
Allah, kulunu yaratırken fıtrat itibariyle El Esmau’l Husna’sıyla tecelli edip bu güzelliği ona vermiştir. Kula düşen de hayatı yaşarken bu güzelliği üzerinde gösterip onu kemale erdirmektir. Bu yüzden kulun önce bunu istemesi, sevmesi gerekir, sever ve isterse Allah ona göre tecelli eder.
Allah; istenilendir, istenilmesi gerekendir. Kul isteyince Allah tecelli eder. Musteân bir de kul istemeden Allah tecelli etmez manasına gelir.
El Esmau’l Husna’nın bir kısmı ismi fail, bir kısmı ismi mef’ul, bir kısmı da hem ismi fail hem ismi mef’uldur. Örnek vermek gerekirse Allah’ın Vedud ismi hem ismi fail hem de ismi mef’uldur; yani hem seven hem de sevilmeyi isteyen manasına gelir. Vedud ismi, ismi fail olduğu için kul, Allah’ı sevmese de o kulunu sever; ama Allah, kulunun sevgisine göre tecelli eder.
El Musteân ismi ise sadece ismi mef’uldur ve El Esmau’l Husna’da ismi mefu’l olan isim sadece Musteân ismidir; yani kul istemeden Allah tecelli etmez. Allah’ın tecelli edebilmesi ve fail olabilmesi için mutlaka kulun istemesi gerekir.
Allah’ı istemek; Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, Hz. İnsan olmayı, Allah’ı tanımayı, kendini tanımayı ve her şeyi ondan istemek demektir. Bu, imanın gereğidir. Kul neyi isterse istesin onu Allah’tan istemelidir; çünkü Allah musteândır, istenilmesi gerekendir, Allah’tan isterken de öncelikli olarak en büyüğünü, en güzelini muhabbetle istemesi gerekir. O da Allah’tır; çünkü zatıyla, esmasıyla, efâliyle sevilmeye ve istenilmeye layık olan Allah’tır. Bu yüzden kul, önce Allah’ı istemelidir.
Fatiha’daki iyyâke nestaîn ayetine “yalnız senden yardım isteriz” manasını yükleyenler bu tefsiri nefsine göre yapmıştır. Tabi ki insan her konuda Allah’tan yardım isteyebilir; ama insanın gönlünde Allah’ı istemek diye bir şey yoksa insan hangi Allah’tan yardım isteyecek!
Eğer rabbimizi isteyeceksek bu durumda onunla muhatap olup ona ulaşabilmemiz lazım. Öyle ki ondan isteyebilelim. Allah’a ulaşamasak, onunla muhatap olamasak nasıl isteyeceğiz! Bu mümkün müdür? -Mümkün değildir. İşte, El Musteân ismi, Allah’ın kendisine ulaşılabileceğini, kendisiyle birebir muhatap olunabileceğini anlatan isimdir.
Allah’ın göndermiş olduğu bütün dinler ibadet dini değil ubudiyet dini; yani, Allah’a âbd olma dinidir. Din tahrif olunca şu andaki Hristiyanların, Yahudilerin yaptığı gibi ubudiyet dini olmaktan çıkar ve ibadet dini haline gelir. Böyle olunca da kul, Hz. İnsan olmak yerine dini ayin yapıp; “biz ibadetimizi yaptık, kulluğumuzu yerine getirdik” der ve yaptığı bu ayinin kulluk, ubudiyet, âbdiyet olduğunu söyler.
Aynı şey bu ümmetin de başına gelmiş, İslam, ubudiyet dini olmaktan çıkmış ve bir ibadet dini haline gelmiştir. Bu, dinimizi Allah’ın kitabından öğrenmediğimiz, Allah’ın muradını anlamadığımız, dinimizi parça parça ettiğimiz ve bir parçayı tutup; “bendeki haktır, tek doğru bizim yolumuzdur, tek hak bizim gittiğimiz yoldur” dediğimiz içindir. Dinin hangi parçasını tutarsak tutalım dini tutmuş olmayız; çünkü parça hiçbir zaman bütünün yerini alamaz. Allah’ın kitabına bakıp bu parçaların hepsini bir araya getirirsek din olur; yani ancak İman, İslam ve İhsanın her biri bir araya gelirse İslam dini olur.
Din diye öğrendiklerimizi Kur’an’ın ölçüsüne vurduğumuzda eğer Kur’an’a bir zerre bile uymuyorsa onu kesinlikle çöpe atmamız lazım. Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatına, ahlakına uymayan bilgimizi de çöpe atmamız lazım; çünkü Kur’an’a uymuyor ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatında bulunmuyorsa dine sonradan girmiş, dâhil olmuştur, bu da bid’attir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “her bid’atçi cehennemliktir”302 buyurmuştur. Bunun sebebi; bid’atın, hakkın yerine geçmesidir. Dinde bir hak çıkarılıp atıldığında onun yerine mutlaka başka bir şey koyulur ve o koyulan şey de bid’at olmuş olur.
Biri, ibadetinde bile “ya rabbi! Yalnız sana âbd oluyor, yalnız seni istiyorum, seni seviyorum, ben senin âbdinim, senin aşığınım” diyemiyorsa Allah’a iman etmiş olamaz! Bu, Allah’ı bilmek değildir! Allah’tan isterken, tek büyük olanı, Allah’ı istemeyenler daha ne isteyeceğini bile bilmemiştir. Hiç, Allah’ı isteyince geriye eksik bir şey kalır mı! Allah’ın rızasını, dostluğunu kazanan bir kulda eksik bir şey kalır mı? -Elbette ki kalmaz, kalamaz!
Allah’ın rızası, dostluğu sadece Allah ile, Allah’ın güzelliği, El Esmau’l Husna’sı ile kazanılabilir. Kâinatta Allah’ın El Esmau’l Husna’sı dışında bir şey yoktur. Allah, güzelliğiyle kuluna tecelli ettiğinde kula ait olmayacak bir şey kalmaz.
Biri, Hz. İnsan olduktan sonra Allah zaten ona gerekli yardımı yapar; çünkü Allah vazifesini ihmal etmez. O rezzaktır, rızkını verir, kerimdir, ikram eder. İnsana düşen şey bunların hesabını yapmak değil kendi kulluğunu yapıp Allah’ın istediği gibi olmaya; yani Hz. İnsan olmaya çalışmaktır.
Evet, din; insan demektir, Hz. İnsan olmak için Allah’ın bize öğrettikleri, bize gösterdiği sırat-el mustakim yolu demektir.
Fatiha’yı okurken iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn, ihdinâs sıratel mustakîm: “Yalnız sana âbd oluyor ve yalnız seni istiyoruz. Bizi sırat-el mustakime hidayet et” deriz. O halde âbd olabilmek ve Allah’ı isteyebilmek için sırat-el mustakim de olmak gerekir.
Allah Fatiha’da sırâtallezîne en’amte aleyhim:303 “Kendisine nimet verdiğin kullarının yoluna” ayetiyle sırat-el mustakimin ne olduğunu tarif etmiştir. Demek ki sırat- el mustakim yolu, Allah’ın nimet verdiği kullarının yoluymuş. Zaten sırat-el mustakimde olanlar Allah’ın kendisine nimet verdiği kullardır. Allah onların kim olduğunu ayet-i kerimede; “nebiler, sıddıklar, şehitler (şahitler) bir de salihler”304 olarak beyan etmiştir. Bu dört zümre sırat-el mustakim üzeredir ve Allah’ın kendilerine nimet verdiği kullardır. Bu yüzden “Sırâtallezîne en’amte aleyhim” derken onlarla beraber olup onların kazandığı nimeti kazanmayı Allah’tan istemiş oluruz. Onların kazandığı nimet ne nimetidir? -Elbette ki Allah’ın güzelliğidir.
Bir ayeti anlamaya çalışırken onu hem önceki, hem sonraki ayetten, hem surenin, hem de Kur’an’ın bütününden anlamaya çalışmak gerekir. Böyle yapmazsak ayeti doğru anlamış olmayız. Allah Fatiha’yı her gün namazda bize 20 sefer veya sünnetlerle 40 sefer okutuyorsa bu durumda onu tam olarak anlamamız gerekmez mi! Zaten Fatiha’yı tam olarak anlarsak Kur’an’ı anlamış oluruz.
“İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” ayetini anlamaya çalışırken de kendisinden önceki ayetlerle beraber anlamaya çalışmamız gerekir.
Peki, nasıl anlamalıyız?
El hamdu lillâhi rabbil âlemîn: “Hamd, âlemlerin rabbi olan Allah’a aittir.” Öncelikle kulun bütün âlemlerden Allah’a hamd etmesi gerekir. Kâinatta var olan her şeyde Allah’ın güzelliği, kudreti görünür. Dolayısıyla neye bakarsak bakalım onu beğendiğimizde ve sevdiğimizde “Allah, övgüye layıktır” demiş oluruz.
Er rahmânir rahîm: “O (benim rabbim) Rahman ve rahimdir.”
Mâliki yevmid dîn:305 “Din gününün sahibidir (maliktir).” Allah her şeyin malikidir. Hem dünyanın hem de ahiretin mülkü kendisine aittir. Bu yüzden “yalnız sana âbd oluyor ve yalnız seni istiyoruz” dememiz gerekir.
Nasıl ki birinin Müslüman olabilmesi için mutlaka dili ile kelime-i şehadeti ikrar etmesi, kalbiyle de tasdik etmesi gerekiyor, Allah’ı ve resulünü gizleyen, söylemeyen, ikrar etmeyenler mü’min olmuş olmuyorsa ve iman edebilmek için mutlaka şehadet edip “ben şahidim” demek gerekiyorsa aynı şekilde Allah’ı isterken de dil ile ikrar olmadan sadece gönlümüzle Allah’ı istememiz yeterli olmaz. Allah’ı tanımazsak Allah’ı istememiz, anlamazsak sevmemiz mümkün olmaz. Allah ayet-i kerimede; “El Esmau’l Husna Allah’a aittir. Öyleyse onunla Allah’tan isteyin, Allah’a dua edin”306 buyurmuşsa o halde Allah’ı, onu tanımayı, ona âbd olmayı isterken Allah’ın isimleriyle dua edip istememiz gerekir.
Peki, Allah’ı neden isteyeceğiz?
İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn: “Yalnız sana âbd oluyor ve yalnız seni istiyoruz (seni seviyoruz).” Sen benim için her şeyin önünde ve üzerindesin.
Allah bize “niye beni seviyorsun” diye buyurursa eğer yalan söylemiyorsak bir cevabımızın olması gerekir. Allah’ı bilmiyor, tanımıyorsak ve bu hitabına cevap veremiyorsak o halde yalancıyız demektir.
Allah’ın bu hitabına karşılık nasıl bir cevap vereceğimizi kendi üzerimden kısaca söyleyeyim. Tabi ki benim vereceğim cevap sadece bu kadar değildir. Şu ana kadar Allah’ın her ismini en az bir saat, bir kısmını iki saat, bir kısmını da dört saat anlatmış, açıklamışım. Bu durumda Allah’ı neden istiâ’n ettiğimi, istediğimi, ona âbd olduğumu cevaplamak için en az bir saat konuşmam gerekir.
Allah’ı neden isti’an ettiğimi, istediğimi El Esmau’l Husna’yla cevaplayayım.
“Çünkü sen benim rabbimsin, beni yaratan, terkip eden sensin.”
Rabb; terkip eden, yarattığını terkip edip düzene koyan, ona bir fıtrat veren, onu özel olarak yaratan demektir. Her kulun terkibi özeldir. Allah, insanı El Esmau’l Husna’yla, güzelliğiyle terkip etmiştir. Terkip etmek dizmek demektir. Allah, insanda ruh itibariyle o esmayı terkip etmiştir. Bu yüzden herkesin terkibi farklıdır, özeldir, dolayısıyla iki kişi birbirine benzemez. Bu da terkibin birbirine benzemeyişinden dolayıdır. Birinde rahmet terkibi fazladır, başka birinde Allah’ın Kâdir ismi fazladır, ötekinde ise Kerim ismi fazladır. Bunun sebebi terkibin farklı oluşudur.
Evet, Allah’ı neden sevmemiz gerektiğini Allah’ın isimleriyle anlatıyorduk.
“Çünkü beni terkip eden sensin ve beni terkip ederken sevdiğin için terkip etmişsin. Sen benim rabbimsin, beni terbiye edensin. Bana bu terkibe uygun hayat bahşedensin. Kemale ereyim diye imtihanı, kazanma imkânı ikram edensin. İşi hak olarak anlayabilmem için beni terbiye etsin diye bana peygamber ve kitap gönderensin. Sonra kullarından birini varis olarak gönderip beni terbiye edensin. Bu yüzden rabbim olarak seni seviyorum.
Sen rahman ve rahimsin, zatında rahman olansın. Beni yaratırken Rahman isminle bana tecelli etmişsin.”
İnsanın rahmeti doğuştan kendi gönlünde bir anda bulması Rahman isminin tecellisidir.
“Sonra sen rahim olansın; bana muamele ederken rahmetinle muamele edensin. Rahmetle muamele etmeyi bana öğreten, ikram edensin. Ben rahmetle muamele ettikçe Rahim isminle bana tecelli edip bu ismi bende kemale erdirensin. Seni rahmetinden dolayı, rabbim olduğun, rahman ve rahim olduğun için seviyorum.
Sen maliksin; mülkün sahibisin. Sen benim sahibimsin. Bende her ne ki varsa sana aittir; çünkü benim sahibim ve mülkün sahibi sensin. Hepsi sana aittir ve sen onları bana ikram etmişsin. Ben malikim olarak senden razıyım ve malikim olarak seni seviyorum. Beni kimseye bırakmadın ya rabbi! Beni kimseye bırakmadığın, kimseye mülk etmediğin için seni seviyorum. Sana mülk olmayı, âbd olmayı seviyorum.
Sen ekremsin; ikram edensin, ikram etmeyi ikram edensin.”
Kerim; ikram eden demektir, Ekrem ise; kerim kılan demektir.
“Sen beni kerim kılansın, beni ekrem edensin. Kendi ekreminle tecelli edip beni ekrem kılansın, senin ikramını, kerimliğini, ekremliğini, seninle ekrem olmayı, seninle ikram etmeyi seviyorum. Bu yüzden seni seviyorum ve bu isminin, bu güzelliğinin üzerimde kemale ermesini istiyorum, senin bu ismini istiyorum. Seni istiyorum.” Bu her bir isim için böyledir.
“Sen ilahsın; sen mabutsun, sevilensin, ibadete, âbd olunmaya, sevilmeye layık olansın. Sen sevensin, sevilmeyi isteyensin. Senin beni sevdiğin gibi bir âbd olarak ben de sana karşılık veriyor ve seni seviyorum. Senin ilahlığını, mabutluğunu sana âbd olmayı seviyorum.
Sen vekilsin; güvenilmeye layıksın. Aynı şekilde Vekil isminle tecelli edip bu vekâleti; yani güvenilmeyi verensin. Sana güvendiğim için, sen güvenilmeye layık olduğun için seni seviyorum. Beni güvenilmeye layık kıldığın, bana güvendiğin için seni seviyorum. Sen bana güvenmeseydin beni yaratmazdın. Sen, sana âbd olacağıma dair bana güvendin ben de sana güveniyorum. Ben sana âbd oluyorum ve ben seni seviyorum, seni istiyorum.
Sen ğafursun. Yanlış yaparım, günah işlerim, hataya düşerim, yuvarlanırım; ama sen beni kaldırır ve mağfiret edersin, beni temizlersin. Bu yüzden sen sevilmeye layıksın, ben seni seviyorum, seni istiyorum. Senin güzelliğinle güzel olmayı istiyorum. Ben de düşeni kaldırmayı istiyorum. Bana karşı yanlış yapanı affedip, mağfiret edip, senin güzelliğini kendi üzerimde göstermek istiyorum.”
Kul, bunu bir başkasından isteyebilir mi, bir başkası bu vasfa sahip midir, hâşâ! Allah’tan başka kim bu vasfa sahip olabilir!
“Sen e’âlasın; yüceler yücesisin. Yüceler yücesi olduğun için, beni yüceliğinle yücelttiğin için seni seviyorum. Seni sevmek yücelmektir, seninle sana yücelmektir.
Sen habirsin; her şeyden haberdar olan, beni de benden, kendinden haberdar edensin. Bu yüzden seni seviyorum.
Sen meliksin; bütün varlığı idare edensin. Ben de Melik isminle bana tecelli ettiğin, bana kendi kendimi idare etme hakkını ve yetkisini verdiğin için, senin rızanı kazanma hakkını bana tanıdığın, bu gücü, bu tercih hakkını bana verdiğin için seni seviyorum. Bu yüzden İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn: “Yalnız sana âbd oluyor, seni seviyor ve yalnız seni istiyoruz” diyorum. Senin güzelliğinle güzel olmak için seni seviyor ve seni istiyorum.”
Allah’ı neden sevdiğimizi bilmek her bir isim için böyledir. Şimdiye kadar 60 isim öğrendik eğer gerçekten sohbetleri anlamaya çalışmışsak o halde rabbimizi bildik, onu neden sevmemiz, istememiz gerektiğini anladık demektir.
Allah musteândır; hem kendisi istenilen, hem de kendisinden istenilendir. Allah’tan isterken önce en büyüğünü, en güzelini; yani bizi Hz. İnsan yapacak olanı, yaratılışın gayesi olan Hz. İnsan olmayı, bunun için de önce Allah’ı istememiz gerekir.
Biz de Allah’tan onu, ona âbd olmayı; yani onu sevmeyi, ona iman etmeyi, sırat-el mustakimi, sırat-el mustakimdekilerin kazandığı nimeti istiyoruz.
Allah ayet-i kerimede; “Allah’ın güzel isimleriyle ondan isteyin. Onunla ona dua edin (onunla onu davet edin)”307 buyurmuştur. Allah’ı davet etmek; El Esmau’l Husna’yı istemek demektir; çünkü dua etmek, istemek demektir. Her neyi istersek isteyelim Allah’tan isteriz. Eğer Allah bize “El Esmau’l Husna’yla isteyin” diye buyurmuşsa o halde Allah’ın her bir ismiyle ondan istememiz lazım; çünkü hepsi bize lazım ve gereklidir.
Peki, Allah’ın Rabb ismiyle Allah’a dua edersek nasıl dua etmeliyiz?
Dua ederken; “sen benim rabbimsin ya rabbi! Beni terkip eden, terbiye edensin. Bana da senin emrettiğin, sevdiğin gibi terbiye etmeyi ikram et. Ben de kendi evlatlarımı ve benimle beraber olanları senin terbiye ettiğin gibi senin Rabb isminle terbiye edeyim ya rabbi” demeliyiz.
Allah’ın Rabb ismiyle bu şekilde dua etmemiz gerekir. Yoksa Allah’a rızıkla ilgili olarak “sen benim rabbimsin, bana rızkımı ver” diyemeyiz, zaten böyle dememiz de doğru olmaz; yani böyle bir dua kabul görecek bir dua değildir. Allah’tan rızık istediğimizde “sen rezzaksın, sen kerimsin, sen ekremsin, sen vehhabsın ya rabbi” dememiz lazım.
Allah’ın Rahman ve Rahim ismiyle dua ettiğimiz zaman da; “ya rabbi! Sen rahman ve rahimsin, bana rahmetinle muamele edensin. Rahman isminle, Rahim isminle bana öyle bir tecelli et ki ben de senin kullarına, varlığa, mahlûkata, kendime senin rahmetinle, Rahim isminle muamele edeyim. Öyle ki senin bu ismin bende kemale ersin, kâmil insan olayım, sana yakın olayım, dost olayım” diye dua etmeliyiz.
Evet, bu her bir isim için böyledir. Bu yüzden Allah’a hangi konu hakkında dua edeceksek Allah’ın o konudaki ismiyle dua etmemiz gerekir. Bizim de El Esmau’l Husna listesini elimize alıp manasına, tecellisine göre her bir isimle Allah’a dua etmemiz gerekir. Bir de duamız sadece zahiri bir duadan ibaret kalmamalıdır. Ağzımızdan çıkanı kulağımız duymalıdır; yani ne söylediğimizi bilmeliyiz ve istediğimiz şeyi söylediğimiz zaman da gereken neyse öyle yapmalıyız.
Kul her anda Allah’ın tecellisiyle karşı karşıyadır. Mesela; şimdiye kadar 59 tane esmayı hep beraber anlamaya çalıştık. Mutlaka bunun bir sorumluluğu vardır. Eğer şu ana kadar Allah’ın isimlerini öğrenmeye çalıştıysak o halde “Allah şu anda buraya hangi isimleriyle tecelli etmiş” diye sorulduğunda buna cevap vermemiz gerekir. İsterseniz önce Allah’ın şu anda buraya hangi isimleriyle tecelli ettiğine dair ben cevap vereyim.
Tecelli eden Allah’tır ve bize tecelli eder. Bu nedenle bizim onun tecellisiyle her anda karşı karşıya kalmamız ve buna şahit olmamız gerekir.
Şu anda Allah’ın hangi isimlerine şahit olduğumuzu izah edeyim.
Öncelikle Allah’ın bütün isimleri tecelli etmiş durumdadır; çünkü Allah’ın isimleri Allah’tan bağımsız değildir. Allah, zatıyla ve sıfatıyla tecelli etmiştir.
Dergâha nefsimizi terbiye etmeye geldik. Bu durumda Allah’ın Rabb ismiyle karşı karşıya kaldık demektir. Allah, Rabb ismiyle bize tecelli etti ve biz de çabamızı, gayretimizi sarf ettik, dolayısıyla kendimizi burada bulduk. Allah, şu anda Rabb ismiyle tecelli etmiştir; çünkü bizler kendimizi terbiye etmek için buradayız. Bu nedenle Allah’ın bizdeki o Rabb ismi harekete geçip bizi buraya getirmiştir.
Buraya gelmekle kendi kendimize merhamet etmiş olduk, bu durumda da Allah’ın Rahman ve Rahim ismi bizde tecelli etmiş oldu. Aynı şekilde kendimize malik olmasaydık kendimizi buraya getiremezdik; yani iş, nefsimize kalsaydı buraya gelmezdik. O halde Allah’ın Malik ismi bizde tecelli etti biz de kendimize malik olduk ve kendimizi burada bulduk.
Allah’ın şu anda sohbetimizde tecelli eden isimlerden biri de Ekrem ismidir. Allah Ekrem ismiyle bize tecelli etmiştir, biz de kendimize ikram ettik ve ikramı almak için buradayız. Kendimizi yücelere taşımak için kendimize karşı ğafur davrandık. Bu durumda şu anda Allah’ın Ğafur ismi tecelli etmiştir. Aynı şekilde yükselmek için buradayız, bu da Allah’ın E’âla isminin tecelli ettiğini gösterir. Kendimizden haberdar olalım diye burada olduğumuz için bu defa da Allah’ın Habir ismi tecelli etmiştir.
Allah’ın her bir ismi böyledir. Nereden bakarsak bakalım, hiçbir eksik kalmayacak şekilde Allah’ın bütün isimleri her anda tecelli eder ve Allah, zatıyla, sıfatıyla tecelli edip bize her anda muamelede bulunur.
Bununla beraber Allah isimleriyle tecelli ederken bir kısım isimler önde, bir kısmı da öndeki isimlerin arkasında durur. Kilo olarak örnek vermek gerekirse; Allah’ın en önde tecelli eden ismi on kilo olarak tecelli ederken arkadaki ismi bir kilo olarak tecelli eder.
Peki, şu anda tecelli eden isimler arasında en öndekiler hangileridir.
Öncelikle sohbetimizde hangi ismi anlatıyorsak en önde tecelli eden isim sohbetimizin konusu olan isimdir. Bir de sohbetimizde Allah’ın ayetlerini okuyup anladığımız için en çok tecelli eden isimlerden biri Allah’ın Âlim ismidir. Aynı şekilde Allah’ın Hâkim ismi Rahim ismi, Rabb ismi, Kerim ismi, Vehhab ismi de en çok tecelli eden isimlerdir. Sohbetimiz sırasında bütün isimler böyle peş peşe tecelli eder. Bu yüzden her anda Allah ile muhatabız.
Bunun farkına varmadığımız takdirde Allah’ın bize namazlarda tekrar ettirdiği “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” ayetini okuyamamış, anlayamamış oluruz. İşi, en başından anlamazsak sonra sonunun nereye varacağı belli olmaz; çünkü iş daha başından bozulmuş, istikametini şaşırmıştır. Bu yüzden Allah’ın ayetlerini kavrama anlayışımız değişse ve istikameti şaşırsak iş bambaşka bir tarafa gider; ama gerçekten “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” dersek böyle olmaz.
Biz “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” ayetinin sadece Allah’a âbd olmak ve Allah’ı istemek olduğunu söylerken birileri çıkıp “neden şimdiye kadar kimse böyle söylemedi, herkes yanlış yapıyor da bir tek siz mi doğru söylüyorsunuz” diyebilir. Zaten genelde böyle bir tepkiyle de karşılaşıyoruz. Söylediğimizin doğru olmadığını düşünenler nestâ’in kelimesini incelesin, anlattıklarımız ayetlere, Kur’an’ın bütününe ters düşüyor, birebir örtüşmüyorsa söylesinler!
Zaten arkadaşlar kelimeyi incelediğinde iyyake nestâ’in kelimesinin “yalnız seni isteriz” anlamında olduğunu kendileri de görür. Yanlış olan Allah’ı istemek değildir. Allah kelimeyi böyle kullanmıştır. Yanlış olan; Allah’ın ayetine, vahyine olmayan bir kelime ilave etmektir. Yine de kendi bildiklerinin doğru olduğunu söyleyenlere “Allah sevilmeye ve istenilmeye layık değil mi ki itiraz ediyorsunuz! İstediğiniz kadar ‘herkes böyle söylemiş’ deyin asıl sizin söylediğiniz ayetle örtüşmüyor” demek lazım.
En büyük sevgi en büyüğe layıktır. En büyük isteme de yine en büyüğe aittir. Bu yüzden en büyüğünü, Allah’ı istememiz gerekir.
Allah’ın bir ismi de Musteândır; yani istenilen, kendisinden istenilen, kendisinden kendisi istenilen ve kendisinden insanın kendisini istemesi gereken zat; yani kendisinden Hz. İnsan olmanın istenildiği zat demektir. Bu da ancak Allah’ı istemekle mümkün olur; çünkü hepsi bir bütündür, Allah’ı sevmek aynı zamanda Allah’ı istemektir ve biri sadece sevdiği bir şeyi isteyebilir.
Bir kul Allah’ın güzelliğini istediğini söylediğinde mutlaka Allah’ın güzelliğinin ne olduğunu bilmesi ve bunu söylemesi gerekir. İnsan, El Esmau’l Husna’yı, Allah’ın güzelliğini bilmeden onun esmasını sayamaz. Zaten bu sohbetleri, Allah’ın güzelliğini bilmek, El Esmau’l Husna’yı sayabilmek için yapıyoruz. Bu vesileyle hep beraber Allah’ın güzelliğini sayacağız inşallah.
İsterseniz şimdi de Allah’ın El Musteân ismiyle ilgili ayetleri anlamaya çalışalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Ve câû alâ kamîsıhî bi demin kezib: “Gömleğinin üzerinde yalancı bir kanla geldiler.” Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri onu öldürmeye karar verdiğinde Hz. Yusuf (a.s.)’ı götürüp bir kuyuya attılar. Sonra gömleğini alıp bir kurdun ya da başka bir hayvanın kanına bulayıp babaları olan Hz. Yakup (a.s.)’a getirerek; “Yusuf’u kurt yedi, bu da onun gömleğidir” dediler. Allah bunun üzerine; “gömleğinin üzerinde yalancı bir kanla geldiler” buyurmuştur. Kâle bel sevvelet lekum enfusukum emrâ: “(Babaları onlara) Dedi ki: Hayır, nefisleriniz (sizi aldatmış), sizi böyle bir işe sevk etmiş.” Fe sabrun cemîl: “(Bana) Artık güzel bir sabır (yakışır).” Yani güzel bir sabırla sabredeceğim. Vallâhul musteân: “Allah, musteândır.” Alâ mâ tasıfûn:308 “Sizin vasıflandırmalarınızdan (musteândır).”
Allah kendisinden istenilendir. Hz. Yakup (a.s.) “siz, Allah’ın musteân olduğuna iman etmediğiniz için böyle bir yola girdiniz” buyuruyor. Çünkü kardeşleri Hz. Yusuf (a.s.)’ı öldürmeye karar verdiklerinde “babamız en çok Yusuf’u seviyor, onu öldürdüğümüz takdirde babamızın sevgisi bize kalır” demişlerdi. Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri asıl sevilmesi ve istenilmesi gerekenin, musteân olanın Allah olduğuna iman etmemişlerdi. Bu yüzden Hz. Yakup; “Allah sizin vasıflandırmanızdan musteândır. Siz, Allah’ı bilmiyorsunuz, istenilmesi gerekenin Allah olduğunu anlamamışsınız, bundan dolayı nefsiniz size bu işi güzel göstermiş. Eğer iman etmiş olsaydınız nefsiniz size böyle bir hileyi yapamazdı” buyurdu.
Bu da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in duasıdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu duayı müşrikler hakkında yapıyor. Kâle rabbihkum: “(Peygamber) Dedi ki: Rabbim! Hükmet.” Bil hakk: “Hak ile (hükmet).” Onlar hakkındaki hak olan hükmünü ver. Ve rabbunâr rahmânul musteân: “Benim rabbim rahmandır, musteândır.” Son bölüm yine aynı şekilde bitti. Alâ mâ tasıfûn:309 “Onların (müşriklerin) vasıflandırmalarından (musteândır).”
Allah’ın Müsteân ismiyle ilgili ayetleri okuduk. Dikkat edilirse ayetin biri müşrikler, diğeri de Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri hakkındadır ve iki ayetin de sonu “Allah onların vasıflandırmalarından musteândır” şeklinde bitti. Okuduğumuz ilk ayette Allah sadece Musteân ismini kullanmışken ikinci ayette “benim rabbim rahman ve musteândır” buyurmuştur.
Musteân hem Allah’ı istemek hem de Allah’tan istemek manalarına geliyordu. Öyleyse müşrikler de, Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri de Allah’tan başka şeyler isteyip başka bir şeyin peşinden koşmuştur; yani, Allah’ı istemek, Allah’tan istemek yerine bir şeyleri kendi kendilerine yapmaya çalışmıştır.
Ve âminû bi mâ enzeltu musaddikan li mâ meakum: “Sizinle beraber olanı tasdik edici olarak indirdiğime iman edin.” Ve lâ tekûnû evvele kâfirin bih: “Onu inkâr edenlerin ilki olmayın (öncüleri olmayın).” Ve lâ teşterû bi âyâtî semenen kalîlâ: “(Allah’ın) Ayetlerini az bir pahaya satmayın.” Ve iyyâye fettekûn:310 “Bana karşı takva sahibi olun.” Bana karşı sorumluluğunuzu bilin ve yerine getirin. Kul, Allah’a karşı Allah’ın ayetleriyle sorumludur, dolayısıyla onu az bir pahaya satamaz ya da onu yok sayamaz, gizleyemez.
Ve lâ telbisûl hakka bil bâtıl: “Hakkı, batılla karıştırmayın.” Ve tektumûl hakk: “Hakkı ketmetmeyin (gizlemeyin).” Ve entum ta’lemûn:311 “Siz biliyorsunuz.” Bile bile bunu yapmayın; hakkı gizlemeyin, hakkı batılla karıştırmayın. Hakkı batılla karıştırınca hak, hak olmaktan çıkar. Yani saf olman, tertemiz olman, imana şirki, hakka batılı karıştırmaman ve hakkı gizlememen lazım. Hakkı gizliyorsan sende bir sorun vardır. Sen hakta olmadığın, hakta durmadığın için Allah’ı, hakkı kabul edememişsin demektir.
Ve ekîmûs salât: “Ve namazı ikame edin.” Ve âtûz zekât: “Ve zekâtı verin.” Verkeû: “Ve rükû edin.” Mear râkiîn:312 “Rükû edenlerle beraber (rükû edin).” Allah’a karşı Allah’ın huzurunda, Allah’ın emri karşısında rükû edenlerle, eğilenlerle beraber eğilin; yani Allah’ın emrine karşı dik kafalılık yapmayın.
E te’murûnen nâse bil birr: “Siz insanlara iyiliği emredip.” Ve tensevne enfusekum: “Kendinizi unutuyor musunuz?” Ve entum tetlûnel kitâb: “Bir de siz kitabı okuyorsunuz.” Kitabı okuduğunuz halde insanlara iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz? E fe lâ ta’kılûn:313 “Siz akıllanmayacak mısınız?” Aklınızı başınıza almayacak mısınız?
Vesteînû: “İsteyin.” Nasıl? -Aşkla ve muhabbetle isteyin. Bis sabri ves salât: “Sabır ve sala ile.” Âlimlerimiz bu ayeti “sabır ve namaz ile Allah’tan isteyin” diye çevirmişlerdir. Oysaki sadece bu anlama gelmez, sala kelimesinin 18 farklı manasının olduğunu daha önce söylemiştik ve bu manalarından biri de dik durmaktır. Bu yüzden ayet bir de “sabırla dik durarak Allah’tan isteyin manasına gelir.”
Allah, ayette “sabır ve salayla Allah’tan isteyin” buyurmuşsa o halde Allah’tan isterken önce sabretmemiz gerekir, sabretmezsek istediğimizi alamayız. Tabi, sabretmemiz de tek başına yeterli değildir, bir de istediğimizi sala ile; yani dik bir duruşla istememiz gerekir Aynı şekilde Allah’tan isteyip hak üzerinde dik dururken sabretmek gerekir. Ve innehâ le kebîrah: “Bu büyük bir şeydir.” Sabır ve sala ile istemek büyük bir iştir. İllâ alâl hâşiîn:314 “(Allah’tan) Haşyet duyanlar müstesna.” Yani haşyet duyanların dışındakiler bunu beceremez. Sabır ve sala ile Allah’tan isteyip istediğini alabilenler, Allah’a karşı haşyet sahibi olanlardır; çünkü bu, büyük bir iştir, buyurdu Allah.
Allah sabır ve sala ile neyi istemek gerektiğini ayetin devamında beyan eder. Ellezîne yezunnûne ennehum mulâkû rabbihim: “Onlar ki rablerine kavuşmayı umuyorlar, bunu biliyorlar.” Onlar rablerine kavuşmamışlar ama kavuşacaklarını biliyorlar. Ve ennehum ileyhi râciûn:315 “Ve onlar ona döneceklerini (biliyorlar).” Dikkat edilirse sabır ve sala ile Allah’tan isteyin diye başlayan ayet Allah’a kavuşmakla bitti. Demek ki Allah’a kavuşmak için sabır ve sala gerekiyormuş!
Sala sadece dik durmak anlamına da gelmez, söyledim; salanın 18 ayrı manası vardır. Bu manalardan bir tanesini söyleyeyim.
İnsanlar baston yapmak için ağacın dalını koparıp keserler. Tabi, bunun için ağacın dalı eğriyse düzeltmek, düzeltmek için de o dalı ateşte kızartmak, ısıtmak gerekir. Baston yapılacak o dal, ancak ısıtılırsa düzelir, düzgün şekilde durur. Dalın, üst tarafı baston gibi yapılıp bağlanır ve ateşte yakıldığı için öyle durur. Buna da selvel asa; yani asaya namaz kıldırdı denilir. Aslında asayı ateşte ısıtıp düzeltti. Bu yüzden okuduğumuz ayet de; “sabır ve sala ile (dik durarak ve aşkla yanıp yakılarak, düzelerek) Allah’tan isteyin, Allah’ı isteyin, Allah’a kavuşmayı isteyin, onlar Allah’a kavuşacaklarına emindirler, onu öyle anlamışlar” manasına gelir.
İnsanın bu asa gibi ateşte; yani aşk ateşinde yanması gerekir. Çünkü insandaki eğriliğin düzelmesi lazım ve insanı düzeltecek olan tek şey aşktır, muhabbettir. Kul ancak Allah’ın aşkıyla, muhabbetiyle yanarsa eğriliği düzelir. Yoksa eğriliğini düzeltmeye kalksa kırılır veya dalın geriye doğru eğildiğinde düz görünmesi ama bırakılınca tekrar eski haline gelip eğik olması gibi eğikliği devam eder, düzelmez. İnsan ancak kendini ateşte ısıtıp düzelirse eğikliği geçer, dik durabilir.
Demek ki aşk olmayınca, iman olmayınca olmuyormuş. İman olmayınca kulluk sadece taklitten, ibadetten ibaret kalıyormuş! Kulluk yapıp düzeldiğine inanırsın; ama kulluk yapamazsın, eğrilikten kurtulup düzelemezsin. Var olan bir yanlışını atmaya çalışırsın ama atamazsın; çünkü sende eğrilik vardır. Bu eğriliğin düzelmesi için ateş lazım, ancak aşk ile yanarsan kendini düzeltirsin. Seni düzeltecek olan; Allah’tır, Allah’ın güzelliğidir, El Esmau’l Husna’sıdır; yani bu ancak Allah’ın tecellisiyle mümkündür.
Eğer işi doğru yerden, Allah’tan anlamazsak kendi kendimize hayal kurarız. Bunun olmaması için mutlaka öğrendiğimizi Allah’tan, Allah’ın vahyinden öğrenmemiz gerekir ki bu bilgimiz doğru olabilsin, hayal olmasın.
Allah, Ra’d Suresi’nde buyuruyor. Lehu da’vetul hakk: “Gerçek davet onundur (Allah’ın davetidir).” Gerçek davet, gerçek dua ancak onadır; yani gerçek bir dua etmek istiyorsan duayı Allah’a yapman, Allah’tan istemen, Allah’ı istemen gerekir. Gerçek olan dua bu duadır.
Gerçek olmayan dua nasıl duadır?
Vellezîne yed’ûne min dûnihî lâ yestecîbûne lehum bi şey’: “Ondan başkasına dua ettikleri onun duasına icabet edemezler.” Allah’tan başka kimi ilah edinirsen edin, kimden istersen iste bu fark etmez Allah’tan başka birinden istediğinde duanı ona yapmış olursun ama Allah’tan başka hiç kimsenin duana icabet edemeyeceğini bil, buyurdu Allah.
Bu durumda “ben güzel olmak, sabırlı olmak istiyorum” derken duanı Allah’a değil kendi kendine etmiş olursun. Oysaki senin bu hali Allah’tan alman lazım. Aynı şekilde “ben merhametli olmak, Allah’ı sevmek, kerim olmak, cömert olmak istiyor, cimri olmak istemiyorum” dediğinde bu halleri yine Allah’tan alman gerekir; çünkü bunlar Allah’ın isimleridir, başka bir yerde yoktur. Bu yüzden hak dua bir tek Allah’a yapılan duadır, ondan istenendir, ancak Allah’tan istersen alabilirsin. Bundan dolayı “Allah’tan isteyenler dışındakiler hiç bir şey alamaz, hiç kimse onların davetine, duasına icabet edemez” buyurdu Allah. Biri istediklerini kimden isterse istesin eğer Allah’tan istemiyorsa kendisinden istediği kişiyi Allah’ın berisinde Allah’a şirk koşmuştur, dolayısıyla istediğini alamaz.
Allah bu ayette benzetme yapar. İllâ ke bâsitı keffeyhi ilâl mâ’: “Onlar ancak (ağzına gelsin diye) suya doğru avucunu açan kimseye benzer.” Ellerini suyun altına uzatıp avuçlarını koymazlar, ağızlarına gelsin diye avuçlarını sadece uzaktan açıp “su avucumuza gelsin” derler. Li yebluga fâhu: “Su onun ağzına gelsin diye.” Ve mâ huve bi bâligıhî: “Hiçbir zaman ona (su) gelmez.” Ve mâ duâul kâfirîne illâ fî dalâl:316 “Kâfirlerin duası delaletten başka bir şey değildir.”
Böyle yapanlar hakkı örtmüş kâfirlerdir ve Allah, kâfirlerin duasını kabul etmez. Delalet; ayrılık, sapıklık, haktan uzaklık demektir. Haktan uzaklaşılınca delalet olur. “Onlar ağızlarına gelsin diye uzaktan avuçlarını açmışlar ama su onlara gelmez; çünkü onların duası delalettir, boş bir şeydir, kabul olacak bir dua değildir” buyurdu Allah. Kabul olacak dua; Allah’a yapılan, Allah’tan istenen duadır.
Allah’ı istemek ancak Allah’ın istediği gibi istemekle mümkündür. Allah’ı isteyebilmen için de rabbini sevmen gerekir; çünkü sevmediğin bir şeyi ondan isteyemezsin. İstesen bile bu duan, dua olmaz; yani sadece dilinle yaptığın dua kabul olunmaya yetmez. Örnek vermek gerekirse; bir tas suya üflediğinde tastaki su dalgalanır ama deryayı dalgalandırmak için fırtına gereklidir. Aynı şekilde Allah’ın rahmet deryasını dalgalandırmak için de fırtına koparmak lazım. Duanın kabul olmasını istiyorsan bu fırtınayı koparman gerekir. Bu fırtınayı sevmeden, yanmadan koparamazsın. Seveceksin, feryat edeceksin, gözyaşı dökeceksin ki Allah’ın rahmet deryası dalgalansın. Duan böyle olmadığı sürece Allah onu kabul etmez; yani duan iki adım öteye bile gitmez.
Allah’tan istemek aynı zamanda kulluktur, âbd olmanın gereğidir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “eğer duanız olmasaydı rabbim size neden kıymet (değer) versin”317 buyurmuştur. Allah’ın, kulundan istediği onun dua etmesidir. Tabi ki bu; “benden ekmek iste, su iste” demek değildir; çünkü Allah rezzaktır, zaten rızkı verir. Dua etmek; Allah’tan onu istemek, kendini, Hz. İnsan olmayı, Allah’ın dostluğunu, yakınlığını istemektir. Bunu Allah söylüyor.
Yunus Emre Allah’ı istemekle ilgili bir şiirinde; “cennet cennet dedikleri, birkaç köşkle birkaç huri, isteyene ver onları, bana seni gerek seni” demiştir. Yunus Emre’nin bu söylediğini anlamak gerekir. Bunu sadece bu makama gelenler bilir. Yunus Emre burada; Allah’ı isteyenlerin cennete veya başka bir şeye bakamayacağını söylüyor, aynı zamanda kendisi de en büyüğünü istiyor.
Bilmemiz lazım ki Allah’a vasıl olma da dua iledir, Allah’ı istemekledir.
Herkes kendine göre bir yol tutup gidebilir; ama yol, Allah’ın yoludur. İnsaf etmek lazım! Öyleleri var ki yolun bir kenarını tutup; “işte bu yol bizim yolumuz” der. Oysaki bu yol bir bütündür, niye parçalıyorsun! Eğer davet edeceksen Allah’a davet etmen gerekir. Neden yolun bir kenarından tutup insanları davet ediyorsun! Allah’ın yolunu kapatmaya çalışma, bırak bütün yollar açık olsun!
Allah’ın yolu birken, bütünken bir de bazıları çıkıp ısrarla yola farklı farklı isimler vermiş ve her biri kendi yolunu doğru olarak öne sürmeye çalışmıştır.
Mesela; ehl-i sünnet dedikleri yol ne yoludur?
Ehl-i sünnet yolu, El Esmau’l Husna yoludur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; Allah’ın zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği, Allah’ın güzelliğinin en kâmil manada üzerinde zuhur ettiği zattır. Sünnet demek de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uymak, ona tabi olmak demektir. Bu durumda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak; onun gibi olmak, Allah’ın isimlerinin üzerimizde tecelli etmesi demektir. Öyle değil mi! Başka bir yol varsa söyleyin!
Ehl-i sünnet dışında bir de ehl-i beyt yolu vardır. Ehl-i beyt yolu; ehl-i beyti, sevmek demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in güzelliği ehlibeyt’in üzerinde tecelli etmiştir, dolayısıyla onları sevmek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i sevmek demektir; yani onları Allah için, Allah’ın güzelliği onlarda tecelli ettiği için sevmek demektir. Bu durumda ehl-i beyt yolu da El Esmau’l Husna yolu olmuyor mu? -Elbette ki oluyor, zaten yol aynı yoldur.
Hal böyleyken ehl-i sünnet ile ehl-i beyt yolu neden farklı farklı görünüyor, farklı farklı anlatılıyor! Her iki yol da El Esmau’l Husna yoludur, bu yüzden her iki yol da birdir; çünkü hak yol bir tanedir. O halde Allah’ın yoluna farklı isimler vermemizin, Allah bize mü’min ve Müslüman ismini vermişken kendimize farklı isimler takmamızın bir anlamı var mıdır! Allah’ın, yoluna verdiği sırat-el mustakim ismi, bize verdiği mü’min, Müslüman ismi yeterli değil midir!
Allah’ın kitabı apaçık önümüzde olduğu, Allah yolunu bir olarak beyan ettiği halde, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bizler için en güzel örnek olduğu ve mü’minlerin bir ve beraber olmalarını söylediği halde işi anlamayanlar “işte bizim yolumuz şöyledir” der. Aynı şekilde başkaları da “benim yolum böyledir, bu yol şu yoldur” der. Hâlbuki böyle değildir, Allah’ın vahyettiği, inzal ettiği yoldan başka yol yoktur, yok! Yol haksa, doğruysa zaten El Esmau’l Husna’yladır ve sadece hakka çıkar. Müsaade edelim yol geniş olsun! Yolu çizgi gibi daraltıp kıldan ince, kılıçtan keskin yapmak yanlıştır. Hiçbir yolda ayrım yapmadan, birbirimize “şucu bucu” demeden bırakalım insanlar rabbine yürüsün!
Yolları ayırmak yetmiyormuş gibi bir de tasavvufta “muhabbetullah yolu, havfullah yolu” diye ayırmalar yapılmıştır. Oysaki bu yollar da aynı yollardır, birbirinden ayrı gayrı değildir.
Muhabbetullah yolu; Allah’ı sevme yolu, Allah’ı sevip Allah’a firar etme, koşma yoludur. Allah’ı sadece isimlerinden sevebiliriz, Allah’ı severken Allah’ın güzelliğini severiz. Hiç güzel olmayan sevilir mi? -Elbette ki sevilmez. Sen Allah’ın güzelliğine yanarsın, o güzellik seni yakar, yanlış tarafını temizleyerek nefsindeki ateşi söndürür ve sende Allah’ın muhabbetini tutuşturur, böylelikle güzel olursun, Allah’ın güzelliğiyle güzelleşirsin. İşte bu yol aşk yoludur.
Havfullah yolu ise Allah’tan korkma yoludur. Yalnız, bu korku, Allah’tan korkmak değil; kendi nefsinin yanlışından, günahından, küfründen, şirkinden, dolayı gazaba uğramaktan, Allah’ı kaybetmekten korkmaktır; yani havfullah yolu demek; Allah’ı, sevdiğini kaybetmekten korkma yoludur. Kul, kendi nefsinin yanlışından dolayı Allah’ı kaybetmekten korktuğu için nefsinden kaçıp Allah’a firar eder. Muhabbetullah yolu gibi bu yolda da Allah’a firar etmek, ona koşmak ve onu sevmek vardır. Allah’a firar edenler Allah’ın onlara azap edeceğinden korktukları için değil nefisleri yüzünden Allah’ı kaybetmekten korktukları için Allah’a firar ederler. Neden? -Çünkü Allah’ı seviyorlar da ondan. Görüldüğü gibi muhabbet yolu da havfullah yolu da aynı yoldur, birbirinden ayrı iki yol değildir. İkisi de Allah’a firar yoludur.
Hepimiz Allah’ın zamandan ve mekândan münezzeh olduğuna iman etmişiz. Allah yarattığı hiç bir şeye benzemez; ama kulunda güzelliğiyle tecelli eder. Allah’a gitmek için de Allah’ın güzelliğinin, El Esmau’l Husna’sının sende tecelli etmesi gerekir, yoksa Allah’a gidemezsin.
Bu konularla ilgili kitaplarda genel itibariyle “işte şu sırdır, bu gizli bir bilgidir” denilir. Hâlbuki ne sırrı! İnsan için hiç sır olur mu! Hak, hakikat neyse olduğu gibi ortaya koymak gerekir, hakkı gizlemek yanlıştır! Hiç kimse özel değildir. Allah’ın daveti bütün kullarınadır. “Ben biliyorum, anlamışım, başkası anlamasın” demek olmaz! Böyle diyenlere; niye, senin bir özelliğin mi var, seni, Allah’ın kullarından ayıran şey nedir” diye sormak lazım. İnsanın böyle düşünmesi kibrindendir!
Evet, herkes yolu bilecek ve hakkı anlayacak. Biz hiç kimsenin tercihine karışamayız; çünkü tercih kulun kendisine aittir. Bu yüzden bize düşen hakkı, hakikati gizlemek değil; hakkı, hakikati, her şeyi ortaya koyup “buyrun, gelin” demek ve Allah’ın kullarını, hakka davet etmektir.
Allah ayet-i kerimede; “ölen bir bilgiyle ölsün, yaşayan da bir bilgiyle yaşasın”318 buyurur. Yani kâfir olan bir bilgiyle kâfir olsun, yaşayan da; iman edip diri kalan da bir bilgiyle iman etsin, yaşasın. Mademki kâfir olacak, nankör olacak ve hakkı örteceksin, bari bunu birilerinin peşine takılarak yapma, kâfir olup küfrü tercih edeceksen kuru kuruya ya da birilerine uyarak değil bir bilgiyle, delille kâfir ol. Aynı şekilde benimle dirileceksen onu da bilerek yap, bilmeden olmaz, buyurdu Allah.
Bu yüzden; “bilmeden bulunmaz, bulmadan olunmaz” demiştik. Önce bileceğiz sonra kendimizde Allah’ın güzelliğini görüp bulacağız daha sonra Allah, zatıyla, sıfatıyla bize tecelli edip bize cemalini müşahede ettirir, dolayısıyla Allah’a vasıl olur, dost oluruz.
Allah’ın, huzuruna alıp “kulum ben senden razı oldum, seni seviyorum, yaptığını beğendim, sen güzel yaptın” diye hitap ettiği bir kul için bundan daha büyük bir nimet olabilir mi! Allah başka birine bütün kâinatın saltanatını, hatta bütün cennetleri verse bile o kula verdiği kıymet gibi bir kıymet, verdiği değer gibi bir değer taşır mı? -Elbette ki taşımaz. Tabi, iman ehli olanlar için, Allah’ı sevenler için taşımaz.
Allah musteândır; istenilendir, kendisinden kendisi istenilen, bununla beraber insanın kendisinin ve ihtiyacı olan şeylerin istenmesi gerektiği zattır.
Rabbini istemek demek insanın kendini istemesi demektir; çünkü insan, Allah’ın nefhettiği ruhtur. Kul, Allah’ı isterken hakikat-i Muhamemdiye’nin, Allah’ın kendisine nefhettiği ruhun tecelli etmesini ister. Allah’ın El Esmau’l Husna’sı ruha tecelli etmiştir, dolayısıyla kulda kendisine nefhedilen ruh açığa çıktığında Allah’ın isimleri onda tecelli eder ve insan, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olur. Böylelikle Allah’a yakın olur, dost olur, âbd olur ve Allah’ın rızasını kazanır.
Peki, Allah’ın Musteân ismi bir kulda nasıl tecelli eder?
Bir kul, rabbini istiyorsa; yani kendini istiyorsa bununla beraber ihtiyaç sahipleri de kendisine gidip ondan en büyüğünü istiyor “bana Allah’ın rızasını, dostluğunu kazandırır mısın” diyorsa onda Allah’ın Musteân ismi tecelli etmiştir. Bundan sonra ibadetle ilgili konularda ihtiyaç sahiplerine yardım edenler, daha sonra da dünyevi nimetler için istiân edilenlere sıra gelir; yani birinde ne kadar çok kendisinden istenilme imkânı varsa o kişi o kadar muste’an olmuştur, Allah’ın Musteân ismi onun üzerinde o kadar tecelli etmiştir.
Eski dönemlerde bir halifenin oğlu varmış ve anlama kabiliyeti biraz kıtmış. Halife, çocuğunun bu durumunu bildiği için ilerde kendi yerine geçmesi durumunda çocuğunun ülkeyi yönetemeyeceğini düşünmüş. Bu yüzden işi bilen, âlim bir zatı çağırıp; “oğlum söylediğimiz hiçbir şeyi anlamıyor, onu alıp akıllı bir insan olarak yetiştirin” demiş. O zat çocuğu alıp götürmüş ve onu yetiştirmek için çocuğa ilk önce bir şey öğretmesi gerektiğini düşünüp bir sene boyunca ona Leyla İle Mecnun’un birbirlerine nasıl âşık olduğunu, Mecnun’un bu aşk uğruna nasıl da çöllere düştüğünü anlatmış. Bir senenin sonunda çocuğuna neler öğrettiğini göstermek için onu alıp halifenin yanına götürmeye karar vermiş; ama öncesinde çocuğa anlattıklarını tekrar etmiş ve ona “bak, seninle saraya gideceğiz, bunları babana anlatacaksın. Anlamadığın bir şey varsa gitmeden önce söyle, sonra orada mahcup olmayalım” demiş. O çocuk da; “yok, hepsini çok güzel anladım. Yalnız anlamadığım bir şey var; bu Mecnun, Leyla’nın nesi oluyor” diye sormuş. Sözde bir sene boyunca hocasını dinlemiş!
Biz de tam bir senedir El Esmau’l Husna’yı, Allah’ın güzelliğini, Allah’a neden iman edilmesi gerektiğini, Allah’ın neden sevilmesi, ona neden âşık olunması, âbd olunması gerektiğini, Allah’ın neden istiâ’n edilmesi, Allah’ı neden istemek gerektiğini anlatmaya çalışıyoruz. Arkadaşlar beni Leyla ile Mecnun’u Öğrenen Çocuk hikâyesindeki çocuk gibi dinlemedilerse o halde Allah’ı neden istemeleri gerektiğini El Esmau’l Husna üzerinden anlamış olmaları gerekiyor.
Allah hepimizi Musteân isminin tecellisine mazhar eylesin! Allah’tan kendisini isteyen kullarından eylesin inşallah. Allah bizi dünyayı rabbinin rızasının önüne alanlardan eylemesin. Gerçek manada “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” diyen kullarından eylesin İnşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
