EL MECİD
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Bu sohbetimizde hep beraber Allah’ın El Mecid ismini anlamaya çalışacağız inşallah.
Mecid; şan, şeref, kerem ve ihsan sahibi demektir. Mecd; bolluk, bereket, genişlik manasına gelir. Macid ise; bağışı, ikramı bol olan manasındadır.
Allah bütün sıfatlarında, bütün isimlerinde; rahmetinde, kereminde, mağfiretinde meciddir, kerem ve ihsan sahibidir.
Allah, Mecid ismini ayetlerde hem kendisi, hem Kur’an-ı Kerim, hem de arş için kullanmıştır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde buyurur; “kul, Fatiha’yı okurken Allah; Hamedenî ve mecedenî abdî: ‘Kulum beni hamd ile övdü, şanımı, keremimi, cömertliğimi takdir etti (ikrar etti)276’ buyurur.”
Demek ki insan Fatiha’yı bilerek okuyunca Allah’a kul oluyormuş, Allah da Fatiha’yı bilerek, anlayarak okuyanlara “kulum, âbdim” diyormuş!
Peki, Allah’ın hamedenî ve mecedenî abdî: “Kulum beni hamd ile övdü şanımı takdir ve ikrar etti” diye buyurmasının hikmeti nedir?
Çünkü “elhamdu lillahi rabbil âlemin” ayetinden “Mâliki yevmid dîn” ayetine kadar olan ayetler Allah içindir. Kul da Fatiha’yı okurken “Mâliki yevmid dîn” ayetine gelene kadar rabbini hamd etmiş, övmüştür. Bu yüzden kul, rabbini övdüğü, tesbih ettiği için “Mâliki yevmid dîn” ayetine geldiğinde Allah “kulum beni hamd ile övdü şanımı takdir ve ikrar etti” buyurur.
Allah ayet-i kerimede; İnnehu hamîdun mecîd:277 “Muhakkak ki o (Allah), hamid ve meciddir” buyurur. O, hamd edilmeye, övülmeye layıktır. Övülmeye, sevilmeye layıktır. Biri övülmeye layık değilse sevilmeye de layık değildir. Bu yüzden Allah’a hamd etmeyenler imanlarını ikrar etmiş; yani Allah’ı sevdiğini söylemiş olmaz.
Hamd etmek, Allah’ın güzel isimleriyle Allah’ı övmek demektir. Aslında kul ister bilerek ister bilmeyerek olsun güzel dediği her şeyi mutlaka Allah için söylemiş ve Allah’ı övmüştür; çünkü o güzel dediği şey mutlaka Allah’ın El Esmau’l Husnası’nın bir tecellisidir. Eğer övdüğünü, Allah’ın tecellisi olduğunu bilerek övmüşse rabbine hamd etmiştir; ama onu rabbinden bağımsız bir şekilde övmüşse bu defa Allah’ı hamd etmek yerine başka şeylere hamd etmiş, onu övmüştür.
Arkadaşlar iman ile şirk arasındaki o çizgiyi çizerken aşırı gittiğimizi düşünebilirler. Hâlbuki öyle değildir, zaten iman ile şirk arasında böylesine kesin bir çizgi vardır.
Şirk iki türlüdür; birincisi, açıktan şirk, ikincisi de gizli şirktir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gizli şirki anlatırken “gizli şirk; kara bir karıncanın kara bir taş üzerinde kapkaranlık bir gecedeki ayak sesi gibidir. O kadar gizlidir ki insan onu göremez, onun farkında olamaz”278 buyurmuştur. Kapkaranlık bir gecede siyah bir taşın üzerinde olan bir karıncayı görmek mümkün değildir. Ne karıncayı görebilir ne de sesini işitebilirsin; çünkü karıncanın ayak sesi işitilmez.
Elbette ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz şirki bilir, bir peygamber varisi de bilir. Eğer bilmiyorsa zaten o peygamber varisi değildir. Biri isterse bütün ilimleri yutmuş olsun Allah’ı tanımıyor, neyin Allah’a karşı şirk olduğunu bilmiyorsa peygambere varis olamaz, dolayısıyla ümmetin önünde yürüyemez. Hal böyleyken kendisiyle beraber olanların imanını şirkten temizleyemeyenlerin yanındakiler nasıl halis mü’min olabilir!
Bu nedenle insanlara “şunu yap, bunu yap” demekle iş bitmez; çünkü kulun önce iman etmesi gerekir. Bir kul, İslam’ın bütün şartlarını yerine getirse ve gece gündüz ibadet halinde olsa bile imanına şirk karışmışsa son nefeste imanını kaybeder.
Böyle bir tehlikeye uğramamak için gizli şirkin ne olduğunu bilmek gerekir. Allah’tan başkasına hamd etmek de işte böyle gizli şirktir. Biri, Allah’tan başkasına hamd ediyorsa onu Allah’a şirk koşmuş olmaz mı? -Elbette ki olur.
Hamd, sevilen içindir; yani Allah’ın Hamid ismi için, hamid olan içindir. En çok kimi seviyorsan en çok onu översin. O halde hamd; imanın göstergesi, açığa çıkmış hali demektir. Bu durumda biri “Allah güzel” yapıyor diyemedi; yani hamd edemediyse, Allah’ın işini beğenmediyse nasıl mü’min olsun! Böyle biri hiç mü’min olabilir mi? -Olamaz; çünkü mü’minin, Allah’ı övmesi bunun için de Allah’ı tanıyıp El Esmau’l Husna’sıyla Allah’a hamd etmesi gerekir.
Bir kul için rabbini tanıyıp ona hamd etmesi onun her şeyidir. Bu onun ebedi hayatı, Allah’a imanı demektir. Bununla beraber kulun kendisini tanıması, Allah’a neden halife olması gerektiğini ve nasıl halife olabileceğini de öğrenmesi gerekir.
Kul bunu Allah’ın öğrettiği şekilde öğrenmezse kulluğu, Allah’ı, onun rızasını, cenneti, hesabı kendine, aklına göre hayal eder ve bu hayal ettikleri hiçbir zaman ne Allah, ne İslam, ne kulluk, ne de hesap olur, sadece kendi kendine ürettiği putu olur.
Aslında baktığımızda bu her birimiz için geçerlidir. Mesela; bazen Allah’ın bize yaptığı muameleyi anlayamadığımız için onu takdir edemiyor, sevemiyor, beğenmiyor, o muamele üzerinden Allah’a hamd edemiyoruz.
Kesinlikle bilmemiz lazım ki Allah’ın yaptığı muamele her ne olursa olsun o anda bize ters gelse de, sıkıntılı gelse de, musibet gibi gelse de mutlaka içinde ve sonunda hayır vardır; çünkü Allah’ın bir ismi de Hayr’dır; yani Allah mutlak hayrdır. Bu nedenle kulun, Allah’ın kendisine olan muamelesine değil “rabbim bana böyle bir muamelede bulundu” deyip kendisinin Allah’ın muamelesine karşı nasıl bir hal, nasıl bir tavır içinde olduğuna bakması gerekir.
Muamele kimden gelirse gelsin ve ne olursa olsun bu bir imtihandır. Örnek vermek gerekirse; biri yanlış yaparak başkasına sıkıntı vermişse bile bu o sıkıntıya uğrayan kulun imtihanıdır. Bu imtihan yine Allah’a karşıdır. Mesele; kulun o imtihanı nasıl karşıladığı, imtihana nasıl bir muamelede bulunduğu ve o muamelenin Allah’tan geldiğini kabul edip etmeyişidir.
Unutmamamız lazım ki Allah meciddir, kerem ve ihsanı sınırsız olandır, dolayısıyla Allah verse de vermese de kuluna ihsan etmiş, ikram etmiştir.
İsterseniz şimdi de hep beraber Allah’ın Mecid ismiyle ilgili ayetleri anlamaya çalışalım. Öyle ki rabbimizi onun kendini tanıttığı gibi tanıyabilelim.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Melekler Hz. İbrahim (a.s.)’ı bir evlatla müjdeleyince hanımı oradaydı. Hz. İbrahim (a.s.) o esnada 110 yaşındaydı, hanımı da kısırdı. Melekler onları bir evlatla müjdelediğinde Hz. İbrahim (a.s.)’in hanımı “benim kocam 110 yaşında, ben de kısırım, bizim çocuğumuz nasıl olur” deyip güldü. Melekler bunun üzerine Hz. İbrahim (a.s.)’ın hanımına şöyle söyledi; Kâlû e ta’cebîne min emrillâh: “Dediler ki: Sen, Allah’ın işine taaccüp mü ediyorsun (şaşıyor musun)?” Rahmetullâhi ve berakâtuhu aleykum ehlel beyt: “Allah’ın rahmeti ve bereketi sizin üzerinizedir ey ev halkı!” İnnehu hamîdun mecîd:279 “Muhakkak ki o hamid ve meciddir.” O, hamidir; her türlü övgüye, hamd edilmeye layıktır. Bir de meciddir; lütfu, ikramı sınırsız olandır, dilediğine ikram eder, bunun için de sebepler yaratır.
Allâhumme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm. İnneke hamidûn mecîd: “Ya rabbi! İbrahim’e, İbrahim’in ehline salât ettiğin gibi Muhammed ve ehline de salât et. Sen hamid ve mecidsin.” Namazlarda okuduğumuz bu salavat, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den rivayet olan tek salavattır. Eğer ayet hamîdun mecîd diye bittiyse bu durumda hadis de namazlarda, okuduğumuz salavat da aynı şekilde öyle biter. Bu durumda salavatı anlamamız gerekir.
Salavatın ne demek olduğunu ve niçin salavat getirdiğimizi bilmemiz lazım. Ayetleri okurken neden salavat getirdiğimizi ve getirmemiz gerektiğini hep beraber anlayacağız inşallah.
Hz. İbrahim (a.s.) ve ailesi şerefini Allah’tan almış, Allah da onları övgüye layık kılmıştır. Hz. İbrahim (a.s.)’ın ailesine baktığımızda Hz. İsmail (a.s.), Hz. İshak (a.s.), Hz. Yakup (a.s.), Sara ve Hacer annemiz vardır. Allah böyle bir aileyi ve bu aileden her birini bizim için örnek olarak göstermiştir. Bu aile, Allah’ın şanını, şerefini yücelttiği bir ailedir. Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’tan aynı ikramı istemiş ve ümmetinden de kendisi için böyle salavat okumasını, salavat etmesini istemiştir.
Zul arşil mecîd:280 “(O), Mecid olan arşın sahibidir.” Arş; bütün kâinatı kaplayan mekân demektir. Gökler birbirini yuvarlak bir şekilde kaplar. Örneğin; birinci kat sema maddi olan bütün galaksileri, ikinci kat sema birinci kat semayı, üçüncü kat sema da ikinci kat semayı kaplayacak şekilde yedinci kata kadar bütün semalar birbirini kaplar. Yedinci kattan sonra bütün semaları kaplayan da kürsüdür. Kürsüden sonra arş gelir, arş da bütün varlığı, kâinatı kaplar. Bütün varlık bu kadardır. Allah ayet-i kerimede; “Allah, arşa istiva etti. (Allah, arşa hükümran oldu)”281 buyurmuştur. Bu yüzden Allah hükmünü arştan verir. Arştan sonra da zamandan ve mekândan münezzeh olarak Allah vardır, zaten miraç da arştadır.
İnsanın bilgisi sadece yaşadığı küçücük bir âlem ile sınırlıdır. Bundan dolayı diğer âlemleri anlayamayabilir. Bütün o âlemlerde de Allah’ın mahlûkatı, kulları vardır. Bir de hepsinin bizim anlayamayacağımız halleri vardır. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz miraçta gördüklerini anlatırken; “göğün her katında farklı hallerde bir kısmı kıyamda, bir kısmı rükûda, bir kısmı da secdede olan melekler gördüm. Bazı meleklerin aşktan öyle sarhoş halleri vardı ki kâinatın, varlığın yaratıldığından bile haberleri yoktu, sadece Allah’ı biliyorlardı. Bu şekilde sarhoştular, kendilerinde değildiler” buyurmuştur. Zaten biz de namaz kılarken bütün o meleklerin yaptığı ibadetleri yaparız.
Evet, Allah’ın Mecid ismini anlamaya çalışıyorduk, devam edelim.
Allah, Mecid ismini bir de arş için kullanmıştır. Allah arştan hükmettiğinden ve bütün ikramlar oradan tecelli ettiğinden dolayı arş meciddir. Arştan tecelli eden; Allah’ın isimleri, El Esmau’l Husna’sıdır. Bu yüzden bütün tecelli önce arştan gelir. Hz. Cebrail (a.s.) bununla ilgili olarak; “Allah herhangi bir konuda hüküm verdiğinde hüküm önce arşa gelir, arştan, semalara, semalardan da aşağı iner. Emir inerken bütün melekler o hükmün azameti karşısında baygın düşüp kendinden geçer. Melekler içinde kendine ilk gelen, kendini ilk toparlayan benim. Ben de kendime geldikten sonra emri alırım ve ulaştırılması gereken yere ulaştırırım” buyurur. Evet, oranın da bir sevk ve idaresi vardır ve arştan tecelli eden, Allah’ın El Esmau’l Husna’sıdır. Bu yüzden arş meciddir. Eğer arş mecidse o halde insanın da mecid olması gerekir; çünkü insanın da gönül arşı vardır.
Allah aynı zamanda Kur’an’a mecid demiştir.
Kâf vel kur’ânil mecîd:282 “Kâf, mecid olan Kur’an’a and olsun ki!” Şanlı, şerefli, bütünüyle lütuf ve ikram olan Kur’an’a and olsun ki. Bu, Kaf Suresi’nin birinci ayetidir. Bel huve kur’ânun mecîd:283 “(Hayır) Bilakis o, mecid olan Kur’an’dır.”
Allah, kulunun gönlüne vahyeder, diyoruz. Allah’ın vahyetmediği hiçbir kulu yoktur, kâfirler de buna dâhildir; çünkü Allah, kulunu yaratmıştır ve onu başıboş bırakmaz. Allah’ın her zaman için hakka, hayra, rahmete daveti vardır. Kulun, kendi gönlünde hissettiği, yaptığı her ne güzellik varsa o kendi gönül arşından, dolayısıyla Allah’tan gelir. Kul gönül arşından geleni kabul ederse Allah’ın lütfuna erer ve şerefini Allah’tan alır.
İnsanlar bu gönül arşı için vicdan demiştir. Bir de gün içerisinde “aklıma, gönlüme şöyle geldi” diye sözler söylenilir. Bu kelimeyi kullanan birine “gönlüne gelenler nerden geldi” diye sorduğumuzda cevap dahi veremez. Oysaki bu, Allah’tan başka nerden gelebilir! Eğer Allah’tan gelmediyse o halde en aşağılık yerden; yani ya şeytandan ya da nefsin arzu ve isteklerinden dolayı nefisten gelmiştir. Bu yüzden gönlümüze her ne gelirse gelsin bilelim ki ya arştan ya da en aşağılık yerden gelmiştir.
Tabi olmak irade sahibi olan kula aittir, dolayısıyla kul kendi tercihini kendisi yapar. Allah, kulunu nura, hidayete, güzelliğe, selamete davet eder. Şeytan da ayet-i kerimede buyrulduğu gibi “ateşe davet eder.”284 İnsan da Allah’ın selamete davet etmesiyle şeytanın ateşe davet etmesi arasında kendi tercihini yapar.
İnnallâhe ve melâiketehu yusallûne alân nebiyy: “Muhakkak ki Allah ve melekleri nebisine salavat ederler.” Yâ eyyuhâllezîne âmenû sallû aleyhi ve sellimû teslîmâ:285 “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)! Siz de tam bir teslimiyetle ona salat edin.” Âlimlerimiz bu ayetteki salavatın günlük hayatta sıkça getirilen “salavat” olduğunu söylemiş ve “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e her salavat okuyuşumuzda ona salat ederiz” demiştir. Bu bir emir ayeti, inşa ayetidir. Eğer Allah ayetinde “Allah ve melekleri nebisine salavat ederler. Ey iman edenler! Siz de tam bir teslimiyetle ona salat edin” diye buyurduysa o halde iman edenlerin Allah ve meleklerle aynı şeyi yapması gerekir.
Salat kelimesinin 18 farklı manası vardır. Âlimlerimiz bunun içinden çıkamayınca “Allah’ın salatı; kuluna yardımıdır. Meleklerin salatı; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e istiğfarıdır. Mü’minlerin salatı ise Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e duasıdır” demiştir. Oysaki Allah ayetinde tek şey söylemiş “Allah ve melekleri nebisine salat ediyor (selam veriyor). Ey iman edenler! Siz de salat edin.” Yani, Allah ve meleklerinin yaptığı gibi yapın, buyurmuştur. Bu yüzden salatın Allah, melekleri ve mü’minler için ayrı ayrı değil tek şekilde olması gerekir.
Söyledim; salat kelimesinin 18 farklı manası vardır ve namaz kılmak, dua etmek, teslim olmak manalarına gelir. Bir de selm kelimesi vardır o da insanı ayakta tutan belindeki omurga demektir, ayrıca dik tutan ve destek anlamına gelir. Bunlar da salatın manalarından sadece birkaç tanesidir. Bu ayette geçen salat kelimesi de destek manasındadır. Bu nedenle ayet “Allah ve melekleri nebisini destekler, ona yardım eder. Ey iman edenler! Siz de ona yardım edin” manasındadır.
Peki, Allah’ın resulüne nasıl yardım etmemiz lazım?
Allah’ın resulüne tam bir teslimiyetle, onun istediği ve yaptığı gibi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptıklarına yardım etmemiz lazım. Sahabeler böyle yapıp Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e destek vermiştir. Hal böyleyken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e salavat etmek için “işte biz çok salavat okuduk, her gün salavat getiriyor, böylelikle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e salat ediyoruz” dersek ayetin emrini yerine getirmiş olur muyuz? -Elbette ki olmayız.
Bir örnek vereyim.
Uhud Savaşı’nda 300 tane münafık savaştan geri gelmiştir. Bunların başındaki adam da Abdullah İbn-i Selül’dür. Bu adam ve onunla birlikte savaştan dönenler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in arkasında beş vakit namaz kılardı ama yine de savaşın ortasında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ve sahabesini yalnız bıraktılar. Bu durumda onlar savaştan dönerken ellerine tesbih alıp salavat çekselerdi ve “biz ona salat ettik” deselerdi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e salat etmiş olurlar mıydı, Allah bunu kabul eder miydi!
Münafıklar aynı şekilde Tebük Seferi’nde de mazeret beyan edip savaşa gitmemişlerdir. Hal böyleyken evlerinde oturup ellerinde tesbihle salavat çekip “ya Resulullah biz seni destekliyoruz” deselerdi Allah onlara “siz salavatla dalga mı geçiyorsunuz, salavat böyle mi olur” demez miydi!
Aynı şey şu an için de geçerlidir. Tesbihi elimize alıp salavat çekmemiz Allah’ın nebisine Allah ve meleklerinin yaptığı salavat değildir. Eğer salavat getirmek Allahumme salli demekse o halde Allah, resulüne salavat ederken “Allahumme salli mi” diyor! Hiç böyle bir şey düşünülebilir mi! Allahumme kelimesi “Allah’ım” manasına gelir. Allah hiç kendi kendine “Allah’ım” der mi!
Evet, Allah’ın nebisine salat edin demek ona yardım edin demektir ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ancak onun getirdiğine yardım etmekle yardım etmiş oluruz. Allah ayet-i kerimede; “Allah sana bu vahyi ulaştırabileceğin her yere ulaştırasın diye vahyediyor”286 buyurmuştur. Allah’ın vahyini her yere ulaştırmak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in vazifesidir ve Allah bu vahyi bütün insanlığa göndermiştir. Biz de Allah’ın resulüne salat edeceksek onun bize emanet ettiğini, miras bıraktığını ulaştırabileceğimiz her yere ulaştırmamız gerekir. Eğer sahabelerin yaptığı gibi yapar ve Resulullah (s.a.v) Efendimiz’e yardım edersek ona salavat etmiş, destekte bulunmuş oluruz. Yoksa salavat okumakla kimse Resulullah (s.a.v) Efendimiz’e salat etmiş olmaz.
Bununla ilgili olarak bir örnek daha vereyim.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Uhud Savaşı’nda Okçular Tepesi’ne 50 tane okçu yerleştirip “hepimiz orda ölsek, kuşlar gelip cesetlerimizi yese bile her ne olursa olsun buradan ayrılmayın”287 buyurur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onları böylesine tembih ettiği halde düşman kaçmaya başlayınca tepede duran okçulardan 10 tanesi hariç 40 tanesi “haydi, ganimete” deyip aşağı iner. Onlar aşağı indiği sırada tepenin arkasında atlar üzerinde pusuda bekleyen müşrikler arkadan onlara saldırır ve tepede kalan 10 kişiyi şehit eder. Allah’ın emir verdiği, tayin ettiği komutan kendisine uyan 9 sahabeyle birlikte tepede kalarak ölümüne savaşır ve hepsi şehit olur.
Tepeden aşağı inen o 40 kişi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e destek olup orda durması gerekirken dünyayı görünce aşağı inmiştir. Bu durumda istedikleri kadar salavat okusalar dahi bunu telafi edebilirler mi? -Elbette ki edemezler.
Allah için bütün zamanlar aynıdır, değişen hiçbir şey yoktur. Sadece sırası gelenler dünyaya gelir ya kulluğunu yapar ya da kulluk yapmadan ahirete gider; ama Allah’ın âdeti değişmez. Şu anda da aynı durum geçerlidir. Ya hep beraber Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e salat eder, ona dua ederiz ya da sadece dilimizle salavat getirir ve iş gerçekten yardım etmeye, destek olmaya gelince “beni ilgilendirmez” deriz, iş dünyaya geldiğinde ise “haydi, ganimete” deyip orayı terk ederiz.
Bu, salavat okumayalım demek değildir. Elbette ki salavat okuyacağız; çünkü bu, dil ile yaptığımız salavattır ve kendi kendimize yaptığımız duadır. Yoksa Allah zaten nebisine salavat eder, salat eder, destekler, yardım eder.
Allah ayet-i kerimede; “kim, Allah’a (Allah’ın dinine) yardım ederse Allah da ona yardım eder”288 buyurmuştur. Dolayısıyla birinin Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yaptığı salat, verdiği destek kendisine Allah’ın yardımı olarak geri döner.
Kişi dil ile salavat okurken kendisine dua etmiş olur, dedik. Peki, nasıl dua eder?
Kişi salavat okumakla kendi nefsine “senin, Allah’ın resulüne yardım etmen gerekir. Sen onun ümmetisin, gönüllerde onun aziz olmasını, mecid olmasını, hamid olmasını, övülmeye layık olmasını istiyorsun. Aynı şekilde insanlar mü’min olsun, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in güzelliği, Allah’ın kelamı onların da üzerinde görünsün, onlar da canlı Kur’an olsun istiyorsun” der. Bu durumda eğer biri böyle söylüyorsa önce onun bu halde olması gerekir. Bu yüzden kişi salavat ederken kendi nefsine dua etmiş olur.
Selam vermek sünnet, almak ise farzdır. Bu durumda salavat aynı zamanda selamsa, duaysa o halde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e salavat getiren birine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de salavat getirir, dua eder. Böylelikle peygamberinin duasını almış olur. Bu, dilin salavatıdır.
Bir de gönlün salavatı olmalıdır ve kulun resulüne, peygamberine fiil ile, amel ile salatını, desteğini ortaya koyması gerekir. Yoksa Allah’ın bu emrini yerine getirmiş, Allah’ın, meleklerin yaptığını yapmış olmaz.
Ulâike aleyhim salâvâtun min rabbihim ve rahmeh: “Onlara rablerinden salavat ve rahmet vardır.” Demek ki Allah, mü’minlere de peygamberine ettiği gibi salavat ediyor, salat ediyormuş! Rablerinden onlara salat vardır, rahmet vardır; yani rableri onları destekler, onlara yardım eder, onları rahmetinin içine koyar, rahmetiyle onlara muamele eder. Ve ulâike humul muhtedûn:289 “Ve onlar hidayete ermiş olanlardır.” Sen, Allah’ın peygamberine salat etmeden Allah’ın salatını alamazsın. Allah’ın peygamberine salat ettiğin için Allah’ın salatını alırsın, Allah sana salat eder.
Aynı şekilde peygamber de kendi ümmetine, iman edenlere salat eder. Ve minel a'râbî men yu'minu billâhi vel yevmil âhır: “Araplardan bir kısmı Allah’a ve ahiret gününe iman eder.” Ve yettehızu mâ yunfiku kurubâtin indallâh: “İnfak ettiklerini Allah’a yakınlık olsun diye yapar.” Allah katında yakınlığa sebep (vesile olsun) diye bunu yaparlar. Ve salavâtir resul: “Resulün salavatına (nail olsunlar diye bunu yaparlar.)” Allah’ın resulü onlara salavat okusun diye bunu yaparlar.
Eğer salavat için “Allahumme salli” dersek bu durumda Allah’ın resulü infak eden mü’minlere nasıl salavat okuyacak! Onlar için salavat ederken “Allahumme salli” mi diyecek! İşte, bu yüzden salavatın, “Allahumme salli” olmadığını anlamamız gerekir.
Peki, peygamber kendi ümmetine nasıl salat eder?
Peygamberin salatı; onlara yardım etmek, destek olmak, Allah’ın ayetlerini okuyup hikmeti açıklamak, onların nefislerini tezkiye etmek, bir de onlara bilmediklerini öğretmektir; çünkü Allah’ın resulü mü’minlere kendi vazifesi üzerinden yardım eder.
Mü’minler de bulunduğu zamanda ve mekânda onun getirdiğini taşıyarak, yaptığını yaparak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yardım edebilir. Yoksa uzaktan bin tane salavat okuyup hediye etmek bir işe yaramaz. Bu nedenle salavat okurken “acaba bu salavatımla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ne kazandı, ben ne kazandım” diye kendimize sormamız gerekir.
E lâ innehâ kurbetun lehum: “Dikkat edin (onların yaptığı bu infak) Allah’ın yakınlığına sebep olur.” Allah, kendi yolunda infak etmenin kendisine yakınlık olduğunu buyurdu. Se yudhıluhumullâhu fî rahmetih: “(Onlar böyle yaptıklarından dolayı) Allah onları rahmetinin içine koyar.” İnnallâhe gafûrun rahîm:290 “Muhakkak ki Allah ğafur ve rahimdir.” Yani, Allah onları mağfiret eder, onlara rahmetiyle muamele eder.
Huvellezî yusallî aleykum: “O (Allah) size salat eder.” Ve melâiketuh: “Melekleri de (size salat eder).” Allah ve melekleri mü’minlere salat eder. Li yuhricekum minez zulumâti ilân nûr: “Sizi karanlıklardan nura çıkarır.” Sizi karanlıklardan nura davet eder, nura dâhil eder. Ve kâne bil mu’minîne rahîmâ:291 “(Allah) Mü’minlere karşı rahimdir.” Demek ki Allah ve melekleri mü’minlere salat ediyor; yani yardım ediyormuş. Bu yüzden salat, salavat; oturup salavat çekmek demek değildir; peygamberine ve onun taşıdığı vahye yardım etmek demektir.
Tahiyyetuhum yevme yelkavnehu: “Onlar ona kavuştukları gün.” Selâmun ve eadde lehum ecran kerîmâ:292 “Onlara selam vardır (selamet vardır, Allah’ın selamı vardır), bir de onlar için kerim bir ecir (bir mükâfat) hazırlanmıştır.” Allah onlar için Kerim ismiyle tecelli eder.
Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Yâ eyyuhân nebiyyu innâ erselnâke şâhiden ve mubeşşiran ve nezîrâ:293 “Ey nebi! Biz seni (insanlar için) bir şahit, bir müjdeci ve bir uyarıcı olarak gönderdik.” Şahit, örnek demektir. Bu nedenle ayet “seni hem örnek olasın hem de iman edenler için müjdeci, kabul etmeyenler için de uyarıcı olasın diye gönderdik” manasına gelir.
Ve dâîyen ilâllâhi bi iznihî: “Hem de onun (Allah’ın) kendi izniyle Allah’a davet eden bir davetçi (kıldı).” Ve sirâcen munîrâ:294 “Bir de nur saçan bir kandil (yaptı).” Demek ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz nur saçan bir kandilmiş. O kandilin yağı, Allah’ın vahyinden aydınlık verir. Allah, kullarını zulumattan, karanlıktan nura davet eder. O halde biz de vahye iman eder, onu ahlaka, amele dönüştürürsek biz de nur saçan birer kandil oluruz. Demek ki bir de o nuru taşımak, kandil olmak varmış. Her zaman için kandil olanlar vardır. Aynı şekilde küfrü, karanlığı saçanlar da her zamanda mutlaka olacaktır.
Ve beşşiril mu’minîn: “Mü’minleri müjdele.” Allah kendi resulünü anlattı ve mü’minleri müjdele buyurdu. Neden? -Çünkü böyle bir nimet, müjde mü’minlere de vardır. Bi enne lehum minallâhi fadlen kebîrâ:295 “Allah’tan onlar için büyük bir fazilet olduğunu (müjdele).” Mü’minlere bunun büyük bir fazilet olduğunu müjdele.
Evet, Allah meciddir; keremi, ihsanı sınırsız ve anlaşılamayacak kadar büyük olandır. Allah’ın ihsanı, keremi bütün isimlerini, esmasını kaplamış durumdadır, dolayısıyla Allah bütün isimleri ile mecid olarak tecelli eder. Allah hamidun meciddir. Bu yüzden Allah hamda ve sevilmeye layıktır. Allah ayet-i kerimede “ne yana dönersen dön rabbinin vechi ordadır”296 buyurmuştur. Yani rabbin her anda seninledir ve onun keremi, ikramı, tecellisi her anda seninle beraberdir.
Hem kalpte, hem nefiste yedi mertebe vardır ve ikisi bir bütündür, biri diğerinin öbür yüzü gibidir. Bir de insanın gönül arşı vardır. Arş bunların hepsinin üzerindedir. Kâinattaki arş nasılsa gönül arşı da öyledir. Allah bu arşa “fuâd”297 demiştir. Fuâd; Allah’ın cemalinin müşahede edildiği yerdir. Kul, Allah’ın cemalini bu gönül arşından, fuâdından müşahede eder. Allah oraya tecelli etmiştir, ama kul orda değildir. Zaten kul manevi olarak yolculuğunu yaparken bu seyri, yolculuğu kendi gönlünden yapar. Diyelim manevi olarak kendi gönlünün birinci kat göğüne gelmişse aynı şekilde zahiri olarak da birinci kat göğe gelmiştir.
Allah ayet-i kerimede; “Allah, ölenin ruhunu öldüğünde, ölmeyenin de uyuduğunda ruhunu alır, vadesi gelenleri alıkoyar, gelmeyenleri de belli bir vakte kadar iade eder”298 buyurmuştur. Bu durumda hepimiz uyurken ruh itibariyle ölürüz. Allah böyle söylüyor. Allah, ruhumuzu uykuda alırken onu arşa alır. O ruh, bedenden çıkınca insan ölmez ya da uyanıkken kendini ruhundan perdeleyen bir insan ölmez ama ondan geriye sadece bir ceset kalır, beden elbisesi kalır. Böyle biri sadece hayvani hayatla; yani zahiri bedene ait olan o buharla hayatta olur.
İnsan seyri süluk yolculuğunu kendi gönlünden yapar. Bu nedenle bir Mürşid-i kâmil kendisine tabi olan birine baktığında onun nerde olduğunu bilmelidir, bilmek zorundadır. Yoksa onu gönül arşına taşıyamaz; çünkü yolculuğu onun üzerinden yapar.
Mesela kardeşlerimiz bazen “ben bu manevi yolculuğu yapamıyorum, siz yapın” diye bizden talepte bulunur. Hâlbuki ben bu yolculuğu tek başıma yaptıramam. Bu yolculuk çift taraflı bir şeydir. Bu yüzden yolculuğu kulun yapması gerekir. İş bana kalsa ben zaten kardeşlerimizi bir anda gönül arşına taşırım. Bu benim için bir dakika bile sürmez; ama iş sadece kulu gönül arşına taşımakla kalmıyor. Kulun bir de orda durabilmesi gerekir. Kul orda durmadıkça orası kula ait olmaz.
Kendi gönül arşına gelen biri aynı şekilde yedi kat göğü geçip arşa varabilme kabiliyetine, gücüne sahip olur. Böyle biri bunu yapar. Bundan dolayı kul kendisinde ne kadar yolculuk yapmışsa bu âlemde de, zahiri âlemde de o kadar yolculuk yapabilir. Dolayısıyla iş kendisinde, kendi gönlünde, kendi arşında biter.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “bir saatlik tefekkür bin yıllık ibadete bedeldir, denktir”299 buyurmuştur. Bu yüzden insanın tefekkür ederek kendi iç âlemine dönüp kendisiyle meşgul olması ve gönlüne tecelli eden, kendisine kendisinden daha yakın olan rabbiyle beraber olması, böylelikle kendini tanıması gerekir. Kul kendini ancak böyle tanıyabilir. İnsan kendi arşına varmayana kadar kendini tanımaz. Biri kendi gönül arşına vardığında Allah ile muhatap olur ve Allah onunla bu arştan konuşur; çünkü Allah oraya tecelli etmiştir. İşte insan böylesine büyük bir kâinattır.
Bu nedenle hayırla ilgili her şey önce kulun gönül arşına, oradan da aşağı, gönlüne iner. Yoksa Allah’tan kulun gönlüne gelen hayırlar gönül arşına gelmeden önce direkt olarak kulun gönlüne inse kul darmadağın olur, toz duman olur.
Kulun o gönül arşında Allah’ın ona nefhettiği ruh durur ve Allah bu ruhla muhataptır. Hiç kimse bu ruhu kirletemez; ama önündeki perdeyi kirletebilir. Kul kendisiyle ruhunun arasına perde koydukça ruhunu yavaş yavaş kaybeder ve en sonunda araya koyduğu perdeler sebebiyle ruhunu tam olarak kaybetmiş olur.
Küçük çocuklarda bu perde çok incedir, inceciktir, hatta bu perde nurdandır. Çocuklar günah işlemediği için gönül arşlarına günahtan bir perde gelmemiştir, gönüllerinde sadece nurdan bir perde vardır. Mesela; çocuklar çok hareketlidir ve kolay kolay yorulmazlar. Onları bir an olsun durduramaz, heyecanlarına, şevklerine mani olamayız ve onları tutamayız. Yerlerine geçip biraz otursalar da beş saniye sonra yine ayağa fırlarlar. Bu, onların Allah’a olan yakınlığından, gönüllerindeki nurdan olan perdenin Allah’a olan yakınlıklarını perdeleyememesinden dolayıdır. Bu perde kalınlaştıkça çocuklardaki bu şevk de o kadar azalır.
Aslında her biri aşk halinde, şevk halinde, vecd halinde, muhabbet halindedir. Bu sebeple yerlerinde duramazlar. Bu yüzden çocukları durdurmaya çalışıp onlara “yanlış yapıyorsunuz” demek doğru değildir; çünkü onlar Allah ile öyle huzurlu, öyle mutlu, öyle şevk halindedir.
Öyleyse gönlündeki perdeyi incelten birinin, perdelerinin inceldiği kadarıyla şevkinin de artması gerekmez mi? -Elbette ki gerekir.
Biri zahiri olarak ateşe yaklaşınca ısınır ve bir süre sonra terlemeye başlar, terlemeye başlayınca da üstündeki elbisesini soyar. Aynı şekilde kul da kendi gönül âleminde seyir yaparken aşk ile temizlendikçe, ilerledikçe Allah’ın kendisine nefhettiği ruha manevi olarak yaklaşmaya başlar. O, bu ruha yaklaştıkça Allah onun gönül arşına tecelli eder ve kul aşktan dolayı ısınmaya; yani Allah’ın aşkıyla yanmaya, dolayısıyla benliğini atıp yanlışlarını bırakmaya başlar.
Kulun “ben akıllıyım, ben biliyorum, ben şöyleyim, ben böyleyim” gibi kendi nefsinde büyüttüğü yüzlerce “ben” iddiası vardır ama kul, Allah’a yaklaştıkça bu benliklerden birer birer kurtulmaya başlar ve benliğini bir elbiseden soyunur gibi soyup atar. Tabi, “benim rabbim Allah’tır, rabbim benden razı olsun, varsın kim bana ne derse desin. Rabbim bana ‘kulum sen güzel yaptın’ desin de kimin ne düşündüğü ne söylediği beni ilgilendirmez. Rabbim benden razı olsun da isterse beni süründürsün, isterse paramparça etsin, isterse beni öldürsün, bu beni ilgilendirmez. Benden razı olsun da bana nasıl muamele edeceğini o bilir; çünkü ben ona aidim” derse ve bu şekilde ilerlerse benliğinden kurtulur. Yoksa kurtulamaz, benlik gütmeyi bırakıp Allah demedikçe benliğinden nasıl kurtulsun!
Gün içerisindeki normal kullanım olarak ben demek farklı benlik gütmek farklı bir şeydir. Günlük hayatta normal olarak kullanılan “ben” kelimesinde bir benlik yoktur. Bizim soymamız gerekir diye kastettiğimiz insanın güttüğü benliktir. Yoksa “ben yokum” demekle iş bitmez. Bütün esmayı üzerimizde gösterip halifeliğimizi ortaya koyarken ve bütün çabamızı, gayretimizi sarf ederken aslında vehmi olan benliğimizi atıp Allah’a ait olanı alırız.
Allah zaten bizi dünyaya kendi kendimizi bulalım, onu kendimizde bulalım diye göndermiştir. Eğer Allah’ın muradı üzerimizde gerçekleşsin istiyorsak o halde kendimizi bulmamız ve Allah’ın bize nefhettiği ruh olmamız lazım. Bunun için de gönül arşımıza doğru bu yolculuğu yapmamız lazım.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kul ile Allah arasında nurdan ve zulmetten olmak üzere bin perde vardır ve her bir perdenin arası bin senelik yoldur”300 buyurmuştur. Bu perdelerin bir kısmı nurdan, bir kısmı da karanlıktandır. Nurdan perdeler kulun “ben iyi yaptım, güzel yaptım, ben şöyleyim, ben böyleyim” diyerek güzel taraflarının kendisine perde olmasıdır. Her bir perdenin arası bin senelik yolsa o halde birinin bir perdeyi dahi geçebilmesi için bin sene hayat yaşaması ve sürekli bir çaba, gayret halinde olması gerekir. Bu da mümkün olman bir şeydir.
Öyleyse kulun ne yapması gerekir?
Kulun kendisi bu perdeleri geçip gönül arşına çıkamıyorsa o halde birinin onu o arşa taşıması gerekir. Peki, kulu taşıyacak olan kimdir? -Elbette ki nefsi tezkiye eden, onu temizleyen Allah’ın peygamberleri, nebileri, resulleri sonra da kıyamete kadar gelecek olan Mürşid-i kâmillerdir. Eğer kıyamete kadar nefsi tezkiye edecek Mürşid-i kâmiller olmazsa Allah insanları nefis tezkiyesinden mahrum etmiş olur. Haşa! Böyle bir şey söz konusu bile değildir.
Mürşid-i kâmil kendisine tabi olanın gönlündeki perdeleri kaldırır ve kulu gönül arşına çıkarır. Zaten nefis tezkiyesi demek, nefisten kurtulmak demek budur; bir Mürşid-i kâmilin, kulun güttüğü benliği soyması için onu tezkiye etmesidir. Bunun için de yapılması gereken şey Mürşid-i kâmile tabi olup gönlü ona açmak ve onu dinlemektir. Bununla beraber dervişin, mürşidi tarafından kendisine söylenen her şeyi vuslat yolculuğunda Allah’a yaklaşmak ve vuslata ermek için yapılması gerekenler olarak anlaması, mürşidin söylediği sözleri her ne olursa olsun Allah’ın emri, resulünün de sünneti olarak bilmesi gerekir. Mürşid-i kâmilin bunlar dışında bir şey söyleyebileceği zaten düşünülemez.
İnşallah hep beraber gerçek manada salat ederiz ve salatımız sadece namazda okuduğumuz salavatla sınırlı kalmaz, böylelikle salavatı sadece dil ile yapmayız inşallah. Hem gönlümüz ve imanımızla, hem de fiilimiz ve amelimizle bu salatı ortaya koyar, Allah’ın emrini yerine getirir, Allah ve meleklerinin yaptığı gibi Allah’ın resulüne yardım eder, destek oluruz inşallah. Bunun için de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nur saçan kandil olması gibi biz de onun taşıdığı Allah’ın nurunu, ayetlerin nurunu taşıyarak nur saçarız. Böylece Allah’ın, meleklerin salat ettiği, müjdelediği o mü’minlerden oluruz inşallah.
Allah hepimizi Mecid isminin tecelli ettiği kullarından eylesin ve gönlümüzü Mecid isminin, Hamid isminin tecellisine mazhar eylesin inşallah. Allah hamid ve mecid olarak tecelli ettiği gönül arşımıza vasıl olmayı bizlere nasip eylesin. Bizi hamid ve mecid olarak tecelli ettiği arşına vasıl olmak için çabasını, gayretini sarf eden kullarından eylesin. Allah bizi huzura alıp muhatap olduğu kullarından eylesin inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
