close

EL MUCİB

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Allah’ın isimlerini, El Esmau’l Husna’sını nüzul sırasına göre öğrenmeye, anlamaya çalışıyoruz. Geçen sohbetimizde Allah’ın El Karib ismini anlamaya çalışmıştık ve Allah’ın bize bizden daha yakın olduğunu, ayet-i kerimede; “kullarım sana beni sorarlar, ben yakınım. Bana dua edenin duasına icabet ederim”162 buyurduğunu öğrenmiştik.

Allah’ın isimlerini öğrenmek Allah’a iman ile ilgilidir ve mutlaka gerektiği gibi anlaşılması gerekir. Bu yüzden Allah’ın isimlerini, Allah’ın kendini ayetlerde tanıttığı gibi o ayetlerle birlikte anlamaya çalışıyoruz ki rabbimizi onun kendisini bize tanıttığı gibi tanımış olabilelim. Bu nedenle yaptığımız bu sohbetler Allah’ın El Esmau’l Husnası’nın tefsiridir.

Bu sohbetimizde Allah’ın El Mucib ismini anlamaya çalışacağız inşallah. Mucib; icabet eden, cevap veren, dileyeni dilediği amacına, gayesine ulaştıran demektir. Bununla beraber kulun Allah’ı davet edip ona dua etmesi olduğu gibi Allah’ın da kullarını davet etmesi; yani dua etmesi vardır. Zaten “dea” Arapçada hem dua etmek hem de davet etmek manasına gelir.

Dua; istemek, isteyip davet etmek demektir. Allah, kullarını bir şeye davet ediyorsa o halde kullarından o şeyi istiyor demektir. Bu nedenle kul dua edip, Allah’tan bir şey isteyerek Allah’ı davet ediyorsa o halde Allah’ın davetine de icabet etmelidir.

İcabet etmezse Allah’a; “benim isteklerim senin isteğinden daha önemlidir, ben senin davetine icabet etmeyeyim; ama sen benim davetime icabet et” demiş olur. Bu da edebe aykırıdır, Allah’a karşı edepsizliktir.

Genel itibariyle dualarımızın kabul olmadığını söyleriz. Doğrudur, dualarımız kabul olmuyor; çünkü Allah bizi davet ettiği halde biz onun davetine icabet etmiyor ve buna rağmen ona “sen bizim duamıza icabet et” diyoruz!

İsterseniz konumuzla ilgili bir ayet okuyup onu hep beraber anlamaya çalışalım.

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (iman ettiğini iddia edenler)!” İstecîbû lillâhi ve lir resul: “Allah’a ve resulüne icabet edin.” İzâ deâkum: “Sizi davet ettiğinde.” Allah ve resulü sizi davet ettiğinde onun davetine icabet edin. Peki, Allah’ın resulü neye davet eder? Limâ yuhyîkûm: “Sizi diriltene (davet ettiğinde, sizi dirilişe davet ettiğinde).” Allah’ın resulü, kulları Allah ile Allah’a davet eder. Allah’ın ayetleri diriltir, dolayısıyla Allah resulü sizi diriltene, Allah’ın vahyine davet ettiğinde onun davetine icabet edin. Va’lemû ennallâhe yehûlu beynel mer’i ve kalbihî: “Muhakkak ki Allah bilir. (Allah) Kişi ile kalbi arasına girer.” Bu kelime böyledir; “Allah, kişi ile kalbi arasına girer.” Ve ennehû ileyhi tuhşerûn:163 “Kesinlikle (muhakkak ki) hepiniz onun huzurunda toplanacaksınız.” Allah sizi huzurunda toplayacak. Evet, Allah; kulunun kalbinden, gönlünden geçirdiği her şeyi bildiğini, bununla beraber kulunun davetine icabet ederken kuluna ondan daha yakın olduğunu beyan etti.

Allah, kişi ile kalbi arasına tecelli eder ve oraya müdahale eder. Allah, bunu kulunun duasına icabet etmek için yapar. Eğer kul, Allah ve resulünün davetine, vahyine icabet ederse Allah onunla kalbi arasına girer ve vahyini oraya inzal eder.

Hem kulun, Allah’ı daveti, Allah’a duası vardır hem de Allah’ın ve resulünün, kuluna daveti vardır. Örnek vermek gerekirse Allah ayet-i kerimede; “Esmau’l Husna (en güzel isimler) Allah’a aittir. Öyleyse o güzel isimlerle Allah’a dua edin”164 buyurur. Allah bu ayetle bize nasıl dua etmemiz gerektiğini öğretir. Bu nedenle dua, sadece elini açıp ezber bir şekilde; “ya rabbi bana şunu ver, bunu ver” demek değildir. Duanın bir adabı vardır. Dua ettiğimiz zaman o anda Allah’ın huzurundayız ve isteyeceğimizi rabbimizden istememiz gerekir.

Eğer duamız kabul olmamışsa o halde kimin huzurunda olduğumuzu, ihtiyacımızı kimden istediğimizi anlayamamış, Allah’ın hakkını takdir edememiş, durmamız gereken yerde duramamış ve bir kul olarak, âbd olarak ihtiyacımızı Allah’a arz edememişiz demektir. Yoksa Allah duayı reddetmez; çünkü Allah bir şeyi söylemişse onu va’d etmiştir. Allah “ben bana dua edenin duasına icabet ederim” dediyse o halde duaya mutlaka icabet eder. İcabet etmemişse duayı yapamamışız, bundan dolayı Allah da duamıza icabet etmemiş, demektir.

Allah’a Allah’ın isimleriyle dua etmek gerekir. Mesela; namaz baştan sona duadır. Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “namaz duadır. Dua; ibadetin özüdür, beynidir, iliğidir”165 buyurmuştur. Bir de bütün ibadetler duadır. Allah “eğer duanız olmasaydı rabbim size neden kıymet versin (neden değer versin)”166 buyurmuşsa o halde insan kıymetini, değerini duadan alıyor, demektir; çünkü dua Allah’ın rabliğini kabul edip, El Esmau’l Husna’ya iman ederek Allah’ı kabul etmek demektir. Hal böyleyken biri dua edemiyorsa Allah’ı rab olarak, kendini de kul olarak, âbd olarak kabul edememiştir.

Evet, demek ki insan değerini, kıymetini duasından alıyormuş. Aslında kul mutlaka her anda duadadır, yaptığı bütün ibadetler de duadır ve birinin duası her neyse Allah da ona icabet eder.

Mesele ibadetin zahiri tarafı değil içidir; yani mesele ibadeti nasıl yaptığımız değil niçin yaptığımızdır. İbadeti sadece nasıl yapmamız gerektiğini öğrenip o şekilde ibadet edersek bu durumda ibadetimiz sadece taklitten ibaret kalır. Örnek vermek gerekirse namazın nasıl kılındığını öğrenirsek; yani sadece eğilip kalkar, namazda okumamız gerekenleri okur ve “namazımızı kıldık” dersek namaz kılmış olmayız, sadece namazı şekil itibariyle nasıl kılacağımızı öğrenmiş oluruz. Yoksa bu kıldığımız namaz taklitten ibarettir ve içi boş bir namazdır. Böyle bir namaz da bize sadece yorgunluğu kar bırakır. Bu yüzden namazımızın doğru bir namaz olabilmesi için namazımızın taklitten öteye geçmesi, onu niçin kıldığımızı bilmemiz, anlamamız ve bu namazımızın bizi Allah’ın huzurunda tutması gerekir.

Namazda önce tekbir getirip “Allah tek büyüktür” diyoruz. Eğer Allah’ın tek büyük, gerçek büyük, hak büyük olduğuna iman ediyorsak bu durumda onun yarattığı, varlığını ondan alan, bütün varlığıyla beraber ona muhtaç olan, daimi olarak duada olması gereken bir kul olduğumuzu bilmemiz, Allah’ın mucib olduğunu ve duamıza icabet edeceğini unutmamamız gerekir.

Zaten “Allah tek büyüktür” dediğimizde bizim için hayat da dünyadaki meşguliyetler de bitmelidir! Namaza başlarken tekbir getirip “Allah tek büyüktür” dediğimizde artık huzurdayız, bu yüzden huzurda dururken dünyayı, dünyaya ait her şeyi unutmalı ve miraçta durmalıyız.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “namaz; mü’minin miracıdır”167 buyurmuştur. O halde biri namaz ile miraçta durduğunda onda ne dünya ne ahiret, ne de şeytan kalır! İşte, “namazdayken şeytan bana vesvese veriyor” denmesinin sebebi huzurda duramadığımızdandır. Yoksa şeytan hiç huzurda bizimle olabilir mi! Hatta huzurda insanın kendisi bile yoktur; çünkü kul namazda rabbinin huzurunda öyle bir duruşla durduğunda kendisini bütünüyle rabbine ait görür ve “ben” demekten kurtulmuş bir halde sadece “Allah” der.

Kulun namaza dururken tekbir getirdikten sonra Fatiha’yı okuması gerekir. Fatiha’nın manasını bilmeyen birinin kıldığı namaz, namaz olmaz, namazı taklit olur; çünkü namaz kılması gerektiğini anlamış ama niçin kıldığını anlamamıştır. Allah ayet-i kerimede; “namaz sizi her türlü aşırılıktan alıkoyar”168 buyurur. Bu ayet, namaz sizi tam bir dengeye getirir, sizi dengeli insan, muttaki insan, Hz. İnsan yapar manasına gelir. Hal böyleyken insanlardan bazılarının yıllarca namaz kılıp bu hale gelememesinin sebebi namazı taklit etmesinden dolayıdır.

Namaz kılan biri, farz ve sünnet namazlarla birlikte günde 40 sefer Fatiha’yı okumuş olur! Eğer bir kul Fatiha’yı günde kırk sefer değil bir sefer anlayarak, iman ederek okursa Hz. İnsan olur ve Allah’a öyle bir iman eder ki ona âşık olur; ama Fatiha’yı gerçekten okursa, gerçekten söylediğini gönlü tasdik ederse bu hale gelir!

İsterseniz öncelikle Fatiha’yı okurken Fatiha ayetleriyle huzurda nasıl durmamız gerektiğini anlayalım. Öyle ki Fatiha’yı okurken niçin okuduğumuzu bilelim ve namazı niçin kıldığımızı öğrenelim. Böylelikle namazımız taklit olmaktan çıksın ve bizi miraca taşısın.

Fatiha Suresi’ni okurken dua etmeden; yani “İhdinâs sırâtel mustakîm” demeden önce “El hamdu lillâhi rabbil âlemîn”169 deriz. Demek ki duaya başlarken önce âlemlerin rabbi olan Allah’a hamd etmemiz; “sen âlemlerin rabbisin, sen benim rabbimsin! Sen her şeyi yaratan ve terbiye edensin, her şeyin, herkesin ihtiyacını verensin. Yaratılış amacımıza uygun olarak bize ikramda bulunan, Hz. İnsan olalım diye bize muamele edensin ya rabbi” dememiz lazımmış.

El hamdu lillâhi rabbil âlemîn ayetinden sonra Er rahmânir rahîm deriz. Er rahmânir rahîm:170 “Sen rahmansın, rahimsin.” Sen zatında rahmansın, bütün muamelen Rahim isminin tecellisiyle, rahmetinledir. Bu durumda muameleni ister sevmiş ister sevmemiş olayım sen bana nasıl bir muamelede bulunursan bulun o senin rahmetindir.

Mâliki yevmid dîn:171 “Sen din gününün sahibisin.” Sen maliksin, sen mülkün sahibisin. Bununla beraber ahirette, hesap gününde beni hesaba çekecek olan sensin ya rabbi!

Sonra ne deriz?

İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn:172 “Yalnız sana âbd oluyoruz ve yalnız seni istiyoruz.” Seni istian ediyoruz, istediğimiz tek şey; sana âbd olmak, âşık olmak, seni istemek, seni sevmektir ya rabbi!

Namazda Fatiha’yı okuyup huzurda rabbimize hamd ettikten sonra Fatiha’da duayla ilgili ayetlere geçip duamızı yaparız.

İhdinâs sırâtel mustakîm:173 “Bizi sırat-el mustakime hidayet et.” Hidayetin olabilmesi için öncelikle hidayetçinin olması gerekir. Hidayetçisiz hidayet bulunmaz! Bu yüzden hidayeti kazanabilmek için öncelikle canlı Kur’an’ı, ayetlerin ve El Esmau’l Husna’nın üzerinde tecelli ettiği yaşayan birini bulmak gerekir ki onunla beraber hidayete erilebilsin ve Allah yoluna girilebilsin.

Allah bu ayetten sonra hidayetçiyi tarif eder.

Sırâtallezîne en’amte aleyhim:174 “(O hidayet yolu ki) kendisine nimet verdiğin kulların yolu.” Kendisine dünyalık verdiğin, servet ve saltanat verdiğin değil kendisine nimet verdiğin kullarının yoluna bizi hidayet et! Allah, nimet verilen kulların kimler olduğunu başka bir ayet-i kerimede beyan etmiş; “onlar nebiler (Allah’ın peygamberleri), sıddıklar (Allah’a karşı sadakatini ispatlamış olanlar), şehitler (hayatını imanına şahit kılanlar) ve salihlerdir (nefsini ıslah etmiş olanlardır)”175 buyurmuştur.

Nebilerin dönemine yetişemedik ama sıddıkların dönemine yetiştik; çünkü Allah’a karşı sadakatini ispatlayıp sadık olanlar her zamanda vardır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “Allah’a karşı takva sahibi olun, sıddıklarla beraber olun”176 diye emretmiştir. Sıddıklarla beraber olmak bir emirdir. Allah böyle bir emirde bulunmuşsa o halde sıddıklar her zamanda var demektir. Allah kıyamet günü; “sana sıddıklarla beraber ol diye emrettiğim halde neden sıddıklarla beraber olmadın” diye sorsa vereceğimiz bir cevap olmalıdır. Böyle bir hitaba karşılık “ya rabbi! Onlara ihtiyacım yoktu” mu diyeceğiz! Eğer onlarla beraber olmamışsak bu soruya cevap veremeyiz!

Allah bir de şehitlerle beraber olmamızı emretmiştir. Eğer şehit Allah yolunda ölen demekse bu durumda ölmüş bir adamla beraber olabilir misin? -Elbette ki olamazsın. Şahit (şehit) olanlar; hakka şahit olanlar, hayatlarını imanına şahit kılanlardır. Mesela; böyle olanların üzerlerinde imanları görünür. Onların ameli, bakışı, konuşmaları, her halleri imanlarına şehadet eder.

Allah bir de salihlerle; yani nefsini ıslah etmiş olanlarla, nefsi ıslah etmeye davet edenlerle beraber olmamız gerektiğini buyurmuştur.

İşte, Allah’ın nimet verdiği kullar bunlardır.

Bulabilirsek nebiyle beraber olmamız lazım; ama bu zamanda nebi olmadığına göre sadıklarla beraber olmamız gerekir. Eğer beraber olacağımız sadık bir kul bulamazsak bu durumda şehitle, hayatını imanına şahit kılan biriyle beraber olmamız, onu da bulamadıysak en azından salihlerle, nefsini ıslah edenlerle, ıslah etmeye çalışanlarla beraber olup nefsimizi ıslah etmemiz, onlarla hidayete ermemiz, sırat-el mustakimde onlarla beraber yürümemiz gerekir.

Allah’ın nimet verdiği kullarla beraber sırat-el mustakimde yürümeyenlere ne olur?

Gayril magdûbi aleyhim ve lâd dâllîn:177 “Gazaba uğrayanların ve delalette kalanların (yoluna) değil.” Onlarla beraber olmayanlar ya gazaba uğrar ya da delalette kalır. Eğer sırat-el mustakimde olup Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber hayatımızı yaşamaz, kulluğumuzu yapmaz, Allah’a yürümez, cennete koşmaz, Hz. İnsan olmak için çabamızı, gayretimizi sarf etmezsek ya, Allah’ın gazabına uğrarız ya da delalette kalırız.

Evet, görüldüğü gibi namaz da Fatiha da baştan sona duadır. Namazda Fatiha’yı okurken duaya önce hamd ile başlayıp rabbimize hamd ettik, sonra da onun rahman ve rahim olduğunu söyledik, ardından onun mülkün, din gününün sahibi olduğunu söyleyip rabbimize “sen âbd olunmaya layıksın, ben sadece sana âbd olmak istiyorum, seni istiyorum” dedik. Daha sonra da duaya başladık. Allah da ayetin hemen ardından kendisini “ihdinâs sırâtel mustakîm. Sırâtallezîne en’amte aleyhim” ayetiyle nasıl bulacağımızı beyan etti.

Aynı şey oruç için de geçerlidir. Oruç tutarken de imsaktan iftara kadar yemeyip içmeyeceğimize niyet ediyoruz, orucu sadece böyle anlamış ve böyle tutuyoruz; yani zahiri olarak oruç ibadetini nasıl yapacağımızı öğrenmişiz; ama niçin oruç tutacağımızı öğrenmemişiz. Oysaki orucun bir gayesi, Allah’ın orucu emretmesinde bir muradı vardır. Eğer bu muradı anlamazsak orucumuz sadece taklidi olur. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “öyle insanlar vardır ki namaz kılarlar ama onlara sadece yorgunluk kâr kalır, oruç tutarlar ama onlara sadece açlık kâr kalır”178 buyurmuştur. Eğer niçin oruç tuttuğumuzu bilmezsek oruç tutarken bize sadece açlık kâr kalır; çünkü zahiri olarak orucu nasıl tutacağımızı öğrenmişiz ama niçin yaptığımızı bilmemişiz, sadece orucu taklit etmişizdir.

Evet, Allah’ın ayet-i kerimede anlattığı şekilde duayı öğreniyorduk, devam edelim.

Allah’a hangi konuda dua edeceksek Allah’ın o konudaki isminin tecellisiyle dua etmemiz; yani Allah’a dua ederken Allah’ın isimleriyle dua etmemiz gerekir. Örnek vermek gerekirse; biri, Allah’ın rahmetini istiyor “rabbim bana rahmetle muamele etsin” diyorsa önce Allah’ın rahmetle ilgili esmasını zikretmelidir. Rızıkla ilgili bir şey istiyorsa rızıkla ilgili, manevi bir nimet istiyorsa bu defa da istediği nimetle ilgili olan Allah’ın ismiyle dua etmesi gerekir; yani biri hangi konuda dua edecekse önce Allah’ın o konudaki isimlerini zikretmeli ondan sonra istediğini istemelidir; çünkü El Esmau’l Husna’yla dua, Allah’ın emridir. Allah böyle yapmamızı emretmiştir.

Allah’ın ayet-i kerimede; “eğer duanız olmasaydı Allah size neden kıymet versin” buyurduğunu söylemiştik. Eğer kul kıymetini, değerini duadan alıyorsa o halde kul aslında duadan ibarettir; çünkü kulun her hali, her anı istektir. Bu yüzden kulun rabbinden istemediği hiçbir anı yoktur. Örneğin; kul yemek yemek ister, bir şeyler içmek ister, yatmak, uyumak ister. Biraz tefekkür ettiğimizde insanın bütünüyle istekten; yani duadan ibaret olduğunu görürüz. Eğer insan bu duasını Allah’a yapar, istediğini Allah’tan ister ve Allah’ı unutmazsa işte bu duası ona kıymet ve değer verir.

İnsan bu şekilde bakmazsa bile isteği yine duadır, mutlaka birilerinden bir şeyler ister. Birilerinden isteyip Allah’tan istemeyince de Allah’ın isimlerini o istediği kişilere vermiş olur.

Daha iyi anlaşılması için örnek vereyim.

Bir memur “ben aybaşında maaşımı alıyorum” deyip aylığına güvense ve maaşına karşı Allah’tan bağımsız bir şekilde bakışı olsa bu durumda maaşı onun rezzakı olmuş olur; yani, her ay aldığı maaşı Allah’ın Rezzak isminin yerine geçer. Bunun olmaması için insanın; “rabbim rızkımı buradan ikram ediyor” deyip kesinlikle onu rezzak olan, kerim olan Allah’tan bilmesi ve bunu asla unutmaması gerekir. Unutursa maaşına rezzak demiş olur. Herhangi bir yerde çalışan biri için de böyledir. Allah, nimeti bir vesileyle verir ve bu vesile her ne olursa olsun nimeti veren aslında Allah’tır, Allah onu ikram etmiştir. Eğer böyle iman edilmezse Allah’ın Rezzak ismine, Kerim ismine, Vehhab ismine iman edilmemiş olunur.

Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den bir kıssa anlatayım.

Bir bedevi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gelip;

- Ya Resulullah! Bana bir binek ver, der.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bedeviye istediği bineği veremediği gibi sahabeden de bir binek temin edemez.

Sahabeler infak etmeleri gereken herhangi bir şey olduğunda onu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e vermek üzere beyt’ul mala getirirdi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de infak edilen şeyleri ona göre ihtiyaç sahiplerine dağıtırdı; yani sahabenin kendisi alıp infak etmezdi, dağıtmazdı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e dağıttırırdı.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e daha sonra infak edilmesi için bir binek getirilir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de binek isteyen o bedeviyi çağırarak deveyi ona teslim eder ve bedeviye;

- Allah sizi bineklendirdi, buyurur.

Bedevi de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;

- Siz bana binek verdiniz, deyip teşekkür eder.

Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

-Hayır, ben sizi bineklendirmedim, Allah sizi bineklendirdi. Gördüğünüz gibi bu binek biraz önce yoktu, sonra Allah bir vesileyle onu gönderdi. Bineği benim elimden almış olabilirsiniz; ama bineği gönderen Allah’tır,179 buyurur.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bedeviye imanı öğretip “bunu Allah sana ikram etti, Allah sana gönderdi, yoksa ben nasıl yapabilirim. Rezzak olan odur, kerim olan odur, ikram eden odur” buyuruyor! İşte, imanın böyle olması, kulun her anda bu şekilde Allah ile beraber olması gerekir. Kul bir an bile Allah’ı unutursa hiç farkına varmadan kulluk sınırını çiğnemiş olur.

Evet, Allah’a dua ederken onun isimleriyle dua edip Allah’tan istememiz, bir de duayı niçin yaptığımızı bilmemiz gerekir; yani dua ettiğimizde Allah bize; “kulum bunu niçin istedin” diye sorarsa vereceğimiz bir cevabımızın olması gerekir. Bu soruya karşılık Allah’a “hiç, ya rabbi! Öylesine istedim” diyemeyiz, edepli olmalıyız.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in; “doymayan nefisten, fayda vermeyen ilimden, kabul olmayan duadan sana sığınırım ya rabbi” buyurduğunu hepimiz biliriz. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kabul olmayan duadan Allah’a sığınıyorsa o halde bu çok tehlikeli bir şeydir demektir. Bu yüzden kulun da Allah’ın kabul etmeyeceği bir duadan Allah’a sığınması gerekir; çünkü bu durumda gereksiz ve boş konuşmuş olur. Kulun “bu isteğim uygun mudur değil midir, gerekli midir değil midir, benim için hayır mıdır değil midir” deyip ebedi hayatını hiçbir zaman göz ardı etmeden rabbinden ne istediğine bakması gerekir. Kulun istediği her ne olursa olsun içinde mutlaka Allah’ın rızası ve ahiret olmalıdır. Bu, insanın yaptığı her dua için geçerlidir.

Peki, Allah’tan dünyalık isterken nasıl istememiz lazım?

Dünyalık bir şey isterken; “ya rabbi! Bunu dünya beni meşgul etmesin, beni senden, senin zikrinden, senin yolundan, senin yolunda hizmet etmekten, ebedi hayatımı kazanmaktan alıkoymasın diye istiyorum” dememiz, bu yüzden Allah’a dua ederken aynı zamanda gerekçesini de söylememiz gerekir. Peygamberlere baktığımızda dualarını böyle yapmışlardır, bizim de duamız böyle olursa Allah duamızı reddetmez.

Zahiri olarak bir mevki, makam sahibinden bile bir şey isteyeceğimiz zaman onun yanına gitmeden önce kendi kendimize “şöyle konuşacağım, mazeretimi şöyle arz edeceğim” deyip düşünür, görüşme öncesi bir hazırlık yaparız. Hiçbir şey düşünmeden öylece gidip “haydi, şu işimi yap” demeyiz, Kendimiz gibi birinden bile bir şey isterken bu şekilde düşünüyorsak o halde Allah’ın huzurunda Allah’tan bir şey isteyeceğimiz zaman ezberlediğimiz bir şeyi okumamız ya da dua ederken ağzımıza her geleni söylememiz doğru olur mu? -Elbette ki olmaz.

Peki, duamızın nasıl olması gerekir?

Öncelikle yapacağımız duanın içimizi yakması gerekir. Dua ederken istediğimiz şeyden dolayı hararet duymalı ve içimiz yanmalı ki duamız dua olsun ve Allah bu duamızı kabul etsin. Duamız dua olursa Allah o duaya icabet edeceğini va’d etmiştir.

Bununla beraber kim hangi duayı ederse etsin “bu benim için hayırdır” diye dua eder. Eğer istediği kul için hayırlı değilse Allah onu o istediği şeyden korur. Bu yüzden isteği, duası kabul olmasa bile sonuçta kendisine hayırlı olanı istediği için yine duası kabul olmuş, Allah ona hayrı vermiştir.

İnsan her zaman için kendine bakmalıdır. İnsanın on sene önceki isteği farklı, beş sene önceki isteği farklıdır, şimdiki istekleri ise daha farklıdır. Kim bilir bir ay sonra, bir sene sonra istekleri ne kadar farklı olacaktır. Bu yüzden insan geriye dönüp kabul olmadığını düşündüğü dualarına baktığında “iyi ki olmamış, rabim beni korumuş” der, söyleyeceği söz budur. Allah duayı kabul etmemekle; yani kuluna istediğini vermemekle onun hayır duasını kabul etmiştir. Bu yüzden Allah duayı reddetmez, sonuç ne olursa olsun Allah duayı kabul etmiştir.

Allah’ın Mucib ismi bir de kulda tecelli eder. Bu, Allah’ın bütün isimleri için böyledir.

Peki, Allah’ın Mucib ismi bir kulda nasıl tecelli eder?

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, mü’mini anlatırken “mü’min; insanların elinden ve dilinden fayda umduğu kimsedir”180 buyurur. Biri, başka birinden fayda umuyorsa o halde ondan istediği şeyler var demektir. Onun istediği şey her ne olursa olsun bu onun duasıdır. Bu durumda Allah’ın Mucib isminin tecelli ettiği biri elinden ve dilinden fayda umanlara o istediklerini, umdukları faydayı verir. Bu, Mucib isminin tecellisidir; yani kul gücünün yettiği kadarıyla davete, duaya, isteğe icabet eder.

Allah’ın isimleri en kâmil manada Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in üzerinde tecelli etmiştir. Bununla ilgili bir örnek vereyim.

Sahabe anlatır; “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, kendisinden bir şey istenilince hiçbir zaman hiç kimse için ‘hayır’ dediği, ‘lâ’ dediği duyulmamıştır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ‘Lâ’ kelimesini bir tek ‘lâ ilâhe illallah’ için kullanırdı. Eğer biri ondan bir şey isterse ve kendisi de yapabiliyorsa onu yapar, temin ederdi. Kendisi yapamıyorsa bu sefer de sahabeden temin etmeye çalışırdı. Bunu da yapamazsa yine ‘hayır’ demez, yüzünü o isteyenden çevirip başka tarafa bakardı. O zaman karşıdaki kişi istediği şeyin mümkün olmadığını anlardı.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in kimseye hayır dememesinin sebebi; Allah’ın Mucib isminin onun üzerinde tecelli etmesinden dolayıdır. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “hayır” diyememesi onun elinde olan bir şey değildi.

Her zaman için ölçümüz, örneğimiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Elbette ki herkesin gücü onun gibi olmaya, onun gibi yapmaya yetmez. Bu nedenle herkes gücüne göre infak etmeli, iyilik yapmalıdır; yani isyan etmeyeceği kadarıyla infak etmelidir. Biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi yapacaksa ama sonra nefsi buna isyan edecekse öyle yapmaması daha güzeldir. Aynı şekilde iyilik yapacaksa sonra da o yaptığından dolayı iyiliğini karşısındakinin başına kakıp ona eziyet edecekse Allah’ın ayet-i kerimede “güzel bir söz söyle bu senin için daha hayırlıdır”181 buyurduğu gibi güzel bir söz söylemesi iyilik yapmasından daha hayırlıdır.

Şimdi de Allah’ın Mucib oluşuyla ilgili ayetleri okuyalım. Böylelikle rabbimizi onun kendisini tanıttığı gibi tanıyalım inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Ve izâ seeleke ıbâdî annî fe innî karîbun ucîbu da’veted dâi izâ deâni, felyestecîbû lî velyu’minû bî leallehum yerşudûn:182 “Kullarım sana beni sorarlar, muhakkak ki ben yakınım. Onlar bana dua ettiğinde dualarına icabet ederim. Söyle onlara onlar da benim davetime icabet etsinler, bana iman etsinler. Eğer böyle yaparlarsa bu durumda rüştlerine (kemale) ererler.” Benim davetime icabet ederlerse kemale ererler.

Velyu’minû; beni sevsinler, aynı zamanda benden emin olsunlar, bana güvensinler manasına gelir; yani kim benden bir şey isterse bana güvensin, buyurdu Allah. Allah’a güvenmiyorsan niye ondan istiyorsun! Güvenmediğin, vereceğini ummadığın birinden gidip bir şey isteyebilir misin? -İsteyemezsin, istesen bile bu boş bir şey olur. Bu yüzden Allah’tan bir şey istediğimizde vereceğine dair ona güvenmemiz gerekir. Allah böyle söylüyor!

Allah başka bir ayet-i kerimede; “Allah ve resulü sizi hayat verene davet ettiğinde onun davetine icabet edin”183 buyurur. Sizi diriltene davet ettiğinde demek -ayetler, insanı dirilttiği için- davete icabet edip Allah’ın vahyiyle dirilin demektir. İman edenler diri, etmeyenler ölüdür. O halde Allah’ın vahyiyle dirilmezsek ölü kalırız. Allah, vahyini işitenlere “diri” işitmeyenlere, işitmek istemeyenlere de “ölü” demiştir. Bu yüzden ayet-i kerimelerde; “resulüm! Ölülere sen mi işittireceksin! Onlar ölüdür, işitmezler. Onların kalpleri vardır, onunla fehmetmezler, anlamazlar. Onların gözleri vardır, onunla görmezler. Onların kulakları vardır, onunla işitmezler”184 buyurmuştur. Ölü olanlar, kör, sağır, dilsiz olanlar Allah’ın davetine icabet etmez.185

Bu, Hz. Salih (a.s.)’ın kendi kavmine söylediği sözdür. İnne rabbî karîbun mucîb:186 “Muhakkak ki benim rabbim yakındır ve mucibtir (duaya icabet edendir).”

Allah bize Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ve peygamberlerin nasıl dua ettiğini öğretir; yani icabet edeceği duaları nasıl yapacağımızı öğretir.

Duanın üç şartı vardır. Bu şartlar duayı dil ile, gönül ile, bir de fiil ile yapmaktır. Bu üçünden birinin eksik olduğu bir dua yarım duadır. Allah, yarım olan duayı kabul etmez, bu yüzden duanın tam olması gerekir; yani duamızı dilimizle söyleyip Allah’a arz ederek; “ya rabbi senden şunu istiyorum” dememiz ve dediğimizi gönlümüzün tasdik etmesi, bunu şiddetle istemesi gerekir. Bir de istediğimiz şey için yapılması gereken şeyler varsa fiilimizle, amelimizle de onları yapmamız gerekir. Öyle ki duamız tamamlanmış olsun.

Yapmamız gereken bir şey varken yerimizde oturup “ya rabbi bunu şöyle yap” dersek Allah’a hamal muamelesi, hizmetçi muamelesi yapmış oluruz ki Allah böyle bir duayı kabul etmez. Böyle bir dua edebe aykırıdır, edepsizce bir duadır. Mesela; “ya rabbi! Paramın çok olmasını istiyorum” dediğimizde birileri de bize “gel, burada çalış” dese biz de buna karşılık “hayır, ben çalışmıyorum ama Allah bana versin” desek bu duamız edebe aykırı bir dua olur; çünkü Allah, vesileye sarılmamızı emretmiştir. Bu yüzden istediğimizi bütün vesilelere sarıldıktan sonra Allah’tan istememiz gerekir.

Ve lekad nâdânâ nûhun fe le ni’mel mucîbûn:187 “And olsun ki Nuh bize dua etmişti (bize seslenmişti, bizi davet etmişti). Biz ne güzel icabet ediciyiz (duaya ne güzel icabet ediciyiz).” Yani biz de onun duasına icabet ettik, buyurdu Allah.

Hz. Nuh (a.s.) 950 sene boyunca kavmini imana davet etmişti. Hal böyleyken geçen süre zarfında sadece 82 kişi Hz. Nuh (a.s.)’a iman etmişti; yani gemiye binenlerin sayısı 82’ydi. Bir de dışarıda kalan bir kadın vardı, o kadınla beraber iman edenlerin sayısı 83’tü. Hz. Nuh (a.s.) geçen onca zamana rağmen kavmi onu dinlemeyince “bunlar artık iman etmez” deyip Ennî maglûbun:188 “Ben mağlup oldum (ya rabbi)” dedi. Kavmini 950 sene boyunca imana davet ediyor, her seferinde de kavmi tarafından taşlanıyor, eziyet görüyor!

Allah bir de peygamberinin davetine icabet edilmesini emreder.

Ellezinestecâbû lillâhi ver resûl: “O kimseler ki Allah resulünün davetine icabet ederler.” Min ba’di mâ asâbehumul karh: “Kendilerine yara dokunduktan sonra (yaralandıktan sonra).” Lillezîne ahsenû minhum vettekav: “Onların (mü’minlerin) içinden özellikle güzellik yapanlar ve takva sahibi olanlar.” Ecrun azîm:189 “(Onlar için) Azim bir ecir vardır.”

Güzellik yapıp takva sahibi olanlar Allah ve resulünün davetine icabet edenlerdir. Bunlar savaşa gitmişler ve yara almışlardır hem de ayakta duramayacak kadar yaralanmışlardır.

Bu ayet Uhud Savaşı’ndan sonra inmiştir. Sahabeler Medine’ye geldiklerinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “hazırlanın, sabahleyin düşmanı takip edeceğiz. Bizimle savaşa gelmeyenler bu defa da gelmesinler, sadece savaşanlar gelsin” buyurur. O gece evde kalırlar sonra düşmanı takibe giderler. İçlerinden öyle yaralılar vardır ki onlar bile iki kişinin arasında düşmanı takip etmeye gider. Savaşa katılmayanlar ısrarla “ya Resulullah! Biz de gelelim” dedikleri halde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kabul etmez ve “hayır, sadece bizimle beraber savaşanlar gelebilir” buyurur.

Mesele; düşmanı takip etmek değil mesele “ya rabbi biz ölsek de yolundayız” demektir. Zaten Allah da öyle buyurmuştur. O güzel yapanlar da davete icabet etmiş, aralarında on yerinden, yirmi yerinden yara alıp ayakta duramayacak durumda olanlar bile başkalarının kolları arasında düşmanın peşinden gitmiştir. Tabi düşmanlar da onların peşlerinden geldiğini duymuştu buna rağmen hiç korkmadan yaralı halleriyle onları takibe gitmişlerdir.

Allah’ın davetçileri ne der?

Yâ kavmenâ ecîbû dâiyallâhi ve âminû bih: “Ey kavmimiz! Allah’ın davetçisine uyun ve ona (Allah’a) iman edin.” Yagfir lekum min zunûbikum: “O sizin günahlarınızı mağfiret etsin.” Ve yucirkum min azâbin elîm:190 “Bir de sizi elim bir azaptan muhafaza etsin (korusun).” Eğer Allah’ın davetçisine icabet ederseniz böyle olur.

Ve men lâ yucib dâiyallâh: “Her kim ki Allah’ın davetçisine icabet etmezse.” Allah’ın davetçisi; Allah’ın nebileri, resulleri, Allah’ın ayetlerini okuyanlar demektir; çünkü kelam, Allah’a aittir, onların sözü değildir, bu yüzden kendilerine değil Allah’a davet ederler.

Evet, her kim Allah’ın davetçisine icabet etmezse. Fe leyse bi mu’cizin fîl ard: “(Onlar Allah’ı) Yeryüzünde aciz bırakacak değillerdir.” Yani Allah’ın onlara ihtiyacı yoktur. Ve leyse lehu min dûnihî evliyâ’: “Onlar ondan (Allah’tan) başka kendilerine dost da bulamazlar.” Yani onların dostu ve yardımcıları olmaz. Ulâike fî dalâlin mubîn:191 “Onlar apaçık bir delalettedirler.” Allah, kullarına davetçisine icabet etmeyi emretmiştir. Yoksa Allah’ın dostluğunu kaybederlerse onun gibi bir dost bulamazlar ve kimse onlara Allah’a karşı yardım edemez, dostluk gösteremez.

Ve yestecîbullezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “(Allah) İman edip salih amel işleyenlerin davetine (duasına) icabet eder (duasını kabul eder).” Ve yezîduhum min fadlihî: “(Sadece dualarını kabul etmekle kalmaz) Bir de fazlından onlara ikram eder (onları faziletli kılar).” Vel kâfirûne lehum azâbun şedîd:192 “Kâfirler için de şiddetli bir azap vardır.”

İnnemâ yestecîbullezîne yesmeûn: “Ancak işitenler (kulakları olanlar davete) icabet ederler.” Vel mevtâ yeb’asuhumullâh: “Allah ölüleri de diriltir.” Summe ileyhi yurceûn:193 “Sonra dönüşünüz onadır.”

Festecâbe lehum rabbuhum: “Rableri onlara icabet etti.” Onların duasına icabet etti. Ennî lâ udîu amele âmilin minkum: “Kesinlikle ben içinizden amel işleyen hiç kimsenin amelini zayi etmem.” Min zekerin ev unsâ: “Kadın olsun, erkek olsun.” Ba’dukum min ba’d: “Zaten siz birbirinizdensiniz.” Kul olarak, âbd olarak aynı durumda, aynı konumdasınız. Erkek olsun, kadın olsun, kim salih bir amel işlerse onun karşılığını mutlaka veririm, onu zayi etmem, buyurdu Allah.

Fellezîne hâcerû: “O kimseler ki (Allah yolunda) hicret ederler.” Ve uhricû min diyârihim: “Bununla beraber bir de kendi memleketlerinden çıkarılmış olanlar.” Allah yolunda bu şekilde hicret edenler.

Demek ki iki türlü hicret varmış. Birincisi Allah’a hicrettir. Günahtan sevaba, küfürden imana, batıldan hakka, ibadetsizlikten ibadete hicret etmektir. Yani hayır olan bir şeye sarıldığımızda şer olandan kurtulup hayra kavuşuruz, böylelikle ona hicret etmiş oluruz. İkincisi de Allah için kendi memleketinden çıkıp başka bir yere gitmektir.

Evet, ayet devam ediyor. Ve uzû fî sebîlî: “Yolumda eziyet görenler (sıkıntı yaşayanlar).” Allah yolunda sıkıntı yaşayanlar. Demek ki “Allah” deyince sıkıntı yaşıyorsak Allah bunun karşılığını veriyormuş, bu sıkıntımız boşa gitmiyormuş. Bu durumda feryat etmeye “niye böyle oldu” demeye gerek yoktur; çünkü bu sayede Allah’ın özel ikramına nail oluruz. Ve kâtelû ve kutilû: “(Yolumda) Savaşıp ölenler ve öldürenler.” Le ukeffirenne anhum seyyiâtihim: “Onların günahlarını inkâr edeceğim.” Allah’ın mağfiret etmesi farklı, inkâr etmesi farklıdır. Sanki hiç günah işlememişler gibi, analarından doğmuş gibi onların günahlarını inkâr edeceğim, buyurdu Allah.

Ve le udhılennehum cennâtin tecrî min tahtihâl enhâr: “Onları (içlerinden) altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım.” Sevâben min indillâh: “Allah’tan bir ödül olarak.” Bunu hak ettikleri için değil, bu tavırlarını ortaya koydukları, benim yolumda hicret ettikleri, benim yolumda sıkıntı çektikleri, eza gördükleri ve benim yolumda savaştıkları için kendimden bir ödül olarak onlara böyle bir muamelede bulunacağım ve onların günahlarını inkâr edeceğim. Vallâhu indehû husnus sevâb:194 “Sevabın en güzeli (mükâfatın, ödülün en güzeli) Allah’ın yanındadır.” Yani onlara cennetten öteye bir de Allah’ın yanında bir ödül vardır.

Sevap, sevb elbise demektir. Bu, Allah onlara elbise giydirir manasına gelir. Allah onlara nurundan, El Esmau’l Husna’sından elbise giydirir; yani onlara kendi güzelliğini giydirir.

İstecîbû li rabbikum: “Rabbinize (davetine) icabet edin.” Min kabli en ye’tiye yevmun lâ meradde lehu minallâh: “Allah tarafından geri çevrilmesine çare olmayan (mümkün olmayan) bir gün gelmeden önce (rabbinizin davetine icabet edin).” Yani mutlaka kıyamet gelecek, hesap günü gelecek. Mâ lekum min melcein yevme izin ve mâ lekum min nekîr:195 “(Çünkü) O gün sizin için ne sığınacak bir yer vardır ne de inkâra çare vardır.” Ne inkâr edebilirsiniz ne de sığınacak bir yeriniz vardır.

Bu, Hz. Eyüp (a.s.)’ın duasıdır. Festecebnâ lehu fe keşefnâ mâ bihî min durrin: “Biz ona (duasına) icabet ettik. Ondan sıkıntıyı, hastalığı giderdik.” Ve âteynâhu ehlehu ve mislehum meahum: “Ona hem ehlini verdik, hem de onlarla beraber bir mislini (bir katını da fazla verdik).” Rahmeten min indinâ: “Tarafımızdan bir rahmet olarak.” Bir rahmet olsun diye. Ve zikrâ lil âbidîn:196 “Bir de kullara (âlemlere) bir öğüt olsun diye.” Herkes bunu bilsin, anlasın diye. Allah sevdiği bir kula sıkıntı, üzüntü, hastalık, musibet, bela verirse sonuçta onun duasını kabul eder. Allah onun kaybettiklerini zaten verir, bir de üstüne bir katını daha verir. İnsanlar bunu böyle anlasınlar, böyle bilsinler, buyurdu Allah.

Bu da Hz. Yunus (a.s.)’ın duasıdır. Allah onun duasını kabul ettiğini beyan eder. Festecebnâ lehu ve necceynâhu minel ğammi ve kezâlike nuncil mu’minîn:197 “Biz de onun duasını kabul ettik ve onu sıkıntıdan kurtardık. İşte biz mü’minlerin duasını böyle kabul ederiz.” Allah; resulüne, peygamberine “mü’min” buyurdu. Dikkat edilirse Allah bu ayette “peygamberlerin duasını kabul ederiz” demedi “mü’minlerin duasını böyle kabul ederiz” buyurdu. O halde mü’minler sıkıntıya düşüp karanlığa gömüldüğünde Allah’a dua ederse Allah onların duasını kabul eder ve onları kurtarır. Bunu Allah söylüyor.

Lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn:198 “(Ya rabbi) Senden başka ilah yoktur, sen subhansın. Muhakkak ki ben zalimlerden oldum (kendi nefsime zulmettim).” Bu duayı Hz. Yunus (a.s.) etmiş ve “ben yanlış yaptım ya rabbi! Beni bu karanlıktan, zulmetten aydınlığa çıkarıp kurtar” demiştir.

Aslında Allah Hz. Yunus (a.s.)’ın gönlüne vahyedip “senin duan budur” demiş ve ona nasıl bir dua yapacağını öğretmiştir. Bu yüzden biri dara düşmüş, karanlığa gömülmüş, hapse girmişse bu duayı yaptığında kesinlikle kurtulur. Allah’ın bu konuda va’di vardır; çünkü Allah “biz mü’minlerin duasını böyle kabul eder, onları kurtarırız” buyurmuştur.

Peki, bir mü’minin ne demesi gerekir?

Lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn: “Ya rabbi! Sende kusur yok, eksik yok, yanlış yok, sen subhansın. Sen her şeyi en güzel yapansın ama ben kendime zulmettim, kendime zulmedenlerden oldum. Bunun için mağfiretini, affını diliyorum” demesi gerekir. Böyle derse kurtulur; ama bunu kurtuluncaya kadar söylemesi ve “biz mü’minleri böyle kurtarırız” ayetine iman etmesi lazım ki Allah onu kurtarsın.

Kimileri Hz. Yunus (a.s.)’ın, balığın karnında üç gün kaldığını, kimileri bir hafta kaldığını söylemiştir. Hâlbuki bu önemli değildir; çünkü ayet sadece Hz. Yunus’u anlatmaz, aynı zamanda bizi anlatır. Allah bu ayeti şu anda Hz. Yunus (a.s.)’a değil bize vahyediyor, bize söylüyor.

Evet, “eğer darda kalır, karanlığa gömülürseniz böyle dua edin, duanızı kabul eder, sizi kurtarırım” buyurdu Allah.

Nasıl ki zahiri olarak sıkıntıya düşüp karanlıkta kalmak varsa bir de manevi olarak karanlıkta kalmak vardır. Genel itibariyle baktığımızda manevi olarak bir karanlığın içindeyiz. Kendi kendisiyle buluşmayanlar, rabbiyle buluşmayanlar karanlıktadır ve rableriyle buluşmaları gerekir. Kâmil manada iman etmeyenler karanlıktadır. Allah’a iman etmemekten daha karanlık ne olabilir! Rabbinin hikmetini, muradını anlamayanlar zifiri bir karanlıktadır. Allah’ın kendilerine nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun o muamelenin hikmetini anlamayıp, “rabbim bu muameleyi bana bu yüzden yapıyor” diyemeyenler karanlıktadır. Her ne kadar herkes kendine göre bir sebep arasa da orda mutlaka Allah’ın bir muradı vardır, kulun anlaması gereken bir şey vardır ve bunu anlaması gerekir. Bunu anlamayanlar karanlıktadır. Bu yüzden manevi olarak karanlıkta olanlar da bu duayı yaparsa Allah onları karanlıktan kurtarır ve aydınlığa çıkarır.

Allah, Hz. Zekeriya (a.s.)’ın duasını beyan eder ve “biz de onun duasını kabul ettik ve ona Yahya’yı verdik”199 buyurur.

Yevme yecmeullâhur rusul: “O gün Allah, resullerinin hepsini toplayacak.” Fe yekûlu mâzâ ucibtum: “Onlara buyuracak ki: Size nasıl icabet edildi (cevap verildi)?” Allah Kıyamet günü bütün resullerini toplayacak ve onlara “siz kavminizi ayetlerimle davet ettiniz, peki, size ne cevap verdiler, nasıl icabet ettiler” diye soracak. Kâlû lâ ilme lenâ inneke ente allâmul guyûb:200 “Onlar diyecekler ki: Bizim bu konuda herhangi bir ilmimiz yoktur. Gaybı bilen sensin (ya rabbi).” Onların nasıl icabet ettiğini, bize nasıl cevap verdiğini bilmiyoruz. Onların gönüllerindekini bilen sensin. Kimin, kaç kişinin, nasıl iman ettiğini bilen sensin.

Ve yevme yunâdîhim fe yekûl: “O gün (Kıyamet günü nida eden bir münadi) onlara nida edip diyecek ki.” Mâzâ ecebtumul murselîn:201 “Siz (Allah’ın) resullerine ne cevap verdiniz?” Allah bir münadiye hitap ettirip “siz, Allah’ın resullerine ne cevap verdiniz” diye soracak ve oradakilerin Allah’ın ayetlerine “işittik ve itaat ettik” mi dediler yoksa cevaba bile layık görmeyip çekip gittiler mi yahut yüz çevirip döndüler mi buna cevap vermeleri gerekecek.

Vellezînestacâbû li rabbihim: “Onlar rablerine (davetine) icabet ederler.” Ve ekâmus salât: “Ve namazı ikame ederler.” Namazla Allah’ın huzurunda dururlar. Bu namaz içi boş bir namaz değildir. Kur’an’da hiçbir yerde “namaz kılın” diye bir emir geçmez, “namazı ikame edin” emri geçer. İkame edilmeyen bir namaz kılınmamış demektir.

Aynı şekilde Allah, akıl için de aynı şeyi kullanır. Kur’an’da “akıl” kelimesi geçmez, bunun yerine Allah E fe lâ ta’kilûn:202 “Akletmez misiniz” buyurur; yani akıl, Kur’an’da fiil olarak geçer; çünkü kullanılmayan bir akıl, akıl sayılmaz. Akıl kullanılıyorsa, aklediliyorsa akıldır. Namaz da böyledir. İkame edilirse; yani namazla ayağa kalkılır, Allah’ın huzurunda durulursa namaz, namaz olur. Yoksa Allah sadece zahiri olarak hareketlerinin yapıldığı bir namaz için “ikame edilen namaz” demez.

Evet, Allah “onlar rablerinin davetine icabet ederler ve namazı ikame ederler” buyurdu. Ve emruhum şûrâ beynehum: “Onların işleri aralarında meşveretledir (işleri aralarında istişare ederek hallederler).” Yani hiç biri kendi kafasına göre hareket etmez, hepsi birbirine danışarak iş yapar. Allah’ın davetine icabet edenler, namazı ikame edenler işi aralarında şurayla yaparlar. Ve mimmâ razaknâhum yunfikûn:203 “Bir de kendilerine rızık olarak verdiğimizden infak ederler.”

Lillezînestecâbû li rabbihimul husnâ:204 “Rablerinin davetine icabet edenlere güzellik vardır (en güzeli vardır).” Güzellik; Allah’ın El Esmau’l Husna’sının güzelliğiyle, Allah’ın güzelliğiyle güzel olmaktır. “Kim benim davetime icabet ederse güzelliğimle onu güzelleştiririm” buyurdu Allah. Biri, Allah’ın güzelliğiyle güzelleşirse Allah’a yeryüzünde halife olur, ayna olur, Hz. İnsan olur.

Nasıl ki Allah ve resulü kulları davet ediyorsa bir de şeytanın insanları davet etmesi vardır. Kıyamet günü hesap görülüp iş bittiğinde ve cennet ile cehenneme gidecekler belli olduğunda şeytan konuşur. Ve kâleş şeytân: “Ve şeytan diyecek ki.” Lemmâ kudiyel emr: “İş bitti (işimiz bitti, iş tamamlandı).” İnnallâhe vaadekum va’del hakk: “Muhakkak ki Allah size hak olan va’dini va’detti (Allah va’dinde sadıktır).” Allah her neyi söylediyse doğru söylemiştir. Bütün bunları şeytan söylüyor. Ve vaadtukum fe ahleftukum: “Ben de size va’dettim ama ben va’dimden döndüm.” Size o zaman öyle söyledim ama siz de gördünüz ki benim elimden hiçbir şey gelmez, ben va’dimden döndüm.

Ve mâ kâne liye aleykum min sultân: “Benim sizin üzerinizde herhangi bir yetkim (bir gücüm) yoktu.” Ben sizin üzerinizde sultan değildim, sizin sultanınız değildim. Ben emrettim siz de yaptınız diye bir şey yoktu; ama siz beni sultan olarak kabul ettiniz, ben ne yapayım! İllâ en deavtukum festecebtum lî: “Ancak sizi davet ettim, siz de hemen bana icabet ettiniz (benim davetime icabet ettiniz).” Ben sizden yapmanızı istedim; yani size dua ettim, siz de duama hemen icabet ettiniz. Fe lâ telûmûnî ve lûmû enfusekum: “Beni levm etmeyin (kınamayın), kendi nefsinizi (kendinizi) kınayın.”

Mâ ene bi musrihikum ve mâ entum bi musrihiyy: “Ne ben sizi kurtarabilirim, ne de siz beni kurtarabilirsiniz!” İnnî kefertu bi mâ eşraktumûni min kabl: “Ben bundan önce de sizin beni Allah’a şirk koşmanızı inkâr etmiştim (kabul etmemiştim).” Siz böyle yaparak beni Allah’a şirk koştunuz, ben bu şirkinizi kabul etmiyor, reddediyorum; çünkü ben Allah’tan korkarım ama siz beni Allah’a şirk koştunuz. İnnez zâlimîne lehum azâbun elîm:205 “Zalimler için iç yakan bir azap vardır.” İnsan, Allah’ın davetine icabet etmezse işi şeytana icabet olur ve onun davetine icabet eder.

Bir de Allah’ın, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e nasıl yapması gerektiğini öğrettiği dualar vardır, dolayısıyla Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz üzerinden bütün mü’minlere nasıl dua etmeleri gerektiğini öğretir.

“De ki: Ey mülkün sahibi olan Allah’ım! Dilediğine mülkü verirsin, dilediğinden mülkü çeker alırsın. Dilediğini yüceltir, dilediğini alçaltırsın. Hayr yalnız senin elindedir. Sen her şeye gücü yetensin. Geceyi gündüzün içine, gündüzü de gecenin içine sokarsın. Ölüden diriyi, diriden de ölüyü çıkarırsın. Dilediğine sayısız rızık verirsin.”206

“İşte seni kendilerinden önce birçok ümmetler geçmiş olan böyle bir ümmet içinde gönderdik ki onlar Rahman’ı inkâr ederken sen onlara karşı sana vahyettiğimiz kitabı okuyasın. De ki: O Rahman benim rabbimdir. Ondan başka ilah yoktur, ben ona dayandım. Tövbem de, dönüşüm de onadır.”207

“De ki: Rabbim! Benim ilmimi arttır.”208

“De ki: Rabbim! Eğer onlara va’dedilen azabı bana mutlaka göstereceksen beni o zalimler güruhu arasında bulundurma.”209

“Rabbim beni bağışla, bana merhamet et. Sen merhamet edenlerin tek hayırlısısın.”210

“De ki: Ey gökleri ve yeri yaratan, görülmeyeni ve görüleni bilen Allah’ım! Kullarının arasında o ihtilaf edip durdukları şeyler hakkında sen hükmünü verensin.”211

Kur’an-ı Kerim’de son iki sure olan Felak ve Nas Sureleri vardır. Bu iki sure de baştan sona duadır. Allah Nas Suresi’nde; “De ki: Sığınırım insanların rabbine, melikine, ilahına”212 buyurmuştur. Felak Suresi de Allah’a sığınılması gerektiğiyle ilgilidir. Arkadaşlar bu iki sureye bakıp Allah’ın bizden nasıl dua etmemizi istediğini öğrenebilirler.

Bir de peygamberlerin yaptığı dualar vardır.

Bu dua Hz. Âdem (a.s.) ve Havva annemizin duasıdır. “(Onlar) Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik. Eğer sen bizi bağışlamaz ve merhamet etmezsen kesinlikle hüsrana uğrayanlardan oluruz, dediler.”213

Bu dua da Hz. Nuh (a.s.)’ın duasıdır; Kâle rabbinsurnî bimâ kezzebûni:214 “Dedi ki: Rabbim! Beni yalanlamalarına karşılık bana yardım et.” Bana yalancı demelerine karşılık bana yardım et. Allah başka bir ayette Hz. Nuh (a.s.)’ın duasıyla ilgili olarak; “o da sonunda rabbine dua etti: Ben yenik düştüm, bana yardım et (dedi)”215 buyurur.

Bu da Hz. Nuh (a.s.)’ın bedduasıdır. “Ey rabbim! Yeryüzünde kâfirlerden hiç kimseyi bırakma.”216 “Rabbim! Beni, babamı, anamı, mü’min olarak evime gireni, iman eden bütün erkekleri ve iman eden bütün kadınları bağışla. Zalimlerin ise ancak helakını arttır.”217

Bu dua yine Hz. Nuh (a.s.)’ın duasıdır. “Rabbim! Senden bilmediğim şeyi istemekten sana sığınırım. Eğer sen beni bağışlamaz ve bana merhamet etmezsen hüsrana düşenlerden olurum.”218 Hz. Nuh (a.s.) “bilmediğim şeyi istemekten sana sığınırım” diye Allah’a dua ediyor! Demek ki bilmediğimiz bir şeyi istemek böylesine tehlikeliymiş.

Hz. Nuh (a.s.) neden böyle etmiştir?

Hz. Nuh (a.s.) tufan kopunca oğlunu gemiye binmesi için çağırır. Oğlu da “ben yüksek bir tepeye çıkarım, dolayısıyla bana bir şey olmaz” der. O böyle söylerken su onu dibe çeker. O esnada Hz. Nuh (a.s.) Allah’a “ya rabbi! Oğlum boğuluyor, onu kurtar, o benim ehlimdendir. Beni ve ehlimi kurtaracağına söz vermiştin” der. Allah da “sana cahillerden olmamanı tavsiye ederim. Cahillik yapma, o senin ehlinden değildir”219 buyurur. Sana iman etmemişse senin ehlin değildir, buyurdu Allah. Hz. Nuh (a.s.) da bu hitap üzerine “senden bilmediğim şeyi istemekten sana sığınırım, beni affet, bağışla. Yoksa böyle bir duayı yaptığım için hüsrana uğrarım” dedi.

Bu dualar da Hz. İbrahim (a.s.)’ın duasıdır; “rabbimiz! Onlara içlerinden öyle bir resul gönder ki onlara ayetlerini okusun, kendilerine kitabı ve hikmeti öğretsin, onların nefislerini tezkiye etsin; çünkü aziz ve hakim olan sensin.”220

“İbrahim şöyle demişti: Rabbim! Bu şehri güvenli kıl. Beni ve çocuklarımı putlara tapmaktan uzak tut.”221

“Rabbimiz! Hesabın görüleceği gün beni, anamı, babamı ve bütün mü’minleri mağfiret et.”222

Ve lâ tuhzinî yevme yûb’asûn:223 “(Yarattıklarının) Dirilecekleri gün beni utandırma.”

Bir de Hz. Musa (a.s.)’ın duası vardır. “Bana ailemden bir yardımcı ver.”224 Hz. Musa (a.s.), Hz. Harun (a.s.)’ı yardımcı olarak istiyor. “(Musa) Dedi ki: Rabbim! Doğrusu ben kendime zulmettim. Beni bağışla, mağfiret et, benim günahımı ört. Allah da bağışladı. Muhakkak ki o, ğafur ve rahimdir.”225 “Rabbim! Ben gerçekten bana indirdiğin her hayra muhtacım (ben senin hayrının fakiriyim).”226

Hz. Musa (a.s.), Tûr dağına gider. Allah bununla ilgili olarak “Musa, tayin ettiğimiz vakitte Tûr’a geldi. Allah onunla konuşunca ‘rabbim! Kendini bana göster’ dedi”227 buyurur. Dikkat edilirse Hz. Musa (a.s.) Allah’a “ya rabbi! Bana tecellini müşahede ettir” değil “kendini bana göster” dedi.

Peki, Hz. Musa (a.s.) Allah’ı nasıl görmek istiyordu?

Nasıl ki müşrikler zahiri olarak puta tapıyor, putları gözleriyle görmek istiyorsa Hz. Musa (a.s.) da Allah’a “kendini bana göster” derken Allah’ı baş gözüyle görmeyi istedi. Allah da ona “senin bu isteğin yanlış bir istektir. Baş gözü beni müşahede edemez” buyurdu. Baş gözünün müşahedesi için maddenin olması gerekir, madde olmazsa müşahede olmaz. Bu, Allah’ın kelamı için de böyledir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “Allah hiç kimseyle perde arkasından olmaksızın konuşmamıştır. Ya perde arkasından konuşmuştur, ya da bir melek gönderip ona vahyetmiştir”228 buyurur.

Peki, perde arkasından konuşmak ne demektir?

Allah ayet-i kerimede Hz. Musa (a.s.) ile konuştuğunu buyurdu. Bu durumda Allah’ın kelamının beşer seviyesine inmesi gerekir. Allah, hitabı ruha yapar, sonra bu hitap ruhtan gönle gelir. Bu arada ruh, kul ile Allah arasında perde olur. Yoksa o hitap direkt olarak bedene yapılmış olsa beden toz duman olur, buna güç yettiremez. Allah’ın cemalini müşahede de böyledir. Bu yüzden müşahedeyi baş gözü yapamaz, bunu yapacak olan ruhtur.

Allah baş gözüyle kendisini görmenin mümkün olmadığını Hz. Musa (a.s.)’a göstermek için; “dağa tecelli edeceğim, dağ dayanırsa zahiri olarak sen de dayanırsın dedi. Sonra Allah, dağa tecelli edince dağ toz duman oldu”229 buyurur. Allah dağın toz duman olduğunu buyurdu. Dağın toz duman oluşu ne şekildedir? -Allah tecelli edince tecelli ettiği yerde varlık kalmaz. Dağa tecelli edince dağ yok oldu. Hz. Musa (a.s.) da dağın bütünüyle Allah’ın nurundan olduğunu müşahede etti ve yüz üstü secdeye kapanıp bayıldı. Bu yüzden Allah bir kula tecelli ederken de mutlaka araya bu şekilde perde koyar.

Allah, insana kendi ruhundan nefhetmiştir. Ruh, Allah’ın nurundan olduğu için o tam tecelliyi müşahede eder. İnsan o ruhla müşahedeyi yaptığı için ona bir şey olmaz; ama kul bu müşahedeyi aklın seviyesine indirip anlatamaz. Bu anlatılabilecek bir şey değildir. Bu yüzden Allah’ın cemalini müşahede eden biri için söz bitmiştir, kul bu konu hakkında tek kelime bile konuşamaz; ama Allah’ın isimleri veya bir ismi üzerinde tecelli eden biri müşahede ettiği güzelliği, bütün her bir ismi ayrı ayrı anlatabilir.

Allah’ın isimleri, nuru Allah’a perdedir. Bu onun zatının perdesidir. Eğer Allah zatıyla tecelli ederse artık söz biter. Tabi, bu müşahadeyi yapan insanın bedeni değil Allah’ın, kuluna nefhettiği ruhtur. Bu nedenle kulun, Allah’ın cemalini isterken ne istediğini, nasıl istemesi gerektiğini bilmesi gerekir. Öyle durup dururken “ben, Allah’ın cemalini istiyorum” demekle bu iş olmaz. Allah’ın cemalini müşahede etmenin şartları vardır.

Peki, bu şartlar nelerdir?

Kuldaki varlık durdukça kul, Allah’ın cemalini müşahade edemez. Allah’ın Hz. Musa (a.s.)’a Len terânî: “Sen beni göremezsin” deyişi bundandır. Sen beni göremezsin demek sen senliğinle beni göremezsin. Senin beni görebilmen için sana nefhettiğim ruh olman gerekir. Bu yüzden beni müşahede edenin nefhettiğim ruh olması, benden olması lazım, demektir. Yoksa kul, Allah’ın cemalini müşahedeye nasıl dayanır! Yani dağ gibi bir nefisle “ben rabbimi istiyorum, rabbimin cemalini müşahede etmeyi istiyorum” demek nasıl doğru olsun! Böyle bir dua, dua değildir. Bu dua, dua olmaz.

Allah’ın cemalini müşahede etmek istiyorsan önce nefsini temizlemen, tezkiye etmen, varlığından kurtulman, “Allah” deyince senin için her şeyin bitmesi, senin için her şeyin Allah’tan olması gerekir. Aynı şekilde gönlünü öyle bir aşk, öyle bir muhabbet kaplamalı ki saf aşk olman gerekir. Allah’ın cemalini bu hale geldiğinde müşahede edersin. Yoksa “ya rabbi! Ben hiçbir şey yapmıyorum, sen gerekeni yap” demek doğru değildir. Bu yüzden işi doğru anlamak gerekir.

Bir de duada rabbini hizmetçi gibi görmek, rabbine hizmetçi muamelesi yapmak vardır. Duanın gereğini yapmadan “ya rabbi! Bunu böyle yap, bunu istiyorum, şunu istiyorum” demek rabbini hizmetçi gibi görmek demektir. Kul bu değildir. Asıl kul “ya rabbi! Senin, benim hakkımdaki muradın benim duamdır. Sen benim için neyi istiyorsan, senin benim üzerimdeki muradın neyse ben de öyle olmak istiyorum. Ben senin benim üzerimdeki muradın gerçekleşsin istiyorum” diyendir. İşte kul budur, âbd budur! Yoksa kul, Allah’a “şunu istiyorum, bunu istiyorum” diyen değildir. Kul bunun için yapması gereken şeyleri bilir. Tabi, Allah’ı dinlemişse bilebilir, dinlememişse bilemez, öğrenemez. Birileri hikâye anlatabilir; ama bunu Allah’tan ve resulünden öğrenmek gerekir.

Şimdiye kadar sayısını Allah’ın bildiği kadar Allah dostu gelmiştir. Hepsi de kendi seviyesine, mertebesine göre Allah’ın cemalini müşahede etmiştir. Kendisinde bu müşahedenin olduğu herkes Allah’a bütünüyle âşıktır. Dünya onun için bitmiştir. Böyle biri dünyayı da Allah için sever; çünkü Allah için bir şeyler yapmayı sever.

Yoksa onun gözünde dünya yoktur, bu haldeki biri dünyayı görmez. Onun gözün de bütün dünyanın saltanatı ile bir çöpün arasında en ufak bir ayırım yoktur. Bu yüzden dünyaya bir çöp kadar bile değer vermez. O, dünyanın batıl olduğunu, fani olduğunu görmüş, bilmiş ve anlamıştır. O, kendisini yaratanı, huzurundan geldiği rabbini, maşukunu, asıl kendini seveni bulmuştur! Bu durumda başka tarafa nasıl dönüp bakabilir, nasıl buna tenezzül edebilir! O, Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, bütün kudretin, bütün mülkün, bütün güzelliğin, her şeyin Allah’a ait olduğunu müşahede etmiş, görmüştür, hiç dünyaya dönüp bakar mı! Bundan dolayı Yunus Emre “ballar balını buldum, kovanım yağma olsun” demiştir. Rabbini bulanlar nefsini feda eder, dünyayı feda eder, kurban eder.

Evet, Allah’ın El Mucib ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya, Allah’ın bizden nasıl dua etmemizi istediğini öğrenmeye çalıştık.

Allah hepimizi kendisini bulanlardan, kendisini arayanlardan eylesin inşallah. Allah bizi, bütün derdi Allah olanlardan, Allah’ın rızasını arayıp bulmak olanlardan, bunun için de gerekli bedeli ödemeye hazır olanlardan ve bu bedeli ödemeye çalışanlardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Bakara /186 ↩
  2. Enfâl /24 ↩
  3. A’râf /180 ↩
  4. Tırmizî, Daavât: 1, Duâ: 1 ↩
  5. Furkân /77 ↩
  6. El-Munavî, Feyzu’l-Kadir, 1 /497; El-Kari, Şerhu’l-Mişkat, 2 /523; El-Alusi, 6 /361; Razi, 1 /226; Suyuti, Şerhu süneni; İbn Mace, Keratişi, Ts, 1 /313 ↩
  7. Ankebût /45 ↩
  8. Fatiha /1 ↩
  9. Fatiha /2 ↩
  10. Fatiha /3 ↩
  11. Fatiha /4 ↩
  12. Fatiha /5 ↩
  13. Fatiha /6 ↩
  14. Nisâ /69 ↩
  15. Tevbe /119 ↩
  16. Fatiha /7 ↩
  17. İbn Mace, Sıyam,21; İbn Hanbel, 2 /373 ↩
  18. Sahih-İ Müslim Tercüme Ve Şerhi 5, 133 (1893) ↩
  19. Tırmizî, Îmân, 12; Nesâî, Îmân, 8 ↩
  20. Bakara /263 ↩
  21. Bakara /186 ↩
  22. Enfâl /24 ↩
  23. Rûm /52, A’râf /179 ↩
  24. Bakara /18, 171 ↩
  25. Hûd /61 ↩
  26. Sâffât /75 ↩
  27. Kamer /10 ↩
  28. Âli İmran/172 ↩
  29. Ahkâf /31 ↩
  30. Ahkâf /32 ↩
  31. Şûrâ /26 ↩
  32. Enâm /36 ↩
  33. Âli İmran/195 ↩
  34. Şûrâ /47 ↩
  35. Enbiyâ /84 ↩
  36. Enbiyâ /88 ↩
  37. Enbiyâ /87 ↩
  38. Enbiyâ /90 ↩
  39. Mâide /109 ↩
  40. Kasas /65 ↩
  41. Saffat /138, Hud /51 ↩
  42. Şûrâ /38 ↩
  43. Ra’d /18 ↩
  44. İbrâhîm /22 ↩
  45. Âli İmran/26-27 ↩
  46. Ra’d /30 ↩
  47. Tâhâ /114 ↩
  48. Mu’minûn /93-94 ↩
  49. Mu’minûn /118 ↩
  50. Zumer /46 ↩
  51. Nâs /1-3 ↩
  52. A’râf /23 ↩
  53. Mu’minûn /26 ↩
  54. Kamer /10 ↩
  55. Nuh /26 ↩
  56. Nuh /28 ↩
  57. Hûd /47 ↩
  58. Hûd /45-46 ↩
  59. Bakara /129 ↩
  60. İbrâhîm /35 ↩
  61. İbrâhîm /41 ↩
  62. Şuarâ /87 ↩
  63. Tâhâ /29 ↩
  64. Kasas /16 ↩
  65. Kasas /24 ↩
  66. A’râf /143 ↩
  67. Şûrâ /51 ↩
  68. A’râf /143 ↩