EL KARİB
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini anlamaya, Allah’ı El Esmau’l Husna’sından tanımaya, bununla beraber Allah’ın yeryüzündeki halifesinin, insanın nasıl olduğunu bilmeye, öğrenmeye çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde Allah’ın El Varis ismini öğrenmeye çalıştık. Bu sohbetimizde ise El Karib ismini anlamaya çalışacağız inşallah.
Karib; yakın demektir. Allah, Karib ismini kendisine isim olarak seçmişse o halde kendisini Karib ismiyle tanımamızı istiyor, demektir. Allah’ın Karib ismini sadece zahiri yakınlık olarak anlamak yeterli değildir. Bu ismin hem zahiri hem de manevi tarafı vardır; yani Allah’ın hem zahiri yakınlığı hem de manevi yakınlığı vardır. Hep beraber ayetleri okurken bunun nasıl olduğunu anlayacağız inşallah.
Allah’a manevi yakınlık iman iledir. Devamlı söylüyoruz; “iman, inanmak demek değil sevmek demektir.” Herhangi bir şeye inandığımızda ona karşı bir yakınlığımız olmaz; ama sevdiğimizde olur. Hatta sevdiğimiz uzakta bile olsa onu sevdiğimiz için o bize yakın olur, biz de ona yakın oluruz; ama birini sevmezsek zahiri olarak bizimle beraber olsa bile birbirimize manevi olarak uzak oluruz. Allah’a yakınlık da bu şekilde iman ile, sevmekledir. Kulun imanı ne kadar kâmil olursa Allah’a da o kadar yakın olur.
Bu yüzden Allah ayet-i kerimede buyurur; Ve izâ seeleke ibâdî annî: “Kullarım beni sana sorarlarsa.” Fe innî karîb: “Ben yakınım (ben karibim).” Ucîbu da’veted dâi: “(Bana) Dua edenin duasına icabet ederim (davetine icabet ederim).” İzâ deâni: “Beni davet ettiğinde (bana dua ettiğinde duasına icabet eder, davetine icabet ederim).” Felyestecîbû lî: “Onlar da (benim davetime) icabet etsinler.” Nasıl icabet etsinler? Velyu’minû bî: “Bana iman etsinler.” Leallehum yerşudûn:130 “(Eğer bana iman ederlerse, davetime icabet etmiş olurlar) Böylelikle rüştlerine ererler (reşit olurlar).” Yani kemale ererler, kâmil olurlar.
Biri, Allah’a Allah’ın, kuluna olan yakınlığı gibi yakın olmak istiyorsa mutlaka iman etmeli, Allah’ı sevmelidir; çünkü kul sevdiği kadarıyla Allah’a yakındır. Eğer Allah’a yakınlığın iman ile olduğunu, imanın da Allah’ı her şeyden, canından çok sevmek oluğunu anlamazsak, iman için sadece “iman, imanın şartlarına inanmaktır” dersek bu durumda aklımızı kullanmamış oluruz; çünkü her şeyi kendi üzerimizden anladığımız gibi Allah’a imanı da kendi üzerimizden anlamamız ve herhangi bir şeyin varlığına inanmanın bizim için yakınlık olmadığını, yakınlığın sevmekle olduğunu bilmemiz gerekir.
Allah’ı ne kadar seviyorsak Allah’a o kadar iman etmişiz ve Allah o kadar bize yakındır.
Kurb; yakınlıktır, kurban demek de yaklaştıran manasına gelir, dolayısıyla bizi Allah’a yaklaştıran her şey kurbandır. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; İnnesselate kurbanun: “Namaz, kurbandır” buyurmuştur.
Allah ayet-i kerimede; Fezkurûllâhe kemâ allemekum:131 “Allah’ın size öğrettiği gibi Allah’ı zikredin” buyurur. Yani Allah kitabında, Kur’an’da kendini, isimlerini nasıl tanıtmışsa, Allah’ı öyle zikredin, hatırlayın; çünkü Allah’ı onun kendisini tanıtmadığı bir şekilde zikredersek eğer bu zikrettiğimiz, anlatmaya çalıştığımız Allah olmaz, kendi kendimize ürettiğimiz putumuz olur. Bu yüzden Allah zikirle ilgili olarak; “Allah’ın size öğrettiği gibi Allah’ı zikredin” buyurdu. Aynı şekilde başka bir ayet-i kerimede de; Vezkurûhu kemâ hedâkum:132 “(Allah) Sizi nasıl hidayet ettiyse (doğru yola eriştirdiyse) Allah’ı öyle zikredin” buyurmuştur. Bu yüzden rabbimizi mutlaka onun kendini tanıttığı gibi tanımamız, zikretmemiz gerekir.
İnsanın Allah için yaptığı her şey kurbandır; yani onu Allah’a yaklaştırır, dolayısıyla bizi Allah’a yaklaştıran her şey kurbandır. Namaz, oruç, infak kısacası işlediğimiz her hayır, her güzel iş, her salih amel Allah’a kurbandır, bizi Allah’a yaklaştırır; çünkü bize Allah’ın güzelliğini, El Esmau’l Husna’nın tecellisini kazandırır. Bu yüzden Allah’a en yakın olanlar; Allah’ın sıfatlarına, isimlerine en çok bürünen ve Allah’ın güzelliğinin en çok tecelli ettiği kullardır. Zahiri olarak anlayacak olursak en güzel ahlaka sahip olanlardır. Bundan dolayı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “sizin, Allah’a en sevgili olanınız ahlakça en güzel olanınızdır. Kişi güzel ahlakıyla gece sabaha kadar ibadet, gündüz de oruçlu sevabı alır”133 buyurmuştur. Demek ki kul, Allah’a yakın olduğunda daimi olarak ibadet halinde oluyormuş. Tabi, bunun olabilmesi için iman, sevgi gereklidir; çünkü insanın ameli imanına göredir; yani insan, iman ettiği kadarıyla güzeldir.
Allah’ın güzelliği fıtrat itibariyle her kulda mevcuttur. Allah, kulunu yaratırken ona zatıyla, sıfatıyla tecelli edip öyle yaratmıştır, dolayısıyla istisnasız her insan fıtrat itibariyle mü’min ve Müslüman’dır, daha sonra ise fıtratının üstünü örter ve güzelliğini kaybeder.
İsterseniz şimdi de Allah’ın Karib ismiyle ilgili ayetleri hep beraber anlamaya çalışalım.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Kul in dalaltu: “De ki: Ben delalete düşersem (yoldan çıkarsam, saparsam).” Fe innemâ edillu alâ nefsî: “Bu benim kendi aleyhime olur (ben kendim sapmış olurum).” Ve in ihtedeytu: “Eğer hidayette olursam (hidayeti bulursam).” Fe bimâ yûhî ileyye rabbî: “Bu da rabbimin bana vahyettiğinden dolayıdır.” İnnehu semîun karîb:134 “Muhakkak ki o her şeyi işiten ve karib olandır (yakın olandır).” Yani sana senden daha yakın olandır. Allah seni bilir, sen kendini kandıramazsın, Allah’ı ise hiç kandıramazsın. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den böyle söylemesini istiyor.
Vahiy olmazsa hiç kimse hidayette olmaz. Kim kime, neye uyarsa uysun eğer uyduğu Allah’ın vahyi değilse hidayette olamaz. Allah sadece kendi vahyi için hidayet demiş, başkalarına, başka şeylere uymaya “hidayet” dememiştir. Bu, Allah’ın resulü için de böyledir.
Yeryüzündeki bütün insanlar sapsa bile Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için herhangi bir sapma düşünülemez; çünkü o, Allah’ın kontrolünde, Allah’ın emrindedir. Hal böyleyken bile Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “de ki: Ben saparsam, nefsime uyduğumdan, hidayetteysem Allah bana vahyettiğinden, Allah’ın vahyine uyduğumdan dolayıdır” buyurmuştur. Bu yüzden Allah’ın vahyine uyanlar kesinlikle hidayette, vahyinden kopanlar da kesinlikle delalettedir. Bu kul, peygamber dahi olsa bu böyledir.
Öyleyse herkes hidayette mi yoksa delalette mi olduğuna bakarken Allah’ın kitabına, Kur’an’a göre bakmalıdır. Bu nedenle ısrarla imanımızı Kur’an’a arz etmemiz gerektiğini söylüyoruz; çünkü imanımız, Kur’an’a göreyse imandır. Aynı şekilde dinimizi, ibadetimizi, ahlakımızı, her şeyimizi Kur’an’a arz etmemiz lazım ki doğru yapıp yapmadığımızı, doğru iman edip etmediğimizi anlayabilelim.
Bu yüzden hiçbir cemaat kendisine davet edemez, böyle bir hakka sahip değildir. Biri başkalarına; “bizim cemaate gel” diyorsa kendisine davet etmiştir. Hâlbuki davet edenin mutlaka Allah’a, Allah’ın kitabına, resulüne davet etmesi gerekir.
Hep beraber Allah’a kul olmaya, âbd olmaya çalışmamız, Allah’ın kitabına, Kur’an’a iman etmemiz, ona uymamız, Allah’ın kitabını üzerimizde ahlaka dönüştürmemiz, onu hayatımıza geçirip canlı Kur’an olmaya çalışmamız gerekir. Kıyamet günü Allah bizi hesaba çektiğinde bizi kendi kitabından, resulüyle gönderdiği dinden ve resulüne uyup uymadığımızdan, onun haline bürünüp bürünmediğimizden hesaba çeker.
Herkesin derdi öncelikle kendisi olmalıdır. Bunun için herkes; “ben, Allah’a, resulüne, Kur’an’a Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi iman etmiş miyim etmemiş miyim, hayatımı, Kur’an’a göre mi yoksa kendime veya birilerine göre mi yaşıyorum” deyip kendine bakmalıdır.
İnsanın yaşantısı, hayatı aynı zamanda onun dinidir; yani insan nasıl yaşıyorsa dini odur. Bu yüzden herkesin dini kendinedir, herkesin kendine göre bir mezhebi vardır. İnsanlar genel olarak “şu mezhebe, şu meşrebe uyuyorum” diyebilir; ama gerçekte kim hayatı nasıl yaşıyorsa mezhebi odur.
Aynı şekilde mezhep, yol demektir. Biri Allah’a giderken nasıl bir yolda yürüyorsa bu yol onun dini ve mezhebidir. Bu durumda dinimizin ve mezhebimizin Allah’ın kitabına, Allah ve resulünün yoluna ne kadar uyduğuna bakmamız gerekir. Mesela; buzun üzerine bina dikersek güneş çıktığında buz erir ve bina yıkılır. Biz de işi temelden düzeltmezsek sonrasında ne kadar amel işlersek işleyelim yine de kendimizde bir düzelme sağlayamayız.
E lâ lillâhid dînulhâlis: “İyi bilin ki halis din Allah’ındır.” Saf din, Allah’ındır. Vellezînettehazû min dûnihî evliyâ’: “Ondan (Allah’tan) başka kendisine dostlar edinmiş olanlar.” Mâ na’buduhum illâ li yukarribûnâ ilâllâhi zulfâ: “(Allah’tan başka dostlar edinmiş olanlar, Allah’tan başka ilahlar, putlar edinmiş olanlar derler ki) Biz sadece bizi Allah’a yaklaştırsın diye onlara âbd oluyoruz.” İnnallâhe yahkumu beynehum fî mâ hum fîhi yahtelifûn: “Allah onlar arasındaki hükmünü, ihtilaf ettikleri konudaki hükmünü verecek.” İnnallâhe lâ yehdî men huve kâzibun keffâr:135 “Allah, yalancılara ve hakkı hakikati örtenlere hidayet vermez.”
Demek ki Allah’tan başka dostlar edinmiş olanlar kendilerini Allah’a yaklaştırmaları için puta tapıyorlarmış! Allah; “ben sana yakınım. Bana dua ettiğinde, beni davet ettiğinde davetine icabet ederim” buyurduğu halde insan nasıl kendisini Allah’a yaklaştırsın diye aracı arar! Aynı durum şimdi de vardır. Allah ile arasına birini koyanlar, “onlar bize yardım eder diyenler” Allah’tan başka veliler edinmiştir.
Allah’ı tanımak ve kulluğu öğrenmek için veli edinip o veliyle beraber Allah’a kul olmak, âbd olmak ayrı, kendisini Allah’a yaklaştırması için birini veli edinmek ayrı şeydir. Allah buna “şirk” demiş, o veli edinilen şey için de “put” demiş, o putları veli edinenlere ise “yalancı ve kâfir” demiştir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Hz. Fatıma (r.a.)’a; “sakın baban peygamberdir diye bana güvenmeyesin, nefsini Allah’ın elinden satın al”136 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunu sadece Hz. Fatıma (r.a.)’a değil akrabalarından halasına ve amcasına da söylemiştir.
Bir Mürşid-i kâmile tabi olmak genel olarak yanlış anlaşıldığı için bunu devamlı anlatmak zorunda kalıyorum. Öyleleri var ki “ben dergâha gidip orda bir Mürşid-i kâmile tabi oldum. O bana Kıyamet günü yardım eder, şefaatçi olur, hesabımı verirken bana yardımcı olur, beni sıratın üzerinden geçirir” der. Böyle söylemek, böyle düşünmek, böyle inanmak küfürdür. Bu; Allah’ın ayet-i kerimede buyurduğu üzere Allah’a yaklaştırması için Allah’tan başka veli edinmektir. Bir Mürşid-i kâmile tabi olmak bu değildir; çünkü Allah her bir kulundan Hz. İnsan, kâmil insan olmasını ister, dolayısıyla bir Mürşid-i kâmil’e tabi olunurken Kıyamet günü şefaat etsin, sırattan geçirsin diye değil; kulluğu öğrenmek, ona bakıp onunla birlikte Hz. İnsan olmak ve Allah’ın rızasını, dostluğunu kazanmak için tabi olunur.
Cemaat; hak yolda hizmet eden, Allah’a giderken, kâmil insan, Hz. İnsan olmaya çalışırken birbirine yardım eden kulların oluşturduğu topluluk ve Allah’ın âbdlerinin bir arada olması demektir. Yoksa cemaat birbirini kandırıp “ben sana yardım ederim” diyenler değildir. Böyle bir yardım olmaz! Allah her bir kulundan tek kelimeyle peygamber gibi olmasını ister. Bunun için de yapılması gereken şey; Allah’a, resulüne, ona indirilene iman etmek ve resulüne tabi olmaktır.
Tasavvuf farklı, tarikat farklı bir şeydir. Şu anda tasavvuf, tarikata dönmüştür. Birileri bir yol edinip kendi yolunun en kestirme yol olduğunu söylüyor. Allah öyle vahyetmediği halde, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz farklı söylediği halde hala birileri mürşitlerinin onları kıyamet günü kurtaracağını söyleyebiliyor! Bunu Kur’an’ın ölçüsüne vurduğumuzda anlarız. Bu yüzden Allah’tan başka veliler edinip onların bize yardım edeceğini düşünmeyelim. Herkesin, nefsini Allah’ın elinden satın alması gerekir.
Söyledim; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, kızı Hz. Fatıma (r.a.)’a ve diğer akrabalarına peygamber olduğu için kendisine güvenmemelerini ve nefislerini Allah’ın elinden satın almaları gerektiğini buyurmuştur.137 Bütün âlimlerimiz bu hadisi bilir ve söyler. Peki, nefsimizi Allah’ın elinden satın almak ne demektir?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle buyurduysa o halde bu çok önemli bir mesele demektir. Bu, nefsini satın almayan kurtulamaz manasına gelir. Nefsini, Allah’ın elinden satın almak; gerçek manada varlık olup Allah’ın, kuluna nefettiği ruh olmak, beşer olmaktan kurtulup Hz. İnsan olmak demektir. Biri varlığını Allah’a kurban eder, Allah yolunda feda ederse Allah’tan hakiki varlığını satın almış olur. Nefsini Allah’ın elinden satın almanın karşılığı budur.
Kurban etmek; kesmek veya ölmek demek değildir. Kurban olmak ve kurban etmek; Allah’ın rızasını, ebedi hayatı kazanmak için kendini Allah yoluna adamak, feda etmek demektir.
Allah, kendisinden başka dostlar edinenlere “yalancı ve kâfir” demiştir. Yalancı demesinin sebebi; kendilerini kandırmalarından dolayıdır. Böyleleri ilk önce kendini kandırır; çünkü bir emek, çaba, gayret sarf etmeden, bir bedel ödemeden cennete gideceklerini sanırlar. Allah’ın böyle yapanlara kâfir demesinin sebebi de; Allah’tan başka veli edinmelerinden dolayıdır. Bu yüzden “Kıyamet günü bize yardım eder, bizi sırattan geçirir” diye Allah’tan başkasını veli edinmek küfürdür.
Allah, insanın gönlüne hitap eder ve insan onu yakındaki birinin hitap etmesi gibi işitir. Bu; ahirette de, dünyada da böyledir. Bu yüzden insanın gönlü, vicdanı yalan söylemez. Vicdanımızı örtmeye, kendi kendimizi kandırmaya çalışmazsak mutlaka hakkı bilir ve anlarız.
Zâlikellezî yubeşşirullâhu ibâdehullezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “Allah iman edip salih amel işleyen kullarını müjdeler.” Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Kul lâ es’elukum aleyhi ecrâ: “De ki onlara: Ben sizden herhangi bir ücret istemiyorum.” İllâl meveddete fîl kurbâ: “(Sizden istediğim tek şey) Yalnız yakın bir sevgi.” Ve men yakterif haseneten nezid lehu fîhâ husnâ: “Her kim ki bir güzellik yaparsa biz de onun güzelliğini arttırırız.” İnnallâhe gafûrun şekûr:138 “Muhakkak ki Allah ğafur ve şekurdur.”
Allah başka bir ayet-i kerimede; “Allah ölümü ve hayatı yarattı ki hanginiz daha güzel yaparsınız diye”139 buyurmuştur. Demek ki hayatın, yaratılışın gayesi güzel yapmakmış. Zaten Allah okuduğumuz ayette güzellik yapanların güzelliğini arttıracağını buyurmuştu. Güzellik, Allah’ın isimleriyledir. Bu durumda biri hangi konuda güzellik yaparsa yapsın güzelliği artar; yani Allah’ın isimleri onda tecelli eder.
Mesela; cömertlik yapıp ikram eden birinin üzerinde Allah’ın Kerim ismi, kerim güzelliği; merhamet eden, Allah’ın Rahim isminin üzerinde tecelli ettiği bir kulun da rahim güzelliği artar. Aynı şekilde hatayı, kusuru affeden birinde ise Allah’ın Afuvv ismi tecelli eder ve onun affetme güzelliği artar. İşte, biri, Allah’ın isimlerini üzerinde yaşadıkça El Esmau’l Husna onda böyle tecelli eder, güzel yapanların güzelliğinin artması budur. Bu yüzden biri güzellik yaptığında Allah ona hem o güzelliğinin karşılığını verir hem de onu güzel yaparak ona fazlasıyla güzellik ikram eder. Bunu Allah söylüyor. Bu yüzden güzel olanlar, güzel gönle sahip olanlar, gönlü cennet gibi olanlar ancak cennete layık olur. Aynı şekilde gönlü güzel olmayan, güzelliği kaybedenler de cehenneme layık olur.
Ve minel a’râbî men yu’minu billâh: “Araplardan (bedevilerden) bir kısmı var ki Allah’a iman eder.” Vel yevmil âhir: “Ahiret gününe (iman eder).” Ve yettehizu mâ yunfiku kurubâtin indallâh: “(Allah yolunda) İnfak ettiklerini Allah’a yakınlık olsun (Allah’a kurbiyet olsun) diye infak ederler.” Ve selevâtir resûl: “Resulünün salavatını (duasını, desteğini kazanmak için bunu yaparlar).” E lâ innehâ kurbetun lehum: “Bu gerçektir (onların yaptıkları infak) onlar için Allah’a yakınlıktır.” Onunla Allah’a yakın olurlar. Se yudhiluhumullâhu fî rahmetih:140 “Allah onları rahmetinin içine koyar.” İnnallâhe ğafûrun rahîm: “Allah ğafur ve rahimdir.”
Demek ki Allah’a yakın olmak, Allah ile kurbiyet kazanmak için bir de onun yolunda infak etmek gerekiyormuş. Allah başka bir ayet-i kerimede yine infakla ilgili olarak; “onlar sevdiği maldan Allah’ı sevdikleri için infak ederler.”141 Yani Allah için sevgilerinin bedelini öderler, buyurur. Allah’a olan sevgilerinin onlara infak ettirmesi kendileri için Allah ile aralarında kurbiyet olur, yakınlık olur, gönüllerindeki Allah sevgisi artmış olur, böylelikle de Allah onları sever.
Fe lev lâ nasara humullezînettehâzu min dûnillâh kurbânen âliheh: “(O gün) Allah’tan başka ‘bize yardım etsinler’ diye (Allah’a) yaklaşsınlar diye ilah edindikleri onları kurtarsaydı ya.” Bel dallû anhum: “Hayır, onlar sapıtmıştır (onlar delalettedir).” Ve zâlike ifkuhum: “Ve bu bir iftiradır.” Ve mâ kânû yefterûn:142 “Onların uydurduğu iftiradır.” Yani kimse kimseyi Allah’a yaklaştıramaz, Allah böyle bir şeyin iftira olduğunu buyurdu. Bu nedenle Allah’ın huzurunda kimse kimseyi savunamaz; çünkü Allah, kulunu huzura aldığında o kul kendisini yaratan rabbiyle birebir muhataptır, tek başınadır. Aynı şekilde dünyada da kimse kimseye hidayet veremez. Biri iman etmedi mi babası Hz. Nuh (a.s.) gibi, oğlu Hz. İbrahim (a.s.) gibi peygamber de olsa onu kurtaramaz, ona hidayet veremez. Hidayet, sadece kulun kendi tercihidir. Aynı şekilde iman da, Allah yolunda yürümek, Hz. İnsan olmak da böyledir.
Allah bir de kendisine yakın olanları anlatmış ve onlar için mukarrebun “Allah’a yakın olanlar, karib olanlar” demiştir.
Allah ölüm anında insanı; sağdakiler, soldakiler ve mukarrebunlar diye üçe ayırır. Fe emmâ in kâne minel mukarrabîn: “(Eğer ölmek üzere olan) Kişi mukarrebundan (Allah’a yakın olanlardan) biriyse.” Fe revhun ve reyhânun ve cennetu naîm:143 “Ona hemen Naim cenneti vardır, ona hemen rahatlık ve ferahlık vardır.”
Ve emmâ in kâne min ashâbil yemîn: “(Eğer ölen) O, sağdakilerden (kitabı sağından verilenlerden) biriyse.” Fe selâmun leke min ashâbil yemîn:144 “Ey kitabını sağdan alacak olan (cennetlik), sana selam olsun.” İmanını kurtarmış, cenneti hak etmiş, kitabı sağından verilenlerden biriyse ona da selam vardır. Bu selam Allah’tandır ve bu selamı onlara melekler getirir “sana selamet vardır, cennet vardır” deyip bununla kitabını sağdan alanları müjdelerler.
Ve emmâ in kâne minel mukezzibîned dâllîn: “(Eğer ölen) O, yalan sayanlardansa (Allah’ın ayetlerini yalan saymışsa) delalette kalmışsa.” Eğer o ölmek üzere olan kişi yalan sayanlardan ya da delalette kalmış olanlardansa. Fe nuzulun min hamîm: “Ona da kaynar sudan ziyafet vardır.” Söylemiştim, bu ziyafet manevi bir ziyafettir. Nasıl ki şok bir haberle karşılaşanlar “başımdan kaynar sular döküldü” diyorsa kişi de cehennemle müjdelenince başından kaynar sular dökülür. Ve tasliyetu cahîm:145 “Onun yaslanacağı yer cehennemdir.
Dikkat edilirse Allah bu ayette “kâfirlerdense” demeyip “yalancılardansa” buyurdu. Yalanlayanlar; “ben kabul ediyorum” deyip gereğini yapmayanlardır. Onlar Allah’ı kabul ederler; ama Allah’ın emrettiği gibi yaşamazlar, Allah’ın resulünü kabul ederler; ama onu kendilerine örnek almazlar, sözlerinin arkasında durmaz, yalan söylerler. Allah ayet-i kerimelerde böyle olanlara “yalancı” demiştir.
İnne hâzâ le huve hakkul yakîn: “Muhakkak ki hak budur (gerçek budur).” Fe sebbih bismi rabbikel azîm:146 “Azim olan rabbinin ismini tesbih et.”
Kellâ inne kitâbel ebrâri le fî illiyyîn:147 “Hayır, muhakkak ki iyilerin kitabı (ameli, yazısı) iliyindedir.” İlliyin, iyilerindir. Ve mâ edrâke mâ illiyyûn: “İlliyyun nedir bilir misin?” Kitâbun merkum: “O, rakamlanmış bir kitaptır.” İyilerin amellerinin yazısı ordadır. Yeşheduhul mukarrabûn:148 “Mukarrebun onu müşahede eder.” Allah’a yakın olanlar iliyindeki o kitabı müşahede eder. Mukarrebunun müşahede ettiği kitap sadece bu kitap değildir.
Herkes amelini üzerinde, boynunda taşır. İşte, mukarrebun, kulların üzerindeki bu hali müşahede eder. İlliyyin; aynı zamanda kulun gönlüdür. İnsanın gönlünde yedi kat göğün, arşın mevcut olması gibi bir de iliyin mevcuttur. Mukarrebun, bir kula baktığında gönlündeki o kitabı müşahede eder; yani kulun halini görür.
Allah’ın Berr ismini anlatmaya çalışırken ebrarın iyiler olduğunu anlatmıştık. Allah iyilerin kimler olduğunu, onların nasıl olduğunu Bakara Suresi’nin 177. ayetinde tek tek saymıştı. Bunu daha geniş bir şekilde öğrenmek isteyen kardeşlerimiz El Berr sohbetini okuyabilirler.
İnnel ebrâre le fî naîm: “Muhakkak ki ebrar olanlar Naim’dedirler (nimet cennetindedirler).” Alâl erâiki yanzurûn: “Koltuklar üzerinde (etrafı, birbirlerini) seyrederler.” Ta’rifu fî vucûhihim nadraten naîm:149 “Onların yüzlerinde nimetlerin parıltısını görürsün.” Yüzlerinde nimetlerin sevincinin parıltısı vardır. Bu, cennetteki bir haldir. Aynı şey dünyada da geçerlidir. Ebrar olanların yüzlerine, hallerine, tavırlarına bakıldığında imanlarının, Allah’a yakınlıklarının, Allah’ın muhabbetinin sevinci yüzlerine yansır.
Allah, cennetliklerin yüzlerinin parıldadığını söylediği gibi cehennemliklerin yüzlerinin de karardığını buyurmuştur.150 Cehennemliklerin yüzleri dünyadayken de kararır. Bu, kararma zahiri bir kararma değildir. Manevi olarak için kararmasından dolayı o kararma dışarı vurur ve kişinin yüzüne akseder. Aynı şekilde birinin de içi aydınlanmışsa içinin aydınlığı onun yüzüne akseder. Allah bunun dıştan bakıldığında göründüğünü buyurmuşsa o halde bakıldığında bu görünür.
Eğer güzel bir haber alan veya nimet kazanan birinin sevinci yüzüne tebessüm olarak, güzellik olarak aksediyorsa o halde Allah’ın sevgisini kazanan, Allah’a iman eden, Allah’ı her şeyden çok seven birinin yüzüne de bu güzelliği aksetmez mi? -Elbette ki eder.
Yoksa deyim yerindeyse Karadeniz’de gemileri batmış gibi bir hali, bir tavrı olan, rabbinden umudunu kesip ne yapacağını bilemeyecek bir halde sanki rabbi ona yardım etmeyecekmiş gibi somurtan, rabbinin kendisini başıboş bıraktığını düşünüp gönlündeki sıkıntıya gömülen biri nasıl mü’min olsun, nasıl ebrar olsun! Böyle biri gönlünü cehenneme çevirmiştir.
Mü’min; Allah ile sevinen, Allah ile huzurlu olandır; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in en öndeki hali her türlü sıkıntıya rağmen sürekli tebessüm etmesidir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in neden en öndeki hali tebessümdü? - Çünkü Allah ile seviniyordu.
Yuskavne min rahîkin mahtûm: “Onlara (ebrara) mühürlenmiş halis bir içkiden içirilir.” Hitâmuhu misk: “Onun sonu (ağızdaki son tadı) misktir.” Ve fî zâlike felyetenâfesil mutenâfisûn: “Kim imrenecekse buna imrensin.” Ve mizâcuhu min tesnîm:151 “Bir de ona tesnim karıştırılmıştır.” ‘Aynen yeşrabu bihâl mukarrabûn:152 “Mukarrebun ise onu (tesnimi) kaynağından içer.” Ebrara bu tesnim içeceğinden azıcık bir şey karıştırılmış olarak içirilir; çünkü ebrar onu içebilecek durumda değildir. Mukarrebun ise bu tesnim içeceğini olduğu gibi; yani saf olarak içer.
Bu ne demektir?
Kul bu içeceği dünyadayken içmelidir. Tesnimi burada içemeyenler öbür tarafta içemez. Ebrar olanlar iyi olduklarından dolayı onu çok az bir miktarda içerler; ama mukarrebunlar bu tesnimi kurbiyetlerinden, Allah’a olan yakınlıklarından dolayı kana kana içerler. Bu içecek; muhabbet içeceğidir, aşk şarabıdır. Allah ayet-i kerimede; “rableri onlara pak bir şaraptan içirir”153 buyurmuştur. Bu yüzden onu burada içmek gerekir.
Mesela; zahirde insan olarak aynı görünürüz; ama her birimiz kendi iç âlemimizde farklı bir âlemdeyiz. Manevi olarak herkes farklıdır; çünkü hiç kimse gönül itibariyle aynı halde değildir. İşte, mukarrebunlar da Allah’a yakın oldukları için Allah’a tamamen, saf olarak âşıktırlar. Bu nedenle Allah’ın yakınlığını kendilerini göremeyecek, bilemeyecek kadar şiddetli bir şekilde tadarlar ve her şeylerini, bütün varlıklarını Allah’a ait bilirler. Bundan dolayı Allah bu aşk şarabından mukarrebuna saf olarak içirirken ebrarın da içeceğine biraz karıştırıp içirir.
Peki, mukarrebunlardan olmak için yapılması gereken şey nedir?
Allah akıl vermiştir, nasıl ki bir şey öğrenmek istediğimizde onu gidip ustasından öğreniyorsak aynı şekilde bir nimeti istediğimizde de o nimeti kazanmış olanlarla beraber olmamız gerekir ki bu nimet ancak böyle kazanılır. Bir Mürşid-i kâmile tabi olmak demek; “ben de Allah’a senin gibi kul olmak, senin kazandığını ben de kazanmak istiyorum” demektir. Mürşid-i Kâmil’e tabi olursun, uyarsın, o nasıl kazanmışsa onunla beraber sen de öyle kazanırsın.
Yoksa Allah’ın izni olmaksızın kimse kimseye yardım edemez, kimse kimseye şefaat edemez. Allah, şefaati iznine tabi kılmıştır. Daha önce şefaatin ne olduğunu anlatmıştım. Öyle “gel ben sana şefaat edeyim, seni kurtarayım” diye bir şey yoktur. Şefaat, dünyadadır. Mesela; bir baba, Allah’ın rızasını kazansın, imanı kemale ersin, cenneti kazansın diye evladına manevi olarak yardım eder, ona öğretir, onu taşırsa sonra o evladı vefat ederse Kıyamet günü o baba evladına şefaat eder.
Nasıl eder?
Allah; “sen bu kuluma yardım etmeye çalıştın, o da bunu yapmak için elinden geleni yaptı ama iş yarım kaldı, şimdi onu tamamla, bu şefaat hakkını sana verdim” der. Şefaat böyledir. İsterse bu bir yabancı olsun, birine bu şekilde yardım etmeye çalışırsak ve o da bize uyarsa bu durumda Allah o şefaat hakkını bize verir. Başka türlü şefaat olmaz. En yakınımız olsa bile Allah yolunda bize uymamışsa ona şefaat edemeyiz. Bu, şefaatin şartıdır.
Bu yüzden ahiretteki şefaat, dünyada yarım kalmış olan şefaatin tamamlanması demektir. Ne olursa olsun bunun mutlaka bir ortası, bir dengesi vardır.
Âlimlerimizden bir kısmı duruma bakıp daha doğrusu; “işte ahirette şefaat vardır, bizi kurtaracaklar” diyenlere bakıp şefaati bütünüyle inkâr ettiler. Biri şefaati bütünüyle inkâr edince Allah’ın ayetini inkâr etmiş olur. Aynı şekilde “işte bu benim evladımdır, ben ona şefaat ederim” ya da “bizim cemaate gelenlere şefaat edilir” demek de ayetlere ters düşmektir.
Her ne olursa olsun mutlaka her şeyi Kur’an’a arz etmemiz lazım. Allah’ın kitabına arz etmek; Allah’a arz etmek demektir. Bu nedenle her konu hakkında mutlaka; “ya rabbi bu konu nasıldır, sen bu şeyi böyle kabul ediyor musun” diye Allah’a sorulması gerekir. Allah’ın kabul etmediği şeyi başkası istediği kadar kabul etsin, eğer Allah’ın söylediğinden farklı bir şey söylüyorsa Allah’a ters düşmüş demektir.
Allah kıyamet anını; yani son saati anlatır.
Ve bussetil cibâlu bessâ: “Dağlar serpildikçe, dağıldıkça dağılır.” Fe kânet hebâen munbessâ: “Hepsi dağılıp toz duman haline geldiğinde.” Ve kuntum ezvâcen selâseh: “Sizler de üç sınıf olduğunuzda.” Allah, insanları üç sınıfa ayırır. Fe ashâbul meymeneti mâ ashâbul meymeneh: “O sağda olanlar, ne mutludurlar o sağdakiler!” Onlara mutluluklar olsun. Ve ashâbul meş'emeti mâ ashâbul meş’emeh:154 “O soldakiler, onlar da ne bedbahttır (ne mutsuzdur) o soldakiler.” Onlar da kitapları soldan verilmiş olanlardır.
Ves sâbikûnes sâbikûn: “Bir de o müsabaka edenler.” Allah yolunda yarışanlar, Allah’ın rızasını, ebedi hayatını kazanmak için yarışmış olanlar. Sabikun; öne geçenler, önde olanlar demektir. Ulâikel mukarrabûn: “İşte mukarrebun onlardır.” Allah’a yakın olanlar onlardır. Fî cennâtin naîm: “(Onlar) Nimet cennetlerindedirler.” Sulletun minel evvelîn: “(Bu mukarrebun olanların) Çoğu önceki ümmetlerdendir.” Yani çoğu bu ümmetten değil önceki ümmetlerdendir. Ve kalîlun minel âhirîn:155 “Birazı da (bir kısmı da) sonrakilerdendir (bu ümmettendir).” Demek ki geçmişteki ümmetlerin velileri, mukarrebunları, sabikunları daha çokmuş, çoğunluk onlardanmış, bu ümmetteki mukarrebunlar, sabikunlar daha azmış!
Allah’ın bütün peygamberleri, bütün kitapları haktır, göndermiş olduğu bütün dinler de İslam’dır. Dinler tahrif olduğu için din olmaktan çıkmıştır. Her ne kadar dinler arası diyalog diye bir şey oluşturmak isterseler de böyle bir şey olmaz; çünkü dinler arası diyaloğun olabilmesi için dinlerin olması gerekir. Hâlbuki tek bir din vardır, o da; İslam dinidir. Diğer insanlar da daha önceden İslam’a uyuyordu, Müslümandı; ama şimdi dinleri tahrif olmuştur. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le dinini yenilemiş, tazelemiş, gerisini de hükümsüz bırakmıştır. Bu nedenle İslam’dan başka bir din yoktur.
Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitaben; “biz Nuh’a, İbrahim’e, Musa’ya, İsa’ya neyi vahyettiysek sana da onu vahyediyoruz”156 buyurmuştur. Bu yüzden Allah’ın vahyi değişmez. İman konusunda hiçbir şey tek kelime bile değişmemiştir, aynıdır. Bir takım, bir kısım emirlerde farklılıklar vardır, o da kavimlerin durumuna göredir. Zaten bu da bir imtihandır. Öncekilerin imtihanı öyleydi, bizimki de bu şekildedir; ama iman konusunda en ufak bir şey değişmemiştir.
Allah yakındır; kendisine dua edenin duasına, kendisini davet edenin davetine icabet eder. Bu ikisi birbirinden farklıdır, bunu doğru anlamak gerekir. Allah’ın kendisini davet edenin davetine icabet etmesi; davet eden kulunun gönlüne tecelli etmesidir. Allah’ın, gönlüne tecelli ettiği kullar Hz. İnsan olanlardır. Kendi isteklerini, arzularını bırakıp Allah’ın esmasına bürünen ve Allah’a yeryüzünde halife olan biri Hz. İnsan olmuştur. Allah da bu davetine karşılık onun gönlüne tecelli eder. Bu yüzden Allah’ın bizim de davetimize icabet etmesini istiyorsak çekirdeğimizi çatlatıp fıtratımızdaki Hz. İnsanı ortaya çıkarmamız gerekir.
Allah her anda kulunun gönlüne vahyeder. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “bütün iyilikler, güzellikler size Allah’tan, kötülükler de kendi nefsinizdendir”157 buyurmuştur. Gönlümüze iyilikle ilgili olarak gelen her şey de Allah’ın gönlümüze vahyettiği iyiliktir, güzelliktir. Kötülükle ilgili olarak gelen her şey de kendi nefsimizden ve şeytanın bize verdiği vesvesedendir, şeytanın dostlarına yaptığı vahiydir. Allah, kuluna yakındır. Bundan dolayı Allah “o size şah damarınızdan daha yakındır, (size sizden daha yakındır)”158 buyurmuştur.
Konunun iyice anlaşılması için bir kıssadan hisseyle örnek vereyim.
Biri, vefat eden bir zatı rüyasında görür. Rüyasında Allah o zatı hesaba çeker. Kul, Allah’a “ya rabbi! Seni her yerde aradım, hatta aramadığım yer kalmadı ama seni bulamadım, sen neredeydin” diye sorar. Allah da cevap olarak “ben seninle beraberdim, sen neredeydin, sen beni nerde aradın” buyurur.
Kul, rabbini ancak kendi üzerinden tanıyıp sevebilir. Rabbini başka yerde, dışarıda bulamaz ve sevemez; çünkü Allah en kâmil manada yeryüzünde kendisine halife kıldığı, “beni temsil et” dediği insana tecelli etmiştir. Bu yüzden Allah’ın rahmetini, keremini, ihsanını, ikramını, El Esmau’l Husna’yı en kâmil manada sadece insanın üzerinde görebiliriz.
O halde insan kendindeki Allah’ın isimlerine, güzelliğine bakıp sonsuz bir deryadan bir damla misali rabbini oradan tanımalıdır; yani kendindeki merhamete bakıp Allah’ın Rahman ve Rahim ismini, kendindeki ilme bakıp Allah’ın Âlim ismini ve kendindeki ikrama bakıp Allah’ın Kerim ismini anlamaya çalışmalıdır. Bu her bir esma için böyledir. İnsan ancak rabbini kendi üzerinden, Allah’ın kendisine tecelli etmesiyle tanıyabilir, anlayabilir. İnsan, üzerindeki isimler ne kadar kemale ermişse rabbini o kadar tanır ve o isimlerle Allah’a o kadar yakın, karib, mukarrebun olur.
Allah mukarrebun olanlar için “sabikun” ifadesini kullanmıştı; yani müsabaka eden, yarışan, Allah’ın rızasını kazanmak için koşan. Bu durumda biz de ya dünyayı kazanmak için ya nefsimizin arzularını, isteklerini kazanmak için koştururuz ya da Allah’ın rızasını kazanmak, Hz. İnsan olmak, Allah’a yeryüzünde halife olmak ve rabbimizi layıkıyla, kemaliyle, kâmil manada temsil etmek için yarışırız, koşuştururuz, müsabaka ederiz.
Herkes nereye gittiğine, nerde durduğuna bakmalı ve kendi hükmünü kendisi vermelidir. Kul kendine dönüp nerde durduğuna bakarsa nasıl bir halde olduğunu anlar; çünkü Allah’ın ayet-i kerimede; “insan kendi nefsi üzerinde şahittir”159 buyurduğu gibi kul, iman mı yoksa nankörlük mü ettiğine, hakta mı yoksa batılda mı durduğuna hangi yolda yürüyüp neyin peşinde koştuğuna kendi nefsi üzerinde şahittir.
İnsana “senin hedefin nedir” diye sorulduğunda kendi gönlüne bakıp bu hayattaki hedefinin ne olduğunu görür ve anlar. İnsan yarışacaksa, yarışmak gibi bir derdi varsa önce bir hedefinin olması ve bu hedefinin belli olması gerekir. Birinin hedefi; Allah’ın rızasıysa bu durumda o kişi sabikundur, Allah yolunda yarışıyordur, dolayısıyla mukarrebundur.
Daha önce söylemiştim; bir lisenin önünde dursak ve okuldan çıkan her öğrenciye tek tek “senin bu hayattaki hedefin nedir” diye sorsak, buna samimiyetle cevap verdikleri takdirde acaba kaç tanesinden “benim hedefim Hz. İnsan olmak, Allah’ın rızasını ve cenneti kazanmaktır” cevabını alırız! İnsafla bakıp kendi kendimize bir hesap yapalım. Acaba kaç tanesinden böyle bir cevap gelir!
Kendisinden böyle bir cevap gelmeyenlerin hedefi Allah haricinde ne olursa olsun ona tapmıştır; çünkü insanın hedefi neyse taptığı odur. Hedefi neyse en çok onu seviyor, onu kazanmak istiyor demektir ve insan en çok neyi seviyorsa ona iman etmiştir, onu ister, hayatını onun için yaşar ve ömrünü o yolda sarf eder. Bu yüzden o taptığı hedef onun rabbidir. Bunu Allah söylüyor. Ayet-i kerimede; “insanlardan öylesi var ki Allah’ı sever gibi başkalarını, başka şeyleri severler”160 buyuruyor! O halde hedefinde Allah’tan, Allah’a dost olmaktan, Allah’ın rızasını kazanmaktan başka bir şey olanlar hedefini Allah’ın yerine koymuş demektir ve ne zaman kıpırdasa, koşsa, çabasını, gayretini sarf etse hedefine doğru yaklaşır.
Herkesin kıymeti, değeri, şerefi sevdiğine; yani iman ettiğine göredir. Biri dünyayı seviyorsa kıymeti, değeri, fiyatı dünya kadardır, dünyalık kadardır. Peki, Allah’ı sevenlerin fiyatı ne kadardır? -Onların fiyatı olmaz, onlara paha biçilemez.
Ebedi olan insan, fani olan bir şeye tenezzül etmişse, hayatını onun yolunda harcıyor ve yaşıyorsa ahiretini dünyasına kurban etmiş demektir ama bilmemiz lazım ki dünyasını ahiretine kurban etmeyenler ahireti kazanamaz. Hayatını Allah’a kurban etmeyenler Allah’a yakın olamaz!
Dediğim gibi; kurban etmek ölmek demek değil; hayatını adamak demektir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “sizin kurbanlarınızın ne eti, ne kanı Allah’a ulaşır. Ona ancak sizin takvanız ulaşır.”161 Yani Allah’a karşı sorumluluğunuzu bilip onu yerine getirmeye çalışmış olmanız, gönlünüzdeki niyetiniz Allah’a ulaşır, buyurmuştur.
Allah’a yakın olmak imanladır. Bütün ibadetler, bütün ameller imanı kemale erdirmek içindir. Dolayısıyla en kâmil iman demek; Allah’ı en çok sevmek, onun sıfatlarına en çok bürünmek; yani Allah’ın isimlerine bürünmek demektir.
Kişi sevdiği gibi olmak ister. Dolayısıyla biri, Allah’ı severse Allah’ın isimlerine, sıfatlarına bürünür. İnsan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir ve Allah’ı temsil eder. Eğer kişi, Allah’ı bilmezse, işi Allah’ın isimleriyle yapmazsa nasıl halife olabilir! Böyle olunca insan, Allah’a halife olmaz; nefsine ve şeytana halife olur.
Evet, hep beraber Allah’ın El Karib ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya, öğrenmeye çalıştık. İnşallah bu sohbet vesilesiyle rabbimizin bize ne kadar yakın olduğunu anlamışızdır ve bundan sonra hayatımızı rabbimizin huzurunda yaşar, her anda rabbimizle birlikte oluruz.
Allah hepimizi kendisine yakın olan kullarından, mukarrebun olanlardan, sabikunlardan eylesin inşallah! Allah bizi aşkıyla, muhabbetiyle gönlü yanan kullarından eylesin inşallah! Sevgisiyle, aşkıyla, muhabbetiyle, imanıyla kendisine yakın olanlardan eylesin inşallah! Allah birbirimizi de sevgiyle, muhabbetle birbirimize yakın eylesin inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
