EL VARİS
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Bu sohbetimizde hep beraber Allah’ın El Varis ismini anlamaya çalışacağız inşallah. Allah’ın Varis ismi, Allah’a nispetle Kur’an’ı Kerim’de üç yerde geçer. Allah Kur’an-ı Kerim’de; kullarını, memleketlerin ahalilerini birbirlerine, insanları da cennete ve Allah’ın kitabına varis kıldığını; ama bununla beraber her ne olursa olsun gerçek varisin, hak varisin kendisi olduğunu beyan etmiştir.
Allah’ın varis olmasıyla kulların varis olması bir değildir; çünkü kulların varis olduğu şey dünya hayatı için her ne olursa olsun kullara bir emanettir, kulları bu emanetle ebedi hayatlarını kazansınlar diye Allah o emanetlere kullarını varis kılmıştır. Mesela; layık olmalarını gerektirecek amelleri olmadığı halde kullarına cenneti miras bırakması veya ebedi hayatlarını kazanmaları için malı, mülkü miras bırakması yahut kitabını miras bırakması kulun ebedi hayatını kazanması içindir. Yoksa Allah yarattıklarının sahibidir, hiç kimse hiçbir şeye sahip değildir.
Mesela; baktığımızda şimdiye kadar sayısını Allah’ın bildiği kadar insan bu dünyaya gelmiştir. Her biri de bulunduğu yer, bulunduğu mekân, bulunduğu iş, bulunduğu mevki, makam için “burası bana ait” demiştir; ama insan aslında “benimdir” dediği yerin sahibi değil varisidir. Hiç kimse dünyada hiçbir şeyin sahibi, gerçek varisi değildir. Elli veya yüz sene sonra onların yerine de başkaları gelecektir. Onlar da kendilerinden öncekilerin yaptığı gibi “biz buranın sahibiyiz, burası bize aittir” diyeceklerdir! Aynı şekilde yüz sene sonra onlar da gidecek ve onların yerine evlatları gelecek, bu defa da onlar; “biz buranın sahibiyiz, varisiyiz” diyeceklerdir! Görüldüğü gibi aslında hiç kimse hiçbir şeye sahip değilmiş; çünkü insan bir şeyin sahibi olsaydı, sahibi olduğunu zannettiği şey gerçekten ona ait olmuş olsaydı onu beraberinde götürürdü.
Biri bir makama geldiğinde o makamı bırakacağını ve başka birinin kendisinin yerine geleceğini bilir. Nasıl ki o da önceden başka birinin yerine gelmişse bir başkası da onun yerine gelecektir. Bu durumda insanın bulunduğu makamda şımarıklık yapmaması, haddini aşıp kendini oraya sahip görmemesi gerekir. İnsanın, aklını kullanarak Allah’ın onu ebedi hayatını kazansın, Hz. İnsan olsun, güzel yapsın, Allah’ın güzelliği üzerinde tecelli etsin diye o mevkiyi, makamı, yetkiyi ona verdiğini bilmesi, anlaması gerekir. Kul ya Allah’ın ona emanet ettiği şeyde gerekeni yapar kazanır ya da onu nefsiyle kullanır ve kaybeder sonra o mevkideki yetkisi biter ve yerine mutlaka bir başkası gelir.
Aynı şey mal için de geçerlidir. İnsan, malı toplar ve “bu benimdir” der; ama insanın, topladığı o mallara daha sonra birilerinin varis olacağını bilmesi gerekir. İnsan, Allah’ın rızasını gözetmeden, ebedi hayatının hesabını yapmadan malı toplar, serveti biriktirir, sonra da zamanı gelince malı varislerine bırakıp gider. Onun varisleri de o miras bırakılan malı istediği gibi kullanır. Sonra ahirette o topladığı malların cezasını da kendisi çeker.
Bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “âlimler, peygamberlerin varisleridir”99 buyurmuştur. Bu sohbetimizde bu hadisin ne demek olduğunu da anlamaya çalışacağız inşallah. Peygamberlerin bıraktığı miras; ilimdir, hikmettir. Bu sohbetimizde hep beraber ilmin, hikmetin ne manaya geldiğini, kitaba varis olmanın ne demek olduğunu, kitabı miras olarak devralanların ne yapması gerektiğini anlamaya çalışacağız. İsterseniz önce Allah’ın El Varis ismi ile ilgili ayetleri anlamaya çalışalım.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Ve innâ le nahnu nuhyî ve numît: “Biz, kesinlikle biz diriltiriz ve öldürürüz.” Allah “biz” dedi ve bunu bir daha tekrar ederek “diriltmek de öldürmek de bize aittir” buyurdu. Ve nahnul vârisûn:100 “Varis olan biziz.” Demek ki insanın hayatı da Allah’a aitmiş, Allah insanın ruhunu da teslim alıyormuş; çünkü insan kendi ruhunun da varisidir. O halde birinin gerçek manada varis olabilmesi için varis olduğu şeyi yaratması, diriltmesi ve öldürmesi gerekir. Öyle ki o şey gerçekten ona ait olsun. Bu yüzden insana ait hiçbir şey yoktur, insanın kendisi dahi Allah’a aittir. “Onu dirilten de öldüren de biziz ve ona varis olacak olan biziz” ayetini bu şekilde düşündüğümüzde ayet; “insanın her neyi varsa bize kalır, sonra biz onları bir daha varislere bırakırız” manasına gelir.
Ve kem ehleknâ min karyetin batırat maîşetehâ: “Ve biz refahtan şımarmış memleketleri helak ettik.” Fe tilke mesâkinuhum: “Onların peşinden gelenler (onlara varis olanlar da) orda pek az kalmışlardır (oturmuşlardır).” Lem tusken: “Artık (kimse orda) oturmuyor.” Min ba’dihim: “Onlardan sonra.” İllâ kalîlâ: “(Oturanlar da) Pek az (oturup gidiyor).” Yani dünya hayatı kısadır, memleketler dolup boşalır, bunlardan bir kısmını da Allah helak eder. Ve kunnâ nahnul vârisîn:101 “Onlara biz varisiz.” Yani onlar bize aittir.
İnnâ nahnu nerisul arda ve men aleyhâ: “Muhakkak ki yeryüzünde her ne varsa hepsinin varisi biziz.” Ve ileynâ yurceûn:102 “(Onlar da) Bize döndürülecekler (bize gelecekler).”
Bu, Hz. Musa (a.s.)’ın kavmine söylediği sözdür. Kâle mûsâ li kavmihi: “Musa, kavmine dedi ki.” İsteînû billâhi vasbir: “Allah’tan sabrederek isteyin.” İnnel arda lillâh: “Yeryüzü Allah’a aittir.” Yani sabırla Allah’tan isterseniz Allah sizi mirasçı kılar. Yûrisuhâ men yeşâu min ibâdih: “(Allah) Kullarından oraya dilediklerini varis kılar.” Vel âkıbetu lil muttekîn:103 “(Mutlu son, huzurlu son) sonuç (asıl kazanmış olan) muttakilerindir.” Allah’a karşı takva sahibi olanlar, sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar mutlaka hem dünyayı hem de ahireti kazanırlar.
Ve zekeriyyâ iz nâdâ rabbehu: “Zekeriyya, rabbine dua etti (nida etti).” Rabbi lâ tezernî ferda: “(Dedi ki) Rabbim! Beni tek başıma bırakma.” Ve ente hayrul vârisîn:104 “Sen varislerin en hayırlısısın.” Hz. Zekeriyya (a.s.) “bana varis olacak bir evlat ver. Eğer bana evlat verirsen bu senin ikramındır, vermezsen zaten her şey sana aittir sana kalır, sen dilediğine verirsin” diye duada bulunuyor.
Allah, Ben-i İsrail kavmi için buyurur; Ve nurîdu en nemunne alellezînestud’ıfû fîl ard: “Biz de yeryüzünde ezilmekte olanlara (Musa’nın kavmine) lütufta bulunmak istedik.” Ve nec’alehum eimmeh: “Onları önder (rehber, imam) yapmak istedik.” Ve nec’alehumul vârisîn:105 “Onları (orada) varis kılmak istedik.” Hz. Musa (a.s.)’ın kavmi orada ezildiği için Allah onları Firavun’a varis kılmıştır.
E ve lem yehdi lillezîne yerisûnel arda min ba’di ehlihâ: “Eski sahiplerinden sonra o yere (o toprağa) varis olanlara hâlâ şu gerçek belli olmadı mı?” En lev neşâu esabnâhum bi zunûbihim: “Eğer biz dileseydik (istemiş olsaydık) onların da günahlarını başlarına geçirirdik.” Günahlarını başlarına çarpardık. Ve natbeu alâ kulûbihim: “Kalplerinin üzerini mühürlerdik.” Fe hum lâ yesme’ûn:106 “Onlar (gerçeği, hakkı) işitmezler.”
Bu, Hz. İbrahim (a.s.)’ın duasıdır. Vec’alnî min veraseti cennetin naîm:107 “(Ya rabbi) Beni Naim (nimet cennetlerinin) varislerinden eyle!” Cennetteki varislik farklı, dünyadaki varislik farklıdır. Allah birini cennete varis ederse o cennet artık ona ait olur; çünkü bu onun imanının karşılığıdır. Allah dünyaya ait hiçbir şey için “bu senindir” dememiştir; ama cennet için “bu senindir, sana aittir” buyurmuştur. Bu nedenle Allah, dünyadan hiç kimseye tapu vermez; ama cennetin tapusunu verir. Bu da kulun imanına, takvasına, ameline, âbdiyetine karşılıktır.
Dünyadaki hiçbir şey bir çabayla, gayretle kazanılmış değildir. Bu yüzden Allah, dünyadaki şeyler için kulları birbirine varis kılar; ama cennet için böyle bir durum söz konusu değildir. Biri cennete girmişse Allah’ın ona ikram ettikleri artık onun olmuş olur.
Peki, Allah cennete kimleri varis kılar?
Vellezîne hum li emânâtihim ve ahdihim râûn:108 “Onlar ki emanetlerine, bir de vaatlerine riayet ederler.” Bir, zahiri emanetler bir de manevi emanetler vardır. Bir gayrimüslim de zahiri emanete riayet eder o zaman bu emanet zahiri değil manevi bir emanettir. Allah’ın resulü, Allah’ın kitabı, Allah’ın kullarına nefhettiği ruh birer emanettir. Eğer kul bu emanetlere riayet ederse Allah’a verdiği söze riayet etmiş olur. Bunun yanı sıra Allah Kur’an’da her neyi buyurmuşsa “ben Kur’an’a iman ettim” demiş olanlar ayetlere karşılık Allah’a söz vermiştir.
Mesela Allah ayetlerinde; “bana hiçbir şeyi şirk koşmayın”109 buyurmuşsa bu durumda Kur’an’a iman ettiğini söyleyenler “sana hiçbir şeyi şirk koşmayacağım ya rabbi” deyip Allah’a söz vermiş olur. Eğer Allah; “namaz kılın, oruç tutun, iyilik yapın, infak edin” dediyse kul da “namaz kılıp oruç tutacağım, iyilik yapıp infak edeceğim” diye Allah’a söz vermiştir, o halde sözüne riayet etmelidir. İşte emanete ve vaatlerine riayet edenler Kur’an emanetine iman ederek her bir ayet için Allah’a verdikleri söze riayet edenlerdir.
Vellezîne hum alâ salavâtihim yuhâfızûn:110 “Onlar salavatlarını muhafaza ederler.” Salavat 18 farklı manaya gelir; yani onlar namazlarını, selatlarını, selamlarını, dualarını muhafaza ederler. Aynı şekilde Allah’ın aşkıyla yanıp düzelir, düzeldikten sonra da kendilerini muhafaza ederek eğilmezler. Allah’ın resulüne yardıma devam eder ve onu muhafaza ederler. Kur’an’ı yerde bırakmayıp onu taşır, muhafaza ederler, kısacası; Allah’ın resulüne desteklerini, yardımlarını muhafaza ederler.
Ulâike humul vârisûn:111 “İşte varisler onlardır.” Cennetin varisçileri onlardır, cennetin tapusunu alacak olanlar onlardır.
Allah, cennete kimleri varis kıldığını ve o varislerin hallerinin nasıl olduğunu beyan etti.
Tilkel cennetulletî nûrisu min ibâdinâ men kâne takıyyâ:112 “İşte, kullarımızdan takva sahiplerini varis kılacağımız cennet budur.” Allah; “takvanıza, âbd oluşunuza karşılık sizi buraya mirasçı kıldık” diye cennetliklere hitap eder.
Ve kâlûl hamdu lillâhillezî sadakanâ va’dehu: “Ve (cennetlikler) diyecekler ki: Va’dinde sadık olan Allah’a hamd olsun.” O Allah’a hamd olsun ki bize va’dettiğini gerçekleştirdi. Ve evresenel arda netebevveu minel cenneti haysu neşâ’: “Bizi cennete varis kıldı, dilediğimiz yerde orda makam tutuyoruz.” Fe ni’me ecrul âmilîn:113 “Amel işleyenlerin ücreti (karşılığı) ne güzeldir!”
Ve lâ yahsebennellezîne yebhalûne bi mâ âtâhumullâhu min fadlıhî huve hayran lehum: “Allah’ın kendilerine bol nimet verdiği kimseler cimrilik yapıyorlarsa sakın onu kendileri için hayırlı sanmasınlar (öyle zannetmesinler).” Bel huve şerrun lehum: “Bilakis bu onlar için şerdir.” Se yutavvekûne mâ bahilû bihî yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü onların cimrilik yaptıkları o şeyleri tomruk halinde onların boyunlarına asacağız.” Ve lillâhi mîrâsus semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerlerin mirası Allah’a aittir.” Vallâhu bi mâ ta’melûne habîr:114 “Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”
Malı biriktirip toplayanlar onun bir gün mutlaka Allah’a kalacağını, Allah’ın onu bir başka kula miras olarak vereceğini unutmamalıdır. Bu yüzden Allah, kendilerine ikram edilen maldan cimrilik yapanların, mallarını Allah yolunda sarf etmemelerinin kendileri için hayır olduğunu zannetmemelerini; çünkü bunun onlar için şer olduğunu buyurdu.
Ve mâ lekum ellâ tunfikû fî sebîlillâh: “Neden Allah yolunda harcamayasınız ki (infak etmeyesiniz ki).” Ve lillâhi mîrâsus semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerin mirası Allah’a ait değil midir?” Lâ yestevî: “Bir olmaz.” Minkum men enfeka min kablil feth: “Sizden fetihten önce infak edenler.” Ve kâtele: “Bir de (Allah yolunda) savaşanlar.” Ulâike a’zamu dereceten minellezîne enfekû min ba’du ve kâtelû: “Daha sonra infak edip savaşanlardan daha yüksek mertebededirler (dereceleri daha yüksektir, bir olmazlar).” Ve kullen ve adallâhul husnâ: “Allah hepsine güzel olanı va’detti.” Vallâhu bi mâ ta’melûne habîr:115 “Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”
Summe evresnâl kitâbellezînastafeynâ min ibâdinâ: “Sonra kitabı kullarımızdan süzüp seçtiklerimize miras bıraktık (onları kitabımıza mirasçı kıldık).” Allah gelmiş olan peygamberlerden sonra Yahudi kavmini kitaba mirasçı kılmıştır. Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e olduğundan dolayı bu önce o zamanki Yahudiler için geçerlidir. Fe minhum zâlimun li nefsih: “Onlardan bir kısmı nefislerine zulmetti.” Yani kitaptan yüz çevirdi, mirası yerde bıraktı, kitabı devralmadı. Ve minhum muktesidun: “Onlardan bir kısmı da orta yolu seçti.” Yani iyi olmaya, amel etmeye çalıştı ama sadece kendisine iyi oldu. Orta yol kişinin sadece kendisi için çaba, gayret göstermesidir. Ve minhum sâbikun bil hayrâti bi iznillâh: “Onlardan bir kısmı da Allah’ın izniyle Allah yolunda müsabaka yaptı (yarıştı).” Allah’ın kitabını miras olarak aldı ve onu Allah’ın izniyle taşıdı; yani onlar “ben bu mirası Allah’ın izniyle alır, taşırım, bunu yaparım” deyince Allah da onlara yardım etti. Zâlike huvel fadlul kebîr:116 “İşte en büyük fazilet (en büyük lütuf) budur.” Yani Allah’ın kitabını miras olarak devralıp hayırda yarışmak en büyük fazilet, en büyük lütuftur.
Herkes, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Veda Hutbesi’nin sonunda; “size bir emanet bırakıyorum ki ona sarıldıkça asla delalete düşmezsiniz. O, Allah’ın kitabı Kur’an’dır” buyurduğunu bilir. Bu yüzden Allah’ın kitabı Kur’an bize Allah’ın resulünden miras bırakılmıştır.
Peki, Allah, kitabın miras bırakıldığı Yahudi kavmini nasıl tasvir etmişti?
Onlardan bir kısmı kendi nefislerine zulmetti ve kitap mirasını kabul etmeyerek almadı ve mirasın hakkını vermedi. Bir kısmı da orta yolu seçip sadece kendine iyi olmaya çalıştı. Bir kısmı ise Allah’ın izniyle hayırda yarışarak müsabaka yaptı. İşte büyük fazilet sahibi, büyük lütuf sahibi olanlar, Allah’ın lütufta, ihsanda bulunduğu, fazilet verdiği kimseler Allah’ın kitabını taşıyıp hayırda müsabaka yapanlardır, buyurdu Allah.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Veda Hutbesi’nde “size bir emanet bırakıyorum” dediği halde bazıları bu hadise “size iki emanet bırakıyorum” diye ilave yapmış, Sünni olduğunu söyleyenler bu emanetten birinin Allah’ın kitabı Kur’an, diğerinin de sünnet olduğunu, Şii olduğunu söyleyenler de bu emanetten birinin Kur’an diğerinin ise ehl-i beyt olduğunu söylemiştir.
Hâlbuki sünnet; Kur’an’ın beyanı, tefsiri, hayata geçirilmiş, yaşanmış hali olduğu için ayrıca “emanetlerden biri sünnettir” deyip hadise ilave etmeye hiç gerek yoktur. Biri eğer “sünnet şudur, sünnet budur” derse sünneti kendine göre oluşturmuş olur. Oysaki sünnet öyle insanların sınırlayacağı yahut ilave edeceği bir şey değildir. Sünnet; Kur’an’ın tefsiridir, beyanıdır, Kur’an’ın Resulullah (s.a.v.) Efendimiz tarafından hayata geçirilmiş şeklidir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatı, Kur’an hayatıdır.
Sünneti Kur’an’dan ayırmaya çalışanların başka bir niyeti vardır. Bu niyet de; mü’minleri istedikleri gibi idare etmek, gerektiğinde sünnetten delil getirip “işte, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle buyurmuş, haydi siz de böyle yapın” diyebilmektir.
Bu, aynı şekilde “biz Şii’yiz” diyenler için de geçerlidir. Ehl-i beyt Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ehli ise o halde onlar da bütünüyle Kur’an’a, canlı Kur’an’a uymuşlar demektir. Öyle değil mi! Bu durumda ekstradan “bu emanet hem Kur’an hem de ehl-i beyttir” demeye ne gerek vardır!
Sonuç olarak şu anda baktığımızda Şiiler de, Sünniler de ortadadır. Eğer Kur’an’a uyulmuş olaydı ümmetin hali böyle mi olurdu! Öyleyse ortada bir yanlış vardır ve doğru olan bu değildir. 1400 küsur seneden şimdiye kadar Kur’an’ı miras olarak devralmış olanlar mirasın hakkını verememiştir. Bununla beraber kim hangi devirde yaşamış olurlarsa olsun Kur’an’ı miras alırken Kur’an’ın hakkını vermiş, emanete ihanet etmemişse kazanmıştır; ama kim de en ufak bir şekilde Kur’an mirasına ihanet etmişse bunun hesabını da verir.
Şu anda Kur’an’ı miras olarak devralanlar bizleriz, bu zamandaki mü’minler, Müslümanlardır. Kur’an bizim elimizdedir. Elbette ki geçmişteki âlimlerimizin yaptıkları güzellikleri kabul edip onlardan istifade etmeye çalışacağız; ama bir yanlış veya eksik yapmışlarsa “büyüklerimiz, atalarımız böyle yaptı” deyip onların yaptığı yanlışları da mı yapacağız? -Elbette ki öyle yapmayacağız; çünkü onların hesabı onlara, bizim hesabımız bizedir. Kitap şu anda bize teslim edilmişse, kitabın mirasçısı bizsek bu durumda onları bahane gösteremeyiz ya da önder gösteremeyiz, göstermemiz yanlış olur.
Genel itibariyle baktığımızda birileri “biz falanca âlimi destekliyoruz” derken başkaları “biz de falan âlimi destekliyoruz” diyor! Böylelerine; “neden böyle yapıyorsunuz, bu âlimler sizin peygamberiniz midir! Şu anda Kur’an mirasını siz devralmışsınız, Allah bu mirası size teslim etmiştir. Ya böyle yaparak kendinize zulmedip boş boş konuşursunuz ya da orta yolu seçer en azından kendi kendinizi kurtarmaya çalışırsınız; ama böyle yapmanız da Allah’ın sizin üzerinizdeki muradını gerçekleştirmesi için yeterli değildir; çünkü Allah hayırda müsabaka yapanları övmüştür. İşte o müsabaka yapanlar Allah’ın gerçek kullarıdır, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in gerçek mirasçılarıdır; çünkü mirası onlar devralmıştır” demek gerekir.
Bu yüzden özellikle cemaatlerimizin nasıl bir halde olduğunu görüyoruz, her biri kendine göre bir yol tutup; “işte biz falan âlimlerin, filan âlimlerin yolundayız” diyorlar. O âlimler de bizim gibiydi, her birinin bizden hiçbir farkı yoktu. Eğer doğru ve güzel yapmışlarsa mükâfatlarını, yanlış yapmışlarsa da cezalarını görüyorlardır; ama şu anda miras bizde, bizim elimizdedir. Bu nedenle bizim ne yaptığımıza bakmamız lazım. Birilerini savunmak ya da birilerini yermekle mirası devralmış olmayız; çünkü o mirası taşımamız gerekir.
Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitaben “De ki: Allah bu Kur’an’ı onunla sizi uyarayım, bununla beraber ulaşabildiğim her yere Allah’ın ayetlerini taşıyayım diye bana inzal etmiştir, vahyetmiştir”117 buyurur. Eğer biz de kitabı miras olarak devralmışsak o halde onu ulaştırabileceğimiz her yere ulaştırmamız, elbette ki bu kitabı önce kendimize ulaştırmamız, kendimizle Allah’ın ayetleri arasındaki perdeyi, engelleri kaldırmamız gerekir.
Allah bu ayette yine ehli kitabı, Yahudileri anlatmıştır. Fe halefe min ba’dihim halfun verisûl kitâb: “Sonra derken arkalarından bozuk bir nesil kitabı miras olarak devraldı (onların yerine geçti).” Allah “bozuk bir nesil” buyurdu. Allah, Yahudileri Kur’an’da bize anlatıyorsa “siz de Yahudi olmayın, Yahudileşmeyin” diye anlatıyor.
Museviler farklı, Yahudiler farklıdır. Musevi; Hz. Musa (a.s.)’a Allah’ın kulu ve resulü olarak iman edenlerdir. Yahudi ise Hz. Musa (a.s.)’a sözde iman ettiğini söyleyip haddini, sınırı aşmış, kitaplarını kendilerine göre değiştirip ırkçılık yapmış olanlardır. Allah, Yahudileri seçtiğini söylüyorsa kitabı onlara miras olarak bıraktığı için seçmiştir; ama onlar bunu kafalarına göre yorumlayıp Allah’ın onları seçmelerini ırksal seçkinlik şeklinde iddia etmişlerdir.
Ye’huzûne arada hâzel ednâ: “Onlar şu aşağılık dünya malını alırlar.” O aşağılık dünya malına karşılık kitaba varislik yapmazlar, dünyayı tercih ederler, Allah’ın ayetlerini satarlar, gizlerler. Ve yekûlûne se yugferu lenâ: “Bir de derler ki: Biz mağfiret olacağız.” Bir şey olmaz, Allah bizi mağfiret eder; yani bu kadarlık bir şey yapmaktan bir şey çıkmaz, derler. İbadetlerine baktığında tam olarak ibadet ettiklerini görürsün; ama gerektiğinde dünyaya tenezzül edip Allah’ın ayetlerini gizler, peygamberlerinin yaptıkları gibi yapmazlar, bir de bunun üstüne “biz mağfiret olacağız” derler. Ve in ye’tihim aradun misluhu ye’huzûhu: “Eğer onlara dünyadan bir misli daha verilse onu da alırlar.” Düşmanlarından, karşı taraftan bir o kadar mal daha verilse onu da alır, Allah’ın ayetlerini satmaya devam ederler; yani Allah’ın vahyettiği gibi değil onların istediği gibi konuşur, ayetleri çarpıtır, düşmanlarından bile çıkarlarını alırlar. Bu yüzden onlar Allah’ın ayetlerini sadece kendi taraftarlarına satmaz, karşı tarafa da satarlar, pazarlarlar.
E lem yu’haz aleyhim mîsâkul kitâb: “Biz kitapta onlardan (Allah’ın ayetlerini satmayın diye) misak (söz, ahit) almamış mıydık?” En lâ yekûlû alâllâhi illel hakk: “Allah’a karşı kesinlikle hakkı söyleyeceklerine (söz vermemişler miydi)?” Allah’a dair yalan söylemeyin, yanlış söylemeyin diye onlardan söz almamış mıydık, bunu kitabımızda böyle beyan etmemiş miydik? Ve deresû mâ fîhi: “Bir de onlar onu (ayetleri) ders edinmemişler miydi?” Aralarında onu anlamaya çalışmamışlar mıydı? -Çalışmışlardı. Ved dârul âhıretu hayrun lillezîne yettekûn: “Oysaki ahiret hayatı (ahiret yurdu) muttakiler için daha hayırlıdır.” Eğer onlar muttaki olup Allah’a karşı sorumluluklarını yerine getirmiş olsalardı ahiret onların olurdu. E fe lâ ta’kılûn:118 “Hâlâ akıllanmayacak mısınız?” Aklınızı kullanmayacak mısınız?
Allah mirasla ilgili ayetler indirerek dünyevi bir mirasın nasıl taksim edilmesi gerektiğini en ince ayrıntısına kadar anlatmıştır. Örneğin; evlatlar iki kız, iki erkek olduğunda mirasın nasıl taksim edileceğini, üç kız bir erkek olduğunda veya anne babanın hayatta olduğu durumlarda mirasın nasıl taksim edilmesi gerektiğini en ince ayrıntısına kadar hiçbir eksik bırakmaksızın tek tek izah etmiştir. Neden? -Çünkü miras taksim edilmez, yerde kalırsa cinayet işlenir. Varislerden her biri “miras benimdir” deyip kendine göre taksim yapmaya ya da mirası zorla almaya kalkışır, bunun sonucunda ise ortaya kaos çıkar.
Bu daha dünya malı için bile böyleyken, Allah dünya malının mirasçılarını bile tek tek beyan etmişken kendi kitabını hiç ortada bırakır mı, hiç kendi kitabını miras bırakmaz mı!
Allah; “kitabı önce seçtiklerimize miras bıraktık, onlar kitabın hakkını verdiler. Onlardan bir kısmı da kendine zulmetti” buyurmuştu. Allah’ın kitaba varis olarak seçtiklerini; kitap hangi ümmetin elindeyse hepsinin birden kitaba mirasçı olarak seçildiği, kitabın hepsine birden teslim edildiği olarak anlamamız gerekir.
Mesela; şu anda Ümmet-i Muhammed kitaba varis olarak seçilmiştir; yani kitap şimdi onlara miras kalmıştır. Eğer Allah ayette “onların bir kısmı kendine, nefsine zulmetti, bir kısmı orta yolu seçti, bir kısmı da onun izniyle onun yolunda ayetleri taşımak için müsabaka yaptı” buyurduysa o halde bu ümmetin içinde de kitaptan yüz çevirip onu devralmayan, mirası kabul etmeyen, mirasçı olduğunu bile bilmeyen, anlamak istemeyen veya orta yolu seçip sadece kendini kurtarmaya çalışan bir de Allah’ın izniyle Allah yolunda müsabaka yapıp koşan, mücadele eden, Allah’ın rızasını kazanmak ve ayetleri taşımak için yarışanlar vardır. Büyük fazilet, büyük saadet de onlarındır; çünkü kitaba varis olmak bir fedakârlık gerektirir.
Bu durumda bize düşen; bunlardan hangisi olduğumuza bakmak ve bunu anladıktan sonra gerekeni yaparak Allah’ın bize miras olarak bıraktığı kitabımıza varis olmaya çalışmaktır.
Allah ayet-i kerimede; “Muhammedun resûlullâhi vellezîne meahû:119 “Muhammed, Allah’ın resulüdür, onunla beraber olanlar da” buyurmuştur. Kitabın varisçileri aynı şekilde Allah’ın resulüdür, Allah’ın resulü olmalıdır. Allah’a ve resulüne iman ettiğini iddia edenler ya kendisine miras bırakılan Kur’an’dan yüz çevirir, ya orta yolu seçer ya da müsabaka yapıp yarışır ve bu resulluğu yapar, tercih kulun kendisine aittir. Bu yüzden herkes kendisinin nerde olduğuna ve ne yaptığına bakmalıdır.
Yalnız bu miras tek başına taşınacak bir şey değildir. Hem tek başına yapılması hem de cemaat halinde yapılması gerekenler vardır. Mesela Allah ayet-i kerimede; “sizden (sizin içinizden) her zaman hakka davet eden bir cemaat bulunsun (ve bu her zaman vardır)”120 buyurmuştur. Yani Allah’ın kitabına varis olan ve hakka davet eden bir cemaat mutlaka her zamanda vardır, siz de onlardan olun. Allah böyle bir cemaatin olmadığını söylemedi; çünkü Allah insanlığı bunlardan asla mahrum etmez.
Peki, tek başına yapmamız gereken veraset, resullük nasıldır?
Resullüğü, elçiliği önce kendi nefsimize yapmak, Allah’ın ayetlerini nefsimize iman ettirerek ayetleri üzerimizde tatbik ettirmek, sonra en yakınlarımıza, ev halkımıza, daha sonra da ulaşabildiğimiz, yakınlığımızın olduğu herkese Allah’ın ayetlerini ulaştırıp onlara ayetleri anlatmaya ve onları Allah’a davet etmeye çalışmaktır. Bunlar, birey olarak yapmamız gerekenlerdir.
Bir de cemaat olarak, ümmet olarak yapmamız gerekenler vardır. Bu da; Allah’ın kitabını, vahyini ulaşabildiğimiz her yere, dünyanın her yerine her türlü imkânı kullanarak ulaştırmaktır. Bunun da cemaat halinde birlik, beraberlik ve kardeşlik içinde yapılması gerekir. O cemaat içinde kim nasıl bir hizmette bulunursa bulunsun, nasıl bir iş yaparsa yapsın Allah’ın vahyinin altına omzunu koymuş ve ayetleri insanlığa, dünyanın öbür ucuna taşıyor demektir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “âlimler, peygamberlerin varisleridir”121 buyurmuştur. Amenna, öyledir, yalnız genel olarak baktığımızda iki kitap okuyan kendini âlim zannedip “ben peygamber varisiyim” diyerek kendini peygamber konumunda görüyor! Sonra da ahkâm kesmeye, fetva vermeye başlıyor!
Hâlbuki sen kim, peygamber kim, sen nasıl onun varisi olacaksın! Sen peygamberin kokusunu bile alamazsın! Hiç iki kitap okuyarak peygambere varis olunabilir mi! Peygambere varis olmak demek; peygamberin ahlakına bürünmek, vahyin bilgisine, hikmete sahip olmak demektir; yani Allah’ı tanımak, Allah’ın muradını bilmek demektir. Peygamberin bilgisine sahip olmak hiç iki kitap okumakla olur mu!
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Kıyamet günü cehennemlikler cehenneme gidip azaplarını çekerler. Cehennemde bir yer vardır ki azabın en dehşetlisi ordadır. Hatta cehennem ehli, cehennemlikler oradakilerin azabını seyretmeye ve onlara hakaret etmeye oraya giderler. Bunlar benim ümmetimin âlimleridir, ümmetimin âlim dedikleri, kendini âlim zannedenlerdir” buyurmuştur. İnsanlar azabı sadece seyretmeye gitmezler, onlara bir de hakaret edip küfretmek için giderler; çünkü Allah ayet-i kerimede; “cehenneme gidenler diyecekler ki: Ya rabbi! Bize müsaade et ki bizi yoldan çıkaranları ayaklarımızın altına alalım”122 buyurmuştur. İşte, cehennemin içinde bir de böyle bir sataşma vardır. Kim kimin cehenneme gitmesine sebep olmuşsa orda ona saldırır, küfreder, hakaret eder.
Allah ayet-i kerimede âlimleri tarif ederken; “âlimler Allah’tan en çok haşyet duyanlardır”123 buyurur. Bu yüzden âlim bilmediği bir konuda konuşmaz, Allah hakkında ise hiç konuşmaz. Hal böyleyken öyleleri var ki sadece herhangi bir kitabı eline alıp “işte falan âlim şöyle söyledi, filan âlim böyle söyledi” der. Âlimlik bu değildir! Böyle yapanlar nakilcidir, âlimlerin ne dediğini başkasına nakleder.
Eğer âlim olmak sadece hafızaya bilgi yüklemekle oluyorsa bir cd’ye, harddisk’e yüklenen bilgi daha çoktur, bu durumda cd’ye veya harddisk’e âlim denilebilir mi! Âlim bu mudur! Âlim; Allah’ı bilen, tanıyan, dolayısıyla Allah’tan haşyet duyandır. Bu yüzden böyle bir vasfı olmayanlar kendisine “peygamber varisi” derlerse, birileri de onları öyle kabul edip onların peşinden giderse ahirette o âlim dediklerinin azabını seyretmeye giderler, haberleri olsun!
Peygamber varisi; peygamberin miras bıraktığını taşıyandır, taşıyanlardır. Bu bir kişinin yapacağı iş değildir. Allah nasıl ki ayetinde; Muhammedun resûlullâhi, vellezîne meahû: “Muhammed, Allah’ın resulüdür, onunla beraber olanlar da” buyuruyor, peygamberi ve ona iman edenleri birbirinden ayırmıyorsa iman konusunda da ayırmaz; çünkü Allah ayet-i kerimede; Âmener resûlu bimâ unzile ileyhi min rabbihî vel mu’minûn:124 “(Allah’ın) Resulü rabbinden kendisine indirilene iman etti, mü’minler de” buyurmuştur. Eğer mü’minler de resul gibi yapıyorsa, o halde Allah’ın resulüne nasıl bir nimet varsa onlara da aynı nimet vardır. Bunu Allah söylüyor. Allah, peygamberine hangi vazifeyi yüklemişse onunla beraber olanlara da onu yüklemiştir, dolayısıyla aynı nimeti onlara da va’deder.
Bu, kıyamete kadar geçerlidir. Mesela; biz bu dünyadan gidince bu kitap bizden sonra gelecek olanlara miras bırakılır, her birimiz de bizden sonra mutlaka bir yol, bir iz bırakırız, sonrakiler de mutlaka bizim izimize, yolumuza bakarlar. Ya ondan istifade etmeye çalışırlar ya da “bunlar yanlış yaptı” deyip kendi bildiklerini yaparlar; çünkü biz de bizden öncekilere bakıyoruz ama öncelikle Allah’ın kitabına bakıyoruz; çünkü mirası şu anda biz devralmışız, miras şu anda bize aittir. Geçmiştekiler bu mirası artık koruyamaz, artık onlar sorumlu değildir. Onlar ya mirası devralmışlar ya da mirası yere atıp; “beni ilgilendirmez, bu kitap benim değildir. Allah’ın resulü bunu bize miras bırakmamış, Allah bizi bu kitaba varis kılmamış” demişlerdir. Ya da mirası alıp başının üzerine koyup onu taşımışlardır. Mirası taşımışlarsa onu kabul etmişler, demektir.
Bu yüzden Allah’ın bizi mirasçı bıraktığı kitabına iman ettiysek Kur’an’a varis olmayı kabul etmişiz, kitabı kabul ettiysek Allah’ın Kur’an’da emrettiği her şey için Allah’a söz vermişiz, vaatte bulunmuşuz demektir. Allah ayet-i kerimede; “bir de onlar aralarında Kur’an’ı (Allah’ın ayetlerini) ders ediniyorlardı”125 buyurmuştur. Şu anda zaten ayetleri ders ediniyoruz. Hem ders edinelim hem de mirası kabul etmeyelim, hem Allah’ın ayetlerini anlamaya çalışalım, hem de mirası devralmayalım, üstüne üstlük “ben iman etmişim” deyip Allah’a vaatte bulunmamıza rağmen onu taşımayalım, böyle bir şey hiç olur mu!
Rabbimiz onun kitabını miras olarak devraldığımıza ve onu başımızın üzerinde taşıdığımıza şahittir. Başımızın üzerinde taşıyoruz derken başımızla beraber taşıyoruz. Bu yüzden onun yere düşmesi için başımızın gitmesi gerekir. Yoksa kimse onu başımızın üzerinden alamaz ve düşüremez. Bizimle beraber olmayı kabul edenler de böyledir.
Tabi ki bu “biz meleğiz” demek değildir. Evet, hatalıyız, kusurluyuz, eksik ve yanlış yapıyoruz, aciziz ve günahkârız; ama bunların yanında bir de rabbimizin bize teslim ettiği, bizi mirasçı kıldığı emanetini taşıyoruz. Söyledim, bu emaneti başımızın üzerinde taşıyoruz. Bizimle beraber olduğunu iddia eden bütün kardeşlerimiz de bu emaneti taşımaya davetlidir. Bu emaneti taşımak için kimin elinden ne geliyorsa, nasıl yapabiliyorsa, gücü neye yetiyorsa gerekeni yapıp emaneti taşımalıdır. Sonra Kıyamet günü kimse karşımızda durup “ben bunu bilmiyordum” demesin, dememelidir de; çünkü böyle bir şey söyleme hakkına sahip değildir.
Allah, kullarını takva sahibi olmaya davet eder. Takva sahibi olmayan zaten mü’min olamaz. Allah, Bakara Suresi’nin baş tarafında Zâlikel kitâbu lâ reybe fîhi, huden lil muttekîn:126 “Bu, kendisinde hiçbir şüphe olmayan kitaptır. (Bu kitap) Muttakiler için (takva sahipleri için) hidayettir” buyurmuştur. Bu kitap, takvası olmayana hidayet olmaz. Bu yüzden takva olmadan iman olmaz, hidayet olmaz.
Peki, takva ne demektir?
Takva; insanın insan olma sorumluluğunu, Allah’ın kendisini yarattığını, kendisi üzerinde bir muradı olduğunu kabul edip bu sorumluluğun gereğini yerine getirmek demektir.
Allah ayet-i kerimede kendisi için buyurur; Allahu huve ehlut takvâ ve ehlul magfireh:127 “Allah takva sahibi ve mağfiret sahibidir.” Bu; Allah sorumluluğunu bilen ve sorumluluğunun gereğini yerine getirendir, manasına gelir. Allah va’d ettiği her şeyin kendi sorumluluğunda olduğunu ve sorumluluğunu ihmal etmeyeceğini; çünkü kendisinin takva sahibi olduğunu buyurdu. Allah ayet-i kerimede; “Allah hiçbir şeye mecbur değildir. Siz bütün yaptıklarınızdan hesaba çekilirsiniz; ama hiç kimse Allah’a hesap soramaz”128 buyurmasına rağmen Allah takva sahibidir.
Allah bu durumda insana; “sen de takva sahibi oluyor musun” diye soruyor!
Allah takva sahibi olmasaydı kullarından takva sahibi olmalarını istemezdi. Allah seni yaratan olarak sana karşı sorumluluğunu kabul ediyorsa, bununla beraber âbd olman ve kazanabilmen için her türlü sorumluluğunu yerine getirip nasıl tecelli etmesi gerekiyorsa öyle tecelli ediyorsa; ama sen takva sahibi olup sorumluluğunu kabul etmiyor, sorumluluktan kaçıyorsan Allah’a nasıl yakın olabilirsin!
Allah ayet-i kerimede; İnne rabbî alâ sırâtın mustekîm:129 “(Hud dedi ki) Muhakkak ki benim rabbim sırat-el mustakim üzeredir” buyurur. Demek ki Allah bir de sırat-el mustakim üzereymiş; yani her işini, dosdoğru yapıyormuş. Dosdoğru yapanlar, sırat-el mustakim üzere olanlar rablerine kavuşur.
Sen sırat-el mustakim üzere gidersen rabbine dost olur, vasıl olursun; ama sırat-el mustakim üzerinde olmazsan onu bulamazsın. Rabbini bulanlara bir de “niye buldu, rabbini bulmak diye bir şey yoktur” diyorsun. Böyle yapma! Sen de sırat-el mustakime gir ve Allah’ın sana miras bıraktığı kitabı taşıyarak hayırda yarış. Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraber olup rabbine dost ol, vasıl ol. Böyle yaparsan kazanırsın.
Evet, Allah’ın Varis ismini hep beraber anlamaya, Allah’ın bize miras bıraktığı kitabına nasıl varis olacağımızı öğrenmeye çalıştık.
Allah hepimizi Varis ismine iman edenlerden eylesin. Allah bizi gerçek manada kitabına mirasçı kılsın. Bizi kendi nefislerine zulmedenlerden ve arada duranlardan eylemesin. Allah bizi kitabına varisliğinde müsabaka edenlerden, yarışanlardan, o büyük saadete, büyük fazla nail olanlardan eylesin. Allah bizi rabbine, kitabına, vahyine, peygamberine, kendi ruhuna, ruhundan nefhettiği o emanete ihanet edenlerden, hainlerden eylemesin. Allah bizi sadıklardan, Allah’a verdiği sözde sadık olanlardan, sadakatini ispatlayanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
