close

EL BERR

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzelliğini ayetlerinde kendisini tanıttığı, anlattığı gibi anlamaya, öğrenmeye çalışıyorduk. Önceki sohbetimizde Allah’ın Eş Şehid ismini anlatmıştık. Bu sohbetimizde ise hep beraber Allah’ın El Berr ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Berr; Allah’a isim olduğu için mutlak iyi olan, daima iyi olan, hep iyi olan, hak ve gerçek iyilik olan demektir. Bu durumda Allah’ın hangi ismi tecelli ederse etsin o mutlaka kula, mahlûkata saf iyiliktir.

Allah ayet-i kerimede “Allah saf iyiliktir”44 buyurur. Başka bir ayette ise “bütün güzellikler size Allah’tan, bütün kötülükler de kendi nefsinizdendir”45 buyurmuştur. Her ne yaşarsak yaşayalım, imtihanı unutmamamız gerekir; çünkü her anda bir imtihan vardır ve imtihan, Allah’ın hangi isminin tecellisiyle olursa olsun mutlaka iyiliktir, mutlaka hayırdır.

Gerçek olan, hak olan her şeyin bir kaynağı vardır. Mesela; ışığın kaynağı Güneş’tir ama karanlığın kaynağı yoktur, olamaz. İyiliğin kaynağı da Allah’tır, kötülüğün ise bir kaynağı yoktur.

Öyleyse kötülük ne demektir?

Nasıl ki ışık olmayınca karanlık oluyorsa aynı şekilde iyilik olmayınca da kötülük olur. Küfür de böyledir, iman olmayınca küfür olur, imanın olmadığı yerde küfür vardır. Bu yüzden tıpkı ışık olmayan yerde karanlıktan başka bir şeyin olmayacağı gibi imanı olmayan birinde de küfürden başka bir şey olmaz. Aynı şekilde bir yerde Allah’ın güzelliği, El Berr isminin tecellisi yoksa; yani iyilik yoksa orda da kötülükten başka bir şey olmaz. Bu nedenle kötülük; iyiliğin olmaması demektir.

Allah ayet-i kerimede; “Allah’ın nimetlerini toptan saymakla bitiremezsiniz”46 buyurur. Allah, toptan saymaya kalkarsak bize ikram ettiği nimetlerini sayamayacağımızı buyurdu; yani bize olan ikramı o kadar çoktur ve haddi hesabı yoktur; ama görmek istemeyenden daha kör, işitmek istemeyenden daha sağır kimse olamaz. Biri görmek istemedi mi Allah’ın nimetlerini görmez.

Allah’ın nimetlerini görmek için bize ikram ettiklerine bakmamız lazım. Eğer Allah’ın bize ikram ettiklerine bakarsak Allah’ın nimetlerini saymakla bitiremeyiz; ama olmayana bakıp rabbimize karşı nankörlük, şükürsüzlük yapmak istersek mutlaka kendimize eksik bir şeyler üretiriz. Böyle yaptığımızda da imtihanı kabul etmemiş oluruz.

Muhatap olduğumuz imtihanlar şer olsa bile onlarda mutlaka bir hayır vardır. O şerleri hayra dönüştürmek bizim kendi elimizdedir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “sizin hayır gördüğünüzde şer, şer gördüğünüzde hayır olabilir. Siz bilmezsiniz Allah bilir”47 buyurmuştur. Hayrı şerre dönüştürmek de, şerri hayra dönüştürmek de mümkündür. O halde insan isterse sürekli hayırda kalabilir. İnsan, hayır geldiğinde zaten gelen hayır olduğu için hayırda kalır, şer geldiğinde de onu hayra dönüştürür ve o şer kendisi için hayır olur, berr olur, iyilik olur, böylelikle yine hayırda kalır; ama hayrı şerre dönüştürürse o zaman şerde kalır.

Peki, hayır, şerre nasıl dönüşür?

Örnek vermek gerekirse; Allah birine mal verdiğinde kişi onunla kibirlenir ve malı alıp yanlış yerde sarf ederse hem kendine hem de başkalarına zarar verir, bu durumda hayır olan şey onda şerre dönüşür.

Şer nasıl hayra dönüşür?

Birine de şer geldiğinde sabreder, güzel yapmaya çalışır, kendisine kötülük yapanı affeder, ona iyilik yaparsa bu sefer de şerri hayra dönüştürür. Hem de hayırla kazanamayacağını şerle kazanmış olur.

Bu yüzden bize gelen bir musibet şer gibi görünebilir; ama kişi sabreder, Allah’a tevekkül ederse o şer hayra dönüşür ve kul o şerde hayır olduğunu görür, anlar; ama isyan edip itiraz ederse bu defa o musibet hem dünyası hem de ahireti için şer olur.

Allah Berr isminin tecelli ettiği kullarına ebrar demiş, ayet-i kerimede ebrarı anlatırken; “ebrar olanlara direkt naim cenneti vardır”48 buyurmuştur.

Ebrar; tekrar tekrar iyilikte bulunmuş olanlar, iyiliği ahlak edinmiş olanlar demektir.

Peki, Allah’ın berr oluşu nasıldır?

Allah’ın berr oluşunu önce verdiği manevi nimetlerine bakıp anlamak gerekir. Mesela; Allah, insanı kendi nurundan yaratmış, ona ruhundan nefhetmiş, kendinden hayat vermiş, varlığından ona varlık vermiş, onu Hz. İnsan olsun diye dünyaya göndermiş ve ona bir kazanma sahnesi hazırlamıştır. Bu, Allah’ın manevi ihsanı, iyiliği, hayrı, berridir.

Allah bir de zahiri olarak Berr ismiyle tecelli edip kullarına iyilikle muamele eder. Mesela ayet-i kerimede Allah; “yerde, gökte her ne varsa hepsini sizin hizmetinize verdim”49 buyurur. Bazı ayetlerde bu nimetleri tek tek sayıp; “Güneş’i, Ay’ı, yıldızları, yeri, yağmuru, yerde biten nebatatı ve hayvanları sizin hizmetinize verdim, musahhar kıldım, emrinize verdim, size itaatkâr kıldım” demiştir. Allah’ın bize hizmet etmeleri için yarattığı arasında saymadığı neredeyse hiçbir şey yoktur.

Allah iyilik sahibidir ve kuluna iyilikte bulunur. Mesela; kul, nefsine uyma tehlikesine düşebilir ve her günah işleyişinde gönlüne bir leke gelir ama Allah, kulunun aciz olduğunu, zayıf olduğunu, kendine hâkim olamayacağını bilir; çünkü Allah ayet-i kerimede; “yaratan yarattığını bilmez mi”50 buyurmuştur. Bu yüzden Allah kulunun nefsine uyduğu durumlarda onun bu yanlışına karşılık işlediği bir günah için sadece bir günah yazar. Kul bir günah işlediğinde gönlüne bir leke gelir, bir sevap işlediğinde ise Allah ona en az on katını51 verir. Eğer kul o günahına tövbe ederse Allah bu defa onun günahını hiç olmamış gibi sayar ve kuluna hiç günah işlememiş gibi muamele eder, mağfiret eder. Eğer kul tövbe edip Allah’a dönerse; yani yaptığının tersini yaparsa Allah bu defa onu affetmekle beraber bir de günahını sevaba çevirir.

Hal böyleyken birinin Allah’ın Berr isminin tecellisi karşısında cehenneme gitmesi için çok çaba, gayret sarf etmesi, çokça mücadele etmesi gerekir; çünkü Allah günaha karşılık sadece bir günah yazar, kul pişman olup tövbe ve istiğfar ettiğinde ise günahını hemen siler, işlediği günahın tersini yapıp güzel yapmaya çalışırsa bu defa da günahını sevaba çevirir.

Allah’ın işlenen bir iyiliğe karşı on katı iyilik yazması daha en az olanıdır. Bir de bire yüz, bire yedi yüz, bire bin ve bire hesapsız yazdıkları vardır. O halde birinin amelinin onda biri iyilik, onda dokuzu da kötülükse, şerse o kişi cennetlik demektir; çünkü günahı ve sevabı denktir. Eğer biri onda bir bile güzel değilse, güzellik yapmıyor, yapamıyorsa o halde insan olmaktan çıkmıştır ve gideceği yer de elbette ki cehennemdir.

Bunun yanı sıra kulun affa uğrayan yanlışları, bir de tövbe ve istiğfar ederek günahının sevaba çevrilmesi vardır. Bu yüzden cehenneme gitmek gerçekten çok zor bir şeydir; çünkü Allah berrdir, saf iyiliktir.

Allah’ın Berr ismiyle beraber hangi isimleri tecelli eder?

Allah’ın Berr ismi aslında bütün isimleri içine alır; ama herkesin görebileceği, anlayabileceği bir şekilde Allah’ın iyiliği, Berr isminin tecellisi; Rahman, Rahim, Kerim, Ekrem, Vehhab, Ğafur, Ğaffar, Tevvab, Afuvv, Nasir, Ğaniyy, Şekur, Hayr, Rauf, Rezzak, Hâdi, Vasi’, Mü’min, Müheymin, Nur, Vedud, Latif ve İlah isimleriyle beraber tecelli eder.

Allah’ın Berr ismi birinde tecelli ederse o kişi ebrar olur; ama Berr isminin onda tecelli etmesi, onun Allah katında berr olabilmesi, iyi olabilmesi için bir takım şartlar vardır.

Peki, bu şartlar nelerdir?

Birincisi, mutlaka önce imanının olması, ikincisi, niyetinin ve ihlasının olması, son olarak da amelinin olması gerekir; yani birinin Allah katında iyilerden olması için bir şeyi yaptığında onu imanıyla, niyeti düzgün bir şekilde yapması ve bunu sırf Allah için yapması gerekir.

Berri doğru anlamak gerekir; çünkü berr sıradan bir iyilik değildir. Birinin bir başkasına yardım etmesi berrdir; ama Allah’ın murad ettiği birr bu değildir. Birr; kendin için yaptığından farklı olarak insan için, mahlûkat için yaptığın iyiliktir; yani insanların maddi ve manevi olarak kazanmaları için yaptığın iyilik Allah katında birrdir. Bunda bir de Allah’ın rızasını isteme vardır.

Mesela; dergâhta hep beraber kardeşlerimizle sohbet edip rabbimizi anlamaya, tanımaya çalışıyoruz. Bu kendi kendimize yaptığımız bir iyilik olduğu için Allah’ın kastettiği birr bu değildir. Allah’ın kastettiği birr bunun üzerindeki bir şeydir.

Daha iyi anlaşılması için örnek vereyim;

Biz mescitte rahat rahat sohbet edelim diye aşağıda gelenleri karşılayıp nöbet tutan kardeşlerimiz vardır. Elbette ki onlar da mescide çıkıp sohbeti dinlemek isterler; ama bunun yerine mescitteki kardeşlerimizin daha rahat sohbet edip namaz kılması ve zikir yapması için kapıda durup hizmet etmeyi tercih etmişlerdir. İşte, Allah’ın kastettiği birr budur ve Allah onlara Berr isminin tecellisiyle tecelli eder. Evet, mescitte bizi dinleyenler ilim kazanır, hayır kazanır; ama Allah’ın Berr isminin tecellisi bizi dinleyenlere değil bu fedakârlığı yapanlara yazılır. Allah, onlara Berr ismiyle tecelli eder.

Allah için yapılan bütün hizmetler buna dâhildir; yani bir şeyi insanlık için yaparsak kendimizi aşmış, başkalarının hesabını yapmış oluruz ki Allah o zaman bizi birr olarak, berr olarak kabul eder.

Başka bir örnek daha vereyim;

Herkesin bayram yaptığı bir günde mutfakta uğraşıp çocuklarına ve eşine hizmet eden bir anne Allah’ın Berr isminin tecellisine layık olur, bu ismi hak eder ve tecelliyi de alır. Bu yüzden Allah’ın Berr isminin tecellisi fedakârlık yapanlaradır ve ancak Allah’ın kullarının olduğu yerde hizmet edenler Allah’ın Berr isminin tecellisine mahzar olur.

Bu sadece insana yönelik hizmetlerde değil hayvana yönelik iyiliklerde de böyledir. Hayvanların hesabını yapmak da Allah’ın Berr isminin tecellisine sebep olur ve Allah bu hesabı yapanlara “benim bu kulum ebrardandır, iyilerdendir” der. Bir hayvan açsa ve birinin gönlündeki rahmet coşup o hayvana ekmekle su verirse veya biri bir ağacın kurumak üzere olduğunu görür onu sularsa bu davranışı Allah’ın Berr isminin onda tecelli ettiğini gösterir. Böyle olanlar Allah’ın Berr isminin tecellisini hak etmiştir. İşte, Allah katında iyilik budur. Böyle biri kendini aşmış, insanı, mahlûkatı kendi nefsine tercih etmiştir. Hal böyleyken Allah ona ikramda bulunmaz mı, ona özel olarak ikram etmez mi!

Allah, Berr ismiyle tecelli edip ikram eder. Mesela; her anne, baba evladını kendine tercih eder, kendisi açken yemez, kendi evlatlarına yedirir. Bu, Allah’ın anne, baba üzerindeki Berr isminin tecellisiyledir. Evet, her anne babada Allah’ın Berr ismi vardır; ama insanın bu ismi büyütüp kemale erdirmesi gerekir. Kul kendi evlatlarını geçip diğer çocukları da kendi evladı gibi bilir, onlara öyle muamele ederse işte o zaman Berr ismi kulda kemale erer.

Bu bütün isimler için geçerlidir. Allah’ın bütün isimleri insanda bu şekilde tecelli etmiştir ve bu isimleri büyütüp kemale erdirmek kulun kendisine aittir.

Allah’ın berr oluşu sadece dünya hayatıyla sınırlı değildir, Allah bir de ahirette berrdir. Oraya gidince hep beraber bunun aklımızın alamayacağı şekilde olduğunu göreceğiz inşallah.

Evet, Allah’ın isimlerini nüzul sırasına göre anlamaya çalışıyoruz. Önceki sohbetimizde Allah’ın Eş Şehid ismini anlamaya çalışmıştık. Allah şehittir; “herkesin iyiliğine, kötülüğüne kısacası yaptığı her şeye şahittir” demiştik. Berr isminden sonra Allah’ın Latif ismi gelir. Allah ayet-i kerimede “Allah latiftir”52 buyurur. Allah’ın latif oluşu; onun anlayamayacağımız kadar nazik ve zarif olması demektir. Her ne kadar çevremizde biri nazik ve zarif olduğunda sanki bir eksiği, yanlışı varmış gibi ona lakap takılsa da bu doğru bir durum değildir; çünkü Allah nazik ve zariftir, hem de anlayamayacağımız kadar nazik ve zariftir. Allah’ın, kullarına ikram ettiği bütün iyilikler kaba bir şekilde değil onun Latif ismiyle, nezaketi ve zarafetiyle beraber tecelli eder.

Allah berrdir; saf iyiliktir, Allah’ın her türlü muamelesi, bütün isimlerinin tecellisi saf iyiliktir. Allah Kur’an-ı Kerim’de Berr ismini bir defa zikretmiştir. İsterseniz şimdi de Allah’ın Berr ismini ve bu ismin bizde nasıl tecelli edeceğini anlamaya çalışalım hep beraber.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Allah bundan önceki ayetlerde cennetten bir sahneyi anlatır. Cennettekiler birbirleriyle konuşurken biri arkadaşına şöyle söyler; İnnâ kunnâ min kablu ned’ûhu, innehu huvel berrur rahîm:53 “Muhakkak ki biz bundan önce (dünyadayken) Allah’a dua ederdik (ama şimdi müşahede ettik ki) o, rahim ve berrdir.” Dünyadayken kendi ehlimiz, çocuklarımız, insanlarımız, neslimiz için endişe ederdik ama şimdi Allah’ın berr ve rahim olduğuna şahit olduk.

İnsanlar için endişe etmek Allah’ın Berr isminin tecellisidir. Tabi, aç kalırlar diye değil cehenneme giderler, Allah’ın rızasını kazanamazlar ve rablerini kaybederler diye endişe etmek Allah’ın Berr isminin tecellisidir. Allah’ın bu ayette örnek verdiği insan, Allah katında iyi biridir ve Allah onu cennete koyarken bu duasına icabet etmiştir.

O halde biri, vefat ettikten sonra küfre düşmeleri, şeytanın peşine takılmaları ve hidayetten çıkmaları konusunda evlatları için endişe ederse Allah onun bu endişesini giderir. O ahirete gitmiş olsa bile evlatları için, endişe ettiği kimseler için olan duası Allah tarafından kabul görür. Bu yüzden ahirete gitmiş olsa bile iyiliği dünyada devam eder.

Bununla ilgili olarak Hz. Hızır (a.s.) ile Hz. Musa (a.s.)’ın kıssasından bir örnek vereyim;

Allah emrettiği için Hz. Musa (a.s.), Hızır (a.s.)’ı mürşid olarak kabul edip ona tabi olmuştur. Hz. Hızır (a.s.) ile Hz. Musa (a.s.) yolculuk yaptıkları bir sırada bir beldeye uğrarlar; ama o beldenin sakinlerinden hiç kimse onları misafir etmek istemez hatta onlara ekmek bile vermez. Burada Allah’ın bir imtihanı vardır. Hz. Musa (a.s.) biraz sinirli ve çabuk kızan bir peygamber olduğu için “misafiriz ama adamlar bize ekmek vermiyor, bizi misafir etmiyor” deyip köylülere kızar. Tam köyden çıkacakları sırada ise yıkılmak üzere olan eğik bir duvar görürler ve Hz. Hızır (a.s.), Hz. Musa (a.s.)’a; “bu duvarı beraber düzelteceğiz” der. -Duvarı düzeltmek bir anlık bir şey değildir, onu yıkıp çamurdan yeniden yaparlar.- Hz. Musa (a.s.) da Hz. Hızır (a.s.)’a yardım eder ve ikisi beraber duvarı tamir ederler.

Sonra Hz. Musa (a.s.), Hz. Hızır (a.s.)’a dönüp;

-Bu duvarı yapmanın karşılığında köylülerden bir ücret isteyebilirdin54 -bize ekmek vermediler, onlardan ekmek isteyebilirdin- der.

Hz. Hızır (a.s.) daha sonra neden böyle yaptığını anlatır ve ayet-i kerimede beyan olduğu üzere; “o duvar bir evin duvarıdır ve duvarın altında bir hazine vardır, bu hazine de babaları vefat etmiş iki yetim çocuğundur. Şimdi bu duvar yıkılsa altındaki hazine açığa çıkar, başkaları bunu alır; ama biz istedik ki o çocuklar kendi hazinelerine sahip olsun ve onu alsınlar; çünkü babaları salih bir kuldu”55 buyurur. Hz. Hızır (a.s.)’ın duvarı tamir etmesi onların babalarının hatırınadır.

Demek ki bir babanın evladına olan duası kendisi ahirete intikal etse bile devam ediyor, Allah, babanın da hesabını yapıp evlada ikramda bulunuyormuş. Bunu Allah söylüyor. Bu yüzden Allah berrdir; onun her muamelesi saf iyiliktir. Bunu göremeyenler doğru bakamadığı, doğru anlamadığı için görememiştir.

Öyleyse Hz. Nuh (a.s.)’ın oğlunun helak olmasının, Hz. İbrahim (a.s.)’ın babasının müşrik olarak ölmesinin, Hz. Lut (a.s.)’ın hanımının ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in amcası Ebu Leheb’in ebediyen kaybetmesinin sebebi nedir?

Allah ebedi hayat konusunda tercihi kula bırakmıştır. Allah’tan başka hiç kimse kulun iradesine müdahale edemez, Allah buna müsaade etmez. Allah, kula böylesine büyük bir şeref bahşetmiştir. Hiç kimse hiçbir şekilde birini hidayete veya küfre zorlayamaz; çünkü âbd kendi iradesiyle, kendi tercihiyle Allah’ı seven demektir.

Zorla sevgi olmaz, zorla hidayet olmaz. Allah, Hz. İnsan olma tercihi ile hayvanlardan daha aşağı olma tercihini insana vermiştir. Bu yüzden tercih insanın kendisine aittir, kul ya; “ben, Allah’a aidim” der ve Allah’ı bütün esmasıyla, isimleriyle kabul eder ya da Allah’ı kabul etmez, kendisinin veya başkalarının fikrini, düşüncesini Allah’ın önüne koyar, onları tercih eder.

Çevremizde devamlı şahit oluyoruz, bazıları “kulluğumu yapmıyorum ama kalbim temizdir, ben iyi biriyim” der ya da başkaları için “falanca çok iyi biridir” denir. “Falancanın iyi olduğunu neye göre söylediniz” diye sorduğumuzda ise doğru dürüst bir cevap bile verilmez. İnsanın iyi olup olmadığına Allah’ın vahyinden bağımsız bir şekilde karar verirsek yanlış karar veririz. Allah iyilerin kimler olduğunu kitabında anlatmıştır. Bu yüzden kimin iyi olup olmadığına doğru karar verebilmemiz için mutlaka Allah’ın vahyine bakıp öyle karar vermemiz gerekir.

Peki, Allah’a göre iyilik nedir, iyi olanlar kimlerdir?

Leysel birre en tuvellû vucûhekum kıbelel maşrıkı vel magrıb:56 “İyilik, sizin doğuya ya da batıya dönmeniz değildir.” Bu aynı zamanda kıbleyle ilgili ayettir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Mekke’deyken kıble Kâbe’ydi sonra Medine’ye geldiğinde Allah, kıbleyi Kudüs’e döndürdü. Bu bir imtihandı, Allah hicret eden muhacirleri ve Medine’de iman eden Yahudileri bu şekilde imtihana tabi tuttu. Araplar için Kâbe’yi bırakıp Kudüs’e dönmek çok ağır bir meseleydi. Bu arada zaten peygambere gerçek manada iman etmeyenler bu durum karşısında sarsıldılar.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz 16 ay boyunca Kudüs’e dönüp namaz kıldı. Sonra Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “Mescid-i Haram’a dön” buyurdu. Bu defa da Müslüman olup gönlünde Yahudilik kalmış olanlar, kıble olarak Kudüs’ü tercih edenler sarsıldı. Dediğim gibi bu bir imtihandı. Allah da bunun üzerine “iyilik, yüzünüzü Kâbe’ye (Mescid-i Haram’a) ya da Kudüs’e çevirmeniz değildir” buyurdu; çünkü Allah başka bir ayet-i kerimede; “ne yöne dönersen dön, Allah’ın vechi ordadır”57 buyurmuştur. Mesele insanın nereye döndüğü değildir, gönlün kıblesi Allah’tır, gönlün Allah’tan başka kıblesi olmaz. Bu yüzden gönül hangi tarafa dönerse dönsün, Allah ordadır.

Allah, yönü doğuya ya da batıya çevirmenin iyilik olmadığını söyledi. Ayetin devamında ise Allah iyiliğin ne olduğunu tarif ediyor.

Ve lâkinnel birr: “İyilik şudur ki.” Men âmene billâh: “Kim, Allah’a iman ederse.” İyilik Allah’a iman etmektir. Vel yevmil âhir: “Ve ahiret gününe (iman ederse).” Vel melâikeh: “Ve meleklere (iman ederse).” Vel kitâb: “Ve kitaplara (iman ederse).” Ven nebiyyîn: “Ve peygamberlere (iman ederse).” Allah buraya kadar olan bölümde imanı açıklamıştır. Demek ki imanın beş şartı varmış. Ve âtel mâle alâ hubbihî: “Sevdiği maldan (Allah’ı sevdiği için) verirse.” Kime verirse? Zevil kurbâ: “Yakınlara.” Kendisine yakın olanlara, akrabaya. Vel yetâmâ: “Ve yetimlere.” Vel mesâkin: “Ve miskinlere (fakirlere).” Vebnes sebîl: “Ve yolda kalmışlara (dışarıda kalmışlara).” Ves sâilîn: “Ve isteyenlere.” Ve fîr rıkâb: “Ve boyunduruk altında olanlara (özgürlüğünü kaybetmiş olanlara, kölelere sevdiği maldan verirse).” Köleler, sahibine borcunu öderse özgür kalır. O halde borçtan dolayı rehin kalanlara; yani borcu yüzünden evinden çıkamayanlara, hapistekilere, özgürlüğünü kaybetmiş olanlara sevilen maldan vermek iyiliktir.

Allah’a göre iyi olanların diğer özellikleri nelerdir?

Ve ekâmes salât: “Ve namazı ikame edenler.” Namaz ile Allah’ın huzurunda duranlar. Ve âtez zekât: “Ve zekâtı seve seve verenler.” Vel mûfûne bi ahdihim izâ âhed: “Ve ahitleştiğinde (söz verdiği zaman) sözünde duranlar.” Ves sâbirîne fîl be’sâ’: “Ve sıkıntıya düştüğünde sabredenler.” Ved darrâ’: “Ve darda kaldığında (hastalıktan dolayı veya herhangi bir şekilde zarar gördüğünde sabredenler).” Ve hînel be’s: “Ve şiddetli bir sıkıntıya düştüğünde de (sabredenler).” Ulâikellezîne sadakû: “İşte sadık olanlar bunlardır.” Berr olanlar, berre sahip olanlar, iyi olanlar bunlardır. Ve ulâike humul muttekûn:58 “Muttakiler de bunlardır.” Bunlar muttakidir, sadıktır ve Allah’ın Berr isminin tecelli ettiği iyilik sahipleridir. Allah bunların iyi olduğunu, ebrar olduğunu buyurdu.

Demek ki iyi olmak için Allah’a, meleklerine, nebilerine, resullerine, ahirete, kitaplara iman etmemiz, bununla beraber Allah’ı sevdiğimiz için onun yolunda sevdiğimiz maldan yakınlara, yetimlere, miskinlere, yolda kalmışlara, isteyenlere, özgürlüğünü kaybetmiş olanlara infak etmemiz, namazı ikame etmemiz, zekâtı seve seve vermemiz, söz verdiğimizde sözümüzü yerine getirmemiz, sıradan yahut şiddetli bir sıkıntıya, hastalığa veya zarara uğradığımızda sabretmemiz gerekiyormuş; çünkü bunun karşılığında sevdiğimizin sevgisini kazanırız. İşte, Allah böyle yapanların sadık olduğunu, muttaki olduğunu söyledi.

Allah okuduğumuz bu ayette imanın şartını beş olarak saymıştır. Demek ki imanın şartı altı tane değil beş taneymiş. Allah Nisa Suresi’nin 136. Ayetinde de imanın şartını beş tane olarak saymıştır.

Allah kendi kitabında imanın beş şartı olduğunu beyan ettiği halde bize imanın şartının altı tane olduğu öğretilmiş, kadere iman ile hayrın ve şerrin Allah’tan olduğuna inanmak da imanın şartı olarak sayılmıştır. Oysaki bu yanlış bir bilgidir, Allah kendi kitabında imanın şartını sadece beş tane olarak beyan eder.

İsterseniz bir de Nisa Suresi’nin 136. Ayet’ini anlamaya çalışalım inşallah.

Allah iman edenlere, iman ettiğini söyleyenlere hitap eder; Yâ eyyuhâllezîne âmenû âminû: “Ey iman ettiğini iddia edenler! İman edin.” Neye iman edin? Billâhi ve resûlihî vel kitâbillezî nezzele alâ resûlihî: “Allah’a, onun resulüne ve resulüne indirdiği kitaba (iman edin).” Vel kitâbillezî enzele min kabl: “Ve ondan önce indirdiği kitaplara.” Ve men yekfur billâh: “Kim, Allah’ı inkâr ederse.” Ve melâiketihî: “Ve meleklerini (inkâr ederse).” Ve kutubihî: “Ve kitaplarını (inkâr ederse).” Ve rusulihî: “Ve resullerini (inkâr ederse).” Vel yevmil âhir: “Ve ahireti (inkâr ederse).” Fe kad dalle dalâlen baîdâ:59 “O derin bir sapıklıkla delalete düşmüştür.” Allah bu ayette de imanın şartlarını beş tane olarak saymıştır.

Peki, “imanın şartı altı tane olsa ne olur, fazla iman etsek daha güzel olmaz mı” dense doğru olur mu?

Elbette ki olmaz. Zaten âlimler bunun nasıl bir sonuç doğuracağını hesap edemedikleri için altıncı şartı imanın şartları arasına koymuştur; ama bu durum sonrasında imanda çok büyük bir tahribat meydana getirmiştir. Mesela; “evlilik kader midir, falanca bu sebepten dolayı öldü, bu onun kaderi miydi” şeklinde sorular sorulur. İnsanlar kadere iman, imanın şartı yapıldığı için burada takılır, bu yüzden bu tür sorular sorar. İmanın şartlarından bir tanesine bile iman edilmese iman gider. Bu, iman meselesidir, başka bir şey değildir. Bu yüzden iman konusu çok ciddi bir konudur ve mutlaka doğru anlaşılmalıdır.

Doğru anlaşılması için kader konusunu biraz izah edeyim;

Allah Kadîrdir; her şeye takdirini, kaderini koymuştur.60 Her şeyi bir kaderle, miktarla yaratmış, insanın kaderini de kendisine teslim etmiştir; çünkü Allah, insana irade vermiş, tercih hakkı vermiştir. Eğer Allah her şeyi yazmış, cennetliklerle cehennemliklerin belli olduğunu söylemiş olsaydı o halde iman etmemizi söylemesinin, peygamber ve kitap göndermesinin ne manası olurdu! Eğer cennet veya cehenneme gideceğimiz önceden belli olsaydı; yani bu, insanın kaderi olsaydı o halde Allah’ın bizi vahyinden sorumlu tutmasının bir anlamı olur muydu? -Elbette ki olmazdı. Bu yüzden insanın ebedi hayatında gideceği yerin kader olduğu anlayışı yanlıştır, bu anlayış bizi imanımızdan eden bir yanlıştır. Hal böyleyken birileri imanın şartlarının arasına bu hükmü koymuş, dolayısıyla imanın şartı haline getirmiştir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde buyurur; “insanlar ahir zamanda bid’ata o kadar çok düşer ki içlerinden bir adam çıkıp onlara hakkı söyler sonra herkes onu parmağıyla göstererek ‘bu adam bid’atçıdır’ der.” O, hakkı söylediği halde ona bid’atçı derler.

Bid’at; İslam’da olmayan bir şeyi İslam’da varmış gibi İslam’ın içine koymaktır. Allah imanın şartlarını beş tane olarak saymıştır ve bunlar içinde kadere, hayrın ve şerrin, Allah’tan olduğuna iman yoktur. İmanın şartı olmayan bir şeyi de getirip imanın şartları arasına koymak bid’attir.

Allah Berr’dir; saf iyiliktir. Allah şerri yaratmaz, şer, kuldandır. Allah, bütün iyiliklerin kendisinden kötülüklerin de insanın kendi nefsinden olduğunu söylemiştir. Eğer şerrin nefsimizden değil de Allah’tan olduğunu söylersek kendi şerrimizi Allah’a mal etmiş oluruz ki bu çok büyük bir yanlıştır.

Mesela; adam öldürüp hapse düşen biri için “kader mahkûmu” denir. Bu; “adam öldürmek onun suçu değildi, bu suç onun kaderinde vardı, cinayeti ona Allah işletti” manasına gelir. Bu, Allah’a iftira atmaktır. Ya da öyleleri var ki yanlış yapıp sıkıntıya düşünce “bu benim kaderimde vardır” der. Hâlbuki bu senin kendi elinle yaptığın yanlışındır. Eğer bir işte hiçbir müdahalen, gücün, tercihin olmadığı halde başına bir sıkıntı gelmişse buna sabretmen gerekir; çünkü bu bir imtihandır, kazanma imkânıdır. Sıkıntı, musibet, yokluk, bela, dedikodu, iftira olmasa insan nasıl terbiye olacak! Allah’ın Rabb ismi insanda nasıl tecelli edecek! Senin hiçbir müdahalenin, tercihinin olmadığı durumlarda yaşadığın sıkıntı Allah’ın seni terbiye etmeyi dilemesinden dolayıdır. Bu yüzden yaşadığın sıkıntı hayırdır, Allah’ın Berr isminin tecellisidir. Eğer; “Allah beni terbiye etmesin” dersen bu durumda imtihanı kabul etmemiş, kendini ateşe atmış olursun.

Peygamberler bizim için örnektir. Hz. Âdem (a.s.) tövbe ederken “biz nefsimize zulmettik”61 demiş ve günahlarını kendine mal etmiştir. İblis ise; “beni azdırmana karşılık ben de onun neslini azdıracağım ve sırat-el mustakim üzere oturacağım (onları kendime bağlayacağım)”62 demiştir. Dikkat edilirse iblis, Allah’a “ben azdım” dememiş, “beni azdırmana karşılık” yani “beni sen azdırdın, bana bunu sen yaptın” demiştir. Demek ki kaderciliği ilk yapan iblismiş.

İnsan günahını, yanlışını, eksiğini kabul etmeli ve onu Allah’a yükleyip ona iftirada bulunmamalıdır. El Esmau’l Husna’yı anlamaya çalışırken Allah’ın saf rahmet, saf muhabbet, saf hayır, saf iyilik olduğunu hep beraber anlamaya çalıştık. Allah bütün isimlerinde kullarına bu şekilde saf rahmetle, saf muhabbetle, saf hayırla, iyilikle tecelli eder. Bir kul, Allah’ın kendisine günah işlettirmesini Allah’a nasıl yakıştırır! İnsan nasıl “bu, bizim kaderimizdir, Allah yazdığı için bunu yaşadık” diyebilir! Böyle bir iman olabilir mi! Bu nasıl iman olsun!

Allah’ın ayetlerini okurken veya dinlerken en sonda “sadakallahul azim” deriz, öyle değil mi! Bu, azim olan Allah doğru söylemiştir manasına gelir. O halde Allah imanın şartını beş tane olarak saymışsa bu durumda imanın şartının altı tane olduğunu söyleyenler yalan söylemiştir. Ya âlimler doğru söylemiş “imanın şartı altı tanedir” diyecek onların söylediğini kabul edeceğiz ya da “Allah doğru söylemiştir” deyip onun vahyini kabul edeceğiz, tercihimizi yapmamız gerekir. Evet, tercihimizi yapıyor ve “sadakallahul azim; azim olan Allah doğru söylemiştir” diyoruz. Gerisi kim ne söylerse söylesin, niyeti düzgün olsa bile yalan söylemiştir.

Suçumuzu, yanlışımızı Allah’a yükleyip ona iftira atmamak için kaderi iyi anlamaya çalışmamız gerekir. Kardeşlerimizin de bu konuyu iyi bir şekilde anlamadan insanlara anlatmaya kalkışması doğru değildir, kardeşlerimiz bunu iyice anladıktan sonra imanın şartının altı tane olduğunu söyleyen biriyle karşılaştığında okuduğumuz ayetleri söylemeleri yeterlidir.

Evet, bu vesileyle imanın şartının altı değil beş tane olduğu daha iyi bir şekilde anlaşılmıştır, inşallah. Zaten El Esmau’l Husna kitaplarımızın 3. Cildinin El Kadîr bölümünde ve İman İslam İhsan kitaplarımızın İman cildinde bulunan Kadere İman bölümünde kader konusunu geniş bir şekilde izah etmiştik. Kadere imanı iyice öğrenmek isteyen kardeşlerimiz bu bölümleri açıp okuyabilirler.

Hep beraber Allah’ın Berr ismini ve Allah’ın murad ettiği berrin, iyinin ne olduğunu ayetlerle anlamaya çalışıyorduk, devam edelim.

Len tenâlûl birre hattâ tunfikû mimmâ tuhibbûn: “Birre (iyiliğe) eremezsiniz (Allah’ın Berr isminin tecelli ettiklerinden olamazsınız) sevdiğiniz maldan vermedikçe (sevdiğiniz için malı vermedikçe).” Bu, tek ayettir ama “sevdiğiniz maldan vermedikçe ile sevdiğiniz için malı vermedikçe iyi olamazsınız, şeklinde iki manaya birden gelir. Ve mâ tunfikû min şey’: “Her neyi ki infak ederseniz.” Fe innallâhe bihî alîm:63 “Allah onu bilir.” Allah sizin ne kadar iyi olduğunuzu bilir.

Rabbenâ innenâ semi’nâ munâdiyen yunâdî lil îmâni en âminû bi rabbikum: “(Onlar dediler ki) Rabbimiz! Biz ‘rabbinize iman edin’ diyen bir davetçiyi işittik.” Bizi imana davet edip “rabbinize iman edin” diyen bir davetçiyi işittik. Fe âmennâ: “(Ona) Hemen iman ettik.” Allah’a iman; Allah ile, Allah’ın ayetleriyle davettir ve Allah’ın El Esmau’l Husna’sına iman etmektir. Allah, birine ebedi olarak kazanmış olanlar için “rabbinize iman edin” diye mutlaka nida ettirir, söyletir. Kazananlar da “rabbinize iman edin diyen davetçinin hitabını, nidasını, feryadını işittik ve biz de hemen iman ettik” derler. Rabbenâ fağfir lenâ zunûbenâ: “Rabbimiz! Günahlarımızı mağfiret et.” Şimdiye kadar yanlış yaptık, yanlışlarımızı, günahlarımızı sil, o günahlarımız hiç olmamış gibi bize muamele et, biz artık iman ettik, derler. Ve keffir annâ seyyiâtinâ: “Yanlışlarımızı (eksiklerimizi, günahlarımızı) ört (hiç görünmesin).” Ve teveffenâ meal ebrâr:64 “İyilerle (ebrar olanlarla) beraber ruhumuzu al.”

İyilerle beraber olmak için iyilerden olmak gerekir. Eğer biri iyilerle beraber olmaya çalışırsa o da Allah’ın saydığı şartlara uyar ve iyilerden olur. Yalnız dikkat edilirse Allah önce imanın şartlarını saydı; yani önce doğru iman etmek gerekir.

Lâkinillezînettekav rabbehum: “O kimseler ki rablerine karşı takva sahibidirler.” Yani, Allah’a karşı sorumluluğunu, Hz. İnsan olmayı kabul etmişler ve bunun gereğini, şartlarını yerine getirmeye çalışırlar. Lehum cennâtun tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ: “Onlar için altlarından ırmaklar akan cennetler vardır.” Nuzulen min indillâh: “(Onlara) Allah katından bir ikram vardır.” Ve mâ indallâhi hayrun lil ebrâr:65 “Allah’ın katındakiler, iyiler için (ebrar için) elbette ki daha hayırlıdır.” Onlar için hayırlı olan Allah’ın katındakilerdir.

Nüzul; indirmek, ikram demektir. Allah, indirdiği ayetler için “Allah, ayetleri nüzul etti, inzal etti, Allah onlara katından inzalda bulunur” buyurmuştur.

Allah neyi inzal eder?

Allah Berr ismiyle tecelli eder ve kulunu ebrardan kılar. Allah, ebrardan olan kullarına “Allah’ın katındaki daha hayırlıdır” buyurdu; yani Allah, muhabbetiyle, Vedud isminin, Berr isminin tecellisiyle onlara tecelli eder. Aynı şekilde diğer isimleriyle de tecelli edip kendinden, katından onlara ikram eder. Ebrara, iyilik yapanlara Allah’ın böyle bir muamelesi vardır. Yalnız, Allah’ın bu ikramı ekmek ve su vermesi değildir!

İnnel ebrâra yeşrebûne min ke’sin kâne mizâcuhâ kâfûrâ:66 “Muhakkak ki (Allah) o ebrar olanlara (ahirette, cennette) kadehten bir içecek içirecek. Onun mizacında (onun tadında) kâfur vardır.” Âlimlerimiz bu ayet için “Allah zahiri bir şaraptan ikram eder, bu şarabın karışımında misk kokusu gibi bir koku vardır, kâfur da bu kokudur,” demişlerdir. Evet, ayette bu mana da vardır ama Allah’ın buradaki muradı farklıdır, yoksa Allah durup dururken “Allah, ebrar olanlara bir kadeh içirecek” buyurmuyor.

İnnel ebrâre lefî naîm:67 “Ebrar olanlar (iyi olanlar, iyilik kendisinde huy olan, ahlak olanlar) Naim cennetindedirler.” Nimet cennetindedirler. Bu da başka bir ayettir. İnnel ebrâre le fî naîm:68 “Ebrar olanlar nimet cennetindedirler.”

Kellâ: “Hayır.” İnne kitâbel ebrâri lefî illiyyîn:69 “Ebrarın kitabı iliyindedir.” Kötülerin kitabı nerdedir? -Allah başka bir ayet-i kerimede; “kötülerin kitabı siccinde, en aşağıdadır”70 buyurur. İyilerin kitabı da iliyinde, en yukarıdadır. Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, dolayısıyla hepimizedir. Ve mâ edrâke mâ illiyyûn:71 “İliyin nedir bilir misin.” Allah’ın bu şekilde sorduğu sorular “sen bilmiyorsun, ben sana öğreteceğim” manasına gelir. Kitâbun merkum:72 “O yazılmış bir kitaptır!” Yeşheduhul mukarrabûn:73 “Onu mukarrebun görür.” İliyin, ebrarın kitabının bulunduğu yerdir ve onu mukarrebunlar görür.” Peki, bu ayetin hikmeti nedir? Bu, Allah’a yakın olanların (mukarrebunların) iliyine gidip o kitabı açıp baktıkları manasına mı gelir, yoksa ayetin başka bir manası da var mıdır?

Elbette ki Allah, mukarrebuna o kitabı, iliyini gösterebilir, bu ayrı şeydir; ama bu kitap dünyadayken de görünür. Herkesin üzerindeki kitabı burada kişinin kendi üzerindedir ve mukarrebun o kitabı görür; yani mukarrebun kimin gerçekten iyi olduğunu, kimin doğru iman edip etmediğini bilir. Bunu da kendine göre değil Allah’a göre bilir; çünkü iliyin aynı zamanda mukarrebunun gönlü demektir. Mukarrebunun gönlü zaten âlâyı iliyin olduğu için bunu bilir, görür.

Allah berrdir; saf iyiliktir. Bu nedenle ancak iyi olanlar iyiyi sever, güzel olanlar da güzeli, güzelliği sever. Birinin gönlü çirkinleşmişse iyiliği sevemez; çünkü mizacı bozulmuştur. Mizacında kâfur olan, güzellik olan, mizacı bozulmayanlar güzelliği severler. Allah, insanı güzel yaratmış, tertemiz yaratmıştır; ama biri kendini kirletmiş ve bozmuşsa, pis kokuyorsa, sevmeyi kaybetmiş, sevmeyi beceremiyorsa güzeli ve güzelliği sevmez, sevemez.

Etrafımızda mutlaka “ben kendimi sevmiyorum” diyenleri duymuşuzdur. Hâlbuki insan kendini sevmezse hiçbir şeyi sevemez. Sevmenin ölçüsü önce insanın kendisini sevmesidir. Bu yüzden insanın sevmeye önce kendinden başlaması gerekir. İnsan, Allah’ı sevecekse önce kendini sevmelidir. Kendini sevmezse onu yaratanı nasıl sevecek! Hatta sevmek bir yana Allah’a kin besler! Zaten bundan dolayı bazıları “Allah beni yaratmasaydı” ya da “ben yaşamak istemiyorum” der. Yaşamayı istememekle “Allah beni yaratmasaydı” demek aynı şeydir ve bu insanın kendisini sevmeyişinden dolayı söylediği sözdür.

İnsan acizdir, gerçekten zayıftır. Bu yüzden gücünün tükendiği nokta olur, dolayısıyla güç yettiremediği durumlarda “ben bundan bıktım” diyebilir ama ölmeyi isteyemez; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah’tan ölümü istemeyin” buyurmuş, ölmeyi istemeye sadece tek bir şart koymuştur, o da başka bir söz kalmadıysa; “ya rabbi ölmem hayırlıysa canımı al, hayırlı değilse dünyada kalayım”74 demektir. İnsan en çaresiz kaldığı durumlarda bile sadece böyle söyleyebilir, yoksa ölmeyi isteyemez; çünkü ölmeyi istemek, Allah’a “ben senin yaptığını kabul edemedim, benim imtihanlara karşı gücüm yetmiyor” deyip takdire rıza göstermemek ve imtihanı kabul etmemektir.

Umudunu kaybeden biri Allah’ın Berr ismine, Vekil ismine ve Allah’ın Mü’min olduğuna; yani emin olunan zat olduğuna iman etmemiş, bu yüzden Allah’a güvenmemiş ve onu güvenilmeye layık görmemiştir. Allah’ın isimlerine mutlaka iman etmek lazım. İnsanın imanı olmazsa ameli ona hiçbir fayda vermez; çünkü insan, amelsiz cennete gider ama imansız cennete gidemez.

Mesela; savaş esnasında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e karşı savaşan bir müşrik, kılıcıyla beraber Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in safına geçmiştir. Sadece “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” demiş, söyledikten sonra da savaşıp şehit olmuş ve Allah yolunda ölmüştür. Bu sahabe hiçbir amel işlememiş, hiçbir iyilikte bulunmamış, hiçbir ibadet de etmemiştir. Hal böyleyken sadece “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” dediği için cennete gider mi? -Elbette ki gider. Hem de Allah yolunda ölen biri olarak cennete gider. Allah ayet-i kerimede kendi yolunda ölenlerin imanından dolayı; “onlara ‘ölü’ demeyin, onlar Allah katında diridirler, rızıklandırılırlar”75 buyurmuştur. Bu yüzden bize lazım olan önce imandır ve imanımızı Allah’ın kitabına arz edip doğru iman edip etmediğimize bakmamız gerekir.

Şu an ki durum gerçekten çok vahimdir. Dışarıdan bakılınca anlaşılmayabilir; ama genel itibariyle Allah’a imanda sorun vardır! Genel itibariyle Müslümanlar Allah’a tevekkül edemiyor, onu rahman ve rahim olarak, rezzak olarak kabul edip ona güvenemiyor! Allah’ın hemen hemen bütün isimlerine imanda genel olarak bir sakatlık vardır.

Bu yüzden kulun önce imanını düzeltmesi, konuşurken, düşünürken, bir iş yaparken o işin, Allah’a imana uygun olup olmadığına bakması gerekir. Ağızdan çıkan herhangi bir kelimenin küfür olmaması, şirk olmaması, kulu Allah’ın huzurunda zor duruma düşürmemesi, onu mahcup etmemesi gerekir. Allah; “kulum neden böyle söyledin” diye sorduğunda kulun boynunun bükülmemesi, başının eğilmemesi buna bir cevabının olması gerekir. Başı eğiliyorsa, utanıyorsa bir sorun var, imanda bir sorun var demektir. Eğer Allah; “kulum sen bana bunu nasıl yakıştırdın” derse kimse başını kaldıramaz.

Biri, Allah’ın El Esmau’l Husna’sına, isimlerine iman ederse Allah’a iman etmiş demektir. Allah’ın isimleri olmadan Allah’a iman olmaz. Müşrikler de iman etmişti, hatta fazladan iman ediyorlardı. Fazladan iman, iman değildir; fazladan iman, şirktir, imana şirki karıştırmaktır. İman ne eksikliği, ne de fazlalığı kabul eder. İmanın kitabı; Kur’an’dır, Allah’ın kitabıdır. Kimse oraya bir şey ilave edemez ve oradan bir şey çıkaramaz.

Gerçekten rabbimizi bilsek, isimleriyle onu tanısak ona âşık olmamamız, onu sevmememiz, her ne yaşarsak yaşayalım; “ya rabbi! Güzel olan sensin, en güzel sensin, tek güzel sensin” demememiz, Allah’ın bize yaptığı her muamelede; “ya rabbi! Ben sana hayranım” demememiz mümkün olmaz. Allah bize nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun yeter ki Allah’ın isimlerine iman etmiş olalım; yani gerçekten Allah’a iman etmiş, Allah’ı layık olduğu vasıflarla vasıflandırmış olalım. Böyle yaptığımızda her anda “ya rabbi! Ben sana âşığım” deriz, böyle söylemememiz mümkün değildir.

Yoksa Allah’a; “niçin şunu şöyle yaptın” demek kulluk değildir. Sen nereye gidiyorsun! Sen kimsin! Sen kendini ne zannediyorsun! Seni yaratan rabbine kafa tutuyor, ona itirazda bulunuyor “ben senin yaptığını beğenmedim, kabul etmedim” diyorsun. Senin böyle söylemen nasıl iman olsun! Nasıl “ben, Allah’ı anlamışım” diyebilirsin! Bu durumda senin, Allah’ın isimlerini; yani Allah’ın hayr oluşunu, rahman oluşunu, rahim oluşunu, rezzak oluşunu, kerim oluşunu, berr oluşunu inkâr etmen gerekir; çünkü Allah El Esmau’l Husna’sıyla aklının alamayacağı şekilde hayırla, güzellikle, rahmetle tecelli ediyorken böyle söylemen mümkün değildir! Bu yüzden Allah’ın muamelesini beğenmemek ve Allah’a itiraz etmek için önce Allah’ın güzel isimlerini inkâr etmen gerekir. Eğer inkâr etmesen, Allah’a isimleriyle iman etsen böyle konuşmaya cesaret edemezsin.

Allah’a iman edersen, Allah isimleriyle, güzelliğiyle sana tecelli edip seni de güzel yapar, güzelliğiyle seni güzelleştirir. Allah ile güzel olmak gerekir. Eğer sen, Allah ile güzel değilsen Allah’tan uzaklaştığın için çirkinleşmişsindir. Nur olmayınca karanlık olur, zulmet olur. İman olmayınca da küfür olur. İman olmadığı için küfür olur, itiraz olur, isyan olur, feryat olur. Bu yüzden devamlı “iman, inanmak değildir” diyoruz. Bunu Allah söylüyor, ben söylemiyorum. İnanmak, iman değildir, iman; Allah’ı her şeyden çok sevmektir. Allah’ı sevmek için Allah’ı tanımak, sıfatlarını, isimlerini bilmek ve Allah’ı her bir ismi üzerinden sevmek gerekir. Allah’ı bir ismiyle bilirsek bir kat severiz, elli ismiyle bilirsek elli kat severiz, eğer Allah’ı Kur’an’da kendisini tanıttığı tüm isimleriyle bilirsek bu defa Allah’ı yüzde yüz severiz. Bu nedenle Allah’ın isimlerini ne kadar biliyorsak imanımız da o kadardır.

Mesela; sahabenin imanına baktığımızda sahabelerin Allah yolunda ölmek için yarıştıklarını görürüz. Bununla ilgili olarak sahabeden bir kıssa anlatayım;

Savaş için Uhud’a gitmeye hazırlık yapılırken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz her bir aileden bir kişinin savaşa gelmesini söyler. Sahabeden birinin iki oğlu vardır, kendisi de yaşlıdır ama babaları; “savaşa ben gideceğim” der, genç olan çocukları da “hayır savaşa biz gideceğiz” derler. Bu durum üzerine hep beraber Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in huzuruna çıkarlar.

Çocuklar;

-Babamız yaşlıdır, sonuçta savaşa gidiyoruz. Biz genç olduğumuz için savaşa bizim gelmemiz gerekir, derler.

Bu defa çocuklardan büyüğü; “ben evin büyük oğluyum, savaşa benim gelmem lazım” der, öteki de; “ben daha genç olduğum için benim gelmem lazım” der. Üçü de böyle bir hal içindedir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz söz hakkını babaya verir, bunun üzerine sahabe;

-Ya Resulullah! Herkesin kendi evladı için yapamayacağı şey yoktur. Evlatlarım şimdiye kadar benden ne istemişse asla itiraz etmemiş, vermişim. Şimdi de bana ait ne varsa onların olsun; ama kusura bakmasınlar, bu işin sonunda cennet var, ben bunu veremem, bunu benden istemesinler. Bütün malım onlara ait olsun; ama bunu benden istemesinler. Bu savaşta ebedi hayat, Allah’ın rızasını kazanma söz konusudur, ben bunu feda edemem, bunu veremem, der.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de buna karşılık sahabenin doğru söylediğini buyurur ve savaşa gitme hakkını babaya verir. Zaten o da savaşa gider ve şehit olur.

İşte, Allah’a iman, imanla bakış, ahirete bakış budur. Bu doğru bakıştır. Sahabe dediklerimizin hepsi böyledir. Şimdi baktığımızda ahireti böyle tercih etmek, Allah için canını böylesine feda etmek şöyle dursun Allah için en ufak bir fedakârlıkta bile bulunamıyoruz.

Neden?

İman yok da ondan; yani sevmiyoruz, âşık değiliz de ondan. Hiç kimse ne zaman öleceğini bilemez. Allah her birimiz için hemen “bu kadar yeter, artık gel” diyebilir. Bugün de yarın da, üç gün sonra da “gel” diyebilir, kimse bunu bilemez. Önemli olan oraya gidince nasıl ve neyi kazanmış olarak gideceğimizdir. Nasıl ölürsek huzura öyle kabul ediliriz, hesabımız da öyle görülür.

Çevremizde devamlı şahit oluyoruz; biri kendisine en ufak bir ağırlık veren biri için bile “ya rabbi senin hatırına, senin için, seni sevdiğim için bunu affettim ve ona hiç yanlış yapmamış gibi muamele edeceğim. Bu bana böyle yaptı ama ben senin için üstüne ona ikram ederim” diyemiyor. Hatta ortada hiçbir şey yokken bile “vay bana böyle söyledi” deyip darılabiliyor, küsebiliyor, şeytanı davet edip konuşmaya başlayabiliyor. Yazık, gerçekten yazık! Mü’min böyle değildir, mü’min; her anı kazanmak için değerlendirendir.

Allah ayet-i kerimede; “hepiniz Allah’a firar edin”76 buyurmuştur. Hepimizin “Allah acaba bu ayetle bize ne demek istedi” deyip düşünmesi gerekir.

Peki, Allah’ın bu ayetteki hikmeti nedir?

Hepiniz Allah’a firar edin demek; Allah’ın Berr ismi her anda üzerinizde tecelli etsin demektir; yani her anda iyilik yapın, güzellik yapın demektir. Koşmak budur, her imkânı değerlendirerek koşmamız gerekir. Muhatap olduğumuz varlık ister insan olsun, ister hayvan olsun, ister başka bir varlık olsun, her imkânı böylesine değerlendirmemiz gerekir, ancak böyle koşabiliriz, rabbimize firar edebiliriz.

Evet, Allah’ın Berr ismini ayetlerde Allah’ın kendini tanıttığı şekilde tanımaya, Berr isminin üzerimizde nasıl tecelli edeceğini öğrenmeye çalıştık.

Allah hepimizi ebrardan, iyi dediklerinden eylesin inşallah! Allah isimleriyle bize tecelli etsin, isimleriyle bizi nurlandırsın, isimleriyle bizi kendisine halife kılsın, bizi zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği ve tecellisiyle kendisine yakın kıldığı, mukarrebun kıldığı kullarından eylesin inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Tûr /28 ↩
  2. Nisâ /79 ↩
  3. Nahl /18, İbrâhîm /34 ↩
  4. Bakara /216 ↩
  5. İnfitâr /13, Mutaffifîn /22 ↩
  6. Câsiye /13 ↩
  7. Mülk /14 ↩
  8. Enâm /160 ↩
  9. Lokmân /16, Ahzâb /34 ↩
  10. Tûr /28 ↩
  11. Kehf /77 ↩
  12. Kehf /82 ↩
  13. Bakara /177 ↩
  14. Bakara /115 ↩
  15. Bakara /177 ↩
  16. Nisâ /136 ↩
  17. Furkân /2 ↩
  18. Araf /23 ↩
  19. Araf /16, Hicr /39 ↩
  20. Âli İmran /92 ↩
  21. Âli İmran /193 ↩
  22. Âli İmran /198 ↩
  23. İnsân /5 ↩
  24. İnfitâr /13 ↩
  25. Mutaffifîn /22 ↩
  26. Mutaffifîn /18 ↩
  27. Mutaffifîn /7 ↩
  28. Mutaffifîn /19 ↩
  29. Mutaffifîn /20 ↩
  30. Mutaffifîn /21 ↩
  31.  Buhari, Merda, 19; Tirmizi, Cenâiz, 3 ↩
  32. Âli İmran /169 ↩
  33. Zâriyât /50 ↩