close

EŞ ŞEHİD

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Allah’ı tanımak istiyorsak onun kendini tanıttığı ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabelere öğrettiği şekilde Allah’ı tanımamız lazım. Bu yüzden biz de El Esmau’l Husna sohbetlerini yapıyoruz ki rabbimizi onun isimlerinden doğru bir şekilde öğrenip tanıyabilelim.

Eğer Allah’ı isimlerinden öğrenmez, tanımazsak bu durumda şeytan ve nefis, Allah’ı bize yanlış tanıtmaya başlar, biz de böylelikle rabbimizi doğru bir şekilde değil zannımıza göre eksik ve yanlış tanımış oluruz. Bu tanıdığımız da Allah olmaz kendi kendimize ürettiğimiz putumuz olmuş olur.

Allah, insana ruhundan nefhetmiş ve esmasıyla ona tecelli etmiştir. Bu yüzden Allah’ın isimlerini öğrenirken aynı zamanda kendimizi, Allah’ın yeryüzündeki halifesini de tanır, öğreniriz.

El Esmau’l Husna sohbetlerimizin beşinci cildine geldik. 4. Cildimizin son sohbetinde Allah’ın El Kaim ismini öğrenmeye çalışmıştık, bu sohbetimizde ise Allah’ın Eş Şehid ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Eş Şehid ismi El Esmau’l Husna’da nüzul sırasına göre Allah’ın 51. ismidir; yani şimdiye kadar Allah’ın 50 tane ismini hep beraber anlamaya çalıştık. Bu da rabbimizi yarı yarıya tanımaya çalıştığımız manasına gelir.

İsterseniz, önce Şehid isminin ne manaya geldiğini hep beraber öğrenelim, sonrasında rabbimizi Şehid isminden tanımaya devam edelim inşallah.

Şehit; şahit olan manasına gelir. Yoksa şehit bizim anladığımız şekilde Allah yolunda ölen manasına gelmez. Bu mana, şehit kelimesine daha sonradan yüklenmiş ve Allah yolunda ölenlere “şehit” denilmiştir. Oysaki Allah yolunda ölenlerle ilgili ondan fazla ayet olmasına rağmen bu ayetlerin hiçbirinde Allah onlar için “şehit” kelimesini kullanmamış, onlar için “Allah yolunda ölenler”1 buyurmuştur.

Allah ayet-i kerimede Şehidallâhu ennehû lâ ilâhe illâ hu:2 “Allah odur ki kendisinden başka ilah yoktur ve o (her şeye ve kendisinden başka ilah olmadığına) şahit olandır” buyurur. Şahit; müşahede eden, gören anlamına gelir ama sadece gören demek değildir. Şehid ismi, Allah için kullanıldığında kulda kullanıldığı gibi bir mana taşımaz; çünkü Allah’ın şehadeti, şahit oluşu kulların şehadetine benzemez. Allah her şeyle görür, her şeyle işitir, her şeyle bilir; yani Allah basirdir, semi’dir, âlimdir, latiftir, habirdir.

Kul da şahit olur ve sadece gördüğüne değil beş duyusuyla algıladığı her şeye; duyduğu, kokladığı, tattığı, dokunduğu şeylere de şehadet eder. Bunlarla beraber kulun aklının ve gönlünün de şehadeti vardır; çünkü insanda baş gözünden, baş kulağından başka bir de gönül gözü, gönül kulağı vardır; yani bir de kulun gönlünün anlaması vardır. Allah bunları ayrıca ayetlerinde zikretmiş; “onların kalpleri vardır, onunla anlamazlar (fehmetmezler). Onların gözleri vardır, onunla görmezler. Onların kulakları vardır, onunla işitmezler”3 buyurmuştur. Allah bu ayette gönüle ait göz, kulak ve anlama kabiliyetinden bahsetmiştir.

Allah şehittir; her şeye şehadet eder, her şeye tanık olur ve her şey onun huzurunda hazırdır. Her ne olursa olsun, her ne ki varsa Allah’ın huzurundadır. Allah ayet-i kerimede; “Allah size şah damarınızdan daha yakındır”4 buyurur. Bu; Allah size sizden daha yakındır demektir. Bu yüzden Allah’ın şehadeti uzaktan görmekle değil şah damarından bile daha yakın olmakladır. Allah’ın şehadeti sadece herhangi bir şeye ondan daha yakın olmasından dolayı görmesi, bilmesi ve haberdar olması da değildir, Allah’ın şehadeti bizim anlamayacağımız şekilde bir şehadettir.

Allah yolunda ölenler için şehit dendiğini, böylelikle şehit kelimesinin yanlış anlamda kullanıldığını, söylemiştik. Önce şehitliğin ne olduğunu anlamaya çalışalım ki yanlış yapmayalım; yani imanımız, Kur’an’a ve Allah’a göre olsun.

Allah ayet-i kerimede; “Allah yolunda öldürülenlere (ölenlere) ‘ölü’ demeyin, onlar diridirler ve onlar Allah katında rızıklanırlar”5 buyurmuştur. Allah kendi yolunda ölenler için böyle bir ikramda bulunur. Bu nedenle birinin şehit olabilmesi için onun Allah yolunda, imanı yolunda, “ila-i kelimetullah” dediğimiz Kur’an’ın gönüllere taşınması yolunda ölmesi gerekir. Bu şekilde ölenler şehitler, şahitler sınıfına girer; çünkü hayatlarını imanlarına şahit kılmışlardır. Yalnız bilmemiz gereken bir şey vardır; şehit (şahit) olmak için ölmek değil diri olmak gerekir; çünkü sadece diriler şehit olur, şehitlerden sayılır. Hep beraber ayetleri okurken bunun böyle olduğunu anlayacağız inşallah.

Allah, ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “seni şehit (şahit) olarak gönderen odur”6 buyurmuştur. Şehit kelimesini şahit olarak anlamamız lazım. Bu nedenle ayet “seni onlar için örnek olasın diye gönderen odur” manasına gelir.

Birileri, şehitlik meselesini Kur’an’a göre anlamadığı için; “işte falan sahabe vasıtasıyla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den böyle rivayet edildi” deyip kendi düşüncesine, fikrine göre şehitliğe ilaveler yapmıştır. Mesela; şehitleri sayarken sadece Allah yolunda ölenleri saymamış, bir de damdan düşenleri, toprak altında kalanları, suda boğulanları, karın ağrısından, iç hastalıklardan, vebadan ölenleri de şehit olarak saymış, onların da şehit olduğunu söylemişlerdir. Şehitliğe bu ilaveleri yapanlar şehitliği Kur’an’a göre anlamadığı veya hadisin baş kısmını kesip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hadisini eksik söylediği için böyle yapmıştır. Hâlbuki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle buyurmamıştır. Bu hadisin bir de baş tarafı, olmazsa olmaz olan tarafı vardır, o da Allah yolunda olmaktır.

Allah yolunda hayatını yaşayan biri hangi halde ölürse ölsün şehit olmuştur; çünkü hayatı imanına, onun mü’min oluşuna şehittir, şahittir. Bu yüzden bütün peygamberler şehittir; çünkü bütün hayatlarıyla Allah yolunda olmuşlar ve hayatlarını imanlarına şahit kılmışlardır.

Şehitliği böyle anlamayanlar şehitliğe sadece zahiri olarak baktıkları için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “şehit” diyememiştir. Hatta bunu anlamadıkları için Allah’ın Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “şehit” demesini de anlayamamış bu yüzden işin içinden çıkamayınca da “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz daha önceden yediği zehirli bir etten dolayı bir sene sonra onun etkisiyle şehit oldu” demişlerdir. Ona şehitlik verecekler ya, böyle söylemeseler başka nasıl şehitlik verecekler! Bu nedenle “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yatağında vefat ettiğine göre şehit olmamıştır, o zaman böyle söyleyelim” demişlerdir. Hâlbuki şehit, Allah yolunda ölen demek değildir ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu şekilde öldürülmemiş, hasta yatağında vefat etmiştir ama en öndeki şehit, şahit, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir; çünkü bu vasfı ona Allah vermiştir.

Şehit bir de Allah’ın ismidir. Eğer şehitlik için Allah yolunda ölmek gerekiyorsa bu durumda Allah’a nasıl şehit denilebilir!

Şehitliğe yanlış bir mana verildiği gibi daha sonra gelenler de şehitliğe eklemeler yapmış ve “devrim şehidi, sendika şehidi, vatan şehidi, basın şehidi” gibi çoğaltmalar yapmışlardır. Oysaki böyle şehitlik mertebeleri yoktur. İnsanlar ne uğrunda öldüklerine bakmadan birilerine boş sözlerle şehitlik makamı verebilir; ama bu doğru değil, yanlıştır. Bizim de onların düştüğü hataya düşmememiz için Allah’ın şehitliği ayetlerinde nasıl anlattığını bilmemiz, öğrenmemiz ve şehitliği Allah’ın kitabına göre anlamamız gerekir.

Şehit; şahit olan, hayatını imanına şahit kılan ve Allah’a şahit olan demektir. Bu yüzden kelime-i şehadet getirirken Eşhedu en lâ ilâhe illallah: “Ben şehadet ederim ki (ben şahit oluyorum ki) Allah’tan başka ilah yoktur” deriz. Bu durumda şehadet getiren biri artık şehit olma yolundadır ve şehit (şahit) olma adayı demektir. Eğer hayatıyla, ameliyle şehadetini ispatlarsa o zaman şahitlerden olur.

Evet, şehit; müşahede eden demektir. O halde en büyük şehit, şehitlerin en büyüğü, rabbini müşahede edendir.

İsterseniz şimdi de Allah’ın şehitliği nasıl anlattığını, Allah’ın Şehid isminin ne olduğunu ve kulun, rabbini nasıl müşahede ettiğini, Allah’ın bu müşahedeyi kuluna nasıl yaptırdığını, ona nasıl tecelli ettiğini hep beraber ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalışalım inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Şehidallâhu ennehû lâ ilâhe illâ huv: “Allah kendisinden başka ilah olmadığına şahitlik eder.” Vel melâiketu ve ulûl ilmi kâimen bil kıst: “Melekler de (Allah’tan başka ilah olmadığına şahitlik eder), ilim sahipleri (ilimde yücelmiş, ulu olmuş, büyük olmuş olanlar da) hakkı, adaleti yerine getirerek (şahit olurlar). Lâ ilâhe illâ huv: “Ondan başka ilah yoktur.” İlah odur. El azîzul hakîm:7 “O, azizdir, hakimdir.” Bütün şeref, bütün güç, kuvvet, kudret ona aittir ve o hikmet sahibidir; Allah’ın her işte mutlaka bir muradı vardır.

Mâ esâbeke min hasenetin fe minallâh: “Her ne güzellik (iyilik) sana geldiyse o mutlaka Allah katındandır.” Ve mâ esâbeke min seyyietin fe min nefsik: “Kötülükten de her ne ki sana dokunuyorsa (her ne ki sana geldiyse) o da senin kendi nefsindendir.” Güzellikten, hayırdan, iyilikten yana insana gelen her şey Allah’tan gelmiştir; yanlıştan, hatadan, kötülükten yana gelen şeyler de insanın kendi nefsinden dolayı insanın başına gelmiştir. Allah’a göre iman böyledir, bunu Allah söylüyor. Bu nedenle ayet; “yanlışını, eksiğini bana mal edip bana çamur atma” manasına gelir.

Allah bütün iyiliğin, güzelliğin kendisine; kötülüğün de insanın kendi nefsine ait olduğunu beyan etmesine rağmen öyleleri var ki yanlış yaptığı, yanlışıyla sıkıntı çektiği, kulluğunu yapmadığı halde suçunu, tembelliğini Allah’a atıp “bunu Allah yaptı, bu halim Allah’ın takdiridir” diyebiliyor. Böylelerine; “sen böyle söylüyorsun ama bak Allah böyle söylemiyor! Allah, ‘sana gelen iyiliğin, güzelliğin kendisinden, kötülüğün de senin nefsinden’ olduğunu söylüyor” dememiz ve bizim de bu yanlışa düşmememiz için imanımızı Kur’an’a arz ederek kendimizi Allah’ın vahyine göre düzeltmemiz gerekir.

Ve erselnâke lin nâsi resûlâ: “Ve seni insanlara resul olarak gönderdik.” Ve kefâ billâhi şehîdâ:8 “Şehit olarak Allah yetmez mi (kâfi değil midir)!” Şahit olarak Allah yeter. Allah senin, Allah’ın resulü olduğuna şahitlik eder, isterse hiç kimse sana iman etmesin, bu konuda Allah’ın sana şahit olması yeterlidir.

Lâkinillâhu yeşhedu bi mâ enzele ileyk: “Allah sana indirdiğine şahitlik eder.” Enzelehu bi ilmihî: “(Allah) Onu ilmiyle indirmiştir.” Vel melâiketu yeşhedûn: “Melekler de buna şahitlik eder.” Ve kefâ billâhi şehîdâ:9 “Şahit olarak Allah kâfidir.”

Allah, kitabının hak kitap olduğuna, onu kendisinin ilmiyle gönderdiğine şehadet eder. Aslında bu ayetlerde aynı zamanda bir soru vardır. Allah “ben resulüme, ona indirdiğim kitaba şahitlik ediyorum, sen de bir mü’min olarak benim şahitlik ettiğime şahitlik ediyor musun” diye kullarına sorar. Bizim de onun kulu, âbdi olarak, bir mü’min olarak bu soruya cevap vermemiz gerekir.

Peki, nasıl bir cevap vermemiz gerekir?

“Evet, ya rabbi! Şahit oluyoruz ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz senin resulündür, şahitlik ediyoruz ki Kur’an senin ilminden indirdiğin kitabındır. Sana ve senin şahit olduğuna, resulüne ve kitabına şahitlik ediyor, şehadet ediyoruz” deyip rabbimize cevap vermemiz gerekir.

Kul mâ seeltukum min ecr: “De ki: Ben sizden bir ücret istemiyorum.” Fe huve lekum: “O (ücret) sizin olsun.” İn ecriye illâ alâllâh: “Benim ecrim (ücretim) Allah’a aittir.” Ve huve alâ kulli şeyin şehîd:10 “Ve o her şeyin üzerinde şahittir.”

Se nurîhim âyâtinâ fîl âfâkı ve fî enfusihim: “Onlara (insanlara) dışarıda ve nefislerinde ayetlerimizi göstereceğiz.” İnsanlara hem afakta, ufukta, dışarıda; yani gözlerinin görebildiği kadarıyla her şey üzerinde ve onların kendi nefislerinde, iç âlemlerinde ayetlerimizi onlara göstereceğiz, müşahade ettireceğiz. Hattâ yetebeyyene lehum ennehul hakk: “Öyle ki onun hak olduğu onlara beyan olsun (apaçık olsun).” Onlar ayetlerimizi müşahede edip görsün öyle ki Allah’ın hak olduğu onlara bütünüyle anlatılmış olsun ve onlar da bunu anlasın. E ve lem yekfi bi rabbike ennehu alâ kulli şey’in şehîd:11 “Rabbinin her şeye şahit olması yeterli değil midir (kâfi değil midir)?”

Demek ki Allah hem dışarıda hem de kendi nefsimizde ayetlerini bize gösterecek. Ayet; Allah’a delil olan şey demektir. Afakta ve enfüste Allah’a delil olan şey; Allah’ın isimlerinin, nurunun, kudretinin tecellisidir. Biri kendisine baktığında kendisinin bütünüyle Allah’a ait olduğunu bilmeli, anlamalı ve buna iman etmeli; yani görmesinin, işitmesinin, bilmesinin, irade etmesinin, dilemesinin, sevmesinin hepsinin Allah’a ait olduğunu bilmelidir. Bu, kulun enfüsteki ayetlere şahit olmasıdır ama bu da yetmez kulun bir de afaktaki ayetleri müşahade etmesi gerekir; çünkü Allah “afaktaki ayetleri de ona müşahade ettireceğiz” buyurmuştur. Eğer Allah, insanın gözünün görebildiği her şeyde bir de onun kendisinde ayetlerini ona gösterecekse, geriye bir şey kalmaz. Bu, kulun Allah’a şahit olmadığı hiçbir alanın artık kalmaması demektir.

Huvellezî ersele resûlehu bil hudâ: “Resulünü hidayetle gönderen odur.” Ve dînil hakk: “Ve hak diniyle (gönderen odur).” Li yuzhirahu alâd dîni kullih: “Bütün dinlere üstün kılmak için (bütün dinlerin üzerinde olması için).” Ve kefâ billâhi şehîdâ:12 “Şahit olarak Allah yeterdir.”

“Bütün dinlere üstün olsun diye” ne demektir?

Kim hayatını nasıl yaşıyorsa, yaşadığı bu hayat biçimi onun dinidir. Bu, toplum olarak da böyledir; yani toplumlar hayatlarını neye göre yaşıyorlarsa dinleri de o yaşadıkları hayat şeklidir. Bir de fert olarak kişinin bireysel bir hayat biçimi vardır. Kim ferd olarak nasıl bir hayat şekli yaşıyorsa yaşadığı o hayat şekli kendisinin dinidir. Allah da dininin hak olduğunu beyan etmiş, resulünü de hidayetle göndermiştir; yani Allah, dininin yaşanılan bütün hayat biçimlerinden üstün olduğunu söylemiştir. Bu yüzden Allah, kullarına dininin bütün hayat biçimlerinden üstün olduğunu gösterecek ve herkes bunu anlayacaktır.

Nasıl?

Biri, Allah’ın hidayetine, resulüne tabi olursa hem dünyada hem de ahirette üstün geldiğini görecek, anlayacaktır. Buna da şahit olarak Allah yeter; yani Allah’a güveniyorsan bunun böyle olduğunu bil, ben buna şahidim, böyle olduğunu biliyor, görüyor ve buna şahitlik ediyorum, buyuruyor Allah.

Kul kefâ billâhi şehîden beynî ve beynekum: “De ki: Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter.” Allah kimin doğru söylediğini biliyor ve buna şahittir, bu yeterlidir. İnnehu kâne bi ıbâdihî habîran basîrâ:13 “Muhakkak ki o (Allah) kullarını gören, (onlardan) haberdar olandır.”

Kul kefâ billâhi beynî ve beynekum şehîdâ: “De ki: Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter.” Ya’lemu mâ fîs semâvâti vel ard: “(O) Göklerdekini ve yerdekini de bilendir.” Allah göklerin de yerin de âlimidir. Vellezîne âmenû bil bâtıli ve keferû billâh: “Batıla iman edip (batılı sevip) Allah’ı inkâr edenler.” Ulâike humul hâsirûn:14 “İşte hüsrana uğrayanlar onlardır.”

Fe kefâ billâhi şehîden beynenâ ve beynekum: “Bizimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter.” İn kunnâ an ibâdetikum le gâfilîn:15 “Sizin bize taptığınızdan haberimiz yoktu.” Bunu Kıyamet günü Allah’ın huzurunda kendisine tapılanlar söyleyecek. Birileri Allah’a şirk koşulmuşsa hesap yerinde “bizim bundan haberimiz yoktu” diyecek.

Biri herhangi birinin hükmünü, sözünü Allah’ın sözünün, kelamının üzerine koymuşsa onu ilah edinmiş, ona tapmış demektir. Mesela; biri, Allah’ın batıl dediğine hak diyorsa, başkaları da buna rağmen ona “senin söylediğin doğrudur” diyorsa bu durumda onu ilah olarak kabul etmişler demektir, o kişi de bundan habersizdir. Kendine göre kitap yazmış, yol göstermiş, önderlik yapmıştır, insanlar da onun peşinden gidip “bu doğru söylüyor, doğru yapıyor” diyerek onu ilah edinmiştir. O da Kıyamet günü hesaba çekilirken kendisine uyanlara; “sizin bana taptığınızdan, ibadet ettiğinizden, âbdlik yaptığınızdan haberim yoktu ve ben bundan sorumlu değilim” diyecek.

Genel itibariyle insanlara bakarsak kime âbd olduklarını, ibadet ettiklerini, hizmet ettiklerini anlarız. Aynı şekilde bizim de Allah’a mı yoksa birilerine mi âbd olduğumuza bakmamız gerekir. Eğer birilerine âbd oluyorsak Allah bunu kabul etmez; çünkü bu şirktir ve Allah şirki kabul etmez.

Bir insan ki “ben, Allah’ın kuluyum, Allah beni yaratmış, ben, Allah’a iman etmişim” desin sonra kendisi gibi bir beşerin sözünü Allah’ın sözünün, kelamının önüne, üzerine koysun. Bu insan, kâfir olmasın da ne olsun, müşrik olmasın da ne olsun! İnsan en çok yalanı, en büyük yalanı kendisine söyler. O istediği kadar “ben böyle yapmıyorum” deyip kendisine yalan söylese de gerçekte böyledir.

Peki, insan neden kendisine yalan söyler?

Vicdanının, gönlünün, imanının sesini, feryadını, itirazını bastırmak için kendisine yalan söyler. İnsan başkasının sözünü Allah’ın sözünün önüne koyduğunu bildiğinden dolayı vicdanını susturmak için kendine bin türlü mazeret üretir; çünkü vicdanı ona “bu yaptığın doğru değil, senin bu yaptığın Allah’a terstir, sen, rabbine ters düşüyorsun” deyip feryat eder. O da vicdanını susturmak için yalan söyler, onu kandırmaya, mazeret üretmeye, fetva bulmaya çalışır. Allah ayet-i kerimede; “insan kendi nefsi üzerinde şahittir”16 buyurmuştur. Yani insan bunu bildiği, kendisine şahit olduğu halde kendine yalan söyler. Zaten kendine yalan söylemese haktan ayrılıp batıla sapamaz ve hakta olmadığı halde “ben haktayım” diyemez.

Kul yâ ehlel kitâbi lime tekfurûne bi âyâtillâh: “De ki: Ey kitap ehli (ey Allah’ın kitap verdiği kimseler!) Niçin Allah’ın ayetlerini inkâr ediyorsunuz?” Allah’ın ayetlerine karşı nankörlük yapıyorsunuz! O sizin için nimetken, Allah sizi cennete davet ediyorken neden ona nankörlük yapıyorsunuz! Ey kitap ehli hitabını sadece Yahudi ve Hristiyanlar olarak anlamamamız gerekir; çünkü Allah, bize de kitap vermiştir, dolayısıyla biz de ehli kitabız, bu yüzden hitap aynı zamanda bize ve bütün ehli kitabadır. Vallâhu şehîdun alâ mâ ta’melûn:17 “Allah sizin yaptıklarınıza şahittir.” Siz her neyi yapıyorsanız Allah buna şahittir, yaptıklarınızı görür; yani siz, Allah’ın huzurundasınız.

Ve yekûlullezîne keferû leste murselâ: “Kâfir olanlar dediler ki: Sen (Allah’ın) resulü değilsin.” Kul kefâ billâhi şehîden beynî ve beynekum: “De ki: Bizimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter.” Siz ister şahitlik edin, ister etmeyin Allah bana şahitlik ediyor ya bu yeterlidir. Ve men indehu ilmul kitâb:18 “Bir de yanlarında kitabın ilmi olanlar.” Yani onlar senin Allah’ın resulü olduğunu biliyorlar, yoksa bilmeden inkâr etmiyorlar, inkâr ederek kendi kendilerine yalan söylüyorlar.

İnnellezîne âmenû vellezîne hâdû: “Muhakkak ki iman edenler, Yahudiler.” Ves sâbiîn: “Sabiiler.” Yani yıldızlara, Ay’a, Güneş’e tapanlar. Ven nasârâ: “Nasranîler (Hristiyanlar).” Vel mecûse: “Mecusiler.” Vellezîne eşrakû: “Bir de (Allah’a) şirk koşanlar.” İnnallâhe yafsılu beynehum yevmel kıyâmeh: “Allah Kıyamet günü onları birbirinden ayıracak.” Yani onların arasında hükmünü verecek, onları tafsil edip birbirinden ayıracak. İnnallâhe alâ kulli şey’in şehîd:19 “Muhakkak ki Allah her şeye şahit olandır.” Cehennemliklerin gideceği yerler ayrı ayrıdır, onların her biri farklı bir cehennem tabakasına gider. Aynı şey mü’minler için de geçerlidir. Cennet de sekiz kattır ve her bir mü’minin cennetteki yeri kendi imanının derecesine göre belirlenir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bununla ilgili olarak bir hadis-i şerifinde; “Kıyamet günü cennete gidenler cennette, cehenneme gidenler de cehennemde kendisine ayrılmış yere gider. Allah, cennettekilere dereceler ihsan eder, ikram eder. Cennette bin derece vardır ve her bir derecenin büyüklüğü, yüksekliği yerle gök kadardır” buyurur. Yani biri, başkasından bir derece bile üstün olsa aralarında yer ile gök kadar bir fark olur, aynı zamanda o farklı nimetler de kazanır. Allah kıyamet günü kuluna; “Kur’an’ı oku! Dünyadayken okuduğun gibi oku ve yüksel, buyurur o da okur ve okudukça yükselir”20 dolayısıyla insanın cennette yükselişi Kur’an’ı okuduğu kadarıyladır; ama kul, dünyadayken Kur’an’dan anladığı, iman ettiği, amele ve ahlaka dönüştürdüklerini okuyabilir. Yoksa insanı cennette yükseltecek olan okuyuş zahiri şekilde kuru kuruya ezbere bir okuyuş değildir.

Keyfe yehdillâhu kavmen keferû ba’de îmânihim: “Allah, imandan sonra kâfir olanları nasıl hidayete erdirsin?” Allah kendilerine iman verdikten sonra kâfir olup, küfredip nankörlük yapanlara nasıl hidayet versin! Yani Allah onlara hidayet vermez.

Peki, imandan sonra küfür ne demektir?

İmandan sonra küfür; iman ettikten sonra imana karşı nankörlük yapmaktır. “Kefere” kelimesi inkâr etmek değil nankörlük yapmak manasına gelir; insanın imana karşı nankörlük yapması için de önce iman etmesi gerekir. Öyle ki imanına karşı nankörlük yapabilsin, bu yüzden imana nankörlük yapanlar zaten öncesinde iman etmiştir ama imanının kıymetini bilmemiş, imanı için Allah’a şükretmemiş, imanına sarılıp onu korumaya çalışmamış, imanının gereğini yerine getirmemiş, Allah’ın ve Allah’ı sevmenin kıymetini bilmemiştir.

Ve şehidû enner resûle hakk: “O, resulünün hak olduğuna şahitlik eder.” Ve câehumul beyyinât: “Onlara beyyineler (apaçık deliller) geldikten sonra.” Allah onlara her şeyi beyan ettikten sonra, her şey anlaşıldıktan sonra nankörlük yapanlara Allah nasıl hidayet versin! Vallâhu lâ yehdil kavmez zâlimîn:21 “Allah, zalim bir topluluğu hidayete erdirmez.”

Kul eyyu şey’in ekberu şehâdeten: “De ki: Şehadetçe en büyük olan şey nedir?” Şahitlikçe hangi şey daha büyüktür? Kulillâhu şehîdun, beynî ve beynekum: “De ki: (En büyük) şahit Allah’tır. Benimle sizin aranızda (şahit olan Allah’tır).” Ve ûhiye ileyye hâzâl kur’ânu li unzirakum bihî: “(Allah) Bana bu Kur’an’ı sizi onunla uyarmam (inzar etmem) için vahyetmiştir.” Ve men belaga, e innekum le teşhedûne enne meallâhi âliheten uhrâ: “Bununla beraber ulaşabildiğim (ulaşabileceğim) herkese inzar edeyim (herkesi uyarayım) diye bana vahyetmiştir; ama gerçek şu ki siz Allah ile beraber başka ilahlar ediniyorsunuz.” Kul lâ eşhed: “De ki: Ben (buna) şahitlik etmem.” Allah’tan başka ilah olduğuna şahitlik etmem. Kul innemâ huve ilâhun vâhid: “De ki: o (Allah) vahid olan ilahtır.” O tek olan Allah’tır, El Esmau’l Husna ona aittir. O, sıfatlarında bir olandır. Ve innenî berîun mimmâ tuşrikûn:22 “Ve ben sizin (Allah’a) şirk koştuklarınızdan beriyim (uzağım).”

Vellezîne âmenû billâhi ve rusulih: “O kimseler ki Allah’a ve resulüne iman etti.” Ulâike humus sıddîkûne veş şuhedâ: “İşte sıddıklar ve şehitler onlardır.” İnde rabbihim: “Rableri katında (şehitler ve sıddıklar onlardır).” Allah, katındaki sıddık ve şehitlerin kendisine ve resulüne iman edenler olduğunu söylüyor. Lehum ecruhum ve nûruhum: “Onlar için bir ecir vardır. Bir de onların nuru vardır.” Vellezîne keferû ve kezzebû bi âyâtinâ: “O kimseler ki ayetlerimizi inkâr ettiler ve yalanladılar.” Ulâike ashâbul cahîm:23 “İşte onlar da cehennemin adamlarıdır.”

Bu ayet “kâlû belâ şehidnâ” dediğimiz ayettir. Ve iz ehaze rabbuke min benî âdeme min zuhûrihim zurriyyetehum: “Ve rabbin, âdemoğullarının zürriyetini belinden alıp.” Ve eşhedehum alâ enfusihim: “Onları kendi üzerlerinde şahit kıldı.” Allah onlara sordu. E lestu birabbikum: “Ben sizin rabbiniz değil miyim?” Kâlû belâ, şehidnâ: “Evet, biz buna şahidiz, dediler.” Sen bizim rabbimizsin ve biz buna şahidiz, dediler. Allah neden böyle yaptı? En tekûlû yevmel kıyâmeti innâ kunnâ an hâzâ gâfilîn:24 “Kıyamet günü ‘biz bundan gafildik (bizim haberimiz yoktu)’ demeyesiniz diye.”

Allah, kullarını neye şahit kıldı?

Alâ enfusihim; Allah, onları kendi nefisleri üzerinde şahit tuttu, şahit kıldı. Onlar kendi kendilerini, rablerini müşahede ettiler. Allah onlara; “ben sizin rabbiniz değil miyim” dediğinde hepsi Kâlû belâ, şehidnâ: “Evet, biz buna şahidiz (biz bunu görüyoruz) dediler.” Yani “senin bizim rabbimiz olduğunu görüyoruz ve buna şahit olduk” dediler. Şehadet zaten buradan gelir.

O zaman hepimiz, rabbimizi müşahede etmişiz. Kendi nefsimiz üzerinde de şahit olmuşuz, kendi nefsimizi; yani kendi hakikatimizi de görmüşüz. Bu müşahede dünyaya gelmeden önce, Allah’ın bütün ruhları şahit kıldığı bir müşahededir.

Allah ayet-i kerimede; Ve alleme âdemel esmâe kullehâ:25 “Allah, Âdem’e bütün isimleri talim etti” buyurmuştur. Yani El Esmau’l Husna’yı ona talim etti, bütün isimleriyle ona tecelli etti. Dikkat edilirse Allah E lestu birabbikum ayetinde “ben sizin ilahınız, mabudunuz değil miyim” diye sormadı, “ben sizi terkib eden rabbiniz değil miyim; yani sizin varlığınız benim isimlerimin nuru değil midir” diye sordu. Herkes de bu hitap üzerine bir kendine, bir de rabbine bakıp Belâ, şehidnâ: “Biz buna şahidiz (varlığımızın bütünüyle sana ait olduğuna şahidiz)” dedi. Bütün ruhlar Allah’ın kendi üzerlerindeki tecellisini gördü, rablerini onunla müşahede etti, bu yüzden “biz buna şahidiz” dedi. Bu durumda Kıyamet günü hiç kimse “biz bundan gafildik, bunu anlamadık” diyemez; çünkü kul bu tadı bütün şiddetiyle gönül âleminde tadar ve bilir.

Mesela; Allah’ın öyle kulları var ki o anı hala unutmamış, Allah onlara o anı unutturmamıştır. Tabi, bunun da bir hikmeti vardır. Örnek vermek gerekirse Mevlana Celaleddin-i Rumi “ben o anı hiç unutmadım” demiştir. İnsanlar da genel olarak gönül itibariyle o anı tadar bilir. Zaten insan; “ben kimim, nerden geldim, nereye gidiyorum, benim burada ne işim var” derken aslında rabbini arar. Önce böyle bir arayışla yola başlar, sonra aklı, gönlü, vicdanı insana yol gösterir.

Evet, Allah’ın Şehid ismini, ayetlerde geçtiği şekilde öğrenmeye çalışıyorduk, devam edelim.

İnnel insâne li rabbihî le kenûd: “İnsan, rabbine karşı çok nankördür.” Ve innehu alâ zâlike le şehîd:26 “Muhakkak ki o (insan) kendisi şahittir.” İnsanın kendisi kendi nankörlüğüne şahittir, buyurdu Allah.

Fe keyfe izâ ci’nâ min kulli ummetin bi şehîdin ve ci’nâ bike alâ hâulâi şehîdâ:27 “Her ümmetten bir şahit getirdiğimizde ve seni de hepsinin üzerine şehit olarak (şahit olarak) getirdiğimizde onların (hali) ne olacak?”

Allah Kıyamet günü her ümmetten bir şahit getirir. Ümmet; kavim demektir, hem bir insan topluluğu hem de aynı yoldaki insan topluluğu anlamına gelir. Allah her topluluktan bir şahit (şehit) çıkarır. Allah’ın topluluklardan çıkardığı şahit o topluluğun örnek aldığı, önder olarak kabul ettiğidir. Allah, en son Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i o topluluklardan çıkarılan şahidin, örneğin üzerine örnek olarak getirir. Eğer o örnek alınan kişi mü’minse bu durumda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ölçüsüne vurulur. O önder, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uyduğuna göre topluluk da öndere uyarken aslında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uymuş olur.

Allah ölçü koyup Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i hepsinin üzerine şahit olarak getireceğini söyledi; yani bizim için ölçü, örnek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Eğer önder olarak kabul edilenler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uymuşsa Allah onların bu örnekliğini kabul eder, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uymamışlarsa şahitlikleri, örneklikleri kabul edilmez.

Ve kezâlike cealnâkum ummeten vasata: “Biz sizi vasat bir ümmet kıldık.” Yani tam ortadaki, dengedeki bir ümmet kıldık. Sizi Hristiyanlar gibi tenzihe, Yahudiler gibi de teşbihe gitmeyen, tenzih ile teşbih arasında dengede duran, sınırı aşmayan, haddi aşmayan bir ümmet kıldık. Li tekûnû şuhedâe alen nâs: “İnsanlara şahit olasınız diye.” Şahitlik demek örneklik demektir. İnsanlar için örnek olasınız diye. Ve yekûner resûlu aleykum şehîdâ: “Resulü de sizin üzerinize şahit (örnek) kıldık.” Bu, kıblenin değiştiği ayettir. Ve mâ cealnâl kıbletelletî kunte aleyhâ illâ li na’leme men yettebiur resûle mimmen yenkalibu alâ akibeyh:28 “(Allah) Kimin resule tabi olacağını ve kimin ayakları, (ökçeleri) üzerinde gerisin geri döneceğini bilir; ama onlara göstermek için kıbleyi böyle yaptı.”

Ve yevme neb’asu min kulli ummetin şehîdâ: “O gün her ümmetten bir şahit getireceğiz.” Summe lâ yu’zenu lillezîne keferû: “Sonra kâfirlere izin verilmez.” Ve lâ hum yusta’tebûn:29 “Onların özürleri de kabul edilmez.” Kim kime uymuşsa o uyduğu onun şahidi, örneği olmuştur. Bu yüzden herkes kime uyduğuna bakmalıdır; çünkü o gün hiç kimse artık özür beyan edip “ben bilmedim, anlamadım” diyemez.

Kul helumme şuhedâekumullezîne yeşhedûne ennallâhe harrame hâzâ: “De ki: Allah’ın haram kıldığına dair şahitlik edecek kimdir?” Allah, kendisinin haram kılmadığı şeyleri haram kılanların doğru söylediğine şahitlik edenler için “kimdir o şahitlik eden” buyurdu. Bu durumda “onlar doğru söylüyor” diyenler Allah’ın vahyini tasdik etmemiş aksine Allah’ın haram demediğine haram diyenlere iman etmiş, onları ilah edinmiştir. Allah da “kimdir böyle yapanlar” diye soruyor! Fe in şehidû fe lâ teşhed meahum: “Eğer (birileri buna) şehadet ederse sen onlarla beraber şehadet etme.” Ve lâ tettebi’ ehvâellezîne kezzebû bi âyâtinâ: “O, ayetlerimizi inkâr edenlerin heveslerine tabi olma.” Vellezîne lâ yu’minûne bil âhirati ve hum bi rabbihim ya’dilûn:30 “Onlar ahirete iman etmemişlerdir. Onlar rablerine denk (eş) ilahlar edinmişlerdir.” Yani bu kimseler başkalarını rablerine ortak koşarlar, onların sözünü Allah’ın sözüymüş gibi kabul ederler.

Bu yüzden ısrarla “Allah’ın haram kılmadığı bir şeyin haram olduğunu söylemeyin” diyoruz. “Falanca kitapta böyle yazıyordu, böyle rivayet edildi” demekle hiç kimse sorumluluktan kurtulamaz. Allah’ın tehdidi çok şiddetlidir. Birileri, Allah’ın haram kılmadığına haram demiş, başkaları da onlara şahitlik etmişse onlar kendi hevalarına uymuş, ahirete iman etmemiş, başkalarını Allah’a denk ilahlar tutmuş, bu nedenle şirke düşmüş, müşrik olmuştur, bizim de onlara tabi olmamamız lazım. Yoksa onlar gibi şirke düşeriz. Bunu Allah söylüyor.

Bir şeye zararlı demek farklı haram demek farklıdır. Öyleleri var ki; hiç korkmadan, endişe etmeden “şu haramdır” diyebiliyor. Hâlbuki Allah’tan başka hiç kimse hiçbir şeyi haram edemez, böyle bir yetkisi yoktur. Eğer biri Allah’ın haram demediğine haram derse ve birileri de ona şahitlik ederse bu durumda Allah’ın “kimdir o benim haram demediğime haramdır diyen ve ona şahitlik edip ‘bu doğru söylüyor’ diyen” hitabına muhatap olur.

Bununla ilgili örnek vereyim, mesela birileri çıkıp “sigara haramdır” veya “saç boyamak haramdır” der. Böylelerine “sen ne diyorsun! Bunu söylemeye nasıl cesaret ediyorsun! Senin bu kelimeyle küfre düşeceğini bilmen gerekmez mi! Sen bir de mü’minsin, ben mü’minim diyorsun! Allah’ın senin bu sözünü kabul edeceğini mi zannediyorsun! Bir şey hakkında hüküm verip “şu haramdır” derken Allah adına konuşmuş olursun, eğer Allah öyle söylememişse bu durumda ‘ben ilahım’ demiş olursun” diye söylemek gerekir.

Bir şey için zararlı denilebilir veya “bunu yapmak hoş değildir” denilebilir, bunlar farklı, haram demek farklıdır. Unutmamamız lazım ki Allah’ın haram demediğine haram diyen biri ilahlık taslamıştır. Eğer bazıları da ona uymuş, o sözlerine şehadet etmişse onu Allah’a şirk koşmuş, ilah edinmiştir. Bunu Allah söylüyor. Hal böyleyken böyle anlamaz, böyle yapmazsak Kur’an’a iman etmiş olmayız.

Ve yevme neb’asu fî kulli ummetin şehîden aleyhim min enfusihim: “O gün her ümmetten (kendilerinden) kendi içlerinden bir tane şehit (şahit) çıkaracağız.” Ve ci’nâ bike şehîden alâ hâulâi: “Seni de (o gün) onların üzerlerine şehit (şahit) olarak getireceğiz.” Ve nezzelnâ aleykel kitâbe tibyânen li kulli şey’: “Kitabı da sana her şeyi beyan edesin (açıklayasın) diye indirdik.” Ve huden: “Hidayet olsun diye.” Ve rahmeh: “Rahmet olsun diye.” Ve buşrâ lil muslimîn:31 “Teslim olanları müjdele.” Allah’a, Allah’ın kitabına, hidayetine, rahmetine teslim olanları müjdele, buyurdu Allah.

Şahit olmak aynı zamanda tasdik etmek demektir. Eğer şahit, Allah’ın kitabıyla, vahyiyle, hidayetiyle, rahmetiyle davet etmezse Resululullah (s.a.v.) Efendimiz ona şahitlik etmez, ona şahit olmaz.

Ve câhidû fîllâhi hakka cihâdihî: “Allah yolunda hakkıyla (gerektiği gibi) cehd edin (cihad edin).” Huvectebâkum ve mâ ceale aleykum fîd dîni min harac:32 “Allah, dinde sizin üzerinize hiçbir zorluk yüklemedi.” Allah, kullarına hiçbir zorluk yüklememiştir. Dinde sizin için bir zorluk yoktur, bu yüzden “çabanızı, gayretinizi sarf edin” buyurdu Allah.

Millete ebîkum ibrâhîme, huve semmâkumul muslimîne min kablu ve fî hâzâ li yekûner resûlu şehîden aleykum ve tekûnû şuhedâe alân nâsi, fe ekîmûs salâte ve âtuz zekâte va’tesımû billâhi, huve mevlâkum, fe ni’mel mevlâ ve ni’men nasîr: “Babanız İbrahim’in dinine uyun. Allah, sizi hem daha önce, hem de bu Kur’an’da müslüman diye isimlendirdi ki peygamber size şahit (örnek) olsun, siz de insanlara şahit (örnek) olasınız. Artık namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin ve Allah’a sarılın. O, sizin sahibinizdir. Allah ne güzel dost ve ne güzel yardımcıdır.”

Ve neza’nâ min kulli ummetin şehîdâ: “Her ümmetten bir şehit çıkarıp.” Fe kulnâ hâtû burhânekum: “(Onlara) ‘Haydi delilinizi getirin’ dediğimizde.” Fe alimû ennel hakka lillâh: “O zaman Allah’ın hak olduğunu anlarlar.” Ve dalle anhum mâ kânû yefterûn:33 “(Allah’a) İftira ettikleri (ona şirk koştukları da) kendilerinden kaybolup gitmiş olacak.”

Allah Kıyamet gününden bir sahne anlatır. Bu hitap cehenneme gidenler içindir. Yâ ma’şerel cinni vel ins: “Ey insan ve cin topluluğu!” E lem ye’tikum rusulun minkum: “Size resullerimiz gelmedi mi?” Yakussûne aleykum âyât: “Size ayetlerimizi kıssa etmediler mi (anlatmadılar mı, izah etmediler mi)?” Ve yunzirûnekum likâe yevmikum hâzâ: “Size bugünü inzar etmediler mi (haber vermediler mi, bugünle sizi korkutmadılar mı)?” Kâlû şehidnâ: “Derler ki: Biz buna şahidiz.” Alâ enfusinâ: “Biz kendi kendimize (kendi üzerimize şahitlik ederiz ki resuller geldi ve Allah’ın ayetlerini bize okudu).” Kendi aleyhimize şahitlik ederiz ki onlar okudu; ama biz onlara uymadık. Ve garrathumul hayâtud dunyâ: “Onları dünya hayatı aldattı, mağrur etti.” Onlar dünya hayatına aldandı. Ve şehidû alâ enfusihim: “Onlar kendi nefisleri üzerinde şahitlik ederler.” Ennehum kânû kâfirîn:34 “Kâfir olduklarına dair (kendi aleyhlerinde şahitlik ederler).”

Yani “Allah’ın resulleri gelip bize Allah’ın ayetlerini okudular, anlattılar ve ‘Kıyamet günü hesap var, cehennem var’ diyerek bizi bununla tehdit ettiler; ama biz dünya hayatına mağrur olduk, aldandık, dünyanın peşine takıldık.” Bu hitap cehenneme giden bütün insanlar içindir. Dikkat edilirse cehenneme gidenlerin hepsi kendilerine resullerin geldiğini söylüyor.

Peki, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den sonra peygamber gelmeyeceğine göre bu ayetin hikmeti nedir?

Evet, Allah’ın ayetlerini insanlara taşıyanlar kendi imanları ve marifetleri kadarıyla Allah’ın ayetlerinin resullüğünü yapmıştır, dolayısıyla birine Allah’ın ayetleri taşındığında, biri Allah’ın ayetleriyle muhatap olduğunda ona resul gelmiş olur.

Hep beraber Allah’ın isimlerini anlamaya çalışıyoruz. Normal olarak sohbet etmek başka bir şey, Allah’ın ayetlerini okuyup anlamaya çalışmak çok daha başka bir şeydir; çünkü ayetlerin manevi bir ağırlığı vardır ve bu ağırlık kardeşlerimizin üzerinde görünür. Her ne olursa olsun mutlaka o ağırlığı taşımaya çalışmak; yani o ağırlığın altından kalkmak gerekir. Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “sana ağır bir söz vahyedeceğiz”35 buyurmuştur. Allah’ın sözü ağırdır. Bu yüzden üzerinize bir ağırlık çökerse bilin ki Allah’ın vahyinin ağır oluşundandır. Bu ağırlığı, bu emaneti taşımak zorundayız. Bu ağırlığı ne kadar taşımaya çalışırsak nefse, şeytana, arzulara, isteklere ve dünyaya karşı manevi olarak o kadar güçlü, kuvvetli oluruz.

Biri, Allah’ın Şehid ismine iman etmezse müşrik olur. Müşriklerin veya yoldan çıkanların, gazaba uğrayanların ya da delalette kalanların istisnasız hepsi Allah’ın Şehid ismine iman etmemiştir. Şehid isminin böyle bir özelliği vardır. Bu durumda, Allah’ın şahitliğine iman edenler şirkten kurtulur. Aynı şekilde Allah’ın şahitliğine iman etmeyenler kesinlikle şirke düşer. Allah’ın Şehid ismine iman etmek; Allah’ın her şeye şahit olduğuna, Allah’ın, kuluna şah damarından daha yakın olduğuna, ne yana dönerse dönsün Allah’ın vechinin orda olduğuna ve Allah’ın şahitliğine iman etmek demektir.

Allah’ın Şehid isminin bir de kulda tecellisi vardır. Şehid ismi bir kulda tecelli ederse ne olur?

Kulun bütün organları, azaları, gönlü, kalbi, aklı Allah’a, Allah’ın isimlerine, El Esmau’l Husna’ya, Allah’a şahit olmaya çalışır. Mesela; Allah’ın Şehid isminin tecelli ettiği bir kulun başına bir olay geldiğinde “bunda mutlaka bir hikmet vardır, Allah’ın burada bir muradı vardır. Acaba Allah bu olayda bana neyi öğretmek istedi, acaba bu hangi yanlışımdan dolayı başıma geldi” der. Böyle biri hikmeti öğrenmeye çalışırken şahit olarak yola çıkar. Aklını ve gönlünü Allah’a şahit kılarak kullanıp “yaşadığım olaylarda Allah’ın bir muradı vardır” der.

Peki, Allah’ın Şehid ismine iman etmeyen birinin hali nasıldır?

Böyle biri de nasıl bir olayla karşılaşırsa karşılaşsın “falanca şöyle yaptı, bu yüzden böyle oldu. Allah onun belasını versin, Allah onu kahretsin” der ya da kendi yanlışını, suçunu Allah’a yükleyip “Allah bunu niye başıma getirdi, ben bunu hak etmemiştim” deyip feryat eder. İşte, böyle biri Allah’ın Şehid ismine iman etmemiştir.

Her ne yaşarsak yaşayalım Allah’ın bizim üzerimizde bir muradı vardır. Yaptığımız yanlış ya kendi nefsimizdendir ya da bir imtihandır. Hatanın, yanlışın bizim olduğu durumlarda doğru bakıp “hata da, yanlış da benimdir, bunlar benim yüzümden başıma geldi” dememiz gerekir; çünkü Allah ayet-i kerimede “size gelen bütün güzellikler Allah’tandır, bütün kötülükler de kendi nefsinizdendir”36 buyurmuştur.

Eğer yaşadığımız herhangi bir olayda eksiğimiz, yanlışımız yoksa bu durumda o bir imtihandır. İmtihanı kazanmamız için de; sabretmemiz, hoş görmemiz, kimseyi suçlamamamız ve “rabbim bana böyle bir muamelede bulundu, bu durumda bana düşen en güzel şekilde sabretmektir” dememiz gerekir. Eğer bu olay bizim yanlışımızdan dolayı başımıza gelmişse “ben yanlış yaptım ya rabbi! Benim böyle yapmamam, şöyle yapmam gerekirdi. Yanlış yaptım, bu yüzden cezamı çekmem lazım” deyip yanlışımızı itiraf ederek tövbe ve istiğfar etmemiz ve yine sabretmemiz gerekir. Durumun böyle olduğuna şahit olmayanlar kelime-i şehadet getirmemiştir, şehadetlerinde bir eksiklik var demektir.

Kul, Allah’ın isimlerinden herhangi birine şahitlik etmezse şehadeti eksik olur; yani Allah’ın doksan dokuz isminden bir parça eksik olmuş olur, dolayısıyla kul o bir parçada Allah’a şirk koşmuş olur. İman, şirki kabul etmez. Bu yüzden şirk bulaşmış iman kişiyi müşrik yapar, böyle birinin imanı da hiçbir işe yaramaz. Mesela; bir kazan suya bir damla idrar düşse “su bir kazandır, idrar ise bir damladır, bir şey olmaz” dememiz doğru olur mu? -Elbette ki olmaz. İman da tertemizdir ve şirki asla kabul etmez. Şirk, pisliktir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “müşrikler necistir”37 buyurmuştur. Müşriki necis yapan, pislik yapan şey onun şirkidir. Şirk, imana bir damla bile olsun düştüğünde imanı bütünüyle bozar, onu haram kılar.

Bu yüzden imanımızı kontrol edip Allah’ın her bir ismine iman edip etmediğimize bakmamız gerekir. Allah’ın bize mühlet tanımasına asla aldanmayalım; yani Allah’ın bize ceza vermeyişine, bizi yere batırmayışına ya da bizi huzurundan kovmayışına asla aldanmayalım. Hiç kimse Allah’a hesap soramaz ve hiç kimse Allah’ın ilmi, hükmü karşısında “ben biliyorum, ben böyle istiyorum, bu da benim dediğim gibi olsun” diyemez. Böyle söyleyenler kul olmayı, âbd olmayı kabul etmemiş ilahlık taslamış olur. Sonra öyle bir an gelir ki Allah ona “artık dur, sana tanıdığım bütün imkânları çöpe attın, beni yok saydın, aklını kullanmadın” der. Bu yüzden hiç kimsenin Allah’a işini, dinini, güzelliği öğretmeye kalkışmaması, Allah’a “ben bu yaptıklarını kabul edemem, dediğimi yapmazsan seni kabul etmem” dememesi gerekir. Allah bunu kabul etmez. Böyle söyleyen biri kul değildir, kulluğu kabul etmemiştir.

Allah, kuluna imkân vermeye devam ediyorsa kul kendine gelsin, aklını başına alsın diyedir. Allah ayet-i kerimede; “eğer Allah, insanların yaptıklarına karşılık ceza verseydi yeryüzünde canlı varlık bırakmazdı”38 buyurur. Allah, insanların yaptıklarına karşılık ceza vermez; ama belli bir vakte kadar kulunu tehdit eder. Allah herkese bir ölçü biçmiş, bir vakit, bir sınır koymuştur.

İnsanın küfrünün, şirkinin, isyanının, Allah’a itirazının, nankörlüğünün de bir sınırı vardır. Allah her bir kula bir sınır koymuş, bir çizgi çizmiştir ve kişi o sınıra geldiğinde Allah ona “artık dur, sen haddini aştın, sana bu kadar yeter” der. Bu yüzden bu duruma düşmemek için bize düşen; Allah’ı rab olarak, ilah olarak, El Esmau’l Husna’sıyla kabul etmek ve El Esmau’l Husna’nın, bütün güzelliğin ona ait olduğuna iman etmektir.

Devamlı söylüyoruz; kötülük, şer, insanın kendi nefsindendir. Güzellik olmayınca çirkinlik, aydınlık olmayınca karanlık olur. Bir yerde Allah’ın güzelliği, isimlerinin tecellisi olmazsa orda zulüm olur, Allah’ın nurunun tecelli etmediği bir yerde karanlık, hidayetinin olmadığı yerde delalet vardır; yani iman yoksa küfür vardır.

Allah, hayatın bir imtihan olduğunu söylemiştir.39 İmtihan; kazanma imkânı demektir. Allah, kullarını imtihana tabi tutup onlara kazanma imkânı sunar. Peki, kul bu imtihanla neyi kazanır? -Tabi ki Allah’ı, El Esmau’l Husna’yı, Allah’ın güzelliğini kazanır. Zaten imtihan, Allah’ın güzelliğini kazanmak demektir. İnsan, önüne gelen imtihanlarda Allah’ın emrettiği ve sevdiği gibi yaparsa Allah’ın güzelliğini kazanır. En basitinden örnek vermek gerekirse; Allah ayet-i kerimede “Allah sabredenleri sever”40 buyurur. Dolayısıyla biri musibet geldiğinde sabrederse Allah’ın sevgisini; yani Allah’ın Vedud ve İlah isimlerinin tecellisini kazanır. Eğer sabretmez tam tersine isyan ederse bu sefer de Allah’tan uzaklaşır, şeytana arkadaş olur, dolayısıyla küfrü ve şirki artar.

Allah şükredenleri de sever, bu durumda nimet geldiğinde şükredersen Allah’ın sevgisini kazanırsın; çünkü rabbine teşekkür etmiş, ona boyun büküp nimetin gereğini yerine getirmiş olursun. Böyle yaptığın için de Allah’ın sevgisini bir daha kazanmış olursun.

Allah, mü’minleri ve mutakkileri sever.41 İman ettiğinde Allah’ı sevmiş olursun, dolayısıyla Allah’ın sevgisini kazanırsın. Allah’a karşı takva sahibi olup sorumluluğunu yerine getirmeye çalıştığında yine Allah’ın sevgisini kazanırsın. Aynı şekilde birine merhamet ettiğinde Allah’ın rahmetini, ikram ettiğinde Allah’ın ikramını, birini affettiğinde Allah’ın affını hak eder, kazanırsın. İşte, hayat baştan sona Allah’ın isimlerinin tecellisinden ibarettir. Allah kendisine halife olan kuluna isimleri onun üzerinde tecelli etsin diye böyle imkân tanır. İmtihan da zaten bu demektir.

Eğer hayatı, imtihanı böyle anlamazsak kendi kendimize bir şeyler üretip o ürettiğimiz zannı da hayatın yerine koymak zorunda kalırız; yani kendi kedimize yalan söyleyip dinimizi Allah’tan öğrenmediğimiz için kendimize bir din üretiriz. Genel olarak bakarsak işin bu noktaya geldiği anlaşılır. Dinimizi, imanımızı, ibadetimizi Allah’ın kitabına arz edip ondan öğrenirsek asıl o zaman dinin, imanın, ibadetin ne olduğunu anlarız.

Evet, Allah’ın Şehid ismini ve müşahadenin ne olduğunu anlamaya çalışıyorduk.

Allah ayet-i kerimede; “hem afakta hem enfüste onlara hakkı göstereceğiz (onlara Allah’ın hak olduğunu hem afakta hem enfüste göstereceğiz)”42 buyurmuştu. Peki, kime gösterecek? -Elbette ki arayanlara, Allah’ı bulmak, tanımak isteyenlere hakkı gösterecek. Afak, dışarıdaki her şey manasına gelir, enfüs ise insanın içi, içindeki demektir. Her şey, Allah’a şahitlik yapar, dolayısıyla onlar da buna şahitlik yapacak, buyurdu Allah.

Varlıkta her neye bakarsak bakalım her şey mutlaka Allah’ın bir ismini gösteren bir ayettir, Allah’ın bir isminin tecellisidir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “ya rabbi! Bana eşyanın hakikatini olduğu gibi göster”43 derken kastettiği budur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah’ın eşyadaki tecellisini müşahede etmiş, bir de onun ötesini istemiştir. Bu nedenle afakta Allah’ın hak olduğunu görmek; Allah’ın her şeyde tecellisinin olduğunu müşahade etmek ve buna şahit olmaktır.

Bir de enfüste; yani insanın kendi nefsinde, kendi kendisinde Allah’ın hak olduğuna şahit olması vardır. Allah; nefsi, insanın hakikati olarak kullanır. Bu yüzden “onlara enfüste hakkı göstereceğiz” ayeti; onlar kendi hakikatinde hakkı müşahede edecek, onlara hakikati müşahede ettireceğim” manasına gelir. Kime? -Tabi ki görmek isteyene, bakmak isteyene, şahit olmak isteyene. Biri şahit olmayı istemezse, böyle bir derdi yoksa hiçbir zaman ne içerde, ne dışarda Allah’ın ayetlerini; yani hakkı müşahede edemez.

Mesela; biri ağaca sadece bir yeşillik olarak bakarsa Allah’ın kudretini, Rezzak isminin, Rahim isminin, Vehhab isminin tecellisini o ağaç üzerinden müşahede edemez; ama gönül itibariyle, hikmetle o ağaca bakarsa Allah’ın onu topraktan nasıl çıkardığını, onu bir çekirdekten nasıl yarattığını, meyvelerinin, renklerinin, tatlarının nasıl farklı farklı olduğunu görür, dolayısıyla Allah’ın kudretini, Allah’ın, kulları üzerindeki Rezzak isminin tecellisini müşahede eder. Yalnız, bakarsa, tefekkür ederse bunu anlayabilir, böyle bakmazsa hiçbir zaman anlayamaz.

Aynı şekilde ağaca baktığında onun diri olduğunu da görür, müşahede eder. Mesela; bilimsel araştırmalarda ağaçların diri olduğu, ağaçların birbirleriyle konuştuğu tespit edilmiştir. Hatta öyle ki bir ağaç zararlı böcekler tarafından istila edilse o anda ağaç kendi cinsinden en uzakta olan ağaçlara bile “böyle bir tehlike var, savunma haline geçin” diye bir koku gönderir. O ağaçlar da hemen savunma haline geçerek bir sıvı üretirler. Bu sıvının kokusu o hayvanları rahatsız eder, dolayısıyla zararlı böcekler o ağaçlara konmaz. Bu, bilimin tespit ettiği sadece bir bölümdür.

Ağaçların kendi aralarında böyle bir ilişkileri, konuşmaları vardır. Bu yüzden hepsi diridir ve hepsi rabbini hamd ile tesbih eder, hepsinin bir zikri vardır. Hepsi birbiriyle konuşur, sohbet eder ve insanların zikrine iştirak eder. İnsanların da durumuna göre onları severler, onlara yakındırlar. Bu nedenle ağaçların ister dallarına, ister yapraklarına, ister meyvelerine bakalım bu fark etmez, hepsi bir mucizedir ve Allah’ın kudretini, isimlerini gösterir. Bu sadece bir ağaca bakmaktır, aynı şekilde bu bütün varlık için, taş için, her şey için geçerlidir. İnsan varlığa böyle bakarsa hakka, hakkın ismine, El Esmau’l Husna’sına şahit olur.

İnsanın bir de hakkı zahiri olarak kendi üzerinde görmesi gerekir. Dikkat edilirse Allah “onlara bedenleri üzerinde hakkı göstereceğiz” demedi, “nefisleri üzerinde” buyurdu. İnsanın bedeni zahiri olarak enfüs değil afaktır; çünkü enfüs iç âlemdir. İnsanın, bedenine; gözüne, eline, tırnağına, kirpiğine baktığında Allah’ın tecellisini, ayetini, hakkı görmemesi, anlamaması, “bu, muhteşem bir eserdir” dememesi mümkün değildir.

İnsanın bir de iç âlemi vardır, dedik. Allah, hak olduğunu insana gönül âleminde müşahede ettirir; ama böyle bakana, böyle görmek, tanımak, anlamak isteyene müşahede ettirir. Elbette ki bunun şartları da vardır, kul ancak bu şartları yerine getirdiğinde kendi gönül âleminde hakkı müşahade eder. Demek ki insan, hakkı sadece baş gözüyle değil bir de gönül gözüyle kendi gönlünde, nefsinde müşahede ediyormuş. Tabi ki gönül gözüyle müşahede için de önce baş gözüyle her şeye hikmetle bakmamız ve her anda Allah ile beraber olduğumuzu, onun huzurunda olduğumuzu, her şeyimizin ona ait olduğunu, onun bize bizden daha yakın olduğunu tatmamız gerekir.

Allah hepimizi hakka, kendisine, El Esmau’l Husna’sına, kendi kendine, kendisinin Allah’ın yeryüzündeki halifesi olduğuna şahit olanlardan eylesin. Allah hepimizi Hz. İnsan eylesin inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Bakara /154 ↩
  2. Âli İmran /18 ↩
  3. Araf /179 ↩
  4. Kaf /16 ↩
  5. Âli İmran /169 ↩
  6. Ahzâb /45, Fetih /8 ↩
  7. Âli İmran /18 ↩
  8. Nisâ /79 ↩
  9. Nisâ /166 ↩
  10. Sebe /47 ↩
  11. Fussilet /53 ↩
  12. Fetih /28 ↩
  13. İsrâ /96 ↩
  14. Ankebût /52 ↩
  15. Yûnus /29 ↩
  16. Kıyâmet /14 ↩
  17. Âli İmran /98 ↩
  18. Ra’d /43 ↩
  19. Hacc /17 ↩
  20. Ebû Dâvûd, Vitr, 20 /1464; Tirmizî, Fedâilü’l-Kur’ân, 18 /2914 ↩
  21. Âli İmran /86 ↩
  22. Enâm /19 ↩
  23. Hadîd /19 ↩
  24. Araf /172 ↩
  25. Bakara /31 ↩
  26. Âdiyât /6-7 ↩
  27. Nisâ /41 ↩
  28. Bakara /143 ↩
  29. Nahl /84 ↩
  30. En’am /150 ↩
  31. Nahl /89 ↩
  32. Hacc /78 ↩
  33. Kasas /75 ↩
  34. En’am /130 ↩
  35. Muzzemmil /5 ↩
  36. Nisâ /79 ↩
  37. Tevbe /28 ↩
  38. Fâtır /45 ↩
  39. Mülk /2 ↩
  40. Âli İmran /146 ↩
  41. Tevbe /4, Âli İmran /76 ↩
  42. Fussilet /53 ↩
  43. Hadimi, Berika 2, 33; Aliyyu’l-Kari, Mirkat 8, 3453 ↩