close

EL MUTEÂL

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Esmau’l Husna 4. Cildimizin ramazan ayına denk geldiğini söylemiştik. Bu sohbetimizde ramazanın ikinci on gününe girdik. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “ramazanın ilk on günü rahmet, ikinci on günü mağfiret, üçüncü on günü de cehennemden kurtuluştur”561 buyurur. Eğer ramazanın ikinci on günü mağfiretse o halde Allah’ın bizi mağfiret ettiğini tatmamız gerekir.

Allah’ın bizi mağfiret edip etmediğini nasıl anlayacağız?

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “duanın, tövbenin, istiğfarın kabul olup olmadığını kendi gönlümüzden anlarız. Onun için duam acaba kabul oldu mu veya olmadı mı diyorsanız kendi gönlünüze bakın” buyurur. Peki, nasıl tövbe etmemiz gerekir? -Elbette ki Allah’ın bizden istediği, bize emrettiği gibi tövbe ve istiğfar etmemiz gerekir.

Allah ayet-i kerimede; “en güzel isimler Allah’ındır. Onun için Esmau’l Husna’yla Allah’a dua edin”562 buyurur. Tövbe ve istiğfar duadır; çünkü “ya rabbi! Beni affet, mağfiret et” diyoruz. O halde “ya rabbi! Sen ğafursun, sen ğaffarsın, sen tevvabsın, sen afuvvsun, beni mağfiret etmeni, affetmeni istiyorum. Gönlüm sana dönsün, ben sana dönmeyi istiyorum. Senden başka tarafa, yanlışa, günaha, hataya dönmek istemiyorum” deyip Allah’ın güzel isimleriyle tövbe ve istiğfar edip dua etmemiz gerekir.

Bunu sadece dilimizle söylememiz duamızın kabul olacağı anlamına gelmez. Bir de duamızın kabul olup olmadığına bakmamız gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “doymayan nefisten, kabul olmayan duadan, fayda vermeyen ilimden sana sığınırım ya rabbi”563 buyurmuştur. O halde bir dua edeceksek “edeceğim dua mutlaka kabul olacak bir dua olmalıdır” deyip dua etmemiz lazım. Bu nedenle kabul olmayacak bir dua yapmamalıyız. Mesela; biri dua edip “ya rabbi ben havada uçmak istiyorum” derse bu duası kabul olacak bir dua olmaz; çünkü Allah’ın bir âdeti vardır ve Allah hiç kimse için âdetini değiştirmez; ama manevi konuda kim ne isterse istesin Allah onu kuluna ihsan eder, ikram eder; çünkü insanı bunun için yaratmıştır.

İnsanın aklına gelebilecek manevi her şey mutlaka kabul olacak bir duadır. İnsan, bir kul olarak duasını yapmalıdır, ne isterse istesin, işlediği günah her ne olursa olsun mutlaka duası kabul olur. Allah ayet-i kerimede; “ey nefsini israf eden (hayatını harcayan, israf eden) kullarım! Allah’ın rahmetinden umudunuzu kesmeyin; çünkü Allah bütün günahları affeder, mağfiret eder”564 buyurmuştur. Hem de bütün günahları hiç istisna yapmadan affeder, mağfiret eder.

Bu durumda biri istiğfar ediyorsa önce Allah’ın Ğafur, Ğaffar, Tevvab ve Afuvv isimlerine iman etmelidir. Eğer iman etmişse “rabbim beni affeder, mağfiret eder” deyip bu affı, mağfireti gönlünde tadar; yani tövbesine, istiğfarına, duasına Allah’tan cevap alacağını bilir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “biri tövbe ederken, istiğfar ederken veya dua ederken eğer gönül âlemi başka bir hal alırsa, tüyleri ürperirse (kendini rabbinin huzurunda bilip tadarsa) rabbinin kendisini affettiğini ya da duasını kabul ettiğini gönlü tasdik ederse o dua, o tövbe, o istiğfar kabul olmuştur” buyurur. Değilse sadece dil ile yapılmış bir dua, bir istiğfar olmuş olur, dolayısıyla o tövbesi, istiğfarı, duası kabul olmamış bir tövbe, bir istiğfar, bir duadır.

Mesela; bazen bir yanlış yaparız ve istiğfar eder, tövbe ederiz. Bir sefer tövbe ederiz; ama gönül itibariyle hiçbir şey hissetmeyiz, o halde bu tövbemiz kabul olmamıştır. Bu durumda Allah bize; “biraz ciddi ol, biraz feryat et, biraz samimi ol” demiştir. Biz bir daha tövbe ederiz, bir daha hissetmeyiz ve yine tövbe ederiz. Bu böyle tekrarlanırken öyle bir an gelir ki rabbimizin huzurunda olduğumuzu, ona istiğfar ettiğimizi, ondan özür dilediğimizi, mağfiret dilediğimizi ve Allah’ın bizi affettiğini gönül âlemimizde bütün şiddetiyle tadarız; yani “rabbim beni affetti” ya da “rabbim benim bu duamı kabul etti” deriz. Eğer böyle olmazsa duamız taklidi olur. Sadece dil ile yapılan dua, dil ile yapılan istiğfar da kabul olmaz.

Bazen birileri gelişi güzel bir şekilde “bize dua et” der. Evet, mü’minler bir biri için dua ettiğinde Allah o duayı reddetmez. Bu yüzden mü’minlerin birbirine dua etmesi gerekir; ama “Allah sana yardım etsin, Allah sana şunu versin” demek dua değildir. Söylediğim gibi; dua eden birinin dua ederken ciğeri yanarsa, içi yanarsa duası kabul olur; yani o dua, Allah’ın huzuruna varacak bir dua olur. Yoksa duası yarı yolda kalır; çünkü duanın, istiğfarın arşa çıkması gerekir.

Duanın, istiğfarın ön şartı, olmazsa olan şartı; samimiyettir, ihlâstır. Yoksa o dua Allah’ın huzuruna varmadan geri döner. Kardeşlerimiz bizden dua istediğinde bizim de o konuda mutlaka içimizin yanması lazım ki o duayı yapabilelim, yoksa kardeşlerimiz bizden kabul olmayacak bir dua yapmamızı istemiş olur.

Bir de hiç tanışmadığımız halde öyleleri var ki yoldan geçerken arkadaşlara; “hocanıza söyleyin bana dua etsin” der. Niye, sen duayı ne zannediyorsun, sen duanın ne olduğunu biliyor musun! Eğer böyle söylüyorsan duanın ne olduğunu anlamamışsın, demektir.

Kul, rabbine karşı edepli olmalı, huzura bir şeyi arz edecekse duasının mutlaka gerekçeleri olmalı, Allah; “kulum bunu neden istedin” diye sorduğunda bir cevabı olmalıdır. Kul; “ben benim için bunun hayır olduğunu düşünüyorum” dediğinde Allah ona; “nerden biliyorsun, bunu hangi şartlara, neye göre söylüyorsun, sen bundan emin misin” diye sorarsa kul mutlaka buna cevap verebilmelidir.

İnşallah ramazanın bu ikinci on günü vesilesiyle Allah’ın mağfiretine nail oluruz, anamızdan doğduğumuz günkü gibi tertemiz oluruz.

İnsan beşerdir, mutlaka hata işler, yanlış yapar. İnsan sözcüğü, kelime itibariyle “üns” kökünden türetilmiş bir kelimedir. Üns de ünsiyet peyda eden; yani yakınlık kurabilen, irtibat kurabilen, yakın olabilen manasına gelir. Aynı şekilde “nisyan” kelimesi de “üns” kelimesinden türetilmiştir. Nisyan da; isyana, itiraza, yanlışa hazır anlamına gelir. Dolayısıyla isyan etmek de yakınlık kurmak da marifet olarak insanda vardır. Allah’a isyan etmek de bununla beraber Allah’a yakın olmak da insanın marifetidir, insanın elinden gelir ve bu tercih tamamen insana aittir.

İnsan manevi olarak düşebilir; ama düştüğünde bütün gönlüyle rabbine dönüp istiğfar etmeli, rabbinden mağfiret dilemeli, Allah’ın kendisini mağfiret ettiğini tatmalı ve rabbinin onu mağfiret edeceğine güvenmeli, tevekkül etmelidir. Allah, insandan Hz. İnsan olmasını ister. Bu yüzden devamlı “Allah, insandan aklını, iradesini sonuna kadar kullanmasını ister” diyoruz. Aklı ve iradeyi insana Allah vermiştir, dolayısıyla Allah insandan bu tercih hakkını kullanmasını ister; çünkü kul, aklını, iradesini ne kadar kullanırsa o kadar kâmil insan, Hz. İnsan olur.

Yoksa bazılarının anladığı gibi “işte mürşide teslim oluyorsun, işin bitiyor, o söylüyor sen yapıyorsun” demekle kâmil olunmaz, kemalat öyle olmaz! Bu görüş sakat bir görüştür. “Bizim işi anlamamıza, öğrenmemize, hatta irade etmemize, nefsimize direnmemize gerek yoktur, mürşidimiz söyler biz yaparız” demekle kulluk olmaz. Senin, ne yaptığını, nereye gittiğini anlaman gerekir; çünkü Allah senden Hz. İnsan olmanı ister. Senin hedefinde Hz. İnsan olmak olmalıdır. Allah böyle yapmayanlara da böyle anlatmayanlara da bunun hesabını sorar ve onlara “ben sana akıl verdim ki onu kullanasın, irade verdim ki tercih yapasın, Hz. İnsan olasın” der.

Yetiştirmenin ve yetişmenin ölçüsü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabeyi yetiştirmesidir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabeyi nasıl yetiştirmişse yetiştirmenin de, yetişmenin de ölçüsü öyledir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz veda hutbesini verirken yaklaşık olarak 125 bin sahabe onu dinlemiştir; ama Mekke’ye, Medine’ye baktığımızda orada kabirleri bulunan sahabenin sayısı 10 bini geçmez. Geri kalan 115 bin sahabe orada yoktur. Bu 115 bin sahabe, dünyanın dört bir tarafına Allah’a davet için dağılmıştır. Eğer onlar iradesini kullanmasalardı, öğrenmeselerdi, anlamasalardı, işin nasıl yapılması gerektiğini anlamamış olsalardı insanlara örnek olamazlardı, yol gösteremezlerdi, göklerdeki yıldızlar gibi olamazlardı.

İradesi elinden alınmış insan kişiliksiz insandır, kişiliği olmayan insandır.

İnsan, iradesini, aklını sonuna kadar kullanacak, Hz. İnsan olmak için bütün çabasını, gayretini ortaya koyacak ve bununla beraber yolu yürürken gökteki yıldız gibi olacak. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “sahabem gökteki yıldızlar gibidir, hangisine tabi olursanız hidayete erersiniz”565 buyurmuştur. Sahabeler çabalarını gösterdikleri için gökteki yıldız mesabesinde olmuştur. Bu yüzden kul da yürümeyi bilmeli, sürekli birinin arkasında durmayı düşünüp “o söyleyecek, ben yapacağım” dememelidir. Böyle bir şey yoktur! Öyle bir an gelir ki artık senin söylemen ve sana tabi olanların senin söylediğini yapmaları, arkandakilerin sana tutunduğunda ayakta durabilmeleri gerekir. Biz bütün kardeşlerimizden böyle olmalarını istiyoruz.

Bunun haricindeki düşünceler yanlıştır. İnsanın düşüncesi, niyeti iyi olabilir; ama iyi niyet tek başına yolu yürümeye yetmez. Biri; “ben Kâbe’ye gidiyorum” deyip niyetlense ve niyeti de düzgün olsa, iyi niyetli olsa; ama dönüp ters tarafa gitse Kâbe’ye gitmiş olur mu? -Olmaz. Kâbe yerine Rusya’ya gider, olacağı da budur. Sonra orada; “ama benim niyetim iyiydi” demesi de onu kurtarmaz ya da bu iyi niyeti onu Kâbe’ye götürmüş olmaz. Bu yüzden iyi niyet tek başına yetmez.

Mürşid-i kâmil peygamber varisi demektir. Bu yüzden onunla beraber olmak için iyi niyetin ve samimiyetin yanında bir de aklı sonuna kadar kullanıp gereken çabayı, gayreti göstermek lazım. Öyle olursa insan, sahabelerin kazandığını kazanır ve Allah’a yakın olur, dost olur.

Bütün Mürşid-i kâmiller kendisiyle beraber olanları yetiştirir, Allah’a dost eder ve işini yaparken de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı gibi Kur’an’a göre, Allah’ın vahyine göre işi yapar. “Ben peygamber varisiyim” diye yola çıkan biri eğer peygamberi gibi yapmıyorsa o nasıl varistir, kimin varisidir! “Büyüklerimiz böyle yapıyordu, biz de böyle yapıyoruz, işi büyüklerimize havale ediyoruz, işi onlar yapıyor” diyenlere tabi olanların hepsi aklını kullanmayan geri zekâlı insanlardır. İşi büyüklerimize havale ediyoruz da ne demek! Sen kimi kandırıyorsun! Bu, kim olursa olsun hiç fark etmez, bu kural herkes için geçerlidir. Kendini âlim diye, hoca diye takdim edenler için de geçerlidir.

İnsanın Allah’tan haşyet duyması gerekir. Ancak âlimler Allah’tan haşyet duyar.566 Âlim dediğin bilmediği şey hakkında konuşmaz. Bu yüzden hiç bilmediği halde konuşanlara; “bilmediğin bir şey söyleme! Allah hakkında bilgin yoksa konuşma! Konuşursan bunun hesabını veremezsin. Üç kuruş para kazanacaksın diye biliyormuş numarası yapma! Böyle olmaz, bu yaptığın doğru değildir! Bu senin ebedi hayatının cehennem olmasına, sana uyanların, seni dinleyenlerin, seni ve senin söylediklerini kabul edenlerin imanının bozulmasına, tahrif olmasına sebep olur. Buna nasıl cesaret ediyorsun böyle” demek gerekir.

Bu yüzden birinin kendini, ahiretini, dünyasını ve imanını ciddiye alıp dinini öğrenmesi, anlaması ve rabbini tanıması gerekir. Eğer insan, rabbini, onun kendisini tanıttığı gibi Kur’an’dan tanımazsa birilerinin peşine takılır ve sürü mantığıyla onun peşinden gider, sonra o peşine takıldığı kişi ne söylerse onu yapar. Hâlbuki mü’minin bir ölçüsü vardır, onun ölçüsü; Allah’ın kitabıdır, resulüdür. Kim ne söylerse söylesin mutlaka onun söylediğini Allah’ın vahyinin ve resulünün ölçüsüne vurur. Eğer ölçüsü tutarsa öğrendiğini kabul eder, tutmazsa onu çöpe atar. Gerekirse yanlış söyleyene de yardım etmeye çalışır; çünkü o da onun kardeşidir.

Yoksa biri; “zaten âlimlerimiz okumuşlar, öğrendiklerini süzmüşler, pişirmişler, sofrayı hazırlamışlar, sizi de buyur edip; ‘haydi, buyrun yiyin’ demişler. Bu yüzden sizin, Allah’ın kelamını okuyup anlamanıza gerek yok. Fıkıh kitabını, ilmihal kitabını, namaz hocasını, falancanın kitabını okuyun yeter” derse ona; “sen kimden yanasın, benden mi yoksa şeytandan mı yanasın! Neden benimle rabbim arasına girmeye çalışıyor, niye benim cahil kalmamı istiyorsun! Yoksa senin benim üzerimde bir planın mı var, bana bir şey mi yaptıracaksın” diye sormak gerekir. Zaten böyle de olmuştur.

Örnek vermek gerekirse; devletler kendi halkını kullanmak için böyle yapıp; “sizin dininiz budur” demiş ve kendi düşüncelerini, fikirlerini halklarının önüne koymuştur. Sadece devletler değil hesabına gelen herkes kişiliği oluşmamış, birey olamamış insanları kullanmaya çalışmıştır. Sürü mantığıyla onlara toptan sürü dersi, sürü eğitimi verip; “haydi, böyle yapın, haydi, Allah rızası için ölün, haydi, Allah rızası için birbirinizi öldürün” demiş, bunun için de insanı önce cahil bırakıp Allah’tan, Allah’ın vahyinden, peygamberinden ayırıp ona bir din üretmiş, sonra da onu istediği gibi kullanmıştır.

Mesela; sözde bir filozof olan Konfüçyüs “cehalet saadettir” demiş. Niye? -İnsan bilince, öğrenince derdi ve sorumluluğu artarmış da ondan, bu yüzden cehalet saadetmiş. Yani ona göre en mesut olanlar eşeklerdir; çünkü eşekler bir şey bilmez. O halde eşekler en mesut varlıklardır. Birinin derdi yoksa o cahildir; çünkü bilmek ağır bir yüktür.

Allah ayetlerini indirirken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “sana ağır bir söz vahyedeceğiz”567 buyurmuştur. Allah’ın sözü ağır sözdür, ağır kelâmdır. Onun bir ağırlığı vardır, bununla beraber seni de ağırlaştırır, seni dağlar gibi yapar. Yoksa kurumuş otlar gibi rüzgârların önünde savrulursun; yani iki kelimenin, düşük seviyeli bir fikrin önünde savrulursun. Bu nedenle Allah’ın vahyi seni dağlar gibi ağır yapar, sana Allah’ın hesabını yaptırır.

Bir şeyi anladığında, bildiğinde o bildiğin her neyse seni kendine çeker; yani bilgi, bilinmek isteyenle bilmek isteyeni birbirine çeker. Allah’ı bilmeyince, anlamayınca kendini ona çekemezsin, Allah da seni kendine çekmez, seni cezbetmez. Neden -Çünkü Allah’ı bilmiyorsun, tanımıyorsun da ondan. Bu yüzden önce bilmen, öğrenmen ve anlaman gerekir. Allah’ı bildikçe, öğrendikçe, tanıdıkça seversin. Allah’ı sevince de Allah seni cezbedip kendine çeker.

Allah’ın bütün resullerinin bir vasfı vardır, o da cezbetme vasfıdır. Bu bütün resuller için istisnasızdır, hepsi mutlaka cezbeder, çeker. Neden cezbeder, bunun bir hikmeti, sebebi olmalıdır!

Bunun hikmeti; Allah’ın, resullerine nefhettiği ruhun üzerindeki perdenin kalkmasından, resullerin Allah ile olmasından dolayıdır. Bu yüzden onlar herkesi cezbedip çekerler. Onlara cezb olan da Allah’ın, insana nefhettiği ruhtur. Ruh, üzerinde perde kalkan ruhta kendini görür ve ona cezbolur; çünkü o ruhla aynı nurdan yaratılmıştır, aynı özelliklere sahiptir. Bu yüzden Allah’ın resulleri insanları iradesiz olarak çekerler.

İnsana nefhedilen ruhun üzerindeki perde biraz aralanmışsa; yani insan biraz istiğfar etmiş, tövbe etmiş, Allah’a dönmüş veya dönmek istemişse ruhun üzerindeki o karanlık hafifçe olsa bile aydınlanmışsa insan da bütünüyle ona cezb olur, ruhu ona doğru çekilir. Bu yüzden ruhunun üzerindeki perdenin kalktığı, aralandığı kişiyi sevmek o cezb olunan kulun elindeki bir şey değildir. Bununla beraber kul onu bildikçe, tanıdıkça ona daha fazla cezbolur. Aslında insanın o cezb olduğu yine kendisidir, kendisini yaratan, kendisine ruhundan nefheden rabbinin tecellisidir. Kalbinin, ruhunun üstü bütünüyle kararanlar ise istisnadır; çünkü onlar ölü konumundadır. Onlar haricinde bu cezb insanlarda iradesiz olur; ama cezbin artması ve kalbin, ruhun üstündeki perdelerin kalkması için bilmek, anlamak, sevmek gerekir.

Evet, Allah’ın isimlerini, El Esmau’l Husna’sını Kur’an’daki nüzul sırasına göre anlamaya öğrenmeye, dolayısıyla Allah’ın yeryüzündeki halifesini; yani kendimizi öğrenmeye, tanımaya çalışıyorduk. Önceki sohbetimizde Allah’ın Kebir ismini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde ise Allah’ın El Muteâl ismini anlamaya, öğrenmeye çalışacağız inşallah.

Muteâl ismi, Kur’an-ı Kerim’de Ra’d Suresi 9. Ayette Allah’ın Kebir ismiyle beraber geçer.

Âlimul gaybi veş şehâdeh: “Allah görünenin ve görünmeyenin âlimidir.” Gaybın da, görünenin de âlimi Allah’tır. El kebîrul muteâl:568 “O, kebirdir (tek büyüktür, bununla beraber) muteâldır.” Muteâl; yüceler yücesi demektir. Bu yüzden “Allah u teâlâ” derken “Allah yüceler yücesidir” deriz.

Muteâl isminin Allah’ın Kebir ismiyle beraber gelmesinde mutlaka bir hikmet vardır.

Peki, bunun hikmeti nedir?

Allah kebirdir, tek büyüktür; ama onun bu büyüklüğü akılla anlaşılmaz. Senin, Allah’ın büyüklüğünü El Esmau’l Husna’sından, yarattıklarından, kendi üzerinden ve Allah’ın ayetlerinden anlamaya çalışman gerekir; ama bununla beraber Allah zatı itibariyle yüceler yücesidir; yani yaratılmış bir mahlûkun, aklın, yaratanını anlaması da mümkün değildir. “Allah kebirdir” derken Allah’ı teşbih etmiş oluruz. Allah’ın büyüklüğünü zahire, dünyaya, kendimize, yerdeki ve gökteki ayetlerine bakarak anlamaya çalışırız. Bu teşbihtir, böyle yapsak bile Allah’ı ancak aklımız kadar anlarız. Allah her şeyde kendini, kudretini, isimlerini tanıtmıştır; ama bununla beraber Allah muteâldır; yani bizim onu anlamamızdan münezzehtir. Bu da tenzihtir.

Bu yüzden bu ayetin hikmeti; Allah’ı anlamaya çalışırken hem teşbihle hem de tenzihle anlamaya çalışman, Allah’ın tek büyük olduğunu bilmen ama senin anladığın şekilde büyük olmaktan münezzeh olduğunu, subhan olduğunu da unutmaman gerektiğidir.

Hak dinden sapıp küfre kayan inançların ve Allah’a şirk koşanların istisnasız hepsi Allah’ın Muteâl ismine iman etmedikleri için şirke düşmüştür. Hangi dini sayarsanız sayın mutlaka hepsi döner dolaşır Allah’ın Muteâl ismine iman etmemeye dayanır. Hatta din olarak kabul etmediklerimiz de örneğin; Êzidiler, şeytana tapanlar da böyledir. Êzidiliğin kurucusu, onların önderi ehlisünnet bir âlimdir, aslında onların kitapları da Kur’an’dır, Budistler de böyledir. Bu yüzden hangi inanca bakarsanız bakın mutlaka Allah’ın Muteâl isminden bir sapma vardır.

Allah’ı Muteâl bilmeyip bu isme iman etmeyince Allah’ı bir şeye benzeterek sapmış oluruz. Mesela; tasavvufta vahdet-i vücud anlayışı vardır, arkadaşlar bunu bilir. Bu, Muhyiddin-i Arabi’nin ortaya koyduğu bir yoldur ve vücudun vahdeti, tekliği manasına gelir. Eğer imanımızı Kur’an’a arz etmez, Allah’ın her bir ismine iman etmezsek mutlaka bir yerde şeytan bizi tuzağa düşürür. İsterse söylediklerimiz iyi niyetle söylenmiş olsun bu fark etmez.

Söyledim; şeytana tapanların (Êzidiler’in) kurucusu, önderi ehlisünnet âlimlerinden bir tanesidir ve bu mezhep ilk çıktığında günümüzdeki gibi değildi. Zaman içerisinde Allah’ın Muteâl ismine iman edilmediği için uğradığı değişikliklerle şimdiki halini almış ve insanlara din diye takdim edilmiştir. Bu yüzden Allah’a iman ederken, Allah’ın kendisini tanıttığı şekilde tanıyıp iman etmemiz, aynı şekilde kendimizi de Allah bize kelamından nasıl tanıtmışsa öyle tanımamız gerekir.

Allah, insana ruhundan nefhetmiş, bütün varlığa da isimleriyle tecelli etmiştir. Varlıkta olan her şey Allah’ın isimlerinin tecellisidir, nurudur; ama Allah muteâldır, bütün varlıktan, bütün kâinattan beridir, yüceler yücesidir. Allah’ın Muteâl ismine böyle iman etmezsek Allah’ı getirir insanın, kâinatın, varlığın içine koyar ve “her şeyde Allah var” deriz. Böyle söylemek küfürdür ve Allah böyle bir imanı bizden kabul etmez; çünkü böyle söylersek Allah’ın Muteâl, Âliyy ve E’Âla isimlerini inkâr etmiş oluruz. Hani Allah yüceler yücesiydi! Onu nasıl getirip eşyanın, Allah’ın yaratmış olduğu bir mahlûkatın içine koyarsın!

Bir de hâşâ Allah bedene, maddeye hulul eder diye bir söz söylenmiştir. Böyle bir şey kesinlikle yoktur. Allah’ın tecelli etmesi farklı, hulûl etmesi farklıdır. Allah için hulûl etti; yani “dâhil oldu” demek küfürdür, şirktir. Burada bilmeden böyle yapan arkadaşlar vardır. Bu yüzden bunları anlatıyorum ki farkında olmadan böyle söyleyen kardeşlerimiz kendilerini düzeltsin.

Allah ayet-i kerimede; “onlar sözün tamamını dinlerler ve en güzeline tabi olurlar”569 buyurur; yani sözün en güzelini kabul edip alırlar. Hal böyleyken bazıları kendini o kadar bilgili zannediyor ki sözün tamamını dinlemeden “anladım” diyor. Hâlbuki sen anlamamışsın, Allah’ın tecellisi senin söylediğin gibi değildir. Allah hulûl eder deyip Allah’ın Muteâl olduğunu unutarak Allah hakkında konuşmanın sonu ya şeytana ya da dünyaya tapmaktır; yani kâfir olmak, müşrik olmaktır.

Evet, Allah tecelli eder; ama Allah’ın tecelli etmesi farklı, hulûl etmesi farklıdır. Tecelliyi Allah söylüyor; ama hulûl etmeyi senin kendi kendine ürettiğin zannın ya da şeytan söylüyor. Bu yüzden kelimeleri kullanırken çok dikkatli olmak, böyle yanlış anlaşılmalara sebep olmamak gerekir.

Peki, Allah’ın tecelli etmesini nasıl anlamamız lazım?

Mesela; ışık, lambanın tecellisidir ama ışık, lamba değildir. Bu yüzden ışığa lamba diyemezsin ama ışığın lambaya ait olduğunu söyleyebilirsin; çünkü ışık lambadan tecelli eder, lamba sönerse ışık da hemen yok olur. Bu yüzden ışık lambadan bağımsız değildir, lambayla vardır. İşte, bütün varlığı böyle Allah’ın tecellisi olarak kabul etmemiz; ama bununla beraber Allah’ın varlıktan muteâl olduğunu, âliyy olduğunu, e’âla olduğunu unutmamamız gerekir.

Varlıkta müşahede edeceğimiz, göreceğimiz her şey Allah’ın isimleridir. Bütün varlık, Allah’ın isimlerinden, güzelliğinden, tecellisinden, nurundan ibarettir; ama Allah bir de muteâldır, yüceler yücesidir. Bu yüzden Allah’ı hem tenzih hem de El Esmau’l Husna’sıyla teşbih etmemiz gerekir.

İsterseniz şimdi de Allah’ın Mute’âl oluşuyla ilgili ayetleri okuyalım.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Âlimul gaybi veş şehâdetil kebîrul muteâl:570 “Allah gaybın ve şehadetin âlimidir. O kebirdir, muteâldır.” Büyüklüğünü isimleriyle gösteren, ayetlerini kullarına, varlığa gösterendir. Kendini hem bütün varlık ayetlerinden, hem de inzal ettiği ayetlerinden tanıtandır. Bununla beraber o muteâldır.

Subhânehu ve teâlâ: “O subhandır (her türlü noksanlıktan, eksiklikten münezzehtir, hiçbir şeye benzetilemez, hiçbir şey ona benzetilemez) ve teâlâdır (âliyydir, muteâldır, anlaşılmayacak kadar yücedir).” Bununla beraber tenzih noktasında varlıkla hiçbir benzerliği yoktur, Allah hiçbir şeye benzetilemez; çünkü o subhandır. Ammâ yekûlûne uluvven kebîrâ:571 “(Allah) Kim ne söylerse söylesin Onların söylediklerinden yüceler yücesidir.” Kim onun hakkında, onun yüceliği, subhanlığı, âlimliği hakkında ne söylerse söylesin, ne düşünürse düşünsün Allah onların söylediklerinden yücedir; yani anlaşılmaz. Allah, kuluna böyle söylemekle; “sınırı bil, çizgiyi geçme, buraya dikkat et” buyurur.

Halakas semâvâti vel arda bil hakk: “O gökleri ve yeri hak ile (bir amaçla) yaratmıştır.” Teâlâ ammâ yuşrikûn:572 “O (Allah) onların şirk koştuklarından yüceler yücesidir (âliyydir, muteâldır).”

Âlimil gaybi veş şehâdeh: “O şehadetin ve gaybın âlimidir.” Fe teâlâ: “Ve yüceler yücesidir.” Ammâ yuşrikûn:573 “Onların şirk koştuklarından (münezzehtir).” Bunun dışında kim bir şey söylerse şirk koşmuştur; yani kim “Allah muteâldır, âliyydir, e’âladır” demekten başka bir şey söylerse bu söylediği her ne olursa olsun o müşrik olur.

Ve rabbuke yahluku mâ yeşâu: “Ve rabbin dilediğini yaratır.” Ve yahtâru, mâ kâne lehumul hiyarat: “Seçmek onların hakkı değildir.” Seçmek, Allah’ın hakkıdır. Subhânallâhi ve teâlâ ammâ yuşrikûn:574 “Allah subhandır ve onların şirk koşmalarından münezzehtir (âliyydir, yüceler yücesidir).”

Allâhullezî halakakum: “Allah odur ki sizi yaratmıştır.” Summe razakakum: “Sonra sizi rızıklandırmıştır.” Summe yumîtukum: “Sonra sizi öldürür.” Summe yuhyîkum: “Sonra sizi diriltir.” Hel min şurakâikum men yef’alu min zâlikum min şey’in: “Sizin şirk koştuklarınızdan bunu yapabilecek biri var mıdır?” Eğer bir şeyleri, birilerini Allah’a benzetiyorsanız o halde onların içinden sizi yaratacak, rızıklandıracak, sonra öldürecek ve tekrar diriltecek birinin olup olmadığına bakın! Subhânehu ve teâlâ ammâ yuşrikûn:575 “O subhandır (bir şeye benzetilmekten münezzehtir), onların şirk koşmalarından münezzehtir (yüceler yücesidir, beridir).”

Ve mâ kaderûllâhe hakka kadrihî: “Onlar Allah’ın hakkını gerektiği gibi takdir edemediler (Allah’ı tanımadılar).” Vel ardu cemîan kabdatuhu yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü yeryüzü bütünüyle onun kudret elindedir.” Ves semâvâtu matviyyâtun bi yemînihi: “Gökleri de kâğıt tomarı gibi dürüp sağ eline almıştır.” Subhânehu ve teâlâ ammâ yuşrikûn:576 “O (Allah) subhandır, onların şirk koştuklarından münezzehtir (yüceler yücesidir).”

Ve cealû lillâhi şurakâel cinn: “Cinleri Allah’a şirk koştular.” ve halakahum: “Onları da (Allah) yarattı.” Allah, cinleri yaratmış olduğu halde onlar cinleri Allah’a ortak koştular.

Peki, cinler şu anda da Allah’a şirk koşuluyor mu?

Elbette ki koşuluyor. Hem de öyle bir ortak koşuluyor ki cinlerin isminin söylenmesi bile insanlara korku veriyor. Hatta onlara “cin” demekten korktukları için “üç harfliler” diyenler vardır. Nasıl da korkmuşlar! Biri, Allah’tan bu kadar korkmuş olsaydı mü’min olurdu. Allah “onlar size bir zarar veremez, onların sizin üzerinizde bir gücü, bir yetkisi yoktur”577 demedi mi! Hal böyleyken cinlerin neyinden korkuyorsun! Onlar da başka bir âlemde, başka bir boyutta senin gibi kullukla mükellef olan varlıklardır; ama Allah onlara ruhundan nefhetmemiştir, dolayısıyla onlar da Âdem’e; yani sana secde etmiştir ve iblis de onlardandır, sadece o isyan etmiştir.578 Durum böyleyken neden onlardan bu kadar korkuyorsun!

Bir de cinler hakkında “falan kişiyi cin çarpmış” ya da “falan kişinin içine cin girmiş, çıkarmamız lazım” denir. Böyle söylemek insanın şerefine yakışmaz. Bir de öyleleri var ki; “cinler bana yardım ediyor” der. Bir başkası da “ben âlimim, ben şeyhim, benim cinlerim var” der. Yazık, gerçekten yazık! İnsan bu durum karşısında ne söyleyeceğini bilemiyor! Haydi, “o ben âlimim” diyenler imanını, ahiretini; dünyaya, üç kuruş paraya değiştirdi, para kazanmak için bütün bunları söyledi ve yaptı diyelim, sen mü’min olarak ona nasıl gidersin, nasıl güvenirsin, ondan nasıl medet beklersin! Nasıl, Allah’a dua etmen gerekirken “cinler bu işi halletsin” dersin! Eğer böyle söylersen veya düşünürsen cinleri Allah’a şirk koşmuş olmaz mısın! Bunu Allah söylüyor.

Ve harakû lehu benîne ve benâtin bi gayri ilm: “Bir de bir şeyler bildiklerini zannedip (bilgiçlik taslayıp) ona (Allah’a) oğullar, kızlar isnat ettiler.” Subhânehu ve teâlâ ammâ yesifûn:579 “O (Allah) onların vasıflandırmalarından münezzehtir (yüceler yücesidir).” Allah bu sefer “yuşrikûn” değil; “yesifûn” vasıflandırmalarından kelimesini kullandı. Müşrikler “melekler, Allah’ın kızlarıdır”580 demiş, Yahudi ve Hristiyanlar da kendi peygamberlerine “Allah’ın oğludur”581 demişlerdi. Allah da bu ayette onların bu vasıflandırmalarından münezzeh olduğunu beyan etti.

Etâ emrullâh: “Allah’ın emri geldi.” Fe lâ testa’cilûhu: “Acele etmeyin.” Allah’ın emri gelirken acele etmeyin, Allah ne yaptığını bilir, “şu hemen şöyle olsun, bu hemen böyle olsun” demeyin. Subhânehu ve teâlâ ammâ yuşrikûn:582 “O (Allah) onların şirk koşmalarından münezzehtir (yüceler yücesidir).”

Yunezzilul melâikete birrûhi min emrihî: “Melekleri emriyle (vahiyle) indiren (gönderen) odur.” Alâ men yeşâu min ibâdihî: “Onu kullarından dilediğinin üzerine (indirir).” Allah, melekleri vahiyle neden gönderir? En enzirû ennehu lâ ilâhe illâ ene: “Şunu bildirir ki; benden başka ilah yoktur, ilah sadece benim.” Fettekûni:583 “Bana karşı takva sahibi olun.” Allah yüceler yücesidir, herhangi bir şeye benzetilmekten münezzehtir; yani muteâldır.

Peki, Allah’ın Muteâl ismi bir kulda nasıl tecelli eder ve Muteâl ismine iman edip bu ismin kendisinde tecelli ettiği birinin hali nasıldır?

Böyle biri rabbini, peygamberini, Kur’an’ı tenzih eder. Tabi, rabbini tenzih ederken beraberinde teşbihi de yapması lazım ki imanı iman olabilsin. Teşbih aynı zamanda şehadet etmek; yani görmek, müşahede etmek demektir.

Daha rahat anlaşılması için Kur’an üzerinden örnek vereyim;

Kur’an’ı hem tenzih hem de teşbih ederiz. Kur’an’ın iki kapak arasına yazılmış zahiri şekli Kur’an değil, Mushaf’tır. Aynı şekilde Mushaf’ın içindeki yazı da Kur’an değildir. Kur’an olan, ayetlerin manasıdır ve Allah bu manayı resulünün gönlüne vahyetmiştir. Bu yüzden Kur’an Allah katından kitap şeklinde inmemiştir; çünkü Kur’an, inen vahyin manasıdır. Örnek vermek gerekirse; Allah “elhamdulillâhi rabbil âlemîn” ya da “ikra’ bismi rabbikellezî halak” ayetini resulünün gönlüne vahyedip bu ayetleri onun gönlüne yazdırmıştır. Yüce olan da işte bu ayetlerin içindeki manadır.

Allah Kur’an’a; “kerim, âzim, mecid”584 buyurmuştur ve bu vasıfların hepsi de Kur’an’ın manasıyla ilgilidir. Eğer Kur’an’ın manasını bilmiyorsak Kur’an ile hiçbir bağımız olmamış demektir. Kur’an’ın kabını, Mushaf’ı, alıp evimizin en yüksek yerine asıp “buna âbdestsiz dokunmayın, bunu okuyup anlamaya çalışmayın, bu çok tehlikelidir” dersek kendimize göre tenzih yapmış, teşbih yapmamış oluruz. Kur’an’a bu şekilde bakmak Hristiyanca bir bakıştır. Eğer Kur’an’a sadece tenzihle bakar, teşbihle beraber bakmazsak böyle olur ve Kur’an’a sadece bir yönden iman eder; ama teşbihi yok saymış oluruz.

Hâlbuki Kur’an’a şahit olmamız gerekir. Kur’an’ı anlamadan nasıl şahit olabiliriz. Teşbihimiz nerde kaldı! Hayatımız boyunca Kur’an’ı anlamaya çalışmamış, onu sadece duvara asmış veya okumuş; ama bir şey anlamamışsak bu durumda Kur’an’ı okumamışız demektir; çünkü okumak anlamayı içerir. Kur’an’ın anlaşılmadan okunması okumak sayılmaz.

Kur’an’a iman etmek için onu teşbih edip kendi seviyemizden anlamaya çalışmamız gerekir. Bu nedenle “ayeti okudum, bütünüyle anladım” diyemeyiz; çünkü böyle söylersek onu teşbihe indirmiş olur, tenzihini yapmamış oluruz. “Kur’an’ı okudum, anladım” demek yerine; “Kur’an sonsuz bir deryadır, benim gücüm bir tas içmeye yeterliydi. Ben de bu deryadan bir tas içtim, bu kadar anladım, bana lazım olanı bu kadar aldım” dememiz gerekir.

Aynı şey Allah’ı teşbih ederken de geçerlidir. Rabbimizi de kendi üzerimizden tanımamız gerekir; ama rabbimizi kendi üzerimizden tanıyıp teşbih ederken onu mutlaka muteâl olarak tenzih etmemiz; yani tam ortayı bulup rabbimizi hem tenzih hem de teşbih etmemiz gerekir.

Aynı şekilde Allah’ın resulü için de hem teşbihi hem tenzihi bir arada yapmamız lazım. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; “o çok büyüktür, Allah bütün varlığı onun yüzü suyu hürmetine yaratmıştır” deyip onu tenzih ederken teşbih etmeyenler vardır. Böyle söyleyenlere; “niye böyle söylüyorsunuz” diye sorduğumuzda “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hadisinde böyle buyurmuş” derler. Hâlbuki hadis böyle değildir, hadisin bir de devamı vardır. Böyle söyleyenlerin bu hadisin devamını da okumaları gerekir.

Allah hadis-i kutside Levlâke levlâke lema halaktul eflâk: “Sen olmasaydın, sen olmasaydın felekleri yaratmazdım” buyurmuştur; ama bu hadisi kutsinin hem öncesi hem de sonrası vardır. Bu hadisi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in anlattığı gibi anlatmayanlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i sadece tenzih ederek sorumluluktan kaçıp kurtulmaya çalışmak için bunu gizlerler.

Peki, hadisin doğrusu nasıldır?

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hadisin başında; “Allah’ın ilk yarattığı nur, benim nurumdur” buyurmuştur.

Amenna, ben bunun böyle olduğuna şahit olmuşum. Allah o anı perdeyi açıp bana müşahede ettirmiştir. Bu yüzden bunu söylerken sadece bir bilgiyle söylemiyorum.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hadis-i kutsinin devamında; “sonra Allah bütün ruhları (her bir kulun ruhunu) bire bir, teke tek o ruhtan ayniyle yarattı (yani aralarında hiçbir fark yoktur). Sonra dönüp her bir ruha tek tek hitap edip Levlâke levlâke lema halaktul eflâk: Sen olmasaydın, sen olmasaydın felekleri (kâinatı) yaratmazdım. (Kâinatı senin için, senin hatırına, senin şerefine, sana hizmet etsin, seni taşısın diye yaratmışım. Sen beni taşıyorsun), buyurmuştur.”585

Bu hadis-i kutsiyi eksik anlatıp sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e mal edenler sorumluluktan kurtulacağını sanır; çünkü onlara göre kâinat sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için yaratıldığından dolayı onlar hiçbir şey yapmasa da olur. Hâlbuki böyle bir şey düşünülemez. Sen feleklerin; bastığın toprağın, Güneş’in, havanın hakkını vermek zorundasın; çünkü onlar senin için yaratılmıştır.

Mesela; Hz. Âdem (a.s.) ile Havva annemiz dünyaya gelince bütün felekler onlara hizmet etmiştir ama o zamanda onlar tek başınaydılar, onlardan başka hiç kimse yoktu, öyle değil mi! Şimdi bütün varlık onlara hizmet etmiş olmuyor mu! Diyelim ki insanların hepsi ölse ve sadece biri tek başına kalsa, yine bütün varlık onun hizmetinde, onun için var olur. Bu her bir insan için böyle geçerlidir.

Bu hadisi eksik bilip öyle inananlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tenzih edip onu insan olmaktan, beşer olmaktan çıkarırlar. Resulullah (s.a.v.) Efendimizi sadece tenzih etmek Hristiyanların Hz. İsa (a.s.)’a baktığı gibi bakmaktır. Tenzihin yanında bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i teşbih etmek gerekir.

Nasıl?

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bizim için örnektir. Allah onu bize örnek gösterip; “senden onun gibi bir âbd, bir kul olmanı istiyorum”586 demiştir. Bu yüzden onu kendi seviyemize göre anlayıp onun ahlakını hayatımıza geçirmemiz, onun tüm hayatını kendi hayatımıza geçirip yaşamamız gerekir. Böyle yaparsak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tenzihin yanında teşbih de etmiş oluruz. Eğer onun ulaşılamaz bir hali varsa bu durumda onu teşbih etmemiz, ona şehadet etmemiz mümkün değildir. Biz bütünüyle, ayniyle onun gibi değilsek ve olamıyorsak onu teşbih edemeyiz o zaman “o çok büyüktü, çok yüceydi” der, onu böyle tenzih ederiz. Hâlbuki bu doğru değildir.

Aynı şey bütün peygamberler için de geçerlidir. Bu yüzden mü’min kesinlikle tenzih ve teşbih arasında durmalıdır. Eğer bu ikisinden herhangi birinin tarafına kayarsa, örneğin; peygamberi anlamadan “o da bizim gibi biriydi” derse bütünüyle teşbih etmiş olur ve Yahudilerin; “peygamber de bizim gibi biridir” deyip yaptığı hataya düşer. “Peygamber benim gibidir” demek ayrı, “benim onun gibi olmam lazım” demek ayrı şeydir. Peygamber senin gibi değildir, senin peygamber gibi olman gerekir. İkisi birbirinin tersidir, zıddıdır.

Teşbihle tenzihin arasında durmayı Allah’a imanda da yapmak gerekir. Allah zatıyla ve sıfatlarıyla kuluna tecelli etmiştir. Allah’ın ilk yarattığı nur, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nurudur ve Allah her bir insanı ayniyle o nurdan yaratmış sonra da her birine tek tek; “sen olmasaydın felekleri yaratmazdım” buyurmuştur. Bunun sorumluluğu çok ağırdır, ağır bir yüktür, bu ağır bir emanettir ve bu emaneti taşımak gerekir. Allah geriye kalan bütün mahlûkatı da o nurun tecellisinden yaratmıştır; yani o nurun bir daha tecelli etmesinden yaratmıştır. Bu yüzden insanın dışındaki bütün mahlûkat insandan bir tecelli sonradır.

Örnek vereyim;

Tecelli demek aks etmek demektir. Bununla beraber aksedip açığa çıkmak manasına gelir. Allah nuruyla tecelli etmiş ve bütün ruhları o nurdan yaratmıştır, sonra o nur bir daha tecelli edip diğer varlıklar safha safha o nurun tecellisinden yaratılmıştır. Hal böyleyken o nurların hiç birine hâşâ “bu Allah’tır” diyemeyiz. Böyle bir fikir, böyle bir düşünce bütünüyle teşbih olduğu için tam küfürdür, tam şirktir. Aynı şekilde bütünüyle tenzih edersek bu defa da “biz, Allah’tan ayrıyız, Allah’tan bağımsızız” demiş oluruz. Bu yüzden tam ortada durmamız, duracağımız yeri bilmemiz gerekir. Allah bir kulu huzura aldığında o kul, Allah’ın muteâl olduğunu anlar ve bunu bütün şiddetiyle tadar.

Nefhetmek demek; üfürmek demektir. Allah; “sen benim nurumdansın, sana kendi ruhumdan nefhettim”587 dediyse bu şeref insana yetmez mi, yetmeli değil midir! Ama bu şeref nefsi ilahlık iddia edenlere yetmez. Böyle biri; “ben, Allah olayım, ben yokum, benim hiçbir şeyim yok, o zaman ben Allah’ım” der. Şirke bak, müşrike bak! “Ben, Allah’a aitim” demekle “ben Allah’ım” demek birbirinden farklıdır. Firavun da; Ene rabbukumul a’lâ:588 “Ben sizin yüce rabbinizim” demişti. Bu yüzden imanımızı düzeltmemiz gerekir.

Bize şeref olarak; Allah’a âbd olmak, Allah’ın nuru olmak, Allah’ın aşığı olarak, Allah’ın sevdiği, kendi nurundan yarattığı aşığı olarak taşıdığımız şeref, kıymet, değer bize yetmelidir. Kimse, Allah olmaya kalkışmamalıdır. Birinin böyle bir şeyi gönlünden geçirmesi bile küfürdür! Böyle bir durumda insan sadece zahiriyle, bedeniyle muhatap olsa bile kendisinin iki damla sudan yaratıldığını bilir. Yüce olan, yücelere, alâyi iliyine çıkacak olan, Allah’ın insana nefhettiği ruhudur. İnsanın şerefi de, değeri de, kıymeti de o ruhtur.

Biri bu şerefi taşımaz, kendini böyle bilip anlamazsa iki damla pis su olur. Bu yüzden yukarı; yani alâyi iliyine çıkması, yücelmesi gerekir. İnsanın yücelen tarafı onun bedeni tarafı değil Allah’ın kendisine nefhettiği ruhudur, gönül âlemidir. Allah’ın nefhettiği ruh bütünüyle Allah’ın nurudur, Allah’ın zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği varlıktır. Eğer biri kendi ruhunu müşahede edip görürse rabbini de bilmiş, tanımış, Allah’ın ona nasıl bir şeref verdiğini, onu nasıl sevdiğini, onu neden sevdiğini anlamış olur.

İki damla pis su olmamak için gönlümüzü rabbimize çevirip yücelmemiz, rabbimizin huzuruna varmamız lazım. Allah’ın rızasını, dostluğunu, cemalini kazanmak insanın kendi kendisini kazanmasıdır. İnsanın kendi kendini kazanması, kendi kendisi olması Allah’ın, insana nefhettiği ruh olmasıdır. Hepsi buna bağlıdır; yani Allah bizden kendimizi bulmamızı, kendisini bulmamızı istiyor. Kendimizi bulursak rabbimizi buluruz. Kendimizi bulmayana kadar hiçbir şey değiliz. Kendimizi ne kadar bildik, anladık, Allah’a göre tanıdık, Allah’ın muradına uygun iman ettik, amel ettiysek kendimizi o kadar bulmuşuz demektir. Bu bir yolculuktur ve Allah herkese yolun sonuna kadar imkân tanır. Bu imkânı insana tanımaması ona yakışmaz.

Allah her bir kulunu özel olarak, tek başına yaratmıştır. Bunun için ayet-i kerimede; “seni tek başına nasıl yaratmışsam (seni nasıl tek başına özene bezene yaratmışsam) o gün, öldüğün gün aynı şekilde yine huzuruma gelirsin”589 buyurmuştur. Allah seni tek başına böyle özene bezene yaratsın, sana ruhundan nefhetsin, senin üzerinde senin anlayamayacağın bin türlü hesabı, muradı olsun, sonra sana bu muradı gerçekleştirecek bir ömür takdir etmesin, bir vakit tayin etmesin! Böyle bir şey düşünülebilir mi! Bu mümkün değildir; çünkü bu, Allah’a yakışmaz. Böyle düşünenler Allah’ı bilmemiş, anlamamıştır.

Allah’ın sana muradını gerçekleştirmen için tanıdığı bütün imkânları değerlendirip onun huzuruna varman ve ona kavuşman gerekir. Vuslatın tek bir kapısı vardır, o da; iman kapısıdır, aşk kapısıdır, sevme kapısıdır. Bunun için de öğrenmen, bilmen, tanıman gerekir. Ne kadar bildin, tanıdın, anladıysan imanın; yani Allah’a olan aşkın, muhabbetin, sevgin de o kadar olur, dolayısıyla Allah’a o kadar yakın olursun. Bunun ölçüsü böyledir. Bütün ibadetler de bu imanı artırıp kêmale erdirmen ve seni, Allah’a taşımak, yaklaştırmak içindir.

“Namaz, mü’minin miracıdır.”590 Namaz seni huzura taşıyorsa namazdır; yani namazının, ibadetinin içi varsa, içi doluysa, o ibadetin ölü değilse sana fayda verir, ölüyse sana fayda vermez; çünkü içi boştur. Allah, ona dost olma imkânını önüne koymuşsa, seni böyle bir imkâna layık görüp kendine davet etmiş, “haydi, bana gel” demişse sen de direnip Allah’a gitmek için çabanı, gayretini sarf etmez, Allah’a dostluğa sanki önemli bir şey değilmiş gibi bir muamelede bulunursan ya da Allah’ın senden ne istediğini hiç anlamamış gibi yaparsan Kıyamet günü Allah sana; “seni davet ettim; ama davetime icabet etmedin, benim dostluğumu kabul etmedin, bana dost olmak için neden gelmedin! Bende kabul etmediğin ne vardı! Benim neyi mi beğenmedin! Benden daha güzel, benden daha büyük birinin peşinden mi gittin! Aramıza giren şey neydi, bana karşılık neyi tercih ettin” derse buna ne cevap verebilirsin, buna cevap verebilir misin!

Bunu anlayan bir kulun Allah’a her gün biraz daha yaklaştığını tattığında “bu bir yoldur ve ben yolu gidiyorum, bu durumda koşmam lazım” demesi gerekir. Allah ayet-i kerimede; “hepiniz, Allah’a firar edin”591 buyurmuştur. Allah burada istisna yapmayıp “hepiniz” demiştir. Ona firar ediyorsak boş boş koşmuyor, boş boş firar etmiyoruz; ona kavuşmak, vasıl olmak için ona koşuyor, firar ediyoruz. Allah’a koşup kavuşsak da öleceğiz, kavuşmasak da öleceğiz; yani koşsak da öleceğiz, ters tarafa gitsek de öleceğiz. Sonuç budur, öyle değil mi! Bir gün bu dünyayı mutlaka terk edeceğiz. Terk edince de Allah’ın huzuruna gideceğiz, hiç kimsenin gideceği başka bir yeri yoktur. Hal böyleyken onun huzuruna kendi tercihimizle koşarak gitmemiz, ona kendi isteğimizle koşup kavuşmamız gerekmez mi!

Allah bizi huzura davet etmeden kendi irademizle, bununla beraber isteyerek, severek, âşığın maşukuna koştuğu gibi huzura varırsak bir dost gibi, bir sevgili gibi karşılanırız. Öyle olursa bizim için ölüm biter, ölüm artık formalite olur. Ölüm, huzura gitmek değil midir! Allah’ın huzuruna giden biri ölmüş değil midir? -Ölmüştür. Ölüm onun için ne olabilir ki, onun için yaşamakla ölmek ne fark eder ki! Gideceği yeri, huzuruna çıkacağı rabbini görmüş, rabbi ona zaten muamelede bulunmuştur. Böyle bir kul huzura alınmayı zaten her gün, her an aşk ile bekler.

Ölüm gerçekten çok ağır bir iştir. İmansız biri ölümün ağırlığını kaldıramaz, ölüm onun için bir felakettir. Sadece kendisinin değil yakınlarının ölümü de onun için böyledir. Çevremizde; birinin yakını öldüğünde durmadan feryat ettiğini görmüşüzdür. Böylelerine; “bu kadar feryat edecek ne var, sen de ölmeyecek misin, öleceğini bilmiyor musun, niye bu kadar feryat ediyorsun! Burada misafiriz, yarın eve gideceğiz. Orası bizim evimizdir, zaten oradan geldik. İnsan, evine gitmeyi böyle mi anlar! Demek ki orayı evin olarak görmemişsin, evin olarak burayı görmüşsün ki böyle feryat ediyorsun” demek lazım.

Evet, hepimiz öbür tarafa gideceğiz; ama mesele biz Allah’ın huzuruna gitmeden onun davetine icabet etmemizdir. Allah ayet-i kerimede; “kullarım sana beni sorarlar, ben yakınım. Beni davet edenin davetine icabet ederim. Söyle onlara, onlar da benim davetime icabet etsinler, bana iman etsinler”592 buyurur. Bana iman ederlerse davetime icabet edip bana gelirler, buyurdu Allah. Demek ki Allah’a gitmek iman ileymiş. İnşallah hep beraber imanımızı artırmaya çalışıp bütün şirklerden kurtulacağız.

Yaratılışın gayesi Allah’a âbd olmaktır, âşık olmaktır, Allah’ı sevmektir. Bunun için de Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmamak gerekir. Allah senin her şeyin olmalıdır, her şeyin! Bunu anlasan da anlamasan da bu zaten böyledir. Senin hiçbir şeyin yoktur, sen her şeyinle ona aitsin, onun kulusun. Onun kölesi değilsin âbdisin, onun sevdiğisin, onun şeref verdiği, hayatından hayat verdiği, varlığından varlık verdiğisin. Bu yüzden Allah’a göre kıymetini, değerini, şerefini bilmelisin.

Allah sana akıl vermiş, bu yüzden aklını sonuna kadar kullanman lazım. Hiçbir şekilde “ben anlamadım” diyemezsin ve Allah bunu senden mazeret olarak kabul etmez. Bu yolculuk bir gönül yolculuğudur, yolculuğu gönlünle, aşkla, muhabbetle yapıyorsun ve yolculuğun arşadır. Bu zahiri bir yolculuk değil miraç yolculuğudur.

Bediüzzaman Hazretleri; “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz miraca gittiğinde miracın kapısını ümmeti için açık bıraktı” demiştir. Güzel söz, büyük söz… Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ümmeti onun izinde, onun yolunda miraç eder; ama bu miraç ruhani miraç, ruh itibariyle miraçtır. Bu nedenle yolculuğumuz arşadır, Allah’ın huzurunadır, miracadır.

Peki, kardeşlerimize bu yolculuğu yapmaları için lazım olan şey nedir?

Sadece gönüllerini açıp dinlemektir. Israrla; “gönlünüzü açın” diyoruz. Gönlü açmak; konuşanı gönülle dinlemek ve o anda anlatılan yerde olmaya, ordakini anlamaya çalışmak demektir.

Allah peygamberlerine ve peygamber varislerine yaptığı her ikramın aynısını istisnasız bütün kullarına da yapmış ve herkese aynı imkânı tanımıştır. Allah bize bizi tanıtırsa ona ne kadar yakın olduğumuzu, Allah’ın bizi ne kadar sevdiğini, bizi ne kadar şereflendirdiğini anlarız. Aynı şey insanlar için de geçerlidir. Ruhlar birbirine yakın olunca birbirinin nuruyla nurlanır.

Hakikat birdir, bir tanedir, sadece üzerinde bir örtü; yani nurdan bir elbise vardır. “Sevb” kelimesi elbise manasına gelir, dolayısıyla sevb ruhun üzerindeki elbise demektir. Ruhun üzerinde ya insanın maneviyatı, ibadeti ya da günahları vardır. Bu elbisesi ya, günahtandır ya da sevaptandır.

Kul rabıta yapınca hem manevi hem de zahiri olarak mürşidine yakın olur. Bu da ruhun üzerindeki o örtünün kalkması, mürşidiyle gönül beraberliği kuran dervişin kendini tanıması içindir. Mesele sadece bilgi meselesi değildir. Bu yüzden ısrarla “burada sadece Allah’ın isimlerini anlatmıyoruz, bu sadece bir anlatım değildir” diyoruz; çünkü sahabe sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i dinlediği için değil bir de onunla beraber olduğu için sahabe olmuştur.

Tanışmak isteyen kardeşlerimiz sohbete devam etsinler. Allah tanışmayı kendi üzerimizden nasip eder inşallah. Mürşidimiz “böyle keramet gösterdi, şöyle yaptı” gibi saçma şeyleri ne seviyor ne de böyle şeyler duymak istiyorum. Bunlar hem çirkin hem ayıp şeylerdir. Böyle düşünen biri nefsinin peşine takılmıştır, dünyaya takılmıştır. Bir mü’mine, Allah’a veli olmayı, vasıl olmayı isteyen birine böyle bir düşünceyi yakıştırmam. Derdi; Allah olmayana, rabbi olmayana ne veli derim ne de başka bir şey derim.

Allah bize tanışmayı nasip etsin inşallah.

Allah bizi kendisini tanıyanlardan, kendisine arif olanlardan, kendisini tanıttığı, sevdiği kullarından eylesin. Allah bizi bize bırakmasın. Allah, muteâl olduğuna, yüceler yücesi olduğuna bize iman ettirsin inşallah! Allah bizi şirke düşenlerden, Allah’ı herhangi bir şeye, herhangi bir varlığa benzeten müşriklerden eylemesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. İbn Huzeyme, Beyhakî, İbn Hibbân, Bk. Münzirî, Et-Tergîb ve’t-Terhîb II, 94-95 ↩
  2. Araf /180 ↩
  3. Müslim, Zikir, 73 ↩
  4. Zumer /53 ↩
  5. Beyhakî, El-Medhal, S.164, Kenzu’l-Ummal, Hadis No: 1002 ↩
  6. Fâtır /28 ↩
  7. Muzzemmil /5 ↩
  8. Ra’d /9 ↩
  9. Zumer /18 ↩
  10. Ra’d /9 ↩
  11. İsrâ /43 ↩
  12. Nahl /3 ↩
  13. Mu’minûn /92 ↩
  14. Kasas /68 ↩
  15. Rûm /40 ↩
  16. Zumer /67 ↩
  17. Nahl-99 ↩
  18. Kehf /50 ↩
  19. En’âm /100 ↩
  20. Nahl /57 ↩
  21. Tevbe /30 ↩
  22. Nahl /1 ↩
  23. Nahl /2 ↩
  24. Vakıa /77, Hicr /87, Kaf /1 ↩
  25. Acluni II: 164; Hakim el Müstedrek II: 615 ↩
  26. Ali İmran /31 ↩
  27. Hicr /29, Sad /72 ↩
  28. Naziat /24 ↩
  29. En’âm /94 ↩
  30. El-Munavî, Feyzu’l-Kadir, 1/497; El-Kari, Şerhu’l-Mişkat, 2/523; El-Alusi, 6/361; Razi, 1/226; Suyuti, Şerhu süneni İbn Mace, Keratişi, ts, 1/313; Nizamuddin el-Hasen el-Kummi, en-Neysaburi, Ğaraibu’l-Kur’an ve Reğaibu’l-Furkan, Beyrut, 1416, 1/114 ↩
  31. Zâriyât /50 ↩
  32. Bakara /186 ↩