EL KAİM
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah’ın El Kaim ismi nüzul sırasına göre 50. isimdir ve Kur’an’da sadece bir sefer geçer. Kaim, kıyamda olan; yani ayakta duran demektir. Tabi, kaim olmak sıradan bir şekilde ayakta durmak değil; işin başında olmak, daimi olarak esmasıyla tecelli etmek anlamına gelir.
Allah ayet-i kerimede; Allâhu lâ ilâhe illâ huvel hayyul kayyum: “O Allah ki ondan başka ilah yoktur. O, hayy ve kayyumdur (kıyamdadır).” Lâ te’huzuhu sinetun ve lâ nevm:593 “Onu ne bir gaflet ne de bir uyku hali alır” buyurur. Yani Allah daimi olarak işin başındadır, daimi olarak tecelli eder ve bu da ona herhangi bir şekilde ağırlık, bıkkınlık veya usanç vermez, Allah beşer gibi, yaratılmışlar gibi değil demektir.
Kavvam; koruyup gözeten, gözetimi altındakileri koruyan demektir. İstikamet de; dosdoğru yolda olmak, doğru olmak, dürüst olmak, dosdoğru olmak manasına gelir. Bunların hepsi Allah’ın Kaim isminin tecellisidir, dolayısıyla kaim; bütün varlığı, mahlûkatı dosdoğru yolda, istikamette tutan, kulları yaratılışlarının gereğini yerine getirsinler diye onlara gerektiği gibi muamele edip imkân tanıyan demektir.
Allah, yerde, gökte var olan her şeyi insanın hizmetine vermişse bu durumda insan üzerinde kaimdir, daimi olarak iş başındadır. Allah bütün kulları üzerinde El Esmau’l Husna’sıyla; yani hem zatı, hem sıfatlarıyla kaimdir.
Allah ayet-i kerimede; “de ki: Size tek bir nasihatim var, ister tek başınıza olun, ister başkalarıyla beraber olun, Allah’ın huzurunda olduğunuzu (Allah’ın huzurunda kaim olduğunuzu) unutmayın”594 buyurur. Kaim olan Allah’ın huzurunda olduğunuzu unutmayın, buyurdu Allah. Allah’ın huzurunda olduğumuzu, Allah’ın kaim olduğunu, bizi varlıkta, kıyamda tutuğunu, bununla beraber her anda bize tecelli edip bizi tecellisiyle varlıkta tuttuğunu unutmazsak kâmil insan, Hz. İnsan oluruz. Yoksa rabbimizi, kendimizi, hayatı ve ne yapmamız, nasıl yaşamamız, neyi kazanmamız gerektiğini unuturuz.
Allah aslında tek bir nasihatle her şeyi anlatmıştır. Allah’ın huzurunda kıyamda, kaim olarak durursak kazanırız. Bu, kazanamadığımız hiçbir şey olmaz demektir. Demek ki mü’min olmak yetmiyormuş, bir de kaim olmak, Allah’ın bütün isimleriyle isimlenmek gerekiyormuş.
Allah’ın, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ilk emri “oku”595 dur. Oku demek kaim ol demektir. Akıl uyursa okuyamaz, bu yüzden bir şeyi anlamak için aklın kıyamda olması; yani ayakta olması gerekir. Allah önce “rabbinin ismiyle oku” buyurmuştur. Rabbinin ismiyle okumaya başlarsan aklınla beraber gönlün de kaim olur ve rabbinin tecellisini görmeye, ona şahit olmaya başlarsın ki ancak o zaman Eşhedu enlâ ilâhe illallah: “Ben şahidim ki Allah’tan başka ilah yoktur (ilah bir tek Allah’tır)” deyip kelime-i şehadet getirebilirsin. Bu nedenle şahit olman için bakman, görmen, düşünüp tefekkür ederek anlamaya çalışman gerekir; yani şehadet edebilmen için aklının kaim olması, kıyamda olması gerekir.
Allah’ın Kaim isminin peşinden gelen isim Allah’ın Eş Şehid ismidir. Şehid; şahit olan demektir. Şahit olabilmek için Allah ile şahit olmak, Allah’a şahit olmak gerekir. Rabbinin ismiyle okumaz, anlamazsan şahit olman mümkün olmaz. Yoksa lafla, sadece kelime itibariyle kelime-i şehadet getirmek insanı mü’min, Müslüman yapmaz. Bunun için görmek; yani şahit olmak gerekir.
Allah ilk inen sure olan Âlak Suresi’nde “oku” dediyse o halde işe önce okumakla başlamak lazım. Âlak Suresi’nin peşinden Muzzemmil Suresi, Muzzemmil Suresi’nden sonra da Muddessir Suresi gelir. Bu her iki surede de Allah Kum: Kalk; yani harekete geç, ayağa kalk, hareketlen buyurmuştur.
Peki, ayağa kalkıp nasıl hareket edeceğiz, Allah bizden rastgele bir hareket mi yoksa bu hareketin kendisinin istediği gibi mi olmasını ister?
Eğer hareketimizin Allah’ın istediği gibi olması lazımsa o halde yapmamız gereken şey; rabbimizi dinleyip “rabbimiz bizden nasıl yapmamızı istiyor” diyerek Allah’ın vahyine, Kur’an’a bakmaktır. Biri, Allah’ın vahyinden, Kur’an’dan mahrum kalmışsa ne yapacağını, nasıl yapacağını bilmiyorsa, bunu Allah’tan öğrenmemişse hareketlense, ayağa kalksa bile ya nefsine, ya şeytana uyar ya da şeytana uyan birilerine tabi olup onun peşinden gider. Böyle olunca da Allah ile kaim olmaz nefsiyle, şeytanla kaim olur. Nefis ve şeytanla kaim olunca da şeytan ve nefis onun ilahı olur.
Allah ayet-i kerimede Kıyamet günü için; “resul; ya rabbi bu kavmim, Kur’an’ı muhacir bıraktı diyecek”596 buyurur. Kıyamet günü Allah’ın resulü “bu kavmim, Kur’an’ı muhacir bıraktı” deyip peygamber olarak gönderildiği andan itibaren kavminden, ümmetinden kendinden sonra kıyamete kadar gelecek olan bütün insanlardan da şikâyetçi olacak! O gün rahmeten lil âlemin, âlemlere rahmet olan resul kavminden şikâyetçidir!
Hepimiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in kendisine yapılmış her türlü zulmü, hakareti, küfrü, işkenceyi kesinlikle affettiğini kendisine yanlış yapanlara dahi hiç yanlış yapmamışlar gibi muamele edip onları kabul ettiğini, kendisini öldürmeye çalışanları affettiği gibi bir de onlar için istiğfar ettiğini, dua ettiğini biliyoruz. Yalnız, söz konusu Allah olunca, Allah’ın kelamı olunca orda af olmaz, mağfiret olmaz. Allah’ın kudret eliyle yarattığı bir kul, rabbine karşı saygısızlık yapar, rabbini ciddiye almaz, rabbini dinlemezse onun için şefaat kabul edilmez. Ne bir nebi, ne de bir resul ona şefaat etmeye kalkışarak “ya rabbi bu sana karşı saygısızlık yapmış, onu affet” demez, böyle edebe aykırı bir tavırda bulunmaz; çünkü bu af sadece Allah’a aittir ve bu sadece Allah’ın bileceği şeydir. Bu durumda herkesin “acaba ben, Kur’an’ı muhacir bırakmış mıyım, bırakmamış mıyım” deyip kendine bakması gerekir.
Kur’an’ı terk etmek, onu atmak farklı, muhacir bırakmak farklıdır. Kur’an’ı muhacir bırakanlar üç kısımdır.
Birincisi; Kur’an’ı okumayanlar veya dinlemeyenlerdir. Okumakla dinlemek aynı şeydir, hatta dinlemek okumanın önündedir; çünkü bütün sahabe Kur’an’ı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den dinlemiştir. Biri Kur’an’ı okursa onu sadece kendi bilgisiyle anlamaya, tefekkür etmeye çalışır; ama Kur’an’ı dinlerse sadece kendi bilgisiyle kalmaz aynı zamanda Kur’an’ı okuyanın bilgisinden de istifade eder. Bu yüzden Kur’an’ı dinleyenler “rabbim ne söylemiş, ne demek istemiş, rabbimin bu ayetteki muradı nedir” deyip birbirlerine kendi fikirlerini söyler ve ayetin daha güzel anlaşılması için Allah’ın ayetlerini aralarında ders edinirler.
Kur’an’ı okumayanlar veya dinlemeyenler, Allah’ın ne söylediğini, neyi vahyettiğini ciddiye almayanlar, böyle bir derdi olmayanlar Kur’an’ı muhacir bırakmıştır.
Kur’an’ı muhacir bırakanların ikinci kısmı ise Kur’an’ı okur, dinler; ama onu anlamaz, sadece anlamış gibi yapar. Kur’an’ı bir müzik gibi, tecvidle dinler, başını sağa sola sallar, sanki bir şey anlamış gibi yapar ya da okur, ezberler, hatta hafız olur; ama Allah’ın ne söylediğini anlamaz. Bunlar da aynı şekilde Kur’an’ı muhacir bırakmışlardır.
Üçüncü kısım da Kur’an’ı okur, dinler, anlar; ama onu imana, ahlaka, amele dönüştürmez. Böyleleri de Kur’an’ı muhacir bırakmışlardır. İşte, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Kıyamet günü Kur’an’ı muhacir bırakan bu üç zümreden de davacıdır.
Yeryüzünde yaklaşık 1,5 milyar Müslüman, mü’min vardır; ama bakıldığında kardeş olamamış, bir olamamışlardır. Bunun sebebi; kitaplarının bir olmaması, her birinin dini kendine göre bir kitaptan öğrenmesidir. Eğer hepsinin kitabı bir olsaydı ve hepsi rabbini dinlemiş olsaydı kardeş olup bir ve beraber olurlardı. Aynı şekilde dertleri, sıkıntıları, sorunları, acıları da bir olurdu. Bu yüzden Kur’an ile kaim olup olmadığımıza bakmamız gerekir. Eğer Kur’an ile kaim olup ayakta durmaz, hayatı, Kur’an’a göre yaşamazsak Allah’ın Kaim ismi, kaim olma hükmü üzerimizde tecelli etmemiş olur.
Peygambere iman da böyledir. Eğer peygamberle kıyama durup ayağa kalktıysak, onun getirdiğini ayağa kaldırdıysak, onun hayatını hayatımıza geçirip onun yaşadığı gibi yaşadıysak peygamberle beraber kaim olmuş oluruz. Böyle olmazsak peygamberi yok saymış, onu gönlümüzde, hayatımızda öldürmüş oluruz.
Şimdi de hep beraber Allah’ın Kaim ismini ayetlerle anlamaya çalışalım. Öyle ki rabbimizi, onun ayetlerinden, onun kendini tanıttığı gibi tanımış, öğrenmiş olalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
E fe men huve kâimun alâ kulli nefsin bi mâ kesebet: “O (Allah) her nefis üzerinde (her kişi üzerinde) kazandığıyla beraber kaim değil midir?”
İnsan neyi kazanıyor ki Allah onun kazandığıyla beraber kaimdir?
Kul her neyi kazanmışsa Allah da onunla beraber onda kaim olur; çünkü kulun kazandığı, Allah’ın isimlerinden bir ismin nurudur; yani kul hangi güzelliği yapmışsa o güzelliği Allah’ın bir ismiyle yapmıştır. Dolayısıyla Allah o isimle o kulun kazandığıyla o kulda kaim olur, ona tecelli eder. Ve cealû lillâhi şurakâe: “Onlar Allah’a şirkler koştular.” Onlar Allah ile kaim olmayınca şeytanla, nefisle, başkalarıyla kaim oldular, dolayısıyla Allah’a şirkler koştular. Allah onların şirk koştuklarına benzer mi, onlar Allah ile kaim olmayı şirk koştuklarıyla bir mi tuttular, bir mi zannettiler! Kul: “De ki (onlara).” Semmûhum: “Onların isimlerini (söyleyin).” O Allah’a şirk koştuklarınızın isimlerini söyleyin.
Em tunebbiûnehu bi mâ lâ ya’lemu fîl ard: “Yoksa yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi ona (Allah’a) haber veriyorsunuz?” Allah’ın bilmediği bir şeyi mi ona anlatıyorsunuz? Em bi zâhirin minel kavl: “Yoksa anlamı olmayan (manasız) bir laf mı söylüyorsunuz?” Bel zuyyine lillezîne keferû mekruhum: “Hayır, o küfre sapanların (Allah’tan başkalarını kaim kabul edenlerin yaptıkları, o küfürleri) hileleri onlara güzel görünüyor.” Şeytan onlara yaptıklarını hoş gösteriyor, güzel gösteriyor. Ve suddû anis sebîl: “Böylece onlar yoldan saptırıldılar.” Allah ile kaim olmayınca yoldan saptılar. Ve men yudlilillâh: “Allah kimi delalette bırakırsa.” Fe mâ lehu min hâd:597 “Onun için bir hidayetçi bulunmaz.” Hiç kimse onu hidayete erdiremez.
Biri, Allah’ın kaim olduğunu unutur, Allah ile kıyamda durmaz, daimi olarak Allah’ın tecelli ettiğini, muamelede bulunduğunu anlamazsa başka şeylerle meşgul olur, hareket eder, kaim olur. Allah da böylelerinin delalette kaldığını ve onlar için bir hidayetçi de bulunmayacağını beyan etti.
Allah’ın ayetlerinin hem herkesin anlayabileceği zahiri bir manası hem de bir hikmeti vardır. Allah’ın ne dediğini anlarsak ayetlerin zahiri manasını anlarız; ama ayetlerin sadece zahiri olarak anlaşılması yeterli değildir, bir de Allah’ın ne demek istediğini anlamamız lazım ki hikmeti, Allah’ın muradını ve ne yapmamız gerektiğini anlayabilelim.
“O (Allah) her nefis üzerinde (her kişi üzerinde) kazandığıyla beraber kaim değil midir” ayetinin de bir zahiri manası bir de hikmeti vardır. Allah “nefis” kelimesini hem dünyaya ait hayat için hem de ahiret hayatı için kullanır; yani dünyadayken Allah’ın hangi tecellisini kazanırsak, Allah’ın hangi isimlerinin güzelliğiyle güzelleşirsek kıyamette de o güzelliği üzerimizde taşır, onunla hesap görürüz.
Kıyamet gününü, varlığın Allah tarafından yok edildiği gün olarak anlamayalım; çünkü Allah, varlığın yok oluşu için kıyamet değil “son saat demiştir. Kıyamet; kıyam demek, ayakta durmak demektir. Allah kıyamet kelimesini Kur’an’ı Kerim’de hiçbir yerde her şeyin yok olduğu o son saat için kullanmamıştır.
Dediğim gibi, “Allah; gökleri, yeri, yıldızları ve her şeyi yok ettiği güne ‘son saat’ demiştir.” Bu, varlığın son saatidir. Allah ayet-i kerimede; “yer başka bir yer, gök başka bir gök olacak”598 buyurur. Kıyamet ise; insanların kabrinden ayağa kalktığı, insanın dizinin bağı tutarsa Allah’ın huzurunda ayakta durduğu, hesap verdiği gündür. Allah, Kıyamet gününü böyle anlatmıştır.
Allah hangi isimleriyle insana tecelli etmişse, insan da Allah’ın hangi ismini üzerinde göstermişse, hangi ismin nuruyla nurlanmışsa Kıyamet günü Allah’ın huzurunda da öyle durur.
E fe men huve kâimun alâ kulli nefsin bi mâ kesebet: “O (Allah) her nefis üzerinde (her kişi üzerinde) kazandığıyla beraber kaim değil midir” ayetinde Allah’ın buyurduğu gibi bunu insan kendi çabası, gayretiyle kazanır, kazandığı onun kendi kazancıdır.
İnsanın bir, Allah’ın ona zatıyla, sıfatıyla tecelli edip onu yaratırken ikram ettiği varlığının güzelliği vardır. Bir de Allah’ın zatıyla, sıfatıyla ona tecelli ettiği bu varlığını kullanıp, kaim olarak ayakta durup çabasını, gayretini sarf ederek kazandığı Allah’ın güzelliği vardır. Bu nedenle hesaba çekilirken Allah’ın El Esmau’l Husna’sından hesaba çekiliriz; çünkü Allah ayet-i kerimede; “(o gün) yapıp gönderdiklerinizi, yapmayıp geride bıraktıklarınızı göreceksiniz”599 buyurmuştur.
Allah’ın, yaptığımız amelleri tartacağını anladık, Allah bir de yapmayıp geride bıraktıklarımızı tartacak. Peki, bunu nasıl anlamalıyız?
Eğer birine iyilik yaparsak, mesela; merhamet edersek Allah’ın Rahim ismi bizde tecelli eder, dolayısıyla Allah’ın Rahim isminin nurunu almış oluruz. Aynı şekilde birine ikramda bulunursak Allah’ın Kerim isminin nurunu, birini affedip mağfiret edersek Afuvv ve Ğafur isimlerinin nurunu, tecellisini alırız. Bu durumda Allah’ın isimleri bizim üzerimizde ne kadar görünmüşse, isimlerin nurunu ne kadar kazanmışsak onunla hesaba çekiliriz. Bu, Allah’ın bütün isimleri için geçerlidir; fakat Allah bize rahmet etme, affetme, ikram etme imkânı tanıdığında biz bu imkânları değerlendirip gerekeni yapmaz; rahmet etmez, affetmez, ikram etmezsek manevi olarak kaybederiz. Dolayısıyla Allah’ın isimlerinden almamız gereken nuru alamayız, kıyamet gününde de bundan hesaba çekiliriz. İşte, Allah’ın “yapmayıp geride bıraktıklarınızdan hesaba çekilirsiniz” ayetinin hikmeti budur.
Bu yüzden sadece “ben yanlış yapmıyorum, kimseye karışmıyorum, sadece ibadetimi yapıyorum” demekle hesap verilmez. Allah’ın bizden istediği her şeyi yapmamız gerekir. Eğer imkânlarımızı değerlendirip kulluğumuzu yapmaz, Allah’a âbd olmazsak Kıyamet günü bunun hesabını veririz.
Allah her nefsin yaptıklarıyla o nefs üzerinde kaimdir, onun üzerinde tecelli eder, varlığını gösterir, zuhur eder. Peki, Allah, Kaim ismini kulunun üzerinde nasıl görmek ister?
El Esmau’l Husna’sıyla, güzel ahlakla görmek ister. Böyle olursa kul, Allah ile kaim olur. Kul, Allah ile kaim olması gerektiği yerde Allah ile kaim olmazsa rabbini yok sayar, böylelikle şeytanla kaim olur; yani Allah’a uymadığı, tabi olmadığı, Allah’ın sevdiği, emrettiği gibi yapmadığı yerde mutlaka şeytanın söylediği, sevdiği şeyi yapar. Böyle olunca da şeytan ve nefis ona rablik yapar. Böyle olmaması için kulun, rabbinin ismiyle okuması, anlaması, aklının aynı şekilde gönlünün de iman ile, aşk ile kıyamda olması gerekir.
Gönül, ruha açılmış bir pencere gibidir, insan aldığını gönlünden alır. Birinin gönlüne şeytan hükümdar olursa onu şeytan idare eder; ama oraya ruh hükmederse o zaman da onu Allah idare eder; yani o kişi Allah’ın güzelliğiyle, El Esmau’l Husna’yla idare edilir.
Gönlün tek bir gıdası, tek bir sıfatı, tek bir vasfı vardır, o da; aşktır, muhabbettir. Bu yüzden gönlün aşkla, muhabbetle kıyamda olması gerekir. Böyle bir aşkın, muhabbetin olmadığı bir gönül ölü bir gönüldür. Bu gönle sahip olan biri de gönlünün ruha açılan penceresini kapatmıştır, böyle olduğu için de ruhu onda kaim olmaz, aşk, muhabbet o gönülde kaim olmaz; çünkü aşkın kaynağı ruhtur.
Kardeşlerimiz yaşadıkları için bilirler. Mesela; biri bir Mürşid-i kâmile tabi olduğunda onun gönül halini bir anda bir aşk, bir muhabbet kaplar. Bu aşkın, muhabbetin ne olduğunu, nereden geldiğini de bilmez, anlamaz. İşte! Bu, mürşidinin ona yaptığı bir işlemdir. Elbette ki mürşid bunu Allah ile yapmıştır. Mürşid-i kâmil, dervişin gönlüyle ruhu arasındaki perdeyi kaldırıp ona onu tanıtmış, tattırmıştır. Bu yüzden biri; “ben muhabbet alamıyorum” dediğinde gönlüne bakmalı, aynı muhabbeti yine almak istiyorsa gönlünün üzerine çektiği perdeyi aralamalıdır. Böyle yaparsa sorun biter ve yine muhabbet almaya başlar.
Gönlün kaim olması aşk iledir, muhabbet iledir. Muhabbetsiz insan; ölü insandır, tadı, tuzu olmayan insandır.
Haz başka, muhabbet başka bir şeydir. Haz, nefsin aldığı tattır, muhabbet ise gönlün aldığı duygudur. Muhabbet, iman demektir, dolayısıyla insanda muhabbetin de imanın da kıyamda olması gerekir. Ölü bir iman, baygın bir iman ya da uyumuş bir iman, iman olmaz. Eğer iman kaim değilse sahibini de kıyama, ayağa kaldıramaz; yani onu harekete geçiremez. Biri; “ben Müslümanım, ben mü’minim; ama yatıyorum, Allah yolunda bir şey yapmak, Allah’a koşmak, namaz kılmak içimden gelmiyor” diyorsa onun imanı ölüdür ve o kişi de Allah’ın Kaim ismiyle ayakta, kıyamda değildir.
Vellezîne hum bi şehâdâtihim kâimûn:600 “Onlar şahitliklerinde kaimdirler.” Gönülleri şehadetlerinde kıyamdadır, Allah’a şehadet ederken ayaktadırlar, onlar uyuyarak şehadet etmezler. Zaten biri Allah’ın El Esmau’l Husna’sına uyuyarak şehadet edemez; çünkü birinin rahmet etmesi, ikram etmesi için kıyamda olması, ayakta olması; yani çalışıyor durumda olması gerekir. Bu yüzden kulun gönlünün, aklının, kısacası kendisinin Allah ile kıyamda olması, kaim olması şarttır.
Şehidallâhu ennehû: “Muhakkak ki Allah şahittir.” Allah neye şahittir? Lâ ilâhe illâ huv: “Allah tektir, ondan başka ilah yoktur.” Allah kendisinden başka ilah olmadığına şahitlik yapar, Allah buna şahittir. Vel melâiketu: “Ve melekler de (buna şahitlik yapar).” Ve ulûl ilm: “Ve ilim sahipleri de (buna şahitlik yapar).” Şahitlik yapmak görmek demektir. Bir şeye şahit olmak için onu görmüş olmak gerekir; yani ilim sahipleri kendi üzerinde ve bütün varlıkta Allah’ın isimlerini, El Esmau’l Husna’sını müşahede ederler. Kâimen: “Kaim olarak.” Bil kıst: “Dengede (ölçüde, terazide, tam bir ölçüyle).” Lâ ilâhe illâ huvel azîzul hakîm:601 “Ondan başka ilah olmadığına, onun aziz ve hakim oluşuna (şehadet ederler).”
Allah kendisinden başka ilah olmadığına şahitlik eden ilim sahipleri için Ulûl ilm; yani “ilim sahibi, ilimde ulu olanlar, yüce olanlar” buyurdu. Birinin Allah’a, El Esmau’l Husna’ya ait ilmi, bilgisi yoksa ulu olamaz. Bu yüzden Allah’a şahitlik edemeyenler ulu olamaz, ayağa kalkamaz ve kıyamda duramazlar.
Ve izâ messel insâned durru deânâ: “İnsana bir zarar dokunduğunda bize dua eder.” Li cenbihî ev kâiden ev kâimâ: “Yan üstü yatarak (uzanarak), oturarak bir de kıyamda (ayakta bize dua eder).” Fe lemmâ keşefnâ anhu durrahu: “Biz ondan o zararı def ettiğimizde.” O, karanlığa gömülmüş gibidir ve biz o karanlığı onun üzerinden kaldırdığımızda. Merre ke’en lem yed’unâ ilâ durrin messehu: “Sanki ona o zarar dokunmamış gibi (onu sanki bize hiç dua etmemiş gibi bir hal alır) eski haline döner.” Kezâlike zuyyine lil musrifîne mâ kânû ya’melûn:602 “Müsriflere (haddini aşanlara, hayatını israf edenlere) yaptıkları işleri böyle süslü görünür.”
Onlara bir zarar dokunduğunda yatarak, oturarak, ayaktayken yalvarırlar. Ayaktayken; yani o zararın, sıkıntının bitmesi için çabalarını, gayretlerini sarf ederken her türlü imkânı kullanırlar; ama zararlarını onlardan def ettiğimizde sanki bize hiç yalvarmamış, dua etmemiş gibi eski hallerine geri dönerler. Bunlar hayatlarını israf edenlerdir, onlara işleri de süslü görünür, buyurdu Allah.
Kur’an’da ilk inen tam sure Fatiha Suresi’dir. Bu yüzden Fatiha Suresi, Kur’an’ın birinci suresidir. İlk inen ayetler de Âlak Suresi’ndeki ilk beş veya sekiz ayettir. Bu surenin peşinden Muzzemmil Suresi, onun peşinden de Muddessir Suresi inmiştir.
Allah, Muzzemmil Suresi’nde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitap eder.
Yâ eyyuhâl muzzemmil:603 “Ey örtüsüne bürünen (ey örtüyü üstüne atan, kendini örten)!” Kumil leyl: “Geceleyin kalk.” Kalk, kaim ol. İllâ kalîlâ:604 “Pek azı müstesna (gece kalk, geceyi ayakta geçir).” Nısfehû evinkus minhu kalîlâ:605 “Onun (gecenin) yarısı kadar veya ondan biraz eksik.” Ev zid aleyhi: “Veya onu (yarısından) biraz arttır.”
Geceyi 12 saat olarak kabul edersek Allah’ın “gece kalk” buyurması; ya 4 saat ya da 6 saat ayakta dur veya bunu 8 saate çıkar, demektir. Peki, kalkıp ne yapmak gerekir? Ve rettilil kur’âne tertîlâ:606 “Kur’an’ı tertil üzere oku.”
Kur’an’ı üç türlü okuyabiliriz. Bunlardan bir tanesi için Allah “tilavet” demiştir. Tilavet; normal okumadır ama anlamadan okumak değil okuduğunu anlamaktır.
İkincisi kıraattır, kıraat da; Allah’ın ayet-i kerimede “ikra”607 buyurduğu gibi ayetler üzerinde tefekkür edip okuduğunu hikmetiyle beraber anlamaktır.
Üçüncüsü de Kur’an’ı tertil üzere okumaktır. Tertil üzere okumak ise; okuduğunu sindire sindire okumak, onu her hücreye yedirmek, içirmek ve Kur’an’ın içinde kaybolmak demektir. Bu yüzden Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “Kur’an’ı tertil üzere oku” yani öyle bir oku ki ayetlerin içinde kaybol, Kur’an senin her zerrene, her hücrene işlesin, buyurdu.
Peki, Allah’ın “Kur’an’ı gece kalkıp tertil üzere oku” buyurmasının hikmeti nedir?
O zamana kadar inen ayetler birkaç ayet miktarındadır; yani sayılıdır, öyle saatlerce okunacak ayet yoktur ve bu ayetlerin hazmedilmesi gerekir. İnnâ se nulkî aleyke kavlen sekîlâ:608 “Çünkü biz sana ağır bir söz ilka edeceğiz.” Seni ağır bir sözle buluşturacağız. Allah, resulünü ağır bir söze, vahyine hazırlıyor. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in neden böyle yapması gerektiğini de beyan eder.
İnne nâşietel leyli hiye eşeddu vat’en ve akvemu kîlâ:609 “Çünkü gecenin neşesi (gecenin hali, gecenin muhabbeti, gecenin tefekkürü) sözü anlamak, kavramak için daha şiddetlidir (daha müsaittir), daha kıvamındadır.” Gece, Kur’an’ı anlamak için daha kıvamındadır, dolayısıyla böyle yaparsan Kur’an’ı kıvamında anlar, kıvamında hazmedersin.
İnne leke fîn nehâri sebhan tavîlâ:610 “Çünkü gündüzleyin senin için yeterli bir meşguliyet vardır.” Sebhan, sebehe; yüzmek demektir. Yani gündüz akıyor, dünya için bir şeyler yapmaya çalışıyorsun, işin olduğundan dolayı yeteri kadar meşguliyetin vardır. Onca meşguliyetinin arasında bunu yapamayacağın için bu tefekkürü gece yap, buyurdu Allah.
Peki, bizim ne yapmamız gerekir?
Aynı emir bizim için de geçerlidir. Eğer Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “gece kalkıp Kur’an’ı tertil üzere oku” buyurduysa o halde bizim de Allah’ın vahyiyle gece muhatap olmamız, geceleri ayetler üzerinde tefekkür etmemiz gerekir. Fatiha’yı biliyoruz, en azından Fatiha’nın birinci ayetinden başlayıp ayetler üzerinde tefekkür etmemiz gerekir.
Allah’ın “kalk” buyurması sadece zahiri olarak ayağa kalkmak değildir, bir de aklını ayağa kaldır, aklını ayaklandır, aklın harekete geçsin demektir. Eğer bir mü’min; “ben, Allah’ın kelamını anlamak, onu tertil üzere okumak istiyorum” derse yapması gereken şey gece kalkmaktır, bu işi gece yapmaktır.
Kullanılmayan akıl; yatan akıldır, uyuyan akıldır, ölü akıldır.
Muzzemmil Suresi’nin peşinden Muddessir Suresi gelir. Allah yine aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitap eder. Yâ eyyuhâl muddessir:611 “Ey örtüsüne bürünen!” Kum fe enzir:612 “Kalk (kaim ol) ve uyar (inzar et).” Allah her iki surede de ilk önce “ayağa kalk, kıyama kalk, kaim ol” buyurdu.
İnzar et demek uyarıyı sadece lafla yap demek değildir veya uyarırken sadece kuru kuruya iki kelime söyle demek değildir. İnzar etmek; anlatılan şeyi karşıdakinin görür gibi olacağı şekilde anlatmak, anlatılanların karşıdakinin nazarına gelmesi demektir. Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ayetleriyle önce eğitip Kur’an’ı tertil üzere okuttu, ayetleri ona sindirtti, sonra da “kalk okuduğunla, sindirdiğinle insanları uyar” buyurdu.
Peki, uyarıyı nasıl yapmak lazım, ilk yapılması gereken şey nedir?
Ve rabbeke fe kebbir:613 “Rabbini tekbir et.” Rabbinin büyüklüğünü göster, ortaya koy. Önce kullar Allah’ın büyüklüğünü senin üzerinde görsünler, senin mü’min olduğunu, rabbini büyük bildiğini, hiçbir şeyi ona şirk koşmadığını, hiçbir şeyi onunla eş tutmadığını, hiçbir sözü onun kelamıyla bir tutmadığını görsünler, anlasınlar.
O halde bizim de ayağa kalktığımızda böyle yapmamız, rabbimizi önce kendimizde tekbir etmemiz gerekir; çünkü rabbimizi kendimizde tekbir etmez, onun büyüklüğünü önce kendi üzerimizde göstermezsek başkasına onu anlatamayız. Bu ancak Allah ile kaim olursak mümkün olur.
Ve siyâbeke fe tahhir:614 “Elbiseni temiz tut.” Siyab; elbise demektir ama bu ayette geçen elbise zahiri bir elbise değildir. Allah’ın kullandığı kelimeye dikkat etmek gerekir. Siyab aynı zamanda manevi elbise demektir. Bu yüzden Allah elbiseni temiz tut derken manevi elbiseni temiz tut, buyurmuştur. Harflerin kök manası böyledir.
Sevab, sevb, siyab; elbise manasına gelir, aynı zamanda manevi elbise de demektir. Tabi, ayet sadece manevi elbiseyi değil zahiri elbiseyi de kapsar; yani “zahiri elbiseni temiz tutman gerektiği gibi maneviyatını, gönül elbiseni, takva elbiseni, kulluk elbiseni de temiz tutmayı unutmaman ve bu elbiseye leke gelmesine müsaade etmemen gerekir” buyurdu Allah. Ver rucze fehcur:615 “Pislikleri (kendinden) uzaklaştır.” Neden? -Çünkü manevi elbisen kirlenir.
Nasıl ki elbiseni temiz tut ayetinde kastedilen mana manevi elbiseyse “pislikleri uzaklaştır” ayetinde geçen manada zahiri pislikler değil manevi pisliklerdir; yani şirkin, yanlışın sana yaklaşmasına müsaade etme, onu kendinden uzak tut, bunlar senden uzak olsun, senden hicret etsinler, sen de onlardan hicret et ve sana gelmemelerine dikkat et. Allah, ayağa kalkıp davet etmeye başlanıldığında yapılması gereken şeyleri anlatmaya devam eder.
Ve lâ temnun testeksir:616 “Yaptıklarınla övünme (yaptıklarını çok görme).” Yani bunları yaptın diye “ben her şeyi tamamladım” deme ya da birini Allah’a davet ettin diye bu daveti onun başına kakma, bunu ona çok görme. Sen kulluğunu, resullüğünü yapıyorsun, çok şey yaptığını zannetme, bu sana rabbinin ikramıdır, ikram ettiklerini başa sakın kakma. Allah ilk uyarıyı önce resulüne yapar.
Ve li rabbike fasbir:617 “Bir de rabbin için sabret.” Çünkü davet ettiğinde mutlaka sıkıntıya uğrarsın, dolayısıyla böyle bir durumda; “sen uğruna sıkıntı çekilmeye layıksın ya rabbi” deyip rabbin için uğradığın sıkıntılara sabret, buyurdu Allah.
Allah, Kıyamet günü için “kaim günü” buyurmuştur. Bu yüzden kıyamet; kaim günü, ayağa kalkma günü demektir. Allah dünyadayken kendisiyle kaim olduğumuzda ahirette nasıl kıyamda duracağımızı, nasıl kaim olacağımızı bize beyan etmiştir. Bu durumda dünyadayken Allah ile kaim olmadığımız takdirde orda başımıza ne geleceğini anlamamız gerekir.
Ve kulle insânin elzemnâhu tâirahu fî unukıhî: “Her insanın tairini boynuna asmışızdır.” Her insanın tairi onun boynundadır. Âlimlerimiz ayette geçen “tâira” kelimesi için teyr; yani kuş manasını, nasip manasını verdiler. Hâlbuki bu doğru bir mana değildir; çünkü tâira demek kazandığı demektir. Fî unukıhî ise “boynuna asar, onun boynunda, üzerinde asılıdır” anlamlarına gelir. Mesela; günah işleyen biri için “günahı onun boynundadır” deriz ya işte insanın günahının boynunda olması gibi güzelliği de insanın boynundadır, üzerindedir, ona aittir. Bu yüzden ayet “her insanın kazandığı boynunda asılıdır” manasına gelir. Bu; her insan, yaptığını üzerinde taşır demektir. Bu durumda herkes yaptığını; yani ya, Allah’ın isimlerinden bir ismin nurunu ya da karanlığı üzerinde taşır.
Ve nuhricu lehu yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü biz onu (açığa) çıkarırız.” O nasıl açığa çıkar? Kitâbâ: “Bir kitap olarak.” Allah kıyamet günü herkesin yaptığını bir kitap olarak açığa çıkarır. Yelkâhu menşûrâ:618 “(O) Ona açığa çıkmış olarak kavuşur.” Herkes onunla mülaki olur, herkes bir kitap olarak kendi kendisiyle karşılaşır; yani herkesin karşılaştığı kitap kendisidir, kendi manevi halidir, gönül halidir. Bu yüzden biri kitabını merak ediyorsa gönlüne, haline, imanına bakmalıdır; çünkü bu kitap insanın kendisindedir.
Allah, iblise; “Âdem’e neden secde etmedin” diye sorduğunda iblis cevap verdi. Kâle e raeyteke hâzâllezî kerremte aleyye: “(İblis) Dedi ki: Şu benim üzerime mükerrem kıldığına bir bak!” Bunu benim üzerime mükerrem kılmışsın; ama ben onun mükerrem oluşunu kabul etmiyorum, ben ondan daha kerimim, daha mükerremim. Bana izin verirsen bunu ispatlarım, dedi. Le in ahharteni ilâ yevmil kıyâmeh: “Eğer Kıyamet gününe kadar beni tehir edersen.” Ölümümü kıyamete kadar tehir edip geciktirirsen. Le ahtenikenne zurriyyetehû: “Onun zürriyetine (Ben-i Âdem’e, insanlara) hükmedeceğim.” Onları hükmüm altına alacağım. İlla kalila:619 “Pek azı müstesna.”
İblis, böyle yapmış mıdır?
Aynen böyle yapmıştır. İblis, insanların pek azı müstesna, gerisini hükmü altına almıştır. Şeytanın hükmü altına girenlerin kaimi, Allah değil şeytan olmuştur. Bu nedenle, Allah ile kaim olmayanlar şeytanla kaim olur ve şeytanın hükmü altına girer. Kıyamet günü de bunun böyle olduğunu görürler.
Ve men yehdillâhu fe huvel muhted: “Allah kime hidayet verirse o hidayettedir.” Ve men yudlil fe len tecide lehum evliyâe min dûnihî: “Kim de delalette kalırsa onun için Allah’ın berisinde (Allah’tan başka) veliler (dostlar) bulamazsın.” Kimse ona yardım edemez. Kim hidayeti bulamazsa delalette kalır. Ve nahşuruhum yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü onları bir araya toplarız.” Alâ vucûhihim: “Onları yüzleri üzere haşrederiz.” Yani onlar kaim olamayacaklar, ayakta duramayacaklar, ayakta kalamayacaklar, onları yüz üstü haşrederiz. Umyen:” “Kör olarak.” Ve bukmen: “Ve dilsiz olarak (konuşamıyor bir halde).” Ve summa: “Ve sağır olarak (onları haşrederiz).” Me’vâhum cehennem: “Onların gideceği yer cehennemdir.” Kullemâ habet zidnâhum saîrâ:620 “Onların ateşi azaldıkça (eksildikçe) onların ateşini artırırız.” Allah, hidayeti kabul etmeyip delalette kalmış olanların ateşini artırır.
Ulâikellezîne keferû bi âyâti rabbihim ve likâihî: “O kimseler ki rablerinin ayetlerini ve likasını (Allah’a kavuşmayı) inkâr ettiler.” Allah’a kavuşmak yok, vuslat yok deniliyor ya işte onlar Allah’a kavuşmayı inkâr ettiler! Fe habitat a’mâluhum: “Onların ameli boşa gitmiştir.” Neden? -Çünkü onlar Allah’ı tanımadı, anlamadı, aynı şekilde insanı da anlamadılar. Fe lâ nukîmu lehum yevmel kıyameti veznâ:621 “Kıyamet günü onlar için bir tartı (bir mizan) tutmayacağız.” Çünkü onlar Allah’ın ayetlerini, likasını, Allah’a kavuşmayı inkâr etmişlerdir. Bu, hem dünyadaki vuslat için hem de ahiretteki kavuşma için böyledir.
Ve kulluhum âtîhi yevmel kıyâmeti ferdâ:622 “Kıyamet günü onların hepsi Allah’a fert olarak (tek olarak) gelecek.” Allah her birini tek başına huzura alacak.
Yevme yekûmun nâsu li rabbil âlemîn:623 “O gün (Kıyamet günü) insanlar, âlemlerin rabbi için kıyamda (ayakta) olurlar.” İnsanlar kendilerinin ve âlemlerin rabbi olan Allah’a hesap vermek için o günde ayakta olurlar.
Em men huve kânitun ânâel leyli sâciden ve kâimen: “Gece vaktinde secdeye kapanıp kıyamda duran (Allah’ın huzurunda kıyamda duran, secdeye kapanan kullarla diğerleri) bir olmaz. Yahzerul âhirah: “Ahiretin hesabını yapan.” Ve yercû rahmete rabbihî: “Rabbinin rahmetini umarak (düşünen, tefekkür eden, kıyamda duran, secdede duran).” Kul hel yestevîllezîne ya’lemûne vellezîne lâ ya’lemûn: “De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” Gece vakti kalkıp rabbinin huzurunda rabbinin rahmetini isteyen, kıyamda ve secdede duran, ahiretin hesabını yapan biri aynısını yapmayanlarla nasıl bir olmuyorsa bilenlerle bilmeyenler de bir olmaz.
Allah’ın, gece vakti kalkanlarla kalkmayanların bir olmadığını buyurmasının hemen ardından bilenlerle bilmeyenlerin bir olmadığını söylemesinin hikmeti nedir?
Ayetleri okumaya başlarken Allah; “gece kalk, Kur’an’ı tertil üzere oku” buyurmuştu. İşte, bilenler gece kalkıp Kur’an’ı tertil üzere okuyarak tefekkür edenlerdir, etmeyenler de gece kalkmayanlardır. İnnemâ yetezekkeru ulûl elbâb:624 “Bunu ancak gönül sahipleri anlar.” Bunu ancak gönülleri devrede olan, gönülleri çalışan, gönlü ile ruhu arasındaki perdeyi kaldırmış olanlar anlar.
İnnellezîne yektumûne mâ enzelallâhu minel kitâb: “O kimseler ki Allah’ın indirdiği kitaptan bir şeyi ketmederler (gizlerler).” Yani Kur’an’ı, Allah’ın ayetlerini okurlar; ama işine gelmeyene bakmaz, onu okumaz ya da anlatmazlar. Ve yeşterûne bihî semenen kalîlâ: “Onu az bir pahaya (menfaate) satarlar.” Bunu yaparken bir menfaatin, bir kazancın peşindedirler. Ulâike mâ ye’kulûne fî butûnihim illen nâr: “Onların yediği, karınlarına doldurduğu sadece ateştir.” Biri, Allah’ın ayetlerini gizlerse bunu kendi menfaati için yapmıştır, dolayısıyla bu menfaati onun için ateş olur. Ve lâ yukellimuhumullâhu yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü Allah (ceza olarak) onlarla konuşmayacak.” Ve lâ yuzekkîhim: “(Allah) Onları temize çıkarmayacak (temizlemeyecek).” Bu, Allah onları affetmeyecek demektir. Ve lehum azâbun elîm:625 “Ve onlar için iç yakan bir azap vardır.” Allah’ın ayetlerini işlerine gelmediğinden dolayı ketmedip gizledikleri, yok saydıkları için onlara elim bir azap vardır.
İnnellezîne yeşterûne bi ahdillâhi ve eymânihim: “O kimseler ki Allah’a verdikleri ahitlerini ve yeminlerini (bozup) satarlar”. Allah’a verdikleri ahitlerini bozup satarlar, imanlarını satarlar. Semenen kalîlâ: “Az bir pahaya.” Allah’a verdikleri ahdi az bir pahaya, küçük bir menfaate satarlar. Ulâike lâ halaka lehum fîl âhirah: “Onların ahiretten nasibi yoktur.” Ve lâ yukellimuhumullâh: “Allah onlarla konuşmayacak.” Ve lâ yenzuru ileyhim: “(Allah) Onlara nazar etmeyecek (bakmayacak).” Yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü.” Ve lâ yuzekkîhim: “(Allah) Onları temize çıkarmayacak.” Onları savunmayacak; yani affetmeyecek. Ve lehum azâbun elîm:626 “Ve onlar için elim bir azap vardır.”
Demek ki Allah’ın kitabıyla sadece muhatap olmak, âlim olmak yetmiyormuş. Eğer bir âlim, Kur’an’dan bir ayeti gizlerse “onlar Allah’ın kitaptan indirdiği bir şeyi ketmederler ve Allah’a verdikleri ahdi az bir pahaya satarlar” ayetine muhatap olur; çünkü insanlar onların âlim olduğunu düşünüp onlara uyar. Bu yüzden herhangi bir ayeti gizleyenler Allah’ın gazabını, azabını hak eder. Allah da onlarla konuşmaz, onların yüzüne bakmaz, onları tezkiye etmez, temize çıkarmaz ve onlar için elim bir azap vardır. Bunu Allah söylüyor.
Mesela; kendini âlim zanneden birine bir ayet okuyup “bak, Allah böyle buyurmuş” dediğinde işine gelmediği takdirde “onu geç” der veya “şimdiye kadar kimse böyle söylememiş, şimdi bunu söylemek doğru mudur” der. Böylelerine; “Allah’ın ayetini nasıl geçerim, nasıl geçebilirim! Böyle bir şey olabilir mi! Bunu Allah söylemiş. Sen Allah’ın ayetini gizler, söylemezsen kendini az bir pahaya satmış olursun. Bunca tehdidi duyduktan sonra Allah’ın ayetlerini nasıl gizleyebilirsin” diye söylemek gerekir.
Ve lâ yahsebennellezîne yebhalûne bi mâ âtâhumullâhu min fadlihî: “Allah’ın kendi fazlından (ikramından) verdiği nimetlerden (malı infak etmeyip) cimrilik edenler şöyle zannetmesin.” Huve hayran lehum: “Bunun kendileri için hayır olduğunu (zannetmesinler, böyle sanmasınlar).” Bel huve şerrun lehum: “Bilakis bu onlar için şerdir.” Eğer kendilerine ikram edilen malı, Allah yolunda kullanmıyor, sarf etmiyor, biriktiriyorlarsa bu onlar için hayır değil şerdir. Se yutavvekûne mâ bahilû bihî yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü cimrilik ettikleri şeyi onların boynuna asarız.” Ve lillâhi mîrâsus semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerin mirası Allah’a aittir.” Vallâhu bi mâ ta’melûne habîr:627 “Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”
Yani sen hiçbir şeyi beraberinde taşıyamaz, ahirete götüremezsin; çünkü biriktirdiklerinin hepsi Allah’a aittir. Allah sana onlarla ebedi hayatını, imtihanı kazanasın diye onları sana ikram etmiştir. Hal böyleyken onda bahillik; yani cimrilik edersen o mal, Kıyamet günü senin boynuna asılır ve boynuna tomruk edilir. Bunun nasıl bir şey olacağını orada göreceğiz. Bu, cimrilik yapıp Allah’ın kendisine ikram ettiklerini Allah yolunda sarf etmeyenlerin kıyametteki halidir.
Kullu nefsin zâikatul mevt: “Her nefis ölümü tadacaktı.” Ve innemâ tuveffevne ucûrekum yevmel kıyâmeh: “Ve Kıyamet günü kazandıklarınız tastamam size ödenecektir.” Fe men zuhziha anin nâr: “Her kim ki ateşten kurtulursa (uzaklaştırılırsa).” Ve udhilel cenneh: “Ve cennete girerse.” Fe kad fâze: “İşte büyük kurtuluş (saadet) budur.” Yani o kişi muradına erer. Ve mâl hâyâtud dunyâ illâ metâul gurûr:628 “Dünya hayatı aldatıcı bir şeyden başka bir şey değildir.” Dünya hayatına aldanmayın.
Allâhu lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki ondan başka ilah yoktur.” Le yecmeannekum ilâ yevmil kıyâmeti lâ raybe fîh: “(Allah) O şüphe olmayan Kıyamet gününde sizi bir araya toplayacaktır.” Ve men asdeku minallâhi hadîsâ:629 “Allah’tan daha doğru sözlü kim olabilir?” Allah bunu mutlaka yapacaktır.
Kimileri bazen ilmi olmadan, bilgisi olmadan, daha doğrusu imanı, Allah’tan haşyeti olmadan “şu helaldir, şu haramdır” diye konuşup hüküm verir, kendi kendine ürettiği bu şeyleri de dinin yerine koyar. Onu dinleyenler de onun söylediklerini din zanneder, İslam zanneder. Mesela ona; “tırnağa oje sürülmesi, saçın boyanması helal midir haram mıdır” diye sorarlar, o da hüküm verir. Senin bunları geçmen lazım geçmen! Allah senden canını, Hz. İnsan olmanı istiyor! Allah senden gönlünü istiyor gönlünü! Sen ne anlatıyorsun, neyin peşindesin, sen bize din mi üretiyorsun, sen, Allah’a dinini mi öğretiyorsun! Böyle olur mu! Bu dinin bir kitabı vardır ve hiç kimse dini böyle basite indiremez. Bu yüzden böylelerine “susun” demek lazım.
Kul: “De ki.” Men harrame zînetallâhilletî ahrace li ibâdihî: “Allah’ın, kulları için çıkardığı (yarattığı) ziyneti (süsü) kimdir haram eden?” Vet tayyibâti miner rızk: “Ve temiz olan (haram olmayan) rızıkları.” Kimdir o haram eden? Kimdir o “süslenmek haramdır” diyen ya da “Allah’ın haram kılmadığı bir şeye haramdır” diyen, kimdir o? Kul hiye lillezîne âmenû fîl hayâtid dunyâ: “De ki: Bu dünya hayatında o, mü’minlere aittir.” Kâfirler de, iman etmeyenler de mü’minlerin hürmetine ondan yer ve içerler. Bu dünya hayatı mü’minlere aittir, kimse “bu, mü’minlere haramdır” diyemez. Hâlisaten yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü has olarak (onlara aittir).” Ahiret zaten bütünüyle onlara aittir, kâfire bir şey yoktur. Bu yüzden insanın Allah’ın ne ziynetinden, süsünden, süs olarak yarattıklarından ne de o helal kıldığı nimetlerden, güzelliklerden mü’minlere bir şeyi haram etme hakkı yoktur. Kezâlike nufassılul âyâti li kavmin ya’lemûn:630 “Allah bilmek isteyen bir kavme ayetlerini böyle tafsil eder (ayrıntısıyla açıklar).”
Allah daha nasıl söylesin! Ayıp denen bir şey vardır! İnsan, rabbine karşı biraz edepli olur. Dini getirip böyle basit şeylerin içine koymak insanın kendisine yaptığı zulümdür, insana yapılan en büyük haksızlıktır. Dine yapılan zulümdür demiyorum, zaten din Allah’ın kitabıyla, bütün doğrusuyla ortadadır. Eğer biri Allah’ın kitabı ortadayken dinden, Allah’ın kitabından ayrılırsa, Allah’ın ondan neyi istediğini, neyi haram kılıp neyi kılmadığını Kur’an’dan bilmez, öğrenmez de dinini gidip bir başkasından öğrenirse işte böyle şeylere takılır, Allah’ın kendisinden ne istediğini anlamaz, böylelikle kendine zulmetmiş olur.
Mesela; birileri çıkıp altın ve ipeğin erkekler için haram olduğunu söyler. Hâlbuki böyle bir şey yoktur. Peki, haram değilse nedir?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz helal veya haram hükmünü kesinlikle kendi başına koyamaz, koymamıştır. Bunun aksini söyleyenler küfre girer. Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “sen bundan önce kitap nedir, iman nedir bilmezdin”631 buyurur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ne okumuştu ne de kitabın, imanın hakikatini biliyordu; ama Allah ona imanı da kitabı da öğretti. Bu durumda hâşâ Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, Allah’ın kitabı dışında vereceği bir hüküm olabilir mi? -Elbette ki olamaz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir şeyi haram kılamaz; ama bununla beraber herhangi bir şeyi şartlara veya duruma göre yasaklayabilir. Bu yüzden sahabeden hadis rivayet edilirken hiçbir şekilde Harremen nebi: “Nebi haram kıldı” diye bir kelime duyulmamıştır. Bunun yerine sahabeler hadis rivayet ederken Nehyen nebi: “Nebi nehyetti (yasakladı)” demişlerdir.
Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz neyi yasaklamıştır?
Sahabe anlatır;
-Bir Kurban Bayramı’nda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hutbede; hiç kimse kurban etini üç günden fazla evinde bırakmasın, dağıtsın, buyurdu. Bütün sahabe de evinde yaklaşık üç günlük et bıraktı ve gerisini dağıttı. Ertesi sene biri gelip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;
-Ya Resulullah! Kurban etlerini ne yapacağız, diye sordu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de;
-Bunu niye sordun, buyurdu.
O sahabe de;
-Hani geçen sene “kurban etini evinizde üç günden fazla bırakmayın” demiştiniz; ama bu sene kurban dağıtacak kimse bulamıyoruz, dolayısıyla etlerin hepsi kokacak, ne yapalım, diye sordum, dedi.
Tabi o dönemde buzdolabı veya eti kurutma durumu yoktur.
Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Ben size; kurban etini üç günden fazla tutmak haramdır demedim ki ben sadece bunu geçen sene nehyettim, yasakladım; çünkü geçen sene Medine’nin dışından buraya zorda kalmış, aç kalmış birçok insan gelmişti. Bu yüzden eti saklamayın, onlara dağıtın diye öyle söyledim. Bu sene böyle bir durum olmadığı için istediğiniz kadar saklayabilirsiniz632 buyurdu.
Yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz şartlar nasıl gerekiyorsa öyle yapmıştır, önce şartlar gereği nehyetmiş, yasaklamış sonra şartlar müsait olunca da o yasağı kaldırmıştır.
Aynı şekilde sahabeden biri hac yolculuğunda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ipek elbise için “ya Resulullah! Benim vücudumda kaşıntı var, ben ipek giysi, ipek gömlek giyebilir miyim” diye sorunca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de ona “giy” buyurmuştur. Eğer ipek elbise giymeyi Allah erkekler için haram kılmış olsaydı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz o sahabeye “giy” der miydi! -Haşa, elbette ki demezdi; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah’ın bir konu hakkında verdiği hükmü asla hiç kimse için değiştirmez veya esnetmezdi.
Bu nedenle ipek elbise giymek haram değildir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sadece; “ümmetimin erkekleri kadınlar gibi süslenmesin” buyurarak erkekler için ipek elbise giymeyi yasaklamıştır. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bu şekilde herhangi bir şeyi nehyetmesi farklı ona “haram” demesi farklıdır. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir şey için haram diyorsa mutlaka Allah haram kıldığı için ona haram demiştir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz asla Allah’ın haram kılmadığı bir şeye haram, helal kılmadığı bir şeye de helal dememiştir ve demez.
Yine sahabe anlatır;
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz mühür için kendine altından bir yüzük yaptırmıştı. Diğer memleketlerdeki krallara mektup gönderirken o yüzükle mektuplara mühür vururdu. Sonra sahabenin hemen hemen hepsi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uymak, ona tabi olmak için gidip aynı yüzükten kendine bir yüzük yaptırdı (onlar da böyle anlamışlardı). Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de onların böyle yapmasına kızdı (çünkü sünnet bu değildir, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uymak, ona benzemek bu değildir.) Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, herkes bunu bilsin, görsün, anlasın diye minberin üstündeyken yüzüğü parmağından çıkarıp fırlattı. Mecburen sahabeler de o yüzüğü parmaklarından çıkardılar. Sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, aynı yüzüğe benzeyen gümüş bir yüzük yaptırılmasını istedi. Bu yüzüğün üzerinde “Muhammedun Resulullah” yazılıydı.633 Bu defa da gümüş sünnet oldu.
Oysaki sünnet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in giyim kuşamını, takısını örnek almak değildir.
Peki, sünnet nedir?
Sünnet; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını hayatına geçirmek, onun ahlakıyla ahlaklanmaktır.
Bu yüzden ağzımıza geldiği gibi “şu haramdır, şu helaldir” demeyelim, özellikle Allah’ın helal kıldığına haram demeyelim. Haram yerine “güzel değil, doğru değil, uygun değil” diyelim; ama “haram” demeyelim; çünkü haram koyma yetkisi bir tek Allah’a aittir. Hiçbir nebinin, resulün herhangi bir şeyi haram etme yetkisi yoktur. Hal böyleyken peygamber bile olmayanlar birtakım şeyler için haram hükmü verip; “şu haramdır” der. Böylelerine; “bu konuda ne bir ayet, ne bir hadis olduğu halde bunu neye göre söylüyorsun, nasıl buna cesaret ediyorsun” demek gerekir.
Evet, hep beraber Allah’ın Kaim ismini öğrenmeye çalışıyorduk. Allah kaimdir, daimi olarak kıyamda olup El Esmau’l Husna’sıyla tecelli edendir, dedik.
Allah kaim olmamızı buyurmuştur, o halde Allah ile kaim olmamız; yani yatmamamız, ayağa kalkmamız, hayatı Allah adına yaşayıp Allah’ın yeryüzündeki halifesi olmamız için kendi bildiğimiz gibi değil kaim olurken Allah ile kaim olmamız lazım. Bunun için de Allah’ın El Esmau’l Husna’sıyla kaim olup ayakta durmamız lazım.
İnşallah hep beraber Allah ile kaim oluruz, kendi kendimizi kandırıp kaim olduğumuzu zannedip yatıp uyumayız, tembellik yapmayız.
Allah; resulüne, nebisine “gece kalk, uyuma! Gecenin yarısını ya biraz azalt ya da biraz çoğalt ama kalk, Kur’an’ı tertil üzere; rabbinin ayetlerini sindire sindire, her zerrene yayılacak, tecelli edecek şekilde oku ve anla” yani canlı Kur’an ol, buyurduysa, sonra da Kum fe enzir:634 “Kalk ve inzar et!” buyurduysa o halde bizim de mutlaka gece kalkıp, ayetleri tefekkür ederek Kur’an’ı her zerremize işleyecek şekilde tertil üzere okumamız sonra da kalkıp ayetleri inzar etmemiz lazım; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olan her mü’min, her Müslüman bu şekilde ayetlerden, Kur’an’dan, canlı Kur’an olmaktan sorumludur.
Allah bizi iyi olup da yatanlardan eylemesin. İyi olup kaim olanlardan, ayakta duranlardan eylesin. Allah bizi gece kalkıp rabbinin kelamını, ayetlerini tertil üzere, sindire sindire okuyanlardan, ayetleri her zerresine, her hücresine yedirenlerden, ayetleri üzerinde canlandıran kullarından, canlı Kur’an olanlardan eylesin. Allah bizi zatıyla, sıfatıyla kaim olanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
