close

EL VAHİD

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husnası’ını, güzel isimlerini Kur’an’daki nüzul sırasına göre anlamaya öğrenmeye, bununla beraber kendimizi, Allah’ın yeryüzündeki halifesini, tanımaya çalışıyorduk. Bu sohbetimizde de Allah’ın El Vahid ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Ehad; zatında bir olan, tek olan demektir. Vahid ise; sıfatlarında, isimlerinde bir olan, tek olan manasına gelir. Allah’ın, sıfatlarında ve isimlerinde tek olması; El Esmau’l Husna’nın, en güzel isimlerin Allah’a ait, Allah’a mahsus olduğu manasındadır. Her kimin üzerinde Allah’ın isimlerinden bir tane isim tecelli etmişse o kişi bu ismi Allah’tan almıştır, Allah bu ismi ona ikram etmiştir.

Allah’ın Vahid ismi Kur’an-ı Kerim’de 22 yerde geçer ve bu ayetlerin hiç birinde de Vahid ismi tek başına geçmez ya “ilahun vahid” ya da “vahidul kahhar” diye iki isimle beraber geçer; yani Allah Vahid ismini anlatırken ya “ondan başka ilah yoktur. O, vahid olan ilahtır” ya da “o, vahid ve kahhardır” buyurur.

Allah’ın İlah ismiyle Kahhar ismi birbirinin zıddıdır. İlah; bütünüyle seven, sevilmeye layık olan, sevilmeyi isteyen, sevgiyi, muhabbeti ihsan eden, sevdiği için yaratan, sevdiği için rahmet eden, sevdiği için ikram eden demektir. Kahhar ise; kuluna ihsan ettiğini ona layık olmadığı için, nankörlük yaptığı için, küfrettiği için ondan çekip alarak kulunu kahreden demektir.

Allah ayet-i kerimede; “Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın”409 buyururken “Allah’ın Vahid isminde ona şirk koşmayın” buyurmuştur; yani El Esmau’l Husna, Allah’a ait olduğu için, Vahid ismi de sıfatlarında bir olan, tek olan olduğu için, dolayısıyla hiçbir isimde Allah’a şirk koşmayın buyurmuştur. Bu yüzden kim, Allah’ın Vahid isminin sınırını çiğnerse Allah onu kahreder; çünkü Vahid isminin sınırını çiğneyenler Esmau’l Husna’yı, güzel isimleri Allah’a ait görmemiş, Allah’ın bir ismini mutlaka başka bir şeye vermiştir.

Allah’ın bir zati olarak vahidiyeti bir de sıfatlarıyla vahidiyeti vardır. Zati vahidiyet; Allah’ın bütünüyle zatında vahid olması ve El Esmau’l Husna’ya sahip olmasıdır. Sıfati vahidiyet ise; Allah’ın vahid olarak tecelli etmesi ama bununla beraber bu ismini kullarına da ihsan etmesi, ikram etmesidir.

İnsan, sıfat itibariyle vahid olabilir. Mesela; insanlar çok çeşitlidir tek tip değildir ama Allah, insanı bir de özel olarak yaratmıştır. Örnek vermek gerekirse; insanların parmak izi de, DNA’sı da farklıdır. Aslında insanın vücudundaki her şey diğer insanlarınkinden farklıdır, dolayısıyla her bir insan, diğer insanlardan farklıdır, özeldir. Aynı şekilde insan zahiri olarak farklı olduğu gibi insanın iç âlemi, esma terkibi de farklıdır. Allah herkesi yaratılış itibariyle böylesine farklı yaratmıştır. Bu nedenle Allah, insanı bizatihi vahid olarak yaratmıştır; ama bu vahidiyet Allah’ın vahidiyeti gibi değildir. Bu, kulun vahidiyetidir; yani her bir kulun Allah katında özel olması, özel olarak yaratılmasıdır.

Daha iyi anlaşılması için bunu biraz izah edeyim.

Allah tektir, ondan başka ilah yoktur ama insan tek değildir; çünkü her bir kişiye benzeyen başka insanlar da vardır. Bununla beraber her kişi diğer insanlar içinde ayrıca tektir, özeldir. Mahlûkattaki teklik böyledir; yani bütün varlığın hepsi böyle ayrı ayrıdır, tektir, özeldir, hiçbir kopyası yoktur, sadece benzerlikler gösterir. Bu bütün gezegenler, bütün galaksiler, bütün âlemler, bütün melekler, bütün hayvanat için böyledir, hatta bir ağaçtan iki meyve koparsanız dahi ikisi aynı olmaz ayrı ayrı olur. Dolayısıyla her bir şey özeldir, özel yaratılmıştır, hepsi vahittir.

Allah göndermiş olduğu bütün nebilerine, bütün resullerine; “Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın, yalnız Allah’a âbd olun”410 buyurmuştur. Hatta Allah göndermiş olduğu bütün vahiylerinde bunu böyle beyan etmiştir. Zaten kâfir; Allah’ı inkâr eden değil hakikatin üstünü örtendir ya da imanına şirki karıştırandır. Mesela; kâfirleri, Yahudileri, Hristiyan ya da müşrikleri sanki Allah’a inanmayan insanlar olarak anlıyoruz ama gerçek böyle değildir. Onlar Allah’ı inkâr etmiyor sadece Allah’ın vahidiyetini inkâr ediyorlar. Ayetleri okurken Yahudilerin, Hristiyanların Allah’ı inkâr etmediğini, aslında bunun bize yanlış öğretildiğini göreceğiz inşallah.

Allah ayet-i kerimede; “(siz de ehli kitap gibi olmayın) onlar hahamlarını, papazlarını rabler edindiler”411 buyurur. Yani siz de onların yaptığı gibi âlimlerinizi, hocalarınızı, büyük bildiklerinizi ilah edinmeyin.

Onlar âlimlerini nasıl ilah ediniyorlardı?

Bu ayet inzal olunca Yahudilerden iman etmiş bir zat Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gelip;

-“Ya Resulullah! Ne biz kimseyi ilah ediniyorduk ne de kavmimiz bizi ilah edinmişti. Allah bu ayette ne demek istedi” diye sordu. Bunu söyleyen zat aynı zamanda eski bir hahamdır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

-“Siz kendi kavminize herhangi bir konuda Allah’ın helal kıldığı bir şeye; ‘bu haramdır’ dediğinizde ya da Allah’ın haram kıldığı bir şeye; ‘bu helaldir’ dediğinizde kavminiz bunu kabul ediyor muydu” diye sordu.

O sahabe de;

-“Evet, kabul ediyordu” dedi.

Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

-“İşte âlimlerini, hahamlarını, papazlarını ilah edinmek budur”412 buyurdu.

Bu durumda biri herhangi birinin sözünü Allah’ın sözünün önüne geçirip Allah’ın sözüne tercih ederse onu ilah edinmiş olur. Bundan kurtulmak için de imanımızı, dinimizi, ibadetimizi, Müslümanlığımızı, mü’minliğimizi Allah’ın kitabına arz edip birilerine göre değil, Allah’a göre mü’min olup olmadığımıza bakmamız gerekir.

Tevhid, şirkin tersidir. Eğer tevhide şirk karışırsa tevhid bozulur ve imanımız, içine şirk karışmış bir iman, tevhidimiz de içine şirk karışmış bir tevhid olur. İman, Allah’a imandır. Kul, Allah’ın sıfatlarından bir tanesine iman etmezse onun yerine başka bir şeyi koyar, dolayısıyla da imanına şirki karıştırmış olur.

Tevhit; Allah’ı, onun kendini Kur’an’da tanıttığı gibi tanımaktır, Allah, insanın yerini nasıl belirlemiş, onu nereye koymuşsa insanı öyle anlayıp öyle kabul etmektir. Peki, Allah, insanı nereye koymuştur? -İnsan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir, Hz. İnsandır, meleklerin secde ettiği varlıktır. İnsan, Allah’a âbd olmak için yaratılmıştır. İmtihan da hangimiz daha güzel yaparız diyedir; yani kazanma imkânıdır. İşte, insanı Allah’a âbd olarak kazanma imkânı içine koyduğumuzda onu Allah’ın koyduğu yere koymuş oluruz.

Peki, şirk nedir?

Şirk; Allah’ı, onun kendisini tanıttığı gibi tanımamaktır. Biri, Allah’ı onun kendisini tanıttığı gibi tanımayınca bu defa kendisi kendi ilahını belirler ve “bence Allah böyledir, bence Allah şunu şöyle yapar, bence Allah bunu bunun için yapmıştır” deyip Allah’a bir takım vasıflar verir, böyle söyleyince de kendi ilahını kendisi belirlemiş olur. Oysaki onun iman ettiği, Allah değil kendi kendine ürettiği putudur. Böyle biri aynı şekilde kendine göre bir sürü şey üreterek insanı bir yerlere koymaya çalışıp, insanı Allah’ın koyduğu yere koymaz. Zaten insan hakkında birçok şey üretilmiştir. Bu; insanı, Allah’ın koyduğu yere koymamaktan kaynaklanır. Biri insanı Allah’ın koyduğu yere koyamayınca tabi başka bir yere koyacak!

Şirk aynı zamanda Allah’ın zatına ortak koşmaktır. Mesela; Hristiyanlarda da, Yahudilerde de aynı şekilde hak olmayan bütün dinlerin nerdeyse hemen hemen hepsinde de teslis inancı vardır. Allah bununla ilgili ayet-i kerimede; “Yahudiler ‘Üzeyr, Allah’ın oğludur’ dediler, Hristiyanlar da ‘İsa, Allah’ın oğludur’ dediler”413 buyurur. Bu inanç sadece Hristiyanlıkta ya da Yahudilikte değil diğer dinlerde de vardır. Söyledim, dinlerin hemen hemen hepsinde teslis inancı vardır.

Teslis inancı Müslümanlarda da var mıdır?

Evet, insanlar kendi kendine bunu üretmeye çalıştığı için vardır. Allah ayet-i kerimede; “Allah üçtür demeyin”414 “Allah ikidir demeyin”415 buyurur. Allah bunları ayrı ayrı ayetlerde söylüyor. Mesela “Allah üçtür” teslis inancı aleviler tarafından İslam’a “Allah, Muhammed, Ali” denilerek sokulmaya çalışılmıştır. Daha doğrusu böyle söyleyenlere “alevi” demek doğru değildir. Bu inanç teslis inancıdır ve İslam’ın içine sokulmaya, bulaştırılmaya çalışılmıştır.

Peki, “ilah ikidir, demeyin” ayetinin hikmeti, muradı nedir?

Allah bu ayetle kullarına; “kendini Allah’a şirk koşma, kendi ilahını kendin belirleme, kendine, aklına, kafana, bilgine, öğrendiklerine, duyduklarına göre ‘Allah böyledir’ deme, Allah’ı, onun kendisini sana tanıttığı gibi tanı” buyurur. Allah’ı, kendisini tanıttığı gibi değil de kendi kafasına, bilgisine göre tanıyıp öyle tanıtanlar; “haydi, siz bildiğiniz konuda konuştunuz, siz bilmediğiniz konuda da konuştunuz. Hatta siz, Allah hakkında bile konuştunuz”416 ayetine muhataptır ve Allah böyleleri için “onlar fasıktır, cezaları ebedi cehennemdir”417 buyurmuştur.

Hal böyleyken kime sorsan “mü’miniz, Müslümanız, Müslüman bir memlekette yaşıyoruz” deyip Allah’ı anlatmaya başlar. Onlara “Allah’ı nerden biliyorsun” diye sorduğunda ise; “işte, büyüklerimiz böyle söyledi, böyle anlattı, falanca kişi büyük âlimdir o böyle söyledi” diye cevap verir. Hiç “falan âlim böyle söyledi, büyüklerimiz böyle anlattı” diye bir şey olur mu! Din Allah’tan, Allah’ın kitabından öğrenilir. Mü’minin, dinini öğrenme, rabbini tanıma derdi olmalıdır. Allah ayet-i kerimede; “Allah, vahid ve kahhardır”418 buyurmuştur. Bu; benim isimlerimden, sıfatlarımdan birine ortak olmaya kalkışanları kahrederim, demektir. Ayetleri okuduğumuzda böyle olduğunu hep beraber göreceğiz, inşallah.

Allah ayet-i kerimede; “Allah size imanı sevdirdi”419 buyurur. İman, Allah’a imandır. İnsanın imanı, Allah’ı tanıdığı kadarıyladır, dolayısıyla insan tanımadığı bir Allah’ı sevemez, Allah’ı sevmek istiyorsa önce onu tanımaya çalışmalıdır. Eğer insan iman etmişse, imanı laftan, sözden ibaret değilse sevdiğini tanımaya çalışmaz mı, onu merak etmez mi! İnsan en çok sevdiğini tanımak ister; yani sevdiğinin huyunun, ahlakının ne olduğunu, onun neyi sevip neyi sevmediğini, özelliklerinin ne olduğunu bilmek ister.

Biri eğer Allah’ı bilmek istemiyor, onu araştırmıyorsa bu durumda kendisine dönüp; “ben, Allah’ı gerçekten seviyor muyum, ben gerçekten iman etmiş miyim, gerçekten Allah’ı tanıma, kendimi tanıma gibi bir derdim var mıdır” diye sormalıdır. Allah’ı sevmiyor ve tanımıyorsan ona nasıl kulluk yapacaksın, nasıl âbdiyet yapacaksın, nasıl ibadet edeceksin!

Sorunumuz; Allah’ı bilmemek, tanımamak, dolayısıyla iman etmemektir; yani Allah’ı layıkıyla sevmemek, onun hakkını takdir edememektir. Allah’ın hakkını takdir etmiş, Allah’ı gerçekten sevmiş, tanımış, bilmiş olsaydık ona âşık olur, ondan layıkıyla haşyet duyardık. Dolayısıyla herhangi bir şeyi, nefsimizin herhangi bir halini, kendimizi ona şirk koşmazdık, imanımıza şirki karıştırmazdık.

Allah’ın birkaç ismi üzerinden kısaca Allah’ın nasıl vahid olduğunu, Allah’ın, isimlerinden birine sahip çıkmaya kalkışan birini nasıl kahredeceğini biraz izah edeyim. Hep beraber Kur’an’daki nüzul sırasına göre Esmau’l Husna’yı anlamaya çalışıyoruz. Bu yüzden Allah’ın isimlerine şirk koşmayı da bu nüzul sırasına göre anlatayım.

Allah rabdır, âlemlerin rabbidir. Allah ayet-i kerimede; “o, sizin rabbinizdir”420 buyurur. Rab; terbiye eden, koruyan, eğiten, yetiştiren demektir. Dolayısıyla Allah “ben sizin rabbinizim” derken; “rab benim, sizi ben yaratmışım, bu yüzden sizi terbiye etme hakkı bana aittir. Peygamberimle, vahyimle sizi ben terbiye ederim. Hayatı nasıl yaşamanız gerektiğini ben size öğretirim. Sizi koruyan, büyüten benim” buyurmuştur.

Peki, bunu kabul ediyor muyuz?

Elbette ki ettik ve ediyoruz; ama bunu sadece kabul etmemiz yetmez. Allah’ın rabliğini kabul ettiysek rabliği ona teslim edip; “evet, ya rabbi! Sen benim rabbimsin, ben senin terbiyeni kabul ediyorum. Senin resulünle, vahyinle terbiye olmam lazım. Sen bana nasıl bir hayat tarzı emretmişsen, sen nasıl bir hayat yaşamamı sevmişsen ben onu kabul ediyor, bunun için de örnek olarak resulünü kabul ediyorum; yani onun yaptığı gibi, onun olduğu gibi olmayı kabul ediyor ve bunun için bütün çabamı, gayretimi sarf ediyorum” dememiz gerekir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; Eddebenî rabbî fe ahsene te’dîbî: “Beni rabbim terbiye etti, ne güzel terbiye etti”421 buyurur. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i terbiye etmiş, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de sahabeyi terbiye etmiştir. Bu terbiyeyi de elbette ki Kur’an’ın, Allah’ın terbiyesiyle yapmıştır.

Bu durumda biri bu terbiyeyi kabul etmez, ailesine, çocuklarına bu terbiyeyi vermezse; yani çocuklarına “Allah bunun böyle olmasını, senin şöyle bir âbd olmanı istiyor” demek yerine; “ben senin böyle olmanı, böyle yapmanı, şunu öğrenmeni, şunu anlamanı, şöyle yaşamanı istiyorum” derse ev halkına “sizin rabbiniz Allah’tır” demiş olmaz, bunun yerine “sizin rabbiniz benim” demiş ve ev halkına kendisi rablik yapmış olur. Bu sadece evde geçerli değil, her yerde geçerlidir.

Örnek vermek gerekirse; eğer herhangi bir şekilde ben sizden “şunu şöyle yapmanızı istiyorum” desem ve bu isteğim Allah’ın emri, Allah’ın sevdiği bir şey olmaz, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı, beğendiği bir şey olmazsa bu durumda size rablik taslamış olurum.

Etrafındakilere rablik taslayanlar rab olmaz, ancak rab bozuntusu olur, kendi kendini şeytana oyuncak etmiş olur. Maalesef genel olarak ümmetin böyle bir sorunu vardır.

Bu, aile içindeki rablik meselesi babalar için geçerli olduğu gibi anneler için de aynen geçerlidir. Anneler de çocuklarına rablik taslayıp rab bozuntusu olurlarsa çocuklar asla terbiye olmaz. Eğer bir çocuk, Allah’ın, resulünün, Allah’ın vahyinin terbiyesiyle terbiye olursa Hz. İnsan olur, yoksa onun terbiye olması söz konusu değildir. Bu yüzden bir anne tövbe edip bu halden kurtulmaz, rablik taslamaya devam ederse kendini Allah’ın Rabb ismine şirk koşmuş olur. Allah da vahid ve kahhar olduğu için onun rab olmadığını ona gösterir; “sen rab değilsin, işi yüzüne, gözüne bulaştırdın” der.

Peki, bunu nasıl yapar?

Evladı ona karşı öyle bir hal, öyle bir tavır alır ki o anne pişman olur; ama nerede yanlış yaptığını da bilmez, anlamaz. Gözünü hakka, hakikate kapatıp kulağını tıkadığı için hakikati de anlamaz. Dolayısıyla “ben, Allah’a karşı yanlış yaptım, kendimi rab olarak Allah’a şirk koştum” demez, bunun yerine kendini haklı bulup; “benim, çocuğuma yapmadığım fedakârlık kalmadı; ama o nankördür” der. Hâlbuki o, rabbine karşı nankörlük yaptığı için evladı da ona karşı nankörlük yapmış, böyle olduğu için Allah bu ismi ondan almıştır.

Allah bir de Kıyamet günü; “bugün mülk kimindir” buyurur; yani “bugün rab kimdir, ilah kimdir, mülkün sahibi kimdir” buyurur; ama hiç kimse bu soruya cevap veremez ve Allah; “(bugün) mülk, vahid ve kahhar olan Allah’ındır”422 diye hitap eder. Böylelikle Allah, herhangi bir isminde kendini veya başkasını Allah’a şirk koşanlardan o ismini alır ve onları o gün rezil eder; yani hem onlara hem de başkalarına hiçbir şey olmadıklarını gösterir.

Allah rahman ve rahimdir. Eğer biri sorumlu olduğu kişilere karşı “rahman ve rahim olan Allah’tır” demez, onlara Allah’ın rahman ve rahim olduğunu öğretmezse, bunun yerine rahman ve rahim olarak kendini görür, onlara “size rahmet eden, merhamet eden benim” derse kendini Allah’ın Rahman ve Rahim ismine şirk koşmuş olur. Eğer “ben sizin rahman ve rahiminizim” derse bu durumda etrafındakilere “bana ilah olarak, rahman ve rahim olarak muamele edin” demiş olur.

Allah maliktir. Hal böyleyken biri hem kendisi hem de sorumlu oldukları için “sizin malikiniz benim, sahibiniz benim” derse kendini, Allah’ın Malik ismine şirk koşmuş olur. İnsanın, Allah’ın Malik ismine şirk koşmaması için “rahman ve rahim olan, malik olan Allah’tır, hepimizin sahibi sadece Allah’tır. Biz de Allah’ın kuluyuz” demesi gerekir.

Allah ilahtır; sevendir, sevdiği için yaratan, sevdiği için ikram edendir. İster anne, baba olsun, ister başkası olsun bu fark etmez eğer biri; “sizi en çok seven benim, bu yüzden sevilmeye en çok ben layığım” der ve sevilmeye layık olarak yanındakilere kendini takdim ederse kendini Allah’ın İlah ismine ortak koşmuş olur.

Peki, insanın, Allah’ın İlah ismine şirk koşmaması için ne demesi gerekir?

“En çok sevmemiz gereken Allah’tır. Bizi yaratan odur, bizim rabbimiz, bizim için rahman ve rahim olan, bizim malikimiz odur. Ona âbd olmaya çalışıp onu sevmemiz, onun rızası ve dostluğu peşinde koşmamız, hayatımızı onun rızasına göre yaşamamız lazım” demesi gerekir. Eğer böyle demezse kendini Allah’ın İlah ismine şirk koşmuş olur.

Allah vekildir; güvenilmeye, tevekkül edilmeye layık olan odur. Eğer biri kendi ailesine; “sizin vekiliniz benim, her konuda bana güvenin” derse kendini Allah’ın Vekil ismine şirk koşmuş olur. Onun Allah’ın Vekil ismine şirk koşmaması için “bana güvenin” demek yerine “hep beraber Allah’a tevekkül edelim, Allah’a güvenelim, bizim rabbimiz odur. Fani olanın hiçbir şeyi yoktur, bu yüzden mülkün sahibi ve bizim sahibimiz Allah’tır” demesi gerekir. Bu, Allah’ın bütün isimleri için böyledir. İşte, “Allah vahiddir” demek; El Esmau’l Husna Allah’a aittir, Allah sıfatlarında, isimlerinde tek olandır, ortağı olmayandır demektir.

“Lâ ilâhe illallah” derken de “Allah vahiddir, Allah’tan başka ilah yoktur, Allah zatıyla, sıfatıyla ilahtır” demiş oluruz. Allah’ın zatını kabul edip sıfatlarını kabul etmezsek Allah’a şirk koşarız. Zaten Allah; “bana hiçbir şeyi şirk koşmayın” derken sadece “zatımda ortak koşmayın” dememiş, “isimlerimde sıfatlarımda da bana şirk koşmayın” demiştir. Bu yüzden Allah’ın her bir ismini öğrenip Allah’ı tanımaya çalışıyoruz. Öyle ki rabbimize hiçbir isminde şirk koşmayalım.

Kendimizdeki bütün güzelliklerin Allah’a ait olduğunu bilip Allah’ı bütün esmasında bir görmek, Allah’ı vahid olarak kabul edip iman etmek “ben demeyi bırakalım” demek değildir; çünkü kulun Eşhedu enlâ ilâhe illallah: “Ben şahitlik ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur” deyip kelime-i şehadet getirebilmesi için önce “ben” demesi gerekir. Bu yüzden ben deyip var olduğunu bilmek şirk değildir, benliğini Allah’ın isimlerinin, vahyinin önüne koyup benlik gütmek şirktir.

Allah zatıyla mutlak var olandır. Kul ise, bütün varlık ise mukayyet olarak vardır; yani onların varlığı, Allah’a bağlıdır; ama onların da varlığı hakikidir, gerçektir. Kendini bilmez, dinini, imanını Kur’an’dan öğrenmemiş bir takım kimseler kendine göre “işte varlık gerçek manada yoktur, hayalidir, zihinde, beyinde vardır” deyip hayali bir din üretmişlerdir. Bu sözleri kullananlar Allah’ın Halık, Hallak ve Bedi’ ismini, aynı şekilde hesabı inkâr etmiştir.

Mademki varlık yoksa, varlık sadece zihindeyse, beyindeyse bu durumda bu zihin, bu beyin nerden geliyor! Eğer varlık yoksa o halde beyin de yoktur! Varlık yoksa sevap ve günah da yoktur. O zaman hesaba ne gerek var! Sen, Allah’ın isimlerini niye böyle inkâr ediyorsun! Bunu söyleyenler amel işlemek işlerine gelmediği için böyle söyler. Aynı şekilde Allah’a iman etme, amel etme, imanın bedelini ödeme derdi olmayanlar da “bu doğru söylüyor” deyip onun peşinden gider. Sen nereye gidiyorsun! Senin peşinden gittiğin kişi, Allah’ın isimlerini, sıfatlarını inkâr ediyor! Allah sana bunun hesabını sormaz mı! O zaman sen nasıl “ben mü’minim” dersin! Evet, böylelerinin durumuna düşmemek için imanımızı Kur’an’a arz etmemiz gerekir.

Allah halıktır; yaratır, hallaktır; yaratmayı tekrar eder, tekrar tekrar yaratır. Sen “varlık hayalidir, yaratılmamıştır” dersen Allah’a ters düşmüş olmaz mısın? Bazen kardeşlerimiz de böyle saçmalıklarla soru sorabiliyor, böyle sorular yanlıştır.

Ağzımızdan çıkan her kelimeye dikkat edip onu Kur’an’a arz etmemiz ve Kur’an’a uygun olup olmadığına bakmamız gerekir. Mesela; “biz yokuz” diyenler vardır. Nasıl biz yokuz, biz yoksak öyleyse günah işleyen, sevap işleyen kimdir! Biz yoksak Allah neden ısrarla bize “böyle yapın” diyor! Allah vahyini olmayanlara mı indirmiş! Böyle söylemek Allah’ın bize yüklediği sorumluluktan kaçmaktır. Ne olursa olsun sorumluluğumuzu bilip Allah’ın bize yüklediği sorumluluğu kabul etmemiz gerekir.

Kelime-i şehadet getirip “eşhedu enlâ ilâhe illallah” derken “ben” diyoruz. Yani Allah bize; “önce kendi varlığını kabul et, seni ben yaratmışım, senin bana, El Esmau’l Husna’ma şahit olman lazım; çünkü seni şahit olarak yaratmışım, şehadet et” diyor. “Ben şehadet ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur” dersek “Allah ehad ve vahiddir” demiş oluruz. Biz yoksak bunu nasıl söyleyebiliriz! Olmayan şey “ben şahidim” diyebilir mi -Elbette ki diyemez.

Bir de “ben yokum, Allah var” diyenler vardır, bu başka bir şeydir. Allah ayet-i kerimede; “Bütün güzellikler size Allah’tan, bütün kötülükler ise kendi nefsinizdendir”423 buyurur. Sen “ben yokum” diyemezsin sen varsın, bu durumda meydana gelen kötülükler, yanlışlar sendendir, bütün güzellikler ise Allah’tandır. Ne zaman ki sen kendini bütünüyle Allah’a ait görürsen, kendindeki her şeyin, bütün güzelliğin Allah’a ait olduğunu bilirsen, Allah’ın güzelliği senin nefsini temizlerse, nefsin tezkiye olursa ve sen mutmain olursan, raziyeye gelip Allah’tan razı olursan, merziyeye gelip Allah senden razı olursa, kâmile, safiye mertebesinde olup saf nur olursan işte o zaman “her şey, bütün güzellik, bütünüyle Allah’a aittir” diyebilirsin. “Ben yokum, Allah vardır” demek bu demektir; ama kul bu noktaya geldiğinde yine de yok olmaz kul her zaman için kuldur, âbddir.

Bu yüzden “ben yokum, Allah var” demek “ben Allah’ım” demek değildir. Haşa “ben Allah’ım” dersen bundan daha büyük küfür olmaz. Allah’ın güzelliği sadece sonsuz bir deryadan bir katre misali senin üzerinde tecelli etmiştir. Sen, Allah’ın güzelliğisin, kulusun, âbdisin. Sen âşıksın âşık! Allah’ın muhabbetisin, Allah’ın, kendi muhabbetinden yarattığı nurusun! Bu senin için yetmez mi! Neden buna şükretmiyor, hamd etmiyor, kendine başka bir yol arıyorsun, neden böyle şeytanın tuzağına düşüyorsun! İlahlık taslamayı bırak! Allah vahid ve kahhardır, Allah’ın bir ismine bile şirk koşarsan Allah seni kahreder.

Evet, rabbimize karşı edepli olup bütün El Esmau’l Husna’nın, güzel isimlerin ona ait olduğunu bilmemiz ve bizdeki, kâinattaki güzelliklerin hiçbirini sahiplenmeden onların Allah’tan olduğuna iman etmemiz gerekir. Böyle yapmaz, Allah’ın isimlerini kendimize yahut başkalarına ait görürsek Allah’ın Vahid ismine karşı şirk işlemiş oluruz. Bu durumda da Allah Kahhar olarak bize tecelli eder ve şirk koştuğumuz esmaların kendisine ait olduğunu bize gösterir.

Şimdi de Allah’ın Vahid ismiyle ilgili ayetleri öğrenmeye çalışalım hep beraber.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Ve ilâhukum ilâhun vâhid: “Sizin ilahınız vahid olan ilahtır.” Bütün sıfatların, bütün isimlerin, El Esmau’l Husna’nın sahibi olan Allah vahiddir, sıfatlarında tek olandır. Lâ ilâhe illâ huver rahmânur rahîm:424 “Ondan başka ilah yoktur. O, rahmandır, rahimdir.” Ondan başka rab yoktur, rahman yoktur, kerim yoktur, afuvv yoktur, vekil yoktur. Allah’ın her bir ismi için “lâ” deyip onu illallah’tan önce zikredebiliriz; yani “lâ rahmane illallah, lâ rabbe illallah, lâ kerime illallah” gibi her bir ismi, Allah’ın “İlah” isminin yerine koyup söyleyebiliriz, böyle söylememiz de gerekir; çünkü iman bunu gerektirir.

Bu vasıflara gerçek manada sahip olan Allah’tır. Geri kalan her şey bu sıfatları, vasıfları, güzelliği Allah’tan almıştır. Yoksa bu vasıfların, güzelliklerin hiçbiri kula veya bir varlığa ait değildir. Kul, Allah ile güzeldir. Bu yüzden durması gereken yeri bilmelidir. İnsan, Allah’ın kendisini koyduğu yerde durursa mü’min olur, tevhitte olur. Yoksa kendi ilahını kendisi belirlemiş, kendine put yapmış olur ve yaptığı bu put Allah değildir. Zaten bundan dolayı sorunumuz amel sorunu değil iman sorunudur. O; vahid olan, kendisinden başka ilah olmayan Allah, rahman ve rahimdir.

Hâzâ belâgun lin nâsi ve li yunzerû bihî: “Bu (Kur’an) insanlara apaçık bir tebliğdir, onunla uyarılsınlar.” Bu, Allah’ın kitabıdır, vahyidir. Ve li ya’lemû ennemâ huve ilâhun vâhid: “(Bununla uyarılsınlar ki) Ve bunu bilsinler ki o, vahid olan ilahtır.” Bütün vasıfların, sıfatların, El Esmau’l Husna’nın kendisine ait olduğu Allah’tır. Ve li yezzekkere ulûl elbâb:425 “Ve gönül sahipleri bundan öğüt alsınlar (diye).” Allah; “bu bir uyarıdır, bir tebliğdir, o vahid olan ilahtır ve gönül sahipleri; akıl sahipleri, vicdan sahipleri bundan öğüt alsınlar diye bunu size tebliğ ediyorum” buyurdu.

İnne ilâhekum le vâhid:426 “İlahınız tek bir ilahtır, vahid olandır.”

Bu hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Kul innemâ ene munzirun: “De ki: Ben bir uyarıcıyım.” Ve mâ min ilâhin illâllâhul vâhıdul kahhâr:427 “Sizin ondan başka ilahınız yoktur, sadece vahid ve kahhar olan Allah vardır.” Bütün isimler, El Esmau’l Husna ona aittir.

Kim haddini aşıp, saygısızlık yaparak Allah’ın isimlerinden birine ortak olmaya ya da herhangi birini, herhangi bir şeyi ona ortak koşmaya kalkışırsa Allah kahhardır, onu kahreder; yani “ismimi kimseye vermem, kudret elimle yarattığım, kendisine şeref bahşettiğim, ihsanda bulunduğum, mahlûkatın en şereflisi kıldığım, melekleri secde ettirdiğim, yeryüzünde halife kıldığım kulum kendini bana ortak koşmaya kalkışırsa onu kahreder, onun böyle bir hakkı olmadığını ona gösterir, hem iç âleminde hem de zahiri olarak bunu ona tattırırım” buyurdu Allah.

İlâhukum ilâhun vâhid: “Sizin ilahınız (tek olan) vahid olan ilahtır.” Fellezîne lâ yu’minûne bil âhirah: “Ahirete inanmayan o kimseler var ya.” Kulûbuhum munkiratun: “Onların kalpleri inkârcıdır.” Onlar Allah’ın vahid olduğunu inkâr ederler. Aslında bu, ahireti inkâr edip ahirete göre bir hayat yaşamayı kabul edemedikleri içindir. Ve hum mustekbirûn:428 “Onlar mustekbirdir.” Onlar kibirlenmiş olanlardır, hakları olmadığı halde kibirlenmek isteyenlerdir. Böyleleri Allah’ın bir ismini kendine mal ederek onunla büyüklenip insanlara “sizin rabbiniz benim” derler. Firavun da “sizin e’âla olan rabbiniz benim”429 diyerek aynen böyle kibirlenmişti.

Firavun olan; insanın kendi nefsidir. Eğer insan da herhangi bir durumda Allah’ın terbiyesini kabul etmeyip etrafındakilere “ben sizi terbiye ederim, bana göre bu doğrudur, şunu şöyle yapın” derse, “Allah’a göre doğru olan, güzel olan budur, Allah’a göre hak budur, dolayısıyla Allah’ın istediği gibi yapın” demezse ister farkında olsun ister olmasın etrafındakilere “ben de rabbim” demiş ve vahid olan Allah’ı kabul etmemiştir. Dolayısıyla Allah’ın isimlerinden bir tanesinde kendini Allah’a ortak koşmuştur ya da Allah’ın vahyine uymak dururken “falanca gibi yapalım, falancaya uyalım, falancanın peşinden gidelim” derse bu defa da birilerini Allah’a ortak koşmuştur. Hâlbuki insanın Allah’a âbd olması gerekmez mi! Böyle kulluk olur mu!

Hep beraber Allah’ın vahyine uyalım, peygamberine, nebisine, resulüne tabi olalım; ama bunu da kendimize göre değil Allah’ın emrettiği, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı şekilde yapalım! İnsan ne yaptığını bilmelidir. Bu yüzden kim ne yapıyorsa yaptığını öğrenip bilerek yapmalıdır.

Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Kul innemâ ene beşerun mislukum: “De ki (onlara): Ben de sizin gibi bir beşerim.” Yûhâ ileyye ennemâ ilâhukum ilâhun vâhid: “Allah bana vahyediyor ki (aramızdaki fark budur) sizin ilahınız tek olan, vahid olan bir ilahtır.” Yani El Esmau’l Husna ona aittir. Festekîmû ileyhi: “Ona yönelin.” Ona gitmek için istikamet üzere olun. Vestagfirûhu: “Ona istiğfar edin” mağfireti ondan isteyin. Ve veylun lil muşrikîn:430 “Müşriklere (Allah’a şirk koşanlara) yazıklar olsun (veyl olsun)!” Allah’ı vahid olarak kabul etmeyenlere yazıklar olsun! Bunu Allah söylüyor.

Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “ben de sizin gibi bir beşerim de” buyurmuştur. Müşrikler; “Allah, bir beşeri mi peygamber olarak gönderdi; yani madem peygamber gönderecektiyse meleklerden bir tane gönderseydi ya neden bir beşeri peygamber olarak gönderdi” dediklerinde, Allah da cevap olarak; “yeryüzünde dolaşanlar melek olsaydı biz de onlara melek bir peygamber gönderirdik”431 buyurdu. Yani insanlara peygamber gönderirsem o peygamberi insanlardan gönderirim, buyurdu.

Biz de aynı tehlikeyle karşı karşıyayız, bu her zaman için böyledir. Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz anlatılırken; “o çok büyüktü” denir. Hatta sözde âlimin biri bir şiirinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; “ona ikinci Allah’tır desek yeridir” demiştir. Böyleleri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e Allah’a ortak koşarcasına bir vasıf verir ve onu beşer olmaktan çıkarır. Mümkün olsa Allah’ın bütün vasıflarını ona verir; ama hepimiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in de herkes gibi bir beşer olduğunu biliyoruz.

Allah ayet-i kerimede; “söyle onlara: Ben de sizin gibi bir beşerim. Aramızdaki fark; ilahınızın tek bir ilah olduğunu, vahid olduğunu Allah’ın bana vahyetmesidir. Bu yaptıklarınızdan dolayı Allah’a yönelip Allah’tan mağfiret dileyin, müşriklere yazıklar olsun”432 buyurmuştur. Bu durumda kim Allah’ın isimlerini kendine veya başkalarına ait görmeyi bırakıp Allah’a dönmez, Allah’ı vahid olarak kabul etmezse müşrik olur. Allah da böyleleri için “onlara yazıklar olsun” buyurmuştur.

Allah’ı vahid olarak kabul etmek sadece bir anlayış değildir. Allah başka bir ayet-i kerimede; “peygamber kendisine indirilene iman etti, mü’minler de onun gibi iman etti”433 buyurur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hem Allah’ı vahid olarak bilip bütün vasıfların Allah’a ait olduğuna iman etmiş, hem de kendisindeki bütün güzelliğin, Allah’a ait olduğunu bilip Allah’a öyle teslim olmuştur. Mü’minler de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in iman ettiği gibi iman etmiş ve Allah’a öyle teslim olmuştur.

Peygamber de bir beşerdir. Hal böyleyken hiç kimse kendi âlimini, şeyhini, velisini, mürşidini peygamberin önüne koyamaz. Ondan Allah’a ortak olmasını isteyemez ve bekleyemez. Böyle bir şey olmaz; çünkü onlar da herkes gibi bir beşerdir; ama Hz. İnsan olan bir beşer, Allah’ın güzelliğinin, El Esmau’l Husna’nın tecelli ettiği, Allah’ın zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği bir beşer... Senin de bunu kazanman ve bu vasfa sahip olman için onlarla beraber olman gerekir.

Bir de bazıları çıkıp “işte, peygamberimiz her şeyi bilirdi” der. Oysaki peygamber her şeyi bilmez, her şeyden haberdar olmaz. Bu, her şeyden haberdar olan, habir olan Allah’ın vasfıdır, sıfatıdır. Her şeyi en ince ayrıntısına, detayına kadar bilen sadece latif ve âlim olan Allah’tır. Peygamber nasıl her şeyi bilebilir! Allah ayet-i kerimede; “Allah, sıfatlarından hiçbirini kuluna teslim etmez” buyurur. Bu yüzden kul ancak Allah’ın bildirdiklerini ve kendisine lazım olanı bilebilir. Bazen de Allah, kulunun bilmesi gereken şeyi o sormadan ona bildirir.

Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Mekke’yi fethetme kararı aldıktan sonra özel olarak sahabeden birkaç kişiyle istişare etmiş ve onlara; “bundan hiç kimsenin haberi olmasın” demiştir; ama içlerinden bir tanesinin ailesi Mekke’de oturduğu için bundan endişe edip korkmuş ve ailesine bir mektup yazarak bir kadınla Mekke’ye göndermiştir. Allah bunu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e haber vermiş, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de Hz. Ali (r.a.) Efendimiz’i çağırıp; “git, bu kadın falan yerdedir, yetiş, onu alıp buraya getir” buyurmuştur. Bu örnekte Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sormadığı halde Allah ona bunu bildirmiştir; çünkü bu gerekliydi, lazımdı. Aynı şekilde bazen kul bir şeyi bilmek isteyebilir; ama Allah bunu ona bildirmeyebilir.

Misal; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabeyle beraber hacca gideceği zaman Hz. Osman (r.a.)’ı; “git Mekkelilere haber ver, savaş için gelmediğimizi ziyaret için geldiğimizi söyle” diye Mekke’ye göndermiş, sonra da Hz. Osman (r.a.)’ın şehid edildiği haberi gelmiştir. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kanımızın son damlasına kadar çarpışmak üzere bana biat edin, bana ölümüne biat edenler gelsin. Bunu yapmışlarsa ya gidip orada öleceğiz ya da orayı alacağız”434 diye sahabeden Rıdvan Biat’ını almıştı. Üstelik hacca gitmek üzere çıktıkları için yanlarında sadece bir tek kılıçları vardır. Buna rağmen bütün sahabe eksiksiz olarak ölümüne Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e biat etmiştir.

Allah ayet-i kerimede Rıdvan Biatı’nı anlatırken; “o sana biat edenler Allah’a biat etti, Allah onların biatını kabul etti”435 buyurur. Sonra haberin yalan haber olduğu ortaya çıkmış, dolayısıyla Hz. Osman (r.a.)’a bir şey olmadığı için savaş olmamıştır. Bu örnekte görüldüğü gibi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Hz. Osman’ın şehit edilip edilmediğini bilmiyordu. Peki, bilmek istiyor muydu? -Elbette ki istiyordu; ama Allah ona bildirmeyince bilemez; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ilah değildir, Allah’ın herhangi bir sıfatına bütünüyle sahip değildir.

Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hanımı iftiraya uğramıştır ama Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e bunun iftira olduğunu 50 gün boyunca bildirmemiştir. Bu yüzden Allah bildirmeyince peygamber de olsa kimse hiçbir şey bilemez; çünkü bunda bir imtihan vardır. Allah ayet-i kerimede; “bunun sizin için şer olduğunu zannetmeyin, bu sizin için hayırdır”436 buyurmuş, Allah böyle vahyederek mü’minlerin gönlünü toplamıştır; çünkü kendi kendine vesveseye kapılıp konuşanlar da olmuştur. Allah ayetin devamında; “bu durumda sizin ‘bu bir iftiradır’ demeniz gerekmez miydi”437 buyurur. Yani “hâşâ” demeniz gerekmez miydi, siz bunu nasıl dilinize doladınız! Bir dahaki sefere böyle yapmayın! Allah bize nasıl davranmamız gerektiğini öğretiyor.

Peygambere ilahlık vasfı vermek küfürdür, şirktir; çünkü o, Allah’ın kulu ve resulüdür. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Hristiyanların Hz. İsa (a.s)’ı uçurduğu gibi siz de beni uçurmayın. Benim için ‘âbduhu ve resuluhu: O, Allah’ın kulu ve resulüdür’ deyin”438 buyurmuştur.

Tevhid bir tek Allah içindir, bir tek, Allah’a yakışır. İmanın diğer şartları için bile tevhid söz konusu değildir.

Nasıl?

Mesela “Allah’tan başka ilah yoktur” dediğimiz gibi “kitabımızdan başka kitap yoktur” desek küfre düşeriz; çünkü diğer kitaplar da Allah’ın kitabıdır. Aynı şekilde “bizim resulümüzden başka resul yoktur” desek yine küfre düşeriz; çünkü bütün resullere, bütün nebilere iman etmemiz gerekir; yani imanın şartı olan şartlarda bile tevhid olmaz. Tevhid bütün esmasıyla beraber bir tek Allah’a aittir, Allah içindir.

Kardeşlerimiz arasında en az yirmi senedir bizimle beraber olanlar vardır ve hepsi söylediğimiz her şeyin aslında tek bir kelime; yani “lâ ilâhe illallah” olduğunu bilir. En başından beri sadece bunu söylemiş, “yalnız, Allah’a âbd olun, hep beraber Allah’a âbd olalım” demiş, başka da bir şey söylememişizdir.

Evet, Allah’ın Vahid ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya, öğrenmeye çalışıyorduk, devam edelim.

Kul innemâ ene beşerun mislukum: “De ki: Ben de sizin gibi bir beşerim.” Yûhâ ileyye ennemâ ilâhukum ilâhun vâhid: “Bana ilahınızın vahid olan (tek olan) ilah olduğu vahyolunuyor.” Fe men kâne yercû likâe rabbihî: “Kim ki sizden rabbine kavuşmak istiyorsa (vasıl olmak, dost olmak istiyorsa).” Bu, kelime kelime böyledir. Felya’mel amelen sâliha: “Salih amel işlesin.” Allah’a kavuşmak, vasıl olmak istiyorsan salih amel işlemen, nefsini ıslah etmen, bununla beraber başkalarının nefsini ıslah için çaba, gayret sarf etmen gerekir. Ve lâ yuşrik bi ibâdeti rabbihî ehadâ:439 “Hiçbir şeyi, hiç kimseyi rabbine ibadette şirk koşma.”

Kul innemâ yûhâ ileyye ennemâ ilâhukum ilâhun vâhid: “De ki: Bana vahyolunuyor ki sizin ilahınız vahid olan (tek olan) ilahtır.” Sizin ilahınız zatıyla, sıfatlarıyla tek olan, vahid olan Allah’tır. Fe hel entum muslimûn:440 “Siz Müslüman oluyor musunuz (Allah’a teslim oluyor musunuz)?” Allah’ı vahid olarak kabul ediyor musunuz, bunu kabul edip Allah’a teslim oluyor musunuz?

Ve inne hâzihî ummetukum ummeten vâhid: “Sizin bu ümmetiniz tek (vahid) bir ümmettir.” Yani Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayan, Allah’ı vahid olarak bilen bir ümmettir. Ve ene rabbukum fettekûn:441 “Ben de sizin rabbinizim, bana karşı takva sahibi olun (bana karşı sorumluluğunuzu kabul edin ve bunu yerine getirin).” Bana hiçbir şeyi şirk koşmayın ve isimlerime sahip çıkmayın. Sizin ümmetiniz farklı farklı, her kafadan ayrı ses çıkan cemaatler değil, tek bir ümmettir, buyurdu Allah. Ne olursa olsun tevhitte mutlaka birleşmek gerekir, hatta Allah, ehli kitap için; “onlara de ki: Aramızdaki tek olan kelimeye gelin, lâ ilâhe illallah demeye gelin”442 buyurmuştur.

Lev erâdallâhu en yettehıze veledenlestafâ mimmâ yahluku mâ yeşâu: “Allah bir çocuk edinmek isteseydi yarattıklarından dilediğini kendine seçerdi.” Subhânehu: “O, subhandır (bundan münezzehtir).” Yani Hristiyanların ve Yahudilerin söylediklerinden münezzehtir. Allah, oğul edinmemiştir, o subhandır, bundan münezzehtir. Huvallâhul vâhıdul kahhâr:443 “O Allah vahid ve kahhardır.” O subhandır, böyle söyleyenleri kahreder. Böyle söyleyenler Allah’ın kahrına, gazabına uğrar.

Allah daveti nasıl yapacağımızı da beyan eder. Ve lâ tucâdilû ehlel kitâbi illâ billetî hiye ahsen: “Kitap ehliyle mücadele ederken (Yahudi’yle, Hristiyan’la mücadele ederken) ancak en güzel şekilde mücadele edin.” İllâllezîne zalemû minhum: “Onlardan zulmedenler müstesna!” Eğer onlar zâlim olmuşlarsa, zulmediyorlarsa, onlardan yana zulme uğradıysanız bu müstesnadır. Yoksa hiç kimse için “bu Yahudi’dir, bu kâfirdir” diye güzellikten ayrılmayın, buyurdu Allah.

Mücadele en güzel; Allah ile, Allah’ın vahyi ile verilir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “en güzel söz neyse onu söyle, rabbinin yoluna hikmetle davet et”444 buyurmuştur. Allah; “bu, kâfirdir, Yahudi’dir, Hristiyan’dır deyip kimseyi çöpe atmayın. Onlar da benim kullarımdır, onlara da kitap vermişim, onlar da kendilerine göre benim kitabıma, peygamberime uyuyor. Bu yüzden onlarla mücadelenizi, davetinizi en güzel şekilde yapın” buyurduğu halde bırakın Yahudi’yle Hristiyan’ı, mü’min olarak, Müslüman olarak birbirimizi davet ederken bile daveti en güzel şekilde yapamıyoruz.

Ve kûlû âmennâ billezî unzile ileynâ ve unzile ileykum: “Ve onlara deyin ki: Bize indirilene de size indirilene de iman ettik.” Allah daveti öğretiyor. Ve ilâhunâ ve ilâhukum vâhid: “Ve (Allah’ın bize vahyettiğine göre) Bizim ilahımız da sizin ilahınız da vahid olan (Allah’tır).” Allah kendisine hiçbir şeyin şirk koşulmamasına davet ediyor. Ve nahnu lehu muslimûn:445 “Biz ona teslim olanlarız.” Yani Allah “biz, Allah’a teslim olanlarız, siz de ona teslim oluyor musunuz? Yoksa sadece dilinizle Allah’a, peygambere, kitabına iman ettiğinizi söyleyip teslim olmuyor musunuz? Teslim oluyorsanız buyrun hep beraber Allah’a teslim olalım. Biz sizin kitabınızı veya peygamberinizi inkâr etmiyoruz; çünkü biz, Allah’ın size indirdiğine iman etmişiz, deyin” buyuruyor.

Allah birliğe, beraberliğe, kardeşliğe, kendisine hiçbir şeyi şirk koşmamaya, kendisine âbd olmaya davet eder. Bize düşen; Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmadan Allah’a âbd olmaktır ve insanları âbd olmaya, hiçbir şeyi Allah’a şirk koşmamaya davet etmektir. Yoksa kibirlenip büyüklenmek ve “ben haktayım, ben doğrudayım, siz yanlıştasınız” demek değildir! Birbirimizi davet ederken bile Allah’ın emrettiği üslupla davet etmeyi beceremiyoruz. Sanki biz haktayız da gerisi komple yanlıştaymış gibi kardeşlerimize bakıyor, sanki onlara sadaka veriyormuşuz gibi onları azarlayıp davet ediyoruz. Oysaki Allah’a, hakka davet böyle değildir.

Ve mâ kânen nâsu illâ ummeten vâhideten: “İnsanlar tek bir ümmetti, vahid bir ümmetti.” Allah’ın vahdaniyetine, vahid oluşuna iman etmiş bir ümmetti. Fahtelefû: “Sonra ayrılığa düştüler.” Ne zaman ayrılığa düştüler? -Allah onlara peygamber gönderip; “Allah vahid ve kahhardır, Allah’tan başka ilah yoktur” deyince ayrılığa düştüler ve her kafadan bir ses çıkmaya başladı. Ve lev lâ kelimetun sebekat min rabbik: “Rabbinden bir söz geçmiş olmasaydı.” Allah’ın tayin etmiş olduğu bir zaman olmasaydı, vermiş olduğu bir hüküm olmuş olmasaydı. Le kudiye beynehum fîmâ fîhi yahtelifûn:446 “Kendi aralarında düştükleri ihtilaftan dolayı (Allah) emrini hemen verirdi (işlerini hemen bitirirdi).” Yani Allah hakta olanları, kendisine vahid ve kahhar olarak iman edenleri çıkarır, gerisini helak ederdi; ama Allah’ın bir va’di vardır, bu yüzden gazabını erteler.

Ve lev şâe rabbuke le cealen nâse ummeten vâhideten: “Rabbin dileseydi insanları tek bir ümmet yapardı.” Dolayısıyla hepsi, Allah’a iman ederdi. Allah dileseydi böyle yapardı; ama böyle dilemedi. Ve lâ yezâlûne muhtelifîn:447 “Ama (aralarındaki) ihtilaf devam edecek (ihtilaf edip duracaklar).” Bu yüzden hiçbir zaman “herkes, insanlık tek bir ümmet olsun diye bir fikrin, bir düşüncen olmasın; çünkü onlar mutlaka ihtilafa düşecekler” buyurdu Allah.

Ve lev şâallâhu le cealekum ummeten vâhideten: “Allah dileseydi sizi tek bir ümmet yapardı.” Ve lâkin yudillu men yeşâu ve yehdî men yeşâu: “Ama (Allah) dileyeni delalete düşürür, dileyene de hidayeti verir.” Tercihi kuluna yaptırır, kul dileyince Allah da diler. Ve le tus’elunne ammâ kuntum ta’melûn:448 “Elbette ki yaptıklarınızdan sorumlu tutulacaksınız.” Yaptıklarınızın, konuştuklarınızın, ihtilaflarınızın her birinden hesaba çekileceksiniz.

İttehazû ahbârahum ve ruhbânehum erbâben min dûnillâh: “Onlar papazlarını, hahamlarını (âlimlerini) Allah’ın berisinde rabler edindiler.” Yani Allah’a iman ettikleri gibi ayrıca hahamlarını, papazlarını, âlimlerini rab edindiler. Dikkat edilirse Allah onlar için “hahamlarını ve papazlarını ilah edindiler” demeyip “rab edindiler” buyurdu. Burada kullanılan kelime çok önemlidir. Vel mesîhabne Meryem: “Bir de Meryem oğlu İsa’yı (rab edindiler).” Ve mâ umirû illâ li ya’budû ilâhen vâhiden: “Oysaki hepsi ancak tek olan, vahid olan Allah’a ibadet etmekle emrolunmuşlardı.” Lâ ilâhe illâ huv: “Ondan başka ilah yoktur.” Subhânehu ammâ yuşrikûn:449 “O, subhandır, onların şirk koştuklarından münezzehtir.” Ne âlimler, ne hahamlar, ne papazlar, ne de Hz. İsa (a.s.) rab olamaz, hepsi de vahid olan Allah’a âbd olmakla emrolunmuştur.

Ve kâlallâhu lâ tettehızû ilâheynisneyn: “Allah buyurmuştur ki iki ilah edinmeyin.” İnnemâ huve ilâhun vâhid: “Bilin ki o ancak vahid olan (tek olan) ilahtır.” Fe iyyâye ferhebûn:450 “Onun için sadece ama sadece benden korkun.” Eğer başka ilahlar edinirseniz benden korkun.

Allah, Hz. Yusuf (a.s)’ın, zindandaki arkadaşlarını Allah’a davet ederken onlara konuştuğu bir sözü ayet olarak vahyeder. Yâ sâhibeyis sicni: “(Yusuf dedi ki): Ey zindan arkadaşlarım!” E erbâbun muteferrikûne hayrun emillâhul vâhidul kahhâr:451 “Çeşit çeşit, ayrı ayrı birçok ilahlar mı hayırlıdır yoksa vahid ve kahhar olan Allah mı hayırlıdır?” Hz. Yusuf (a.s), aklı kullanmaya davet ediyor.

Allah kıyamet yerindeki hali anlatır. Yevme tubeddelul ardu gayral ard: “O gün (Kıyamet günü) yer başka bir yer olacak.” Ves semâvât: “Ve gökler de (başka gök olacak).” Ve berazû lillâhil vâhidil kahhâr:452 “Ve (o gün her şey) Vahid ve kahhar olan Allah’ın emrine amadedir.”

Yevme hum bârizûn: “Onların (kabirlerinden) çıkarıldıkları gün.” Lâ yahfâ alâllâhi min hum şey’: “(O gün) Hiç kimseye ait hiçbir şey Allah’a gizli kalmaz.” Kim ne yapmışsa hiçbir şey Allah’a gizli kalmaz ve Allah o gün o kıyamet yerinde onlara hitap edip; Li menil mulkul yevm: “Bugün mülk kimindir (haydi, cevap verin)” buyurur. Herkesin bütün yaptığı önündedir, herkes o gün ne yaptığını bilir; kendini Allah’a şirk koşup koşmadığını, Allah’ı vahid olarak kabul edip etmediğini bilir. Allah; “bugün mülk kimindir” diye sorar ama hiç kimseden ses çıkmaz sonra Allah Lillâhil vâhidil kahhâr:453 “(Bugün mülk) Vahid ve kahhar olan Allah’ındır” diye cevap verir.

Ve lev şâallâhu le cealehum ummeten vâhideten: “Allah dileseydi onları (insanları) tek bir ümmet yapardı.” Hepsi mü’min ve Müslüman olur, Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmaz, muvahhid olur, Allah’ı ehad ve vahid olarak kabul ederlerdi. Ve lâkin yudhilu men yeşâu fî rahmetih: “Ama Allah dileyeni (dilediğini) rahmetinin içine alır.” Kim, Allah’ın rahmetini dilerse Allah da onu rahmetinin içine alır. Böylece o muvahhid olur, Allah’ın vahid oluşuna iman eder ve Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmaz. Vez zâlimûne mâ lehum min velîyyin ve lâ nasîr:454 “Zâlimler için ne bir veli ne de bir dost vardır.” Onlar, Allah’ın veliliğini, dostluğunu, yardımını kaybetmişlerdir.

Eğer biri, Allah’a şirk koşarsa Allah’ın dostluğunu da yardımını da kaybeder. Allah’ın rahmetinden mahrum kalanlar, rahmetinin içine giremeyenler, rahmeti hak etmeyenler Allah’ın dostluğunu da yardımını da kaybetmiştir ve onlar kendine zulmetmiştir.

El Esmau’l Husna; Allah’ın güzel isimleri, Allah’ın güzelliği bununla beraber Hz. İnsanın güzelliği, peygamberlerin güzelliği demektir. Zaten burada hep beraber Allah’ın güzelliğini bilip öğrenmek, anlayıp iman etmek, Allah’ın isimlerini ahlaka dönüştürüp, Allah’ın güzelliğiyle güzel olmak için El Esmau’l Husna’yı öğreniyor, öğrenmeye çalışıyoruz.

Ramazan ayı, Kur’an ayıdır, Allah kitabını bu ayda indirmiş, inzal etmiştir. Allah ayet-i kerimede; El yevme ekmeltu lekum dînekum ve etmemtu aleykum ni’metî:455 “Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım” buyurur. Din kâmil oldu; ama bu nimet dünyaya gelen her insanı bekliyor ve herkes bu nimeti kendi üzerinde tamamlamalıdır. Allah vahyini tamamlamıştır; ama vahiy inzal olunmaya devam eder. Allah bu vahyi, gönüllere indirmeye, gönülden gönüle indirmeye, esmasını, isimlerini, esmasının nurunu gönülden gönüle aktarmaya devam eder ve bu nimeti havadan indirmez, sadece gönülden gönüle indirir, vahyeder, aktarır.

Allah, vahyini sahabenin gönlüne değil Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in gönlüne indirmiştir. Bunun için Allah ayet-i kerimede; “onu senin kalbine indiren biziz, onu açıklamak da bize düşer”456 buyurmuştur. Allah daha sonra bu vahyi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in gönlünden sahabenin gönlüne inzal etmiştir; ama bu, dinlemek ve anlamak isteyenler içindir. Dinlemek, görmek, anlamak istemeyenler bu nimeti kazanamaz. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “resulüm! Sağırlara sen mi işittireceksin, körlere sen mi göstereceksin”457 buyurmuştur.

Allah, gönülden gönüle vahyederek bu nimeti inzal eder. Bu, kıyamete kadar böyledir. Bundan dolayı kardeşlerimize ısrarla; “burada olun ve gönlünüzü açın, gerisine karışmayın” diyoruz.

Allah ayet-i kerimede; “şeytanlar da dostlarına vahyeder”458 buyurur. Dikkat edilirse Allah vesvese kelimesini değil “vahiy” kelimesini kullanmıştır. Vahiy ve vesvese birbirinden ayrıdır. Şeytanlar sadece vesvese vermez bir de dostlarına vahyeder. Bunu Allah söylüyor. Ben “Allah, vahyini gönülden gönüle aktarır” deyince bazıları çıkıp “niye böyle söyledin” diye sorun çıkarır. Hâlbuki şeytanın, insana vahyetmesine iman ediyorsun da insanın gönülden gönüle vahyetmesine niye iman etmiyorsun, inanmıyorsun, neden bunu kabul etmiyorsun! Allah, insan üzerinden insana vahyetmesin de iblise yol mu açılsın! Bunu mu söylemeye çalışıyorsun!

Ya, şeytanın vahyini ya da Allah’ın vahyini dinleriz. Buradan bir ayeti öğrenip eve götürüp Allah’ın o vahyini eve taşıdığımızda Allah’ın, Allah’ın ayetlerinin, vahyinin resullüğünü yapmış oluruz. O anda ayeti anlatırken o evde Allah’ın resulü olmuş oluruz; çünkü kendi kafamıza göre konuşmamış, Allah adına konuşmuşuz, anlattığımız, söylediğimiz, Allah’ın vahyi olmuştur. Bu durumda Allah o ayeti bizim dilimizden, gönlümüzden ev halkının gönlüne inzal eder.

Bu yüzden her zaman kitabımıza, Kur’an’a sarılmamız lazım. Yoksa şeytan ya “ben biliyorum” diyenlere ya da “sen biliyorsun” dediklerimize din ürettirir. Sonra bakarız ki üretilen dinin, Allah’ın diniyle hiçbir alakası yoktur. Bir de onların, dini öyle bir takdimi, öyle bir anlatışları vardır ki kendi ürettikleri dini Allah’ın vahyettiği dinmiş gibi takdim ederler. Oysaki o din, Allah’ın resulünün getirdiği din değildir. Onlara “bu neden böyledir” diye sorulduğunda bir de “bu kolaydır, kestirme yoldur, en güzel böyle yapılır” derler. Onlara “Allah ve resulü en güzeli, en kestirmeyi bilmiyordu da sen mi biliyorsun. Bu senin yaşadığın din Allah’ın dini değildir, kendi kendine ürettiğin dindir” demek gerekir.

Bu yüzden hepimizin peşin hüküm vermeden dinimizi Kur’an’a arz edip Kur’an’dan öğrenmemiz, hiç kimsenin bize uymasını beklemeden, “ben rabbimin ne söylediğini öğreneyim de öyle yapayım” deyip kitabımıza, Kur’an’a bakmamız lazım.

Evet, Allah’ın Vahid ismini ayetlerde geçtiği şekilde öğrenmeye, anlamaya çalıştık.

Allah hepimizi Allah’ın Vahid ismine iman edenlerden eylesin. Allah’ın vahid olduğuna, El Esmau’l Husna’nın bütünüyle Allah’a ait olduğuna iman edenlerden eylesin. Allah bizi hiçbir isminde kendisine şirk koşanlardan eylemesin. Allah’ın herhangi bir isminde ona şirk koşup Allah’ın Kahhar ismiyle muhatap olanlardan eylemesin. Allah bizi kahrettiklerinlerden eylemesin. Allah bizi “bugün mülk kimindir” diye sorup “vahid ve kahhar olan Allah’ındır” diye buyurduğunda bizi bu hitaba muhatap kıldığı kullarından eylemesin. Allah bizi kendisine herhangi bir şeyi şirk koşanlardan eylemesin. Allah’ın Vahid ismine layıkıyla iman edenlerden eylesin. Ne kendini, ne başkalarını ne de başka şeyleri kendisine şirk koşanlardan eylemesin. Allah bizi kendisine layıkıyla âbd eylesin, âşık eylesin, sevdiklerinden eylesin. Allah bizi huzura alırken bir dost gibi, bir sevgili gibi, bir âbd gibi huzura aldığı kullarından eylesin.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Nisa /36 ↩
  2. Nisa /36 ↩
  3. Tevbe /31 ↩
  4. Tirmizi K. Tefsir el-Kur'ân sure 9 bab: 10, Hadis No: 3095 ↩
  5. Tevbe /30 ↩
  6. Nisa /171 ↩
  7. Nahl /51 ↩
  8. Ali İmran /66, Hac /3 ↩
  9. Secde /20 ↩
  10. Zumer /4 ↩
  11. Hucurât /7 ↩
  12. Hûd /34 ↩
  13. Süyûtî I, 14-15, 35, 51; Aclûnî, I, 72 ↩
  14. Mu’min /16 ↩
  15. Nisa /79 ↩
  16. Bakara /163 ↩
  17. İbrahim /52 ↩
  18. Sâffât /4 ↩
  19. Sâd /65 ↩
  20. Nahl /22 ↩
  21. Nâziât /24 ↩
  22. Fussilet /6 ↩
  23. İsrâ /94-95 ↩
  24. Fussilet /6 ↩
  25. Bakara /285 ↩
  26. İbn Hişam, A.G.E., C. 3, S. 330; Taberî, Tarih, C. 3, S. 77 ↩
  27. Fetih /10 ↩
  28. Nûr /11 ↩
  29. Nûr /12 ↩
  30. Buhari, Hudut, 31 ↩
  31. Kehf /110 ↩
  32. Enbiyâ /108 ↩
  33. Mu’minûn /52 ↩
  34. Ali İmran /64 ↩
  35. Zumer /4 ↩
  36. Nahl /125 ↩
  37. Ankebût /46 ↩
  38. Yunus /19 ↩
  39. Hûd /118 ↩
  40. Nahl /93 ↩
  41. Tevbe /31 ↩
  42. Nahl /51 ↩
  43. Yûsuf /39 ↩
  44. İbrahim /48 ↩
  45. Mu’min /16 ↩
  46. Şûrâ /8 ↩
  47. Mâide /3 ↩
  48. Kıyamet /17-19 ↩
  49. Zuhrûf /40 ↩
  50. En’âm /121 ↩