close

EL VEHHAB

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

El Esmau’l Husna kitaplarımızın 4. Cildinde ramazan ayına denk geldiğimizi söylemiştik. Ramazan ayı Kur’an ayıdır, Kur’an’ın indiği aydır. Kur’an baştan sona Allah’ı; yani Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzelliğini ve Allah’ın yeryüzündeki halifesini, Allah’a nasıl halife, âbd olunması, nasıl ibadet edilmesi gerektiğini bir de insanın hizmetine verilen varlığı, mahlûkatı, cenneti, cehennemi, kıyamet yerini, hesabı ve cennetin nasıl kazanıldığı ile cehennemden nasıl sakınılması gerektiğini anlatır.

Bütün işler dönüp dolaşarak mutlaka Allah’ın bir ismine gelir. Allah ister kendini, ister kulunu, ister varlıktan, mahlûkattan herhangi bir şeyi, ister imtihanı, ister kullarına yaptığı herhangi bir muameleyi, ister cenneti, cehennemi, hesabı, ister peygamberi, peygamberle beraber olanları ve peygamberin karşısında duranları anlatmış olsun, kısaca Allah her neyi anlatırsa anlatsın orda mutlaka bir ismini anlatır.

Biz de hep beraber Allah’ın isimlerini, El Esmau’l Husna’sını anlamaya, aynı şekilde rabbimizi, kendimizi tanımaya, imtihanı, Allah’ın bize yaptığı muameleyi, Allah’ın hikmetini, muradını, kısacası; işin özünü anlamaya çalışıyorduk.

Allah ayet-i kerimede; “Allah’tan layıkıyla ancak âlim kulları haşyet duyar (huşu sahibi olur)”382 buyurur. Bu yüzden “âlim kimdir” diye sorulursa verilmesi gereken cevap; Allah’tan en çok haşyet duyanlardır, cevabının olması gerekir. Aynı şekilde “ilim sahibi, bilgi sahibi kimdir” diye sorulursa bu defa verilmesi gereken cevap yine; “Allah’ı en güzel olarak bilenler, Allah’ı onun kendisini tanıttığı gibi; yani El Esmau’l Husna’sıyla onu en güzel şekilde tanıyanlardır” cevabı olmalıdır.

Âlim; Allah’ı tanıyandır, dolayısıyla ondan haşyet duyandır, huşu sahibi olandır. Korkmak farklı haşyet duymak farklıdır. Haşyet; büyüğün azametine karşılık duyulan huşudur. İnsan herhangi bir şeyden de korkabilir; ama haşyet duyulmak sadece Allah’a yakışır.

Geçen sohbetimizde Allah’ın El Melîk ismini anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde de Allah’ın El Vehhab ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Allah kerimdir; ikram eder, rezzaktır; rızık verir, ekremdir; insanı kerim yapar, vehhabtır; hibe eder. Hibe; karşılıksız verilen şey demektir, dolayısıyla vehhab; karşılıksız veren manasına gelir. Karşılıksız kelimesini Allah’ın verdiği şeyde sanki hiçbir muradı, hikmeti yokmuş gibi anlamak doğru değildir. Allah’ın bir şeyi hibe edip ikram etmesinde mutlaka bir muradı vardır.

Allah’ın Vehhab ismi Kur’an-ı Kerim’de 3 yerde geçer; yani Allah bu ismi kendine 3 defa isnat etmiştir. Bu isim hibe etmek olarak da toplam 22 sefer gelir. Gelen bu kelimelerin hepsi de aile ile ilgilidir. Allah, aileye hibe eder, karşılıksız ikramda bulunur; çünkü ailemiz, yuvamız, evimiz cennet gibi olursa, evimizde Allah’ın vahyi okunursa, hikmeti öğretilirse, Allah’ın hesabı yapılırsa orda yetişen evlatlarımız da Allah’a âbd olur, kul olur.

Evladın anne, baba üzerindeki hakkı; anne ve babanın, onu Allah’a layıkıyla kul yapması, âbd yapmasıdır. Evladı en güzel yetiştiren anne, babalar evladını Allah’a kul olarak, âbd olarak yetiştirenlerdir. Aynı şekilde evladını Allah’a karşı edepli bir hale getiren, rabbinden haşyet duyan, Allah’ı seven, ona itaat eden, teslim olan bir kul olarak yetiştirenler evladını en güzel şekilde yetiştirmiş ve Allah’ın kendisine emanet ettiği evladına en büyük mirası, en büyük serveti bağışlamış, ikram etmiştir; ama evlat, rabbini bilmiyor, tanımıyor, anlamıyor, ona kul olmuyor, âbd olmuyorsa anne, baba ona bütün dünyayı miras olarak bıraksa bile evladın sonunda gideceği yer cehennemse, rabbini kaybetmekse bu durumda o anne, baba bu evlat emanetine ihanet etmiş, kendi evladına zulmetmiş olur. Kıyamet günü de o evlad anne, babasından davacı olur.

Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadisinde; “Kıyamet günü kaybedenler anne ve babaları için derler ki: ‘Ya rabbi! Bunlar seni bize tanıtmadı, iman etmemize, sana âbd olmamıza vesile olmadılar, bize öğretmediler, örnek olmadılar. Bu yüzden bugün bu ateş azabından onlara iki kat ver.’ Allah da onlara; “merak etmeyin, hepinize iki kat azap vardır”383 diye cevap verir. Bir anne, baba için bundan daha acıklı, daha zor bir durum yoktur” buyurur. Yemeyip yedirdiği, giymeyip giydirdiği, içmeyip içirdiği evlatları onlara cehennemden iki kat azap isteyip onlara bedduada bulunur. İşte, evlat yetiştirmek bu kadar önemli bir durumdur.

Hal böyleyken evlatlarımızı nasıl yetiştirdiğimize, nasıl yetiştirmeye çalıştığımıza, Allah’ın bize verdiği evlat emanetine nasıl sadakat gösterdiğimize ya da bu emanete ihanette bulunup bulunmadığımıza bakmamız gerekir. Onlar Allah’ın bize teslim ettiği kullarıdır. Allah onları bir âbd olarak, mü’min olarak yetiştirmemiz için bize teslim etmiştir. Bu durumda onlara Allah’a âbd olma dışında başka şeyler dayatıp; “senin için hayattaki en önemli şey dünyayı, okulu kazanmak, işe girmek, ticaret yapıp para kazanmaktır” dersek onlara sırat-el mustakimi değil kendimize göre başka bir yolu göstermiş oluruz.

Bu yüzden bize düşen; evlatlarımıza “bana itaat et, beni sev, bana saygı göster” demek değil “Allah’a itaat et, Allah’ı sev, Allah’a teslim ol” demektir. Eğer biz Allah’a teslim olur, Allah’ı seversek evladımızın bizi sevmemesi, bize itaat etmemesi mümkün değildir. Evladımız o zaman bizi hem anne, babası olduğumuz için hem de Allah için sever. Bu sevgi bambaşka bir sevgidir. Evlatlarımızın bize göstereceği böyle bir saygı da bambaşka bir saygı, bambaşka bir edeptir.

Mesela; Hz. İbrahim (a.s.), Hz. İsmail (a.s.)’a “yavrum! Ben rüyada seni kurban ettiğimi görüyorum” der ve oğlunun buna nasıl bir tepki vereceğini bekler. Hz. İsmail (a.s.) da; “babacığım! Sana emredileni yap, inşallah beni sabredenlerden bulursun”384 diye cevap verir. Hz. İsmail (a.s.) Allah’tan kurban emri geldiği sırada henüz 10 yaşlarında bir çocuktur; ama onu Hz. İbrahim (a.s.) yetiştirmiştir. Dikkat edilirse Hz. İsmail (a.s.) babasına “istediğini yap” demedi; “Allah’ın sana emrettiğini yap” dedi; yani rabbini, rabbinin subhan olduğunu, yanlış ve eksik yapmayacağını, kendisinin de bütünüyle Allah’a ait olduğunu biliyordu. Bu yüzden Allah’a teslim olmuştu, bütünüyle Allah’a tevekkül ediyordu ve Allah’a güveniyordu; yani mü’mindi. İşte, evlat böyle yetiştirilir.

Evet, vehhab; karşılıksız veren, karşılıksız ikram eden demekti; ama Allah’ın ikramında, hibesinde mutlaka bir muradı vardır. Mesela; Allah’ın, insanı yaratmış olması insana karşılıksız bir hibedir, Vehhab isminin tecellisidir; ama Allah’ın, insanı yaratmasında bir muradı vardır. Allah’ın, varlığı insanın hizmetine vermiş olması da karşılıksız bir hibedir; çünkü bunun olmasında insanın ne duası, ne isteği, ne de orda herhangi bir çabası, gayreti, emeği vardır.

Daha iyi anlaşılması için bir örnek vereyim; Allah, ısıtması ve aydınlatması için Güneş’i yaratmıştır. Eğer Güneş olmazsa hiçbir mahlûkat var olmaz, hayatını sürdüremez. Sadece Güneş değil bütün ağaçlar, bütün bitkiler ve var olan her şey insanın hizmetindedir, insana yapılmış genel bir ikramdır. O halde insan, bunlara bakıp Allah katındaki değerini görmelidir.

Bir, zahiri hibe bir de manevi hibe vardır. Allah kullarından bir kısmına özel olarak ikramda bulunur, onlara özel olarak hibe eder. Allah, ayetlerinde Hz. İbrahim (a.s.)’ın, Hz. Musa (a.s.)’ın, Hz. Zekeriya (a.s.)’ın, Hz. Meryem (a.s.)’ın, Hz. Davud (a.s.)’ın, Hz. Süleyman (a.s.)’ın, Hz. Yunus (a.s.)’ın ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ailesine hibe ettiğini buyurmuş, Hz. İbrahim (a.s.)’a Hz. İsmail (a.s.) ve Hz. İshak (a.s.) ile Hz. Yakup (a.s.)’ı, Hz. Zekeriya (a.s.)‘a da Hz. Yahya (a.s.)’ı hibe ettiğini beyan etmiştir. Demek ki evlat Allah’ın hibesiymiş!

Evlat, insanın aynı zamanda salih ya da salih olmayan amelidir. Bu her zaman için insanın elindeki bir şey değildir. Mesela; Allah, Hz. Nuh (a.s.) gibi bir peygamber ailesinden Kenan gibi iman etmeyen bir evlat çıkarır. Aynı şekilde Hz. İbrahim (a.s.)’ı da Azer gibi müşrik bir babadan çıkarır. Hz. Lut (a.s.)’ın hanımı da iman etmemiştir; yani iman eden birinin hanımı iman etmeyebilir. Allah, kuluna irade vermiştir; ama Allah, güzel yapanlara, kendi rızasını gözetenlere salih evlat hibe eder.

Cennete dönmüş bir evde salih evlat yetişir. Onlar kendi evlerinde Allah’ın hesabını yaptıkları, Allah’a kul olmaya, âbd olmaya, rablerini tanımaya çalıştıkları için Allah da o aileye hibe eder, ikramda bulunur. Sadece evlat hibe etmez zahiri olarak da onlara hibe eder, ikramda bulunur. Bu nedenle Allah’ın hibesini, Allah’ın Vehhab isminin tecellisini almak kulun çabasına, gayretine göredir; yani Allah, durup dururken hibe etmez. Allah’ın hibe etmesinde mutlaka bir muradı vardır.

Vehhab aynı zamanda hiçbir ödemede bulunmadan, bir bedel ödenmeden kendisinden karşılıksız istenen zat demektir; yani “ya rabbi! Ben şunu yaptım, bana Vehhab isminle tecelli edip hibe et, ikram et” demek değil, “ya rabbi! Hiçbir şey yapmamışım; ama sen vehhabsın, karşılıksız verensin. Sen bana ikramda bulunursan ben de şunu şöyle yaparım” diye istekte bulunulan zat demektir. Böyle dersen Allah’tan Vehhab ismiyle tecelli etmesini istemiş olursun.

Baktığımızda birçok Allah dostu, Allah’ın Vehhab ismini kendisine vird edinmiş, zikir olarak almıştır. Bu isim birçok velinin diğer isimlerle beraber en çok çektiği zikirlerden bir tanesidir.

Allah’ın bütün isimleri birbiriyle bağlantılıdır, hepsi beraber tecelli eder. Mesela Allah vehhabtır; ama bununla beraber bir de hakktır; yani hibe etmesinde mutlaka bir muradı vardır, hibe edişi kesinlikle boşuna değildir, sebepsiz değildir.

Kur’an, Allah’ın gönderdiği nebiler ve bütün resuller Allah’ın hibesidir. Allah’ın, kulu bir çaba, gayret sarf etmeden ona ikram ettiği, hibe ettiği nimetlerdendir. Onlar da tıpkı güneş gibi insanların gönül âlemlerini aydınlatırlar, insanlara yol gösterirler. Bununla beraber manevi olarak onları ısıtır, iman verir, imana, muhabbete, ebedi hayatı kazanmaya vesile olurlar. Şu ana kadar gelmiş Kıyamete kadar da gelecek olan bütün Mürşid-i kâmiller de aynı konumdadır.

Mesele doğru görebilmektir, Mürşid-i kâmilin Allah’tan bir hibe olduğunu görüp anlayabilmektir. Biri Mürşid-i kâmile bakarken onu kendisi gibi zanneder ve onu Allah’tan bir hibe olarak görüp kabul etmezse, sırat-el mustakimi onunla bulmaz, onun terbiyesinde Allah’ın ayetleriyle, güzelliğiyle, El Esmau’l Husna’sıyla gönlünü aydınlatmazsa, onu kendisine örnek almaz, onun gibi yapmaya, onun gibi olmaya çalışmazsa Allah’tan gelen en büyük hibeyi kabul etmemiş olur. Biri bunları nimet olarak görmeyince, anlamayınca bu nimetlere şükretme ihtiyacı da duymaz, hissetmez; ama Mürşid-i kâmil nimetine şükretme ihtiyacı duyar, onun nimet olduğunu anlarsa Hz. İnsan olur, ebedi hayatını, cenneti ve Allah’ın rızasını kazanır, dünyası huzurla dolar, hem kendi gönül âleminde, hem ailesinde, hem de bulunduğu yerde huzurlu olur, huzur verir. Eğer kendini bundan mahrum ederse Allah’ın hibesini kabul etmemiş, Allah’ın Vehhab isminin tecellisini anlamamış olur.

Kur’an, Allah’ın hibesidir. Bütün peygamberler ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de canlı Kur’an’dır. Herbiri Kur’an’ın şahsiyete dönüşmüş halidir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Kur’an ile insan ikiz gibidir” buyurmuştur. Bu yüzden insan denince Hz. İnsanı anlamak gerekir; çünkü Kur’an ancak Hz. İnsanın üzerinde görünür, anlaşılır, tanınır.

İsterseniz şimdi Allah’ın Vehhab ismiyle ilgili ayetleri hep beraber anlamaya çalışalım inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Huvellezî enzele aleykel kitâb: “Kitabı sana indiren odur.” Kitabı sana indiren Allah’tır. Minhu âyâtun muhkemâtun hunne ummul kitâb: “Onun ayetlerinden bir kısmı muhkemdir. Bunlar kitabın anasıdır (esasıdır.)” Muhkem ayet; manası apaçık belli olan, hüküm içeren ayetlerdir. Ve uharu muteşâbihât: “Gerisi de müteşabihattır.” Yani Allah bir durumu örnek vererek, benzeterek anlatmıştır. Müteşabihat; anlaşılmayan bir şeyi insanın anlayabileceği bir örnekle anlatmak demektir. Fe emmâllezîne fî kulûbihim zeygun: “Kalplerinde eğrilik, hastalık bulunanlar.” Fe yettebiûne mâ teşâbehe minhubtigâel fitneti vebtigâe te’vîlih: “Fitne çıkarmak için (muhkem olan ayetleri bırakıp) müteşabih olanlara tabi olurlar ve onun tevilini yapmaya kalkışırlar.” Kalbinde hastalık olanlar fitne çıkarmak için müteşabih ayetleri alıp keyfine, kafasına, nefsine göre yorumlar ve onun tevilini yapmaya kalkışırlar.

Ve mâ ya’lemu te’vîlehû illâllâhu ver râsihûne fîl ilm: “Onun tevilini ancak Allah bilir. Bir de ilimde rasih olanlar.” İlimde derinleşmiş olanlar o müteşabih olan ayetlerin manasını bilirler. Yekûlûne âmennâ bihî kullun min indi rabbinâ: “Derler ki: Hepsi rabbimizin katındandır ve biz iman ettik.” Anlamayınca iman olmaz, ancak anlayanlar iman edebilir. Yoksa hiç kimse; “muhkem ayetleri anladık, zaten müteşabih ayetleri anlamıyoruz, bu yüzden onlara iman etmemize gerek yoktur” diyemez. Herkesin bu ayetleri ilimde derinleşmiş olan rasihun âlimlerinden öğrenmesi, anlaması sonra da; “hepsi rabbimizin katındandır ve biz iman ettik” demesi gerekir. Ve mâ yezzekkeru illâ ulûl elbâb:385 “Bunu ancak gönül sahipleri anlar.” Kalbi, gönlü ölmemiş, imanla diri olanlar bunu düşünüp anlar.

Rabbenâ lâ tuziğ kulûbenâ ba’de iz hedeytenâ: “Derler ki: Rabbimiz! Bize hidayet geldikten sonra kalbimizi eğriltme (kalbimizin eğrilmesine müsaade etme)!” Allah bu ayeti indirdiyse o halde mü’minlere, Müslümanlara ne yapmaları gerektiğini söylüyor demektir. Mü’min, Allah’ın ayetlerini okurken yahut ayetler okunurken kalbinin sapmasından korkar ve endişe eder. Duası da; “ya rabbi! Bize hidayet geldikten sonra kalbimizi eğriltme” duası olur. Veheblenâ min ledunke rahmeh: “Katından bize bir rahmet hibe et (ver).” İnneke entel vehhâb:386 “Muhakkak ki sen vehhabsın.”

Allah, Vehhab ismini bu ayette Kur’an ile ilgili kullanmıştır. Mü’minler Allah’a dua ederken; “ya rabbi! Bize rahmeti hibe et. Öyle ki iman edip hidayete erdikten sonra senden başka tarafa dönmeyelim, hidayeti kaybetmeyelim. Kendi kafamıza, nefsimize ya da birilerine göre ayetlerini yorumlayıp, kendimize uydurarak sapmayalım, rahmetinden mahrum kalmayalım” deyip Allah’tan rahmeti hibe etmesini ister, istemelidir.

Müşrikler bunu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için söylüyor. Mâ semi’nâ bi hâzâ fîl milletil âhirâh: “Biz bundan önce bir milletten (ne başkalarından ne de büyüklerimizden) bunu işitmedik.” İn hâzâ illâhtilâk:387 “Bu (onun söylediği) sadece uydurmadır.”

E unzile aleyhiz zikru min beyninâ: “Zikir (Kur’an) aramızdan ona mı indirilmiş?” Allah zikri ona mı vahyetmiş? Bel hum fî şekkin min zikr: “Hayır, onlar zikrimizden (ayetlerimiz hakkında) şüphe içindedirler.” Bel lemmâ yezûkû azâb:388 “Hayır, onlar daha azabımızı tatmamışlardır.” Ayetlerimizi inkâr etme azabını tatmamışlardır.

Em indehum hazâinu rahmeti rabbikel azîzil vehhâb:389 “Yoksa, aziz ve vehhab olan rabbinin rahmet hazineleri onların yanında mı?” Allah’ın kime peygamberlik vereceği, kitap indireceği, vahyedeceği onlara mı bağlıdır, bu rahmet onların mı yanındadır? -Hayır, bu, aziz ve vehhab olan Allah’a aittir. Allah bu şerefi hak edene, bu şerefi, izzeti taşıyabilecek olana hibe eder, ikram eder. Allah birine bu şerefi hibe ederse o da bunu Allah için hibe eder ve hayatını ümmet için vakfeder; ama kul hiçbir zaman Allah’ın Vehhab olması gibi vehhab olmaz.

Kul verdiği, hibe ettiği, Allah yolunda kurban ettiği her şeyde mutlaka Allah’ın rızasını, affını, mağfiretini, kendisine rahmet etmesini, cenneti ikram etmesini bekler. İstisnasız yaptığı her şeyde mutlaka karşılığını bekler, hiçbir zaman karşılıksız hibe etmez, edemez. İstediği kadar “ben hibe ettim” demiş olsun; ama hibe etmemiştir, ya dünyevi ya da ahirete ait bir karşılık beklemiştir. Zaten yaratılışı gereği böyle yapması doğrudur. Bundan dolayı kul hiçbir zaman vehhab olmaz.

Allah’ın hibe etmesi kulun hibe etmesi gibi değildir. Allah hibe ederken kulundan karşılık beklemez; ama onun hibe etmesinin bir muradı, bir hikmeti vardır. Mesela; Allah’ın, insanı yaratması tamamen saf hibedir, Vehhab isminin tecellisidir; ama Vehhab ismi tek başına tecelli etmez, diğer isimlerle beraber tecelli eder. Zaten biraz önce okuduğumuz ayette de Vehhab ismi, rahmet olarak, Allah’ın vahyi olarak, Kur’an olarak, peygamberlik olarak tecelli ediyordu.

Bu, Hz. Süleyman (a.s.)’ın duasıdır. Kâle rabbiğfirlî veheblî mulken lâ yenbağî li ehadin min ba’dî, inneke entel vehhâb:390 “(Süleyman) Dedi ki: Rabbim! Beni mağfiret et. Bana öyle bir mülk ihsan et ki o mülkü benden sonra hiç kimseye ihsan etmemiş olasın. Muhakkak ki sen vehhabsın.” Yani “ben bu nimeti hak ettiğim için değil sen vehhab olduğun için senden istiyorum. Sen vermek istedin mi verirsin, benim duam budur” dedi. Allah da Hz. Süleyman (a.s.)’a verdiği mülkü ondan sonra hiç kimseye vermedi. Ondan sonra hiçbir nebi, hiçbir resul onun gibi hükmetmedi. Allah cinleri, şeytanları, bütün hayvanları, hatta rüzgârı onun emrine vermişti.

Hunâlike deâ zekeriyyâ rabbeh: “Zekeriya orda (Kudüs’teki mescidin mihrabında) rabbine dua etti.” Kâle rabbi heblî min ledunke zurriyyeten tayyibeh: “Dedi ki: Rabbim! Bana katından temiz bir evlat hibe et (ihsan eyle).” Zürriyetimden temiz bir evlat ihsan eyle. İnneke semîud duâ:391 “Muhakkak ki sen duayı işitensin (duaya icabet edensin).” Allah da ona evladı müjdeledi, ikram etti. Kâle rabbi ennâ yekûnu lî gulâmun ve kad beleganiyel kiberu vemraetî âkir:392 “(Hz. Zekeriya) Ya rabbi! Benim evladım nasıl olur! Ben yaşlanmışım, hanımım da kısırdır” dedi. Hem kendisi evlat istiyor hem de Allah verince “nasıl olur” diyor. Zaten dikkat edilirse Allah’a dua ederken “bana evlat ikram et” demiyor. “Evladı bana hibe et, sen vehhabsın, imkânsız da olsa sen yaratırsın, verebilirsin, dilersen verirsin” diyor. Allah da vehhab olduğu için ona ikram etti.

Allah başka ayette yine Hz. Zekeriya’nın bu durumunu anlatır. Ve innî hıftul mevaliye min verâî: “Ben arkamdan benim yerime geçecek olan akrabalarım için endişe ediyorum.” Ve kânetimreetî âkir: “Benim hanımım da kısırdır.” Fe heblî min ledunke veliyyâ:393 “Bana katından bir veli hibe et (ver).” Ben senden istiyorum, bana benden sonra yerime geçecek, beni temsil edecek, benim adıma hareket edecek bir veli ver, hibe et.

Festecebnâ lehu ve vehebnâ lehu yahyâ: “Biz ona (Zekeriya’nın duasına) icabet ettik ve ona Yahya’yı hibe ettik.” Ve aslahnâ lehu zevcehu: “Onun (kısır olan) hanımını da (çocuk yapmaya) elverişli kıldık.” İnnehum kânû yusâriûne fil hayrât: “Onlar hayır işlerinde yarışırlardı.” Allah hibe etmesinin gerekçesini onlar hayır işlerinde yarışırlardı diye beyan etti. Ve yed’ûnenâ regaben ve rehebâ: “Bir de umutla, korkuyla bize dua ederlerdi.” Ve kânû lenâ hâşiîn:394 “Onlar bize karşı haşyet içindeydiler.” Allah’a karşı haşyet içindeydiler.

Allah’a Vehhab ismiyle dua edenlere baktığımızda hepsinin akılla değil aşk halinde dua ettiklerini görürüz. Hiçbiri akılları devredeyken dua etmemiştir, duaları o şekilde kabul görmüş değildir. Hepsi de aşk haline bürünüp bir anda öyle bir hal almışlardır ki sanki akılları durmuş, devreden çıkmış gibi aşkla, muhabbetle rablerinden istemişlerdir.

Hz. Zekeriya (a.s.) doksan yaşındaydı, hanımı da kısırdı. Evladı olmayacağını bildiği halde “bana bir evlat ver” diye rabbine dua etti. Aklı devrede olsaydı bu duayı edemezdi. Allah onu müjdeleyince aklı başına geldi ve “ya rabbi! Ben yaşlıyım, hanımım da kısırdır, bizim çocuğumuz nasıl olur” dedi. Allah da; “evet, öyledir; ama biz bir şeye ‘ol’ dediğimizde o da olur. Sen bana ‘vehhabsın’ deyip benden bir evlat istedin, şartlar müsait olmasa da, böyle bir şey senin için mümkün olmasa da ben senin duanı kabul ettim ve sana bir evlat hibe ettim, verdim” buyurdu.

Bu ayet de Hz. İbrahim (a.s.) içindir. Ve vehebnâ lehû ishâka ve ya’kûb: “Biz ona İshak’ı ve Yakub’u hibe ettik.” Kullen hedeynâ: “Hepsini hidayete erdirdik.” Ve nûhan hedeynâ min kabl: “Ondan önce Nuh’u da hidayete erdirmiştik.” Ve min zurriyyetihî: “Onun zürriyetini de onunla (hidayete erdirdik).” Dâvude ve suleymâne ve eyyûbe ve yûsufe ve mûsâ ve hârûne ve kezâlike neczîl muhsinîn:395 “Davud’u, Süleyman’ı, Eyyub’u, Yûsuf’u, Musa’yı ve Harun’u da (hidayete erdirdik). İşte biz, muhsinleri böyle mükâfatlandırırız.” Biz bu peygamberlerin, nebilerin, resullerin hepsini hidayete erdirdik, her birine evlatlar hibe ettik. Bir de bunları muhsinler, güzel yapanlar, kıldık. İşte biz, güzel yapanları böyle mükâfatlandırırız; yani onların soylarından gelecek olan evlatlar, Allah’ın hidayetine ermiş kullardır.

Rabbi innehunne adlelne kesîren minen nâs: “Rabbim! Onlar insanların birçoğunu saptırdılar (yoldan çıkardılar).” Fe men tebianî fe innehu minnî: “Onlardan her kim ki bana tabi olursa bendendir.” Ve men asânî: “Her kim ki bana asi olursa.” Fe inneke ğafûrun rahîm:396 “Muhakkak ki sen, ğafur ve rahimsin.” Onların işi sana kalmış, istersen onları mağfiret eder, onlara rahmet edersin; çünkü onlar senin kulundur. Onlar hakkında ben hüküm vermem, fikir beyan etmem. Bunu Hz. İbrahim (a.s.) söylüyor.

Bir peygamber böyle söylüyorsa bu durumda bir başkası çıkıp; “ya rabbi! Bana uyanlar bendendir, gerisini helak et, gerisi helak olsun” diyemez, söylemesi gereken söz; “bunlar bana uymuşlarsa bendendir, dolayısıyla hesapları bana aittir; ama bana uymayanlar için sen ğafur ve rahimsin, tercih senindir. Onlara nasıl muamele edeceğini sen bilirsin” demektir; çünkü hüküm verirse haddini aşmış ve rabbine karşı saygısızlık yapmış olur. Konuşan, Hz. İbrahim (a.s.) olunca o ne söylediğini bilir. Zaten o da; “onlar kâfirdir, müşriktir, putperesttir, onlara cezalarını ver, onları helak et” demedi; “onlar senin kullarındır. Sen ğafur ve rahimsin” dedi.

Fe lemmâ’tezelehum ve mâ ya’budûne min dûnillâh: “(İbrahim) Ne zaman ki onlardan ve Allah’tan başka taptıklarından uzaklaştığında.” Hem onlardan, hem de onların taptıklarından uzaklaştığında. Vehebnâ lehû ishâka ve ya’kûb: “Biz ona İshak’ı ve Yakub’u hibe ettik.” Ve kullen cealnâ nebiyyâ:397 “Bir de onların her birini nebi kıldık.” Bu da babanın kendi evlatlarına olan ikrama vesile olmasıdır.

Ve vehebnâ lehum min rahmetinâ: “Biz onlara rahmetimizden hibe ettik.” Ve cealnâ lehum lisâne sıdkın aliyyâ:398 “Bir de onlara yüce bir doğruluk (sıdkiyet) lisanı verdik.” Onlara sadakat lisanı verdik. Onlar hem sadık oldular hem de bu sıdkiyeti anlattılar, takdim ettiler, sadık olmaya davet ettiler.

Ve vehebnâ lehu min rahmetinâ ehâhu hârûne nebiyyâ:399 “Biz ona (Musa’ya) rahmetimizden kardeşi Harun’u nebi olarak hibe ettik.” Bu da Hz. Musa (a.s.)’ın duasıdır. Hz. Musa (a.s.); “ya rabbi! Benim dilim biraz ağırdır. Kardeşim Harun’u bana yardımcı olarak işime ortak olarak ver”400 diye dua edince Allah da; “biz de Harun’u ona yardımcı olsun, vezir olsun diye nebi olarak hibe ettik” buyurdu.

Allah Hz. İbrahim (a.s.) için buyurur. Ve vehebnâ lehu ishâka ve ya’kûbe nâfileten ve kullen cealnâ sâlihîn:401 “Biz ona İshak’ı ve Yakub’u hibe ettik ve hepsi salihlerdendi.”

Vellezîne yekûlûne rabbenâ heb lenâ min ezvâcinâ ve zurriyyâtinâ kurrete a’yun: “(Mü’minler şöyle dua ederler) Derler ki: Rabbimiz! Bize lütfunla, ikramınla hibe et. Eşlerimizden ve çocuklarımızdan bizim için göz aydınlığı olacak evlatlar ihsan et.” Vec’alnâ lil muttekîne imâmâ:402 “Bizi (ve evlatlarımızı) muttakilere imam kıl (imam yap).” Sıradan insanlara, cemaatlere değil muttakilere imam, önder, rehber kıl. Evet, mü’minler; “muttaki yetiştiren evlatlar bize hibe et” diye dua ederler.

Bu durumda bize düşen; evlatlarımızı muttakilere imam olacak şekilde yetiştirmektir. Allah’tan duamızın bu olması, evlat isterken böyle evlat istememiz, evladımızı yetiştirirken de muttakilere imam olacakları şekilde yetiştirmemiz gerekir.

Ve vehebnâ li dâvûde suleymân: “Ve Davud’a Süleyman’ı hibe ettik.” Ni’mel abdu, innehû evvâb: “O ne güzel kuldu. Muhakkak ki o, Allah’a yönelirdi.”403

Allah bir de Eyüp (a.s.)’a olan ihsanını anlatır. Ve vehebnâ lehû ehlehu ve mislehum meahum rahmeten minnâ: “Biz, Eyyub’a tarafımızdan bir rahmet olarak hem onun ehlini bir de mislini ihsan ettik (ikram ettik).” Ve zikrâ li ûlîl elbâb:404 “Gönül sahipleri için öğüt olsun (ikram olsun, ibret olsun) diye.”

Evet, hep beraber Allah’ın Vehhab isminin ve hibe etmesinin geçtiği ayetleri anlamaya çalıştık. Demek ki Allah’ın hibe etmesindeki muradı; salih evladın, muttakilere önder olacak, nebi olacak kulların yetişmesiymiş. Zaten Allah da hibeyi onlara yapıyormuş.

Her sohbetimizde Allah’ın isimlerini bilmemiz yetmez, bir de Allah’ın her bir ismine iman etmemiz ve o isimlerin üzerimizde tecelli etmesi gerekir, diyoruz. Aynı şekilde Allah’ın Vehhab isminin de üzerimizde tecelli etmesi, bizim de vehhab olmamız gerekir.

Peki, nasıl vehhab olabiliriz?

Her neyi yaparsak yapalım o mutlaka bize geri döner; çünkü Allah yapılmış zerre kadar bir hayrı boşa götürmez. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “yaptığın iyilik zerre kadar, hardal tanesi kadar olsa bile ister göklerde, ister yerin dibinde, isterse de bir kayanın içinde olsun, Allah onu mutlaka karşına getirir”405 buyurmuştur. Bu durumda kulun hibe etmesi söz konusu değildir; çünkü kul hibe ederken karşılığını kat kat Allah’tan alır, hem de en az 10 kat alır. Allah başka bir ayet-i kerimede; “Allah bir de fazlından ihsan eder”406 buyurur; yani ilave edip, ikram eder. Bu durumda elbette ki hibe eden kazanır.

Kul nasıl hibe etmelidir?

Öncelikle hibe ederken karşısındakinden bir teşekkür bile beklememelidir; çünkü Allah, mü’minleri anlatırken; “onlar fakirleri doyururken derler ki: Biz sizi Allah rızası için doyuruyoruz. Bunun karşılığında sizden herhangi bir ücret istemediğimiz, beklemediğimiz gibi herhangi bir teşekkür de beklemiyoruz”407 buyurur. Mü’min bunu Allah için yapar, karşılığını da Allah’tan ister, bekler.

Kimse Allah’a bir şey hibe edemez. Biri herhangi bir şeyi Allah için hibe eder, feda edip kurban ederse karşılığını mutlaka yine Allah’tan ister. Dünyayı verirse ahireti alır. Aynı şekilde canını verirse; yani vaktini, zamanını Allah için, Allah yolunda sarf ederse, hayatını imanına şahit kılmış olur. Bu; her gün şehit sevabı almak demektir. Bu yüzden şehit olmak için ölmek değil yaşamak gerekir.

Allah yolunda canını vermeyi sadece ölmek olarak anlamamamız, aynı zamanda hayatı Allah yoluna vakfetmek olarak anlamamız gerekir. Sıra Allah’ın Şehid ismine geldiğinde bunu daha detaylı olarak anlatacağız ve kardeşlerimiz o zaman bunun nasıl olduğunu daha iyi anlamış olurlar inşallah.

Mesela; Allah yolunda kurban etmek deriz. Peki, kurban denince ne anlamamız gerekir?

“Kurb” yakınlık demektir. Hangi amelimiz bizi Allah’a yaklaştırıyorsa bizim için kabul olmuş kurbanımız odur. Örneğin; kestiğimiz kurbanla Allah’a yaklaşmayabiliriz; ama kıldığımız iki rekât namaz yahut çekeceğimiz zikir bizi Allah’a yaklaştırır. İşte bizim için asıl kurban budur. Aynı şekilde terk ettiğimiz bir yanlışımızdan dolayı Allah’a yaklaşırsak kurbanımız bu defa terk ettiğimiz o yanlışımız olur. Bu yüzden en büyük kurbanımız; bizi, Allah’a en çok yaklaştıran amelimizdir ya da terk ettiğimiz nefsimizin kötü ve yanlış halidir.

Hibe eden mutlaka kazanır. Biri insana hibe edip bir şey verirken karşılığını ondan değil Allah’tan beklemelidir, hem de bir verince bin beklemelidir. Allah ona karşılığını verir; çünkü vehhab olan odur. Sen Allah için onun kullarına hibe edince vehhab olan Allah da senin için vehhab olarak tecelli edip sana hibe eder. Onun vermesi, hibe etmesi de kulun vermesine benzemez.

Eğer kul hiçbir karşılık beklemeden, hatta teşekkür de beklemeden hibe ederse Allah’ın Vehhab ismi onda tecelli eder. Yoksa kul; “ben şunu şöyle yaptım, o da böyle yapsın” ya da “böyle davransın” ya da Allah’a; “haydi, ben bunu yaptım, sen de bunu yap” derse hibe etmiş olmaz. Sen bu yaptığını Allah ile yap! Allah sana ikram etmeseydi sen neyi hibe edebilirdin ki! Kulun, rabbine karşı edepli olup, bir şeyi Allah için hibe etmesini kendisi için hibe olarak, ikram olarak anlaması gerekir.

Hep beraber burada toplanıp; “Allah” dedik, ibadet ettik, rabbimizin kelamını, ismini anlamaya, rabbimizi Vehhab isminden tanımaya çalıştık. Allah bize bunu hibe etti. Bir de biz “ben geldim burada seni anlamaya çalıştım, haydi, bana ikram et” dersek bu nasıl bir şey olur! Sen zaten geldin, kazandın, Allah da sana hibe etti. Dolayısıyla sen de bir adım daha Hz. İnsan olmaya yaklaştın, rabbini biraz daha tanıdın, biraz daha rabbinin sevgisini kazandın. Allah’ı tanıdığın, sevdiğin, yaklaştığın için gönlündeki bütün güzellikler bir adım daha artmış oldu. Bu durumda hibeyi de zaten almış oldun. Bunun için Allah’tan hiç karşılık istenir mi, hiç karşılık beklenir mi!

Bu, bütün ibadetler için böyledir. Hepsi Allah’ın ikramıdır, hibesidir; ama kul bunu yapınca Allah ona bir daha ikram eder. Allah vehhabtır ve bu hibesi onun isimleriyle tecelli eder; yani rahmet olarak, rızık olarak, af ve mağfiret olarak, günahını sevaba çevirerek tecelli eder, hibe eder. Bunun mutlaka bir de hikmeti vardır.

Peki, bunun hikmeti nedir?

Allah; kulu kazansın, kazanması kolay olsun diye, Hz. İnsan olsun, Allah’ın güzelliği onun üzerinde tecelli etsin diye kuluna hibe eder. Allah, kuluna hem zahiri olarak hem de manevi olarak hibe eder; ama kul bunun farkında olmaz; “tesadüfen böyle oldu, tesadüfen şuraya gittim, tesadüfen şuraya uğradım, işte şansım vardı, bu yüzden böyle oldu” ya da “şanssızlıktan böyle oldu” derse şans, şanssızlık, tesadüf, bunların her biri onun için ilah olmuş olur. Hayatta şans diye, tesadüf diye bir şey yoktur. Eğer biri buna inanırsa bunların her biri onun için bir ilah olmuş olur; yani şans ve tesadüf onun ilahı olmuş olur.

Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “hiçbir canlı varlık yoktur ki biz onu perçeminden tutup yürütmeyelim”408 buyurmuştur. Allah’ın seni yürütmesinde bir muradı vardır; yani Allah sana bir şey verecek, bir şey ikram edecek, hibe edecek, bir şey öğretecek ve sen bununla mutlaka kazanacaksın. Bu her anda böyledir; ama Allah’ın yürü dediği yerde olursan kazanırsın; çünkü Allah, kimsenin alnından, perçeminden tutup onu meyhaneye yürütmez, isminin zikredildiği yere yürümesini ister.

Biz de rabbimizden bize Vehhab ismiyle tecelli edip bize hibe etmesini istiyor ve dua ediyoruz.

Ne diyoruz?

Ya rabbi! Sen vehhabsın, sonsuz, sınırsız hibe edensin, sebepsiz yaratıp hibe edensin. Bizim senden istediğimiz sensin ya rabbi! Senden seni istiyoruz, rızanı istiyoruz, dostluğunu istiyoruz, cemalini istiyoruz. Senden senin sevgini istiyoruz. Bizi sevmeni istiyoruz, bizi sevgine layık kılmanı istiyoruz. İstediğimiz sensin ya rabbi! Sen vehhabsın; hibe edensin. Biz bunu hak etmiş olmasak da, buna layık amelimiz olmasa da sen vehhabsın, bu yüzden bize hibe etmeni istiyoruz ya rabbi! Bize zatınla, sıfatınla, El Esmau’l Husna’nla tecelli etmeni istiyoruz ya rabbi! Sen vehhabsın, biz bunu hak etmiş olmasak da bunu bize hibe et ya rabbi! Bu mübarek ramazan ayının hürmetine bu ayda bunu bize hibe et ya rabbi; çünkü sen vehhabsın, rahimsin, kerimsin! Ente vehhabur rahim, ente vehhabul kerim.

Evet, hep beraber Allah’ın Vehhab ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalıştık.

Allah bizi Vehhab ismine iman edip bu ismini ahlaka dönüştüren kullarından eylesin. Allah bizi Vehhab ismiyle tecelli ettiği kullarından eylesin.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Fâtır /28 ↩
  2. Araf /38 ↩
  3. Sâffât /102 ↩
  4. Ali İmran /7 ↩
  5. Ali İmran /8 ↩
  6. Sâd /7 ↩
  7. Sâd /8 ↩
  8. Sâd /9 ↩
  9. Sâd /35 ↩
  10. Ali İmran /38 ↩
  11. Ali İmran /40 ↩
  12. Meryem /5 ↩
  13. Enbiyâ /90 ↩
  14. En’âm /84 ↩
  15. İbrahim /36 ↩
  16. Meryem /49 ↩
  17. Meryem /50 ↩
  18. Meryem /53 ↩
  19. Tâhâ/29-30 ↩
  20. Enbiyâ /72 ↩
  21. Furkân /74 ↩
  22. Sâd /30 ↩
  23. Sâd /43 ↩
  24. Lokmân /16 ↩
  25. Nisa /173 ↩
  26. İnsân /9 ↩
  27. Hûd /56 ↩