EL MUKTEDİR
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Kur’an’daki nüzul sırasına göre Allah’ın isimlerini öğreniyorduk. Bu sohbetimizde ise Allah’ın El Muktedir ismini ve insanın nasıl muktedir olması gerektiğini yine Allah’ın ayetlerinden öğrenmeye, anlamaya çalışacağız inşallah.
Muktedir, Allah’a isim olunca; mutlak iktidar sahibi, iktidarı sonsuz ve sınırsız olan, eşsiz ve benzersiz olan, kemâli ile iktidara sahip olan manasına gelir. Allah’ın iktidarı, muktedir oluşu onun rahmet ve muhabbetiyle, kerem ve ihsanı iledir. Aynı şekilde Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insan da muktedir olur. İnsanın muktedir oluşu da kendine, kulluğuna göredir; yani insanı Allah muktedir kıllar.
Allah’ın iktidarının, muktedir oluşunun tecelli etmesi için mahlûkata ihtiyaç vardır. Halık ismi gibi Allah’ın isimlerinin bir kısmı, mahlûkata gerek olmadan tecelli eder; ama Allah’ın isimlerinden bir kısmının da mahlûkatla beraber tecelli ettiğinden dolayı o isimlerin tecellisi için insanın var olması gerekir. Örnek vermek gerekirse; eğer mülk olmazsa iktidar olmaz; yani muktedir olunmaz. Aynı şekilde rahmet edilmeye layık biri yoksa rahmete de ihtiyaç olmaz, rahmet tecelli etmez. Sevilmeye layık bir kul olmazsa Allah’ın Vedud ismi tecelli etmez. Bu yüzden Allah, güzelliğinin, isimlerinin tecelli etmesi için mahlûkatı yaratmıştır ve Allah bu isimlerini Hz. İnsan olan insanın üzerinde görmek ister; çünkü sevdiği odur.
Allah, kullarına irade verip muktedir olmaları için onlara Muktedir ismiyle tecelli etmiştir. Kul önce kendine muktedir olmalı; yani kendi üzerinde iktidar sahibi olup kendi kendini yönetmeli, idare etmelidir. Kul kendini yönetmez, kendi kendini Allah ile idare etmezse bu durumda şeytan onu idare eder, dolayısıyla onun muktediri şeytan olur.
Mesela etrafımızda; “şeytana güç yetiremedim, güç yetiremiyorum” ya da “nefsime güç yetiremedim” gibi sözlerin kullanıldığını sıkça işitmişizdir. Şeytana, nefse güç yetirememek; nefsin ve şeytanın, insanın gönlünde iktidar sahibi olması, şeytanın ve nefsin insan üzerinde muktedir olması, muktedir olan Allah’ın insanda tecelli etmemesi demektir; çünkü Allah böyle söyleyen birine Muktedir ismiyle tecelli etmiş olsaydı o kişi “şeytana, nefse güç yetiremiyorum” demez, aksine o kendini Allah ile, Allah’ın isimleriyle, El Esmau’l Husna’sıyla idare ederdi.
Peki, Allah’ın Muktedir isminin kendisinde tecelli etmediği, bu isimden mahrum kalan birine şeytan ne yapar?
Böyle birinin gönlünde muktedir olarak şeytan onun yerini doldurur; yani şeytan onun gönlünde, nefsi üzerinde iktidar sahibi olur. Daha iyi anlaşılması için bir örnek vereyim;
İnsanda bir gönül vardır. Bu gönlü bir taht olarak kabul etsek ve o tahta Allah’ın insana nefhettiği ruh otursa bu durumda o gönülde, o insan üzerinde Allah muktedir olmuş olur, dolayısıyla onu Allah idare eder, Allah orada iktidar sahibi olur. Eğer gönül tahtına Allah’ın nefhettiği ruh değil de nefis oturur, insanın vehmi, hayali olan benliği, varlığı oturursa oraya şeytan oturmuş olur; çünkü şeytan, nefsin akıl hocasıdır, dolayısıyla o kişiyi şeytan idare eder, onun üzerinde muktedir olur; ama Allah muktedir olursa, o gönülde iktidar sahibi Allah olursa; yani kul kendi iradesiyle rabbini kendi gönlünde iktidar sahibi yaparsa bu defa o kul Hz. İnsan olur, onun üzerinde sadece Allah’ın isimleri görünür ve Allah onu hangi imtihana tabi tutarsa tutsun mutlaka Allah’ın güzel bir ismi onun üzerinde tecelli eder.
Mesela; merhamet etmesi gerektiğinde merhamet eder ve onda Allah’ın Rahim ismi tecelli eder. Aynı şekilde insanı terbiye etmesi gerektiğinde Allah ile onu terbiye eder ve onda Rabb ismi tecelli eder. Bununla beraber bütün insanları, bütün varlığı, bütün mahlûkatı Allah için sever, Allah’ın Vedud ismi, İlah ismi onda tecelli eder. Yeri geldiğinde ikram eder, Allah’ın Kerim ismi onda tecelli eder. Gerekirse ikram etmeyi öğretir, bu sefer de onda Ekrem ismi tecelli eder. Kendisine karşı yanlış yapıldığında affeder ve kendisinde Afuvv ismi tecelli eder. Aynı şekilde ona yanlış yapanın, hata yapanın hatasını, kusurunu örter ve ona sanki hiç yanlış yapmamış, hiçbir şey olmamış gibi muamele eder, bu defa Ğafur ismi, Ğaffar ismi onda tecelli eder. Karşılıksız ikramda bulunur, Allah’ın Vehhab ismi onda tecelli eder. Bu, Allah’ın her bir ismi için böyledir. Gönlünde Allah’ın muktedir olduğu biri kiminle ve neyle muhatap olursa olsun mutlaka Allah’ın isimleriyle ona karşılık verir.
Bununla beraber böyle bir kul gerektiğinde Allah için de kızar. Kendi şerefine sahip çıkmayan, şeytanın elinde oyuncak olup şeytanın peşinden giden, Allah’ın ayet-i kerimede buyurduğu gibi şeytanın adımlarına uyan304, şeytana tapıp ona âbd olan birine kızar. Bu sefer onun üzerinde Allah’ın Kahhar ismi tecelli eder. Kahhar isminin içinde rahmet vardır; dolayısıyla onun bu kızması kulu kurtarması, ona ikram etmesi, şerefini bahşetmesi içindir.
Bütün bunların olabilmesi için de Allah’a, Allah’ın El Esmau’l Husna’sına iman etmek gerekir. Kul, Allah’ın isimlerine iman eder, Allah’ın isimlerini severse bu isimler onun üzerinde tecelli eder, dolayısıyla o da Hz. İnsan olur ve Allah onun gönlünde muktedir olur, onu idare eden; Allah’ın güzelliği, El Esmau’l Husnası olur, Allah’ın kendisine nefhettiği o ruh onun gönlünde iktidar sahibi olur, muktedir olur ve o bütünüyle Allah’ın güzelliğini, Esmau’l Husna’sını üzerinde gösterir; yani Allah’a ayna olur. İşte, böyle biri Hz. İnsandır.
Kul bundan mahrum kalırsa, şeytan ve nefis onun gönlünü boş bulursa oraya kurulur ve onu idare etmeye başlar. O, Allah’ın yeryüzündeki halifesiyken şeytana halife olur, şeytanı temsil eder; çünkü artık şeytan onu kullanıyor, onun üzerinde muktedir olmuş, iktidar sahibi olmuştur. Böyle biri Allah’ın güzelliği onda tecelli etmediği için de kendine zulmedip haksızlık eder.
Kul geriye gidip bütünüyle kaybettiğinde, şeytan ona bütünüyle hükmettiğinde o artık en son şeytan olur, şeytanlaşır. Allah ayet-i kerimede Minel cinneti ven nâs:305 “(O şeytanlar) Cinlerden de olur, insanlardan da” buyurmuştur. Allah, insanları Allah’tan başka tarafa davet edenlere “şeytan” demiştir; yani cinlerden veya insanlardan olması fark etmez, Allah insanları Allah’tan başka tarafa davet edenlerin “şeytan” olduğunu söylemiştir.
Bu yüzden kendi gönlümüzü kontrol edip kendimizi tanımamız ve Allah’a ne kadar halife olduğumuza, yeryüzünde rabbimizi ne kadar temsil ettiğimize onun adına ne kadar yaşadığımıza, düşündüğümüze, konuştuğumuza, işi yaptığımıza bununla beraber şeytanın bizi ne kadar kullandığına bakmamız gerekir.
Hak, varlığı gerçek olandır. Bir yerde hak yoksa orada batıldan başka bir şey kalmaz. Nurun olmadığı yerde karanlık vardır. Bir yer karanlıksa nur olmadığı için kararmıştır. Bu yüzden karanlığın, küfrün bizatihi varlığı yoktur; ama imanın, hakkın varlığı vardır. Kul; Allah’tan, imandan, haktan, hakikatten mahrum kalınca şeytanla beraber olur, şeytanın arkadaşı olur, şeytana dost olur, şeytana tapar, ona âbd olur, dolayısıyla bir de şeytan olur. En son olacak olan şey budur!
İnsan, şeytanın elinde oyuncak olmuş mudur, olmuştur. Acaba günün kaç saatinde şeytana, kaç saatinde Allah’a uyuyoruz! Eğer bunu samimi olarak tefekkür edersek anlarız. Elbette ki bunları genel anlamda söylüyorum, yoksa buradaki kardeşlerimiz için söylemiyor, onları tenzih ediyorum. Zaten dergâha gelen kardeşlerimizin şeytana uyması, hâşâ ona tapması, âbd olması kardeşlerimize yakışmaz. Böyle bir şeyi zaten düşünemiyorum. Ancak bilmeyen, anlamayan insan bu hale düşer; yani bilmeden, farkında olmadan böyle yapar. Bu duruma düşmemek için mutlaka öğrenmek gerekir.
Allah ayet-i kerimede; Yâ benî âdeme en lâ ta’budûş şeytân: “(Ey insanlar) Ey ben-i âdem! Şeytana âbd olmayın” buyurur. Âbd olmak, sevmek demektir. Bu durumda ayet; “ey ben-i âdem! Şeytanın size verdiği vesveseyi, gösterdiği yolu, yaptığı tavsiyeyi sevmeyin, onun peşinden gitmeyin” manasına gelir. Eğer onun verdiği tavsiyeyi seversen onun peşinden gidersin. İnnehu lekum aduvvun mubîn:306 “Kesinlikle (muhakkak ki) o sizin apaçık düşmanınızdır.” Yani “ben bunu anlamadım” demeyin; çünkü şeytanın düşmanlığı apaçıktır, görünür, ortadadır. Ona uyduğunuzda insanlığınızı, rabbinizi, ebedi hayatınızı, dünyadaki huzurunuzu kaybedersiniz.
Allah ayet-i kerimenin devamında; Ve eni’budûnî, hâzâ sırâtun mustakîm:307 “Bana âbd olun, sırat-el mustakim budur (istikamet üzere olmak budur)” buyurur. Yani “beni sevin ama beni kuru kuruya bir sevgiyle değil isimlerimle sevin ve bana itaat edin, bana itaati, imanı sevin, benim için sevin. Eğer şeytana âbd olursanız nefsiniz için seversiniz.
Allah ayet-i kerimede; “onlar başka şeye tapmıyorlar (putlara tapmıyorlar) hatta hiç kimse bir şeye tapmıyor (âbd olmuyor). Herkes kendi nefsine âbd oluyor”308 buyurur. Herkes kendi işine geldiği, nefsine güzel geldiği, süslü geldiği için şeytana uyar, tabi olur, âbd olur. İnsan sevmese böyle yapmaz, sevdiği için böyle yapar. İnsan ya, Allah için ya da nefsi için sever; yani ya, Allah’a âbd olur ya da nefsine âbd olur, nefsini ilah edinir. Bu, ikisinden biridir.
Zaman sorunundan dolayı her defasında ayetlerin tamamını okuyamasak da bunları bütünüyle Allah’ın ayetlerine göre söylüyoruz. Bizi dinleyen kardeşlerimizin her sözümüzün mutlaka bir ayete dayandığını ya ayetin meali ya da tefsiri olduğunu bilmeleri gerekir.
Evet, Allah’ın Muktedir ismini anlamaya çalışıyorduk.
İnsanın önce kendine, kendi gönlüne muktedir olması gerekir. Eğer gönlüne muktedir olursa aklına da muktedir olur; yani aklını idare eder, aklı üzerinde iktidar sahibi olur. Eğer biri aklı üzerinde iktidar sahibi değilse; istediğini düşünüp istemediğini düşünemiyorsa, aklını kontrol edemiyorsa, dilini kontrol edemiyor, neyi söyleyip neyi söylememesi gerektiğini bilmiyorsa, ağzından çıkan kelimeler onun kontrolünde değilse, gözünü, kulağını, elini, ayağını kontrol edemiyorsa o halde kendi, bedeni, organları, aklı ve gönlü üzerinde iktidar sahibi değildir, dolayısıyla muktedir değildir.
Bu durumda hür değildir, şeytana esir olmuştur, artık kul değil köledir. Şeytanın tuzağına düşmüştür ve şeytan onu kullanıyor demektir. Allah ayet-i kerimede şeytanın, insanı uçuruma sürüklemesiyle ilgili; “şeytan, insanı kandırır (peşinden sürükler, sonra onu uçurumun kenarına götürüp) inkâr et, kâfir ol (Allah’a isyan et, hakkı ve hakikati inkâr et, ört, nankörlük yap) der. (Onu uçuruma götürüp aşağı atarken) Der ki: Ya rabbi ben bundan uzağım (ben bu haddini bilmez adamdan uzağım), ben âlemlerin rabbinden korkarım, ben böyle yapamam”309 buyurur. Şeytan, insanı öyle bir safhaya getirir ki şeytan bile artık ondan euzu besmele çeker. Zaten okuduğumuz ayette de şeytan, uçurumdan aşağı attıklarının hakkında “ya rabbi! Beni onunla beraber etme, ben ondan uzağım. Eğer ben, insanları yoldan çıkarmaya çalışıyorsam bir gayem olduğu içindir” demiştir.
Peki, şeytanın gayesi nedir?
Allah, iblise “secde et” deyince iblis secde etmez, kâfirlerden olur ve Âdem’den; yani insandan hayırlı olduğunu iddia eder. Sonra da Allah’a “insanların tekrar dirileceği güne kadar bana müsaade edersen insandan daha hayırlı olduğumu ispatlarım” der. Allah da “sen izin verilenlerdensin” deyince; yani “bunu nasıl yapacaksın diye” buyurunca o da “senin sırat-el mustakimin üzerine oturacağım. Onların önlerinden, arkalarından, sağlarından, sollarından gelip onları şaşırtacağım, kendime bağlayacağım, kendime tabi ettireceğim ve sen onların çoğunu şükreder bulmayacaksın”310 der. Eğer biri haline, işine, rızkına, kendine, ailesine, hayatına şükretmezse zaten nankör olur, küfür sahibi olur; yani Allah’ı beğenmeyi kabul etmemiş olur.
Allah da iblise; “haydi, git, sana mühlet verdim ama and olsun ki sana uyup nankörlük yapanların, şükürsüzlük yapanların hepsini seninle beraber cehenneme dolduracağım”311 buyurur. Allah başka bir ayet-i kerimede de; “and olsun ki iblis, sözünü doğru çıkarmıştır”312 buyurmuştur. Allah böyle söyledi. Bu yüzden insanların çoğu iman etmez313; yani çoğunluk şeytana tabi olur, şeytana uyar, çoğunluk nankör olur, şükürsüz olur.314
İşin ilginç olan, kötü olan, vahim olan tarafı da mü’min olanların şeytanın bu tuzağına düşmesidir. Öyleleri var ki mü’min olduğu, ibadet ehli olduğu halde rabbine karşı nankördür, şükürsüzdür; yani iblise tabi olmuş, uymuş, iblisin peşinden gider ve bundan haberi de yoktur. Bu gerçekten ağlanacak bir durumdur. Hem de bunlar en önde olması gereken mü’minler, Müslümanlardır. Şeytan mutlaka bir yerde hile yapıp onları bir taraftan şükürsüz bir hale, nankör bir hale getirir, dolayısıyla onlar da hiç farkında olmadan rablerine karşı nankörlük yapar ama kendisinden haberi bile yoktur.
Bunun olmaması için insan kendi üzerinde muktedir olmalıdır. Kendi üzerinde muktedir olması yetmez bir de Allah kendisine zahiri olarak nasıl bir yetki vermişse o yetkiyle bulunduğu yerde Allah ile muktedir olmalıdır.
Herkes ya ev hanımıdır ya da ailenin reisidir. İnsanın önce evinde muktedir olması; yani, evinde Allah’ın hükmüyle hükmetmesi gerekir. Allah ayet-i kerimede; “Allah’ın hükmüyle hükmetmeyenler kâfirlerin ta kendileridir”315 buyurmuştur. Allah’ın hükmüyle hükmetmek için devlet başkanı ya da padişah olmak gerekmez. İnsan önce kendine sonra ev halkına, çocuklarına Allah’ın hükmüyle hükmetmeli, Allah’ın Muktedir isminin tecellisiyle muktedir olmalıdır.
İnsanın aynı şekilde iş yerinde sorumlu olduğu kişilere karşı muktedir olması, çalıştığı iş yerinde bir yetkisi varsa yanındakilere Allah’ın Muktedir isminin tecellisiyle muamele etmesi gerekir.
Allah’ın bütün isimleri her bir kulda mutlaka tek tek tecelli eder. Yoksa insanın Hz. İnsan olması mümkün olmaz. Allah, isimleri kulda tecelli etsin diye ona imkân tanır, zaten imtihan budur. İmtihan; Allah’ın isimlerinin kulda tecelli edebilmesi için imkândır.
Allah ayet-i kerimede; “Allah muhsinleri sever”316 buyurur. Yani, Allah kendi huzurundaymış gibi bir hayat yaşayanları, kendi huzurundaymış gibi düşünen, konuşan, hareket eden muhsinleri, güzel yapanları sever. Eğer insan, Allah’ın huzurundaymış gibi yaşarsa güzel yapar, Allah da o güzel yapanları, kendi kafasına göre; şeytanla, nefisle değil de Allah’ın El Muktedir ismiyle, Allah ile muamele edenleri sever. Muhsin aynı zamanda güzel demektir, dolayısıyla biri Allah’ın huzurundaymış gibi bir hayat yaşarsa Allah’ın isimleriyle güzelleşir, güzel olur.
İsterseniz, şimdi de Allah’ın El Muktedir ismiyle ilgili ayetleri öğrenmeye çalışalım hep beraber.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Ve lekad câe âle fir’avnen nuzur:317 “And olsun ki Firavun ve onun ailesine (taraftarlarına) nezirler (uyarıcılar) gelmişti.” Kezzebû bi âyâtinâ kullihâ: “Onlar bütün ayetlerimizi yalanladılar (yok saydılar).” Oysaki o ayetlerin Allah’tan olduğunu biliyorlardı; ama yalanladılar. Fe ehaznâhum ahze azîzin muktedir:318 “Biz de onları iktidar sahibi olarak yakaladık.” Bütün gücün, kuvvetin, iktidarın biz de olduğunu tattıracak şekilde onları yakaladık.
Evet, Allah onları helak etti; çünkü Allah muktedirdir, dolayısıyla biri, Allah’ın ayetlerini yalanlarsa Allah muktedir olarak onu yakalar.
Firavun derken sadece tarihte kalmış birini anlamamalıyız. Herkesin bir firavunu vardır ve bu istisnasızdır. Bu firavun, insanın vehmi ve hayali olan kendi nefsidir. İnsanın kesinlikle nefsini iman etmeye davet etmesi, ona iman ettirmesi gerekir. Bunun için de yapması gereken şey; nefse Allah’ın ayetlerini okumak ve onu uyarmaktır.
Kendisine ayetler okunduğunda o ayetleri yalanlayan; yani ayetleri kabul ettiğini söylediği halde etrafına muamele ederken sanki o ayetleri hiç dinlememiş, anlamamış gibi muamele eden nefis Firavun bir nefistir. Zaten firavun böyleydi. Allah, ayetlerinde Firavunu onun gibi yapmayalım, ayetleri yalanlamayalım diye bize ibret olarak gösterir.
İnkâr etmek farklı yalanlamak farklıdır. Yalanlamak; ayetleri dinlediğinde kabul edip “doğrudur, bunlar, Allah’ın ayetidir” deyip gerekeni yapmamaktır.
Peki, ruh kimi temsil eder, kimin gibidir?
Ruhun karşısındaki nefis firavundur. Ruh da peygamberi temsil eder, Hz. Musa (a.s.) gibidir. İnsan, Allah’ın kendisinden yana olduğunu bilmelidir, yeter ki kendisi Allah’tan yana tavrını koysun. Allah muktedirdir, nasıl ki muktedire yakışır şekilde Firavun’u ve ehlini yakaladığını söylediyse aynı şekilde sen de nefsini Firavun olarak bilir, onu ilah edinmez, ona uymaz, ona tapmazsan Allah seni muktedir yapar ve sana, nefsine hükmetme imkânı tanır, bu yetkiyi, bu hükmü sana verir. Bunu Allah söylüyor.
Sadece nefis, Firavun değildir. Ayrıca herkesin bir firavunu vardır. Birileri bir yerlerde insana firavunluk yapar. Genel itibariyle bu firavun insanın en yakınındakidir. Mesela; bazen insanın eşi, bazen evladı, bazen annesi, babası, bazen amcası veya dayısıdır. Örneğin; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in amcası Ebu Leheb onun firavunuydu. Bununla beraber Hz. İbrahim (a.s.)’ın babası da Hz. İbrahim (a.s.)’ın firavunuydu.
Hayata bakarken Kur’an ile bakmak gerekir. Eğer hayata Allah’ın ayetleriyle bakarsak hayatı doğru anlarız, dolayısıyla ne yapmamız gerektiğini anlar, yaşarken etrafımıza ona göre muamele ederiz. Bir, Firavun vardır bir de Firavun’un taraftarları vardır. Onun taraftarları ona yardım edenlerdir. Allah ayette Firavun’u taraftarlarıyla beraber anlatmıştır, dolayısıyla onun taraftarları da Firavun gibi kaybetmiştir.
Fî mak’adi sıdkın inde melîkin muktedir:319 “(O cennettekiler gücünde, kuvvetinde) İktidarında sınır olmayan yüceler yücesi padişahın huzurundadırlar (doğruların has meclisindedirler).”
Vadrıb lehum meselel hayâtid dunyâ: “Onlara dünya hayatının misalini ver.” Onlara dünya hayatının ne olduğunu bir misal olarak anlat. Kim anlatacak? -Allah anlatacak, Allah misal veriyor. Ke mâin enzelnâhu mines semâi: “O, gökten inen bir suya (bir yağmura) benzer ki.” Fahteleta bihî nebâtul ard: “Onunla yeryüzündeki nebatlar biter.” Bu nebatlar; ağaçtır, ottur, sebzedir, meyvedir. Bu yağmurla her taraf yeşerir, otlar büyür, yemyeşil olur, ağaçlar meyvesini vermeye başlar. Sonra ne olur? Fe asbeha heşîmen tezrûhur riyâh: “Sonra rüzgârın savurup çer çöp haline getirdiği bir çöp kırıntısı olur.” Bahar gelir, yağmur yağar, her yer yeşerir, ağaçlar meyve, bitkiler sebze verir, her taraf yemyeşil olur, bahçe olur. Sonra sonbahar gelir, her taraf kurur, çer çöp haline gelir, sonra rüzgâr o çer çöpü savurur. Ve kânallâhu alâ kulli şey'in muktedir:320 “Allah her şeyin üzerinde muktedirdir.” Allah her şey üzerinde muktedir olduğu gibi sizin üzerinizde de muktedirdir.
Dünya hayatı budur; yani bir mevsimliktir, buyurdu Allah. Allah önce rahmetini indirir, insana rahmetiyle ihsanda, ikramda bulunur, böylece her taraf yeşil görünür, sebze, meyve verir. Sonra sonbahar; yani ölüm vakti gelir, artık hayat çer çöp haline gelir, kurur.
İnsan yaşlanınca zaten hayatı, rüzgârın savurduğu çer çöp haline gelir. Dünya hayatı yaşlanınca biter; ama mesele senin bu dünya hayatında ne kazandığındır. Hayatını yaşarken manevi olarak büyüyüp Hz. İnsan oldun mu olmadın mı! Rabbinin rızasını, sevgisini, dostluğunu kazandın mı kazanmadın mı, mesele budur! Allah; dünya hayatının işte bu kadar olduğunu, bu yüzden dünya hayatına kıymet, değer vermememizi sadece kazanmaya bakmamızı, bizi kazanmamız için dünyaya gönderdiğini söyleyip misal verir.
Biri, Allah’a iman etmişse dünya hayatına böyle bakar; yani dünya hayatını sevmez, onu ebedi hayata tercih etmez, ebedi hayatın önüne koymaz, Allah’ın hesabını yaparak yaşar. Derdi; “Allah’a nasıl dost olurum, nasıl halife olurum, nasıl Hz. İnsan olurum, rabbim beni huzuruna aldığında ona nasıl cevap veririm, huzurda nasıl dururum, rabbim beni huzurunda nasıl karşılar, bana nasıl muamele eder” demek olur. Diliyle istediğini söylese bile derdi bu olmayanlar kul değildir. Allah, insanın gönlüne bakar. Bu yüzden “amellerinizden önce niyetleriniz Allah’a ulaşır”321 buyurur Allah.
Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Fe immâ nezhebenne bike fe innâ minhum muntekımûn:322 “Eğer biz seni alıp götürsek de onların bu yaptıklarından dolayı onlardan yine intikam alırız (Allah muntakimdir).”
İntikam; kendisine haksızlık eden birinden hakkını almaktır. Mesela; biri namaz kılmazsa Allah ondan intikam alır mı? -Elbette ki almaz. Aynı şekilde oruç tutmazsa ondan intikam alır mı? -Yine almaz. Peki, Allah neyden intikamı alır, intikam almak ne demektir?
Biri Allah’a şirk koşarsa Allah ondan intikam alır; çünkü bu onun hakkıdır. Eğer biri, Allah’ın Rahim ismine iman etmezse, Rahim ismini Allah’a vermemiş, Allah’a ait kılmamış, rahmeti başka bir yerden beklemişse Allah rahmeti ondan çeker alır, dolayısıyla o kul azaba uğrar, zulme uğrar ve o rahim gördüklerinin aslında rahim olmadığını Allah ona gösterir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz anlatır; “Kıyamet günü Allah kıyamet yerindekilerine hitap eder. Herkes haşyet içinde, dehşet içinde kıyamet yerinde diz çökmüştür. Hiç kimse yerinden kalkmaya kendinde güç bulamaz (herkesin dizlerinin bağı çözülmüş, herkes diz üstü yere çökmüştür). Allah hitap eder buyurur ki: ‘Bugün mülk kimindir (bugün mülkün üzerinde muktedir olan, mülkün maliki, meliki kimdir)?’ Hiç kimse cevap vermeye, konuşmaya güç yetiremez.” Allah zaten buna izin vermemiştir. Cevabı Allah verir; “bugün mülk, vahid ve kahhar olan Allah’ındır.”323
Vahid; isimlerinde, sıfatlarında, Esmau’l Husna’sında tek olan demektir. Ehad ise; zatında tek olandır. Bütün Esmau’l Husna Allah’a aittir. Biri, Allah’ın esmasına sahip çıkıp; “ben böyleyim” der, kendindeki güzelliği Allah’tan bilmezse onunla övünüp büyüklük taslarsa Allah o gün o ismini ondan alır. Allah o gün insanı kahreder. Neye karşılık? -Vahdaniyetine karşılık. Bu yüzden Allah, isimlerine sahip çıkıp kendisini veya bir başkasını Allah’a şirk koşanları o gün kahreder. İntikam budur, muntakim olmak budur.
Ev nuriyennekellezî vaadnâhum: “Ya da onlara va’dettiğimizi (yaptığımız o tehdidi) sana gösteririz.” Onlara yaptığımız tehdidi, azabı sana gösteririz. Fe innâ aleyhim muktedirûn:324 “Biz bunları yapmaya muktediriz.”
Anlamamız gereken ilk şey; Allah’ın Muktedir ismiyle kendi kendimize muktedir olmak, kendi hayatımız üzerinde, evimizin içinde, ailemizde, yuvamızda; yani kısaca hayatı yaşarken Allah ile muktedir olmaktır.
Peki, muktedir olmazsak ne olur?
Şeytan bizim üzerimizde muktedir olur. Allah ayet-i kerimede; Ve lâ yasuddennekumuş şeytân, innehu lekum aduvvun mubîn:325 “Şeytan sizi saptırmasın (size hile yapmasın, sizi ters tarafa döndürmesin) çünkü o size apaçık düşmandır (düşmanınızı bilin, tanıyın, insan sizin düşmanınız değildir)” buyurmuştur. Eğer biri şeytanı düşman olarak bilmezse kendine düşman arar, daha doğrusu şeytan ona başka düşmanlar gösterir.
Böyle olanlara şeytan ne der?
“Bu sizin ırkınızdan, kabilenizden değildir, bu nedenle sizden değildir, sizin düşmanınızdır, sizin dostlarınız ancak sizin ırkınızdan, kabilenizden olanlardır, gerisi düşmanınızdır, rakibinizdir” der. Şeytan nerde bir açık bulursa oradan gelir. Bir de “bu senin dininden değil onun için bu senin düşmanındır” der, yetmez, Müslümanlar arasında da; “bu senin cemaatinden, tarikatından, mezhebinden değil bu yüzden bu senin düşmanındır” deyip bu düşmanlığı sana bütün şiddetiyle yaptırır.
Mesela; canlı bombaların gidip onlarca, yüzlerce insanın bir anda ölümüne sebep olduğunu görüyoruz. Sırf karşısındakilerin mezhebi farklı olduğu için onlara saldırırlar. Oysaki öldürülenler Müslümandır. Biri “onlar Sünni’dir” diyor, öteki “onlar Şii’dir” diyor ve birbirlerine saldırıyorlar. İşte, şeytan işi yapıyor, beceriyor! Bir cemaat, bir tarikat, bir mezhep eğer “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” diyeni kardeşi olarak bilmiyorsa adı her ne olursa olsun o şeytana uymuş, şeytana tapmış, şeytana âbd olmuş, şeytan olmuştur; çünkü böyle bir cinayeti insana ancak düşman olan, insanın cehenneme gitmesini isteyen şeytan işletebilir!
Diyelim ki bir yerde ölümü hak etmiş yüz tane insan olsun ama aralarında bir tane de masum olsun. Orada ölümü hak etmiş yüz tane insan var diye o bir masumun ölümüne hükmedebilir misin, Allah böyle bir hükmü kabul eder mi? -Elbette ki etmez. Hal böyleyken, bu cinayeti nasıl yapabilirsin, sen kime uyuyor, kime göre hareket ediyorsun! Cinayeti işlerken bunu bir de Allah adına işliyor, masum insanların ölümüne Allah adına sebep oluyorsun! Senin inandığın Allah değil senin putundur!
Allah, Hz. İbrahim (a.s.)’ın babasına söylediği sözü anlatır. Yâ ebeti lâ ta’budiş şeytân, inneş şeytâne kâne lir rahmâni asıyyâ:326 “Ey babacığım! Şeytana âbd olma. Muhakkak ki şeytan, Rahman’a asi olmuştur.” Hz. İbrahim (a.s.)’ın, babasına “şeytan, Allah’a asi oldu” değil de “Rahman’a asi oldu” demesinin hikmeti nedir? -Çünkü ona Rahman’ı, Rahman olan rabbini hatırlatıyor. Birinin sıradan birine karşı nankörlük yapması farklı kendisine merhametle muamele eden birine nankörlük yapması farklıdır. Bu; “insan bu kadar da aşağılık olmaz” demektir.
Eğer şeytan, rahman olan rabbine asi olduysa ona uyanlar da Rahman’a asi olmuş olmaz mı, onun nimetlerini yok saymış olmaz mı!
Ve izâ kîle lehumuttebiû mâ enzelallâh: “Onlara (Allah’a iman etmeyenlere) Allah’ın indirdiğine tabi olun denildiğinde.” Kâlû bel nettebiu mâ vecednâ aleyhi âbâenâ: “Onlar derler ki: Hayır, biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz dine uyarız (yola uyarız).” Yani bizim büyüklerimiz nasıl yapıyorsa biz de öyle yaparız. Biri; “Ben, Allah’ın indirdiğini anlamam, benim ilmim, bilgim yok, âlimlerimiz böyle söylemiş, büyüklerimiz de böyle yapıyor, onun için ben de böyle yapıyorum” derse Allah’ın ayetlerine değil atalarının dinine, yoluna uymuş olur.
Atalarının dinine uymakla ilgili ayetleri Allah Yahudiler veya Hristiyanlar için söylemiyor. Bu, Kur’an’ın ayetidir. Bu yüzden “Allah bunu müşriklere, Yahudilere, Hristiyanlara söylüyor” demekle kimse kendini kandırmasın. Böyle bir şey yoktur. Bir ayet ki varsa, Allah onu indirmişse o halde onu bize söylüyor demektir. Biz de “ben bilmiyorum, benim ilmim yok, Kur’an’ı okumamışım, âlim değilim. Büyüklerimiz böyle yapıyordu, ben babamdan, atamdan böyle gördüm, âlimler böyle söylemişler” dersek Allah’ın ayetlerine tabi olmamış, büyüklerimize, kendimizden öncekilere tabi olmuş oluruz.
E ve lev kâneş şeytânu yed’ûhum ilâ azâbis saîr:327 “(Allah buyurdu ki) Ya şeytan sizi o alevli ateşin azabına davet ediyorsa (yine onlara mı uyacaksınız)?” Onlar şeytana uymuş, şeytanın peşinden gitmiştir. Eğer onların peşinden gidersen sen de şeytana uymuş olursun. Niye aklını kullanıp rabbini dinlemiyor, Allah’ın sana vahyettiğine tabi olmuyor, onu anlamaya çalışmıyorsun! Bu herkes için böyledir. “Annem, babam böyle söyledi, büyüklerimiz böyle söylemiş, cemaatim böyle söylüyor, tarikatım böyle söylüyor” diye bir şey yoktur.
Allah’a kul olmak, âbd olmak büyük iştir, hem de dünyadaki en büyük iştir. Âbd olmak emek ister, çaba, gayret ister, ilim ister, bilgi ister. Bilmeden, anlamadan kulluk olmaz. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz durmadan konuşmuş, bütün hayatı boyunca durmadan anlatmış, insanları davet etmiştir.
Allah ayet-i kerimede; “ister Allah deyin, ister Rahman deyin fark etmez (Allah’ı zikredin). Esmau’l Husna, Allah’a aittir”328 buyurmuştur. Rahman’ı zikretmek; bir de Allah’ı Rahman olarak tanımak, bilmek, iman etmektir. Bu yüzden “Allah” deyince akla Rahman gelmeli, Allah’ın rahmeti gelmelidir.
Ve men ya’şu an zikrir rahmân: “Kim, Rahman’ın zikrinden yüz çevirirse.” Rahman’ın zikri önce Kur’an’dır. Kim, Rahman’ın zikrinden, rahman olan rabbini zikretmekten, “Allah, Allah” demekten, “Rahman, Rahman” demekten yüz çevirirse. Nukayyid lehu şeytân: “Biz bir şeytanı ona bağlarız.” Bir şeytan ona musallat olur, şeytan ona sarılır. Nukayyid; şeytanın kaydı altına girer, şeytanın uydusu olur, şeytanın etrafında döner; yani şeytana âbd olur, demektir. Fe huve lehu karîn:329 “O ona artık yakındır.” Onun yakını şeytandır, arkadaşı şeytandır, artık şeytan onu idare eder, şeytan onun üzerinde muktedirdir. Buna sebep olan şey ise onun ayetleri görmezden gelmesidir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede Ve men ya’şu an zikrir rahmân buyurdu; yani biri Allah’ın zikrine karşı gözünü kapatıp Allah’ın, Rahman’ın zikrini, ayetlerini görmezden gelirse şeytan onun üzerinde muktedir olur.
Ve kul li ibâdî: “Kullarıma söyle.” Bana âbd olmuş, âbd olmak isteyen, beni şeytana tercih etmek isteyen kullarıma söyle. Yekûlûlletî hiye ahsen: “En güzel söz neyse onu söylesinler.” Birbirlerine güzel söz söylesinler, sözün en güzelini söylesinler. Bizim de dilimizi, gönlümüzü, aklımızı kullanarak birbirimize güzel söz söylemeyi alışkanlık haline getirmemiz lazım. Birbirimize kızmakla, bağırmakla, çağırmakla, hakaret etmekle, birbirimizi küçümsemekle bir şey kazanamayız. Böyle yaparsak şeytan kazanır, nefsimiz kazanır. Oysaki Allah birbirimize sözün en güzelini söylememizi emretmiştir.
Allah’a âbd olanların neden birbirlerine sözün en güzelini söylemeleri gerekiyor?
İnneş şeytâne yenzegu beynehum: “Çünkü şeytan onların aralarını bozmak ister.” Şeytan onların yanlış konuşmasını, boş konuşmasını ya da birbirlerini incitecek şekilde konuşup aralarının bozulmasını ister. Bunu yapan, böyle olmasını isteyen şeytandır, dolayısıyla biri böyle yapıyorsa şeytana uymuş, şeytana “haydi, gel bunu yap” demiştir. İnneş şeytâne kâne lil insâni aduvven mubînâ:330 “Muhakkak ki şeytan, insanların apaçık düşmanıdır.” Yani şeytana bu tavizi vermeyin, en güzel söz neyse onu söyleyin.
Bir Mürşid-i kâmile tabi olan bir insan için örnek onun mürşididir. Derviş, mürşidini örnek almalı, onun gibi olmaya, onun gibi yapmaya çalışmalı, onun yapmadığı şeyden sakınmalı, her konuda “mürşidim olsa bu konuda nasıl yapardı” demelidir. Yoksa dervişin kendi kafasına göre konuşması, hareket etmesi, davranması doğru değildir. Böyle yaparsa mürşidine tabi olmamıştır, tabi olmak bu değildir. Mürşid, peygamberi temsil ettiği, peygamber varisi olduğu için bu durumda derviş, mürşidine uyarken peygambere uymuş olur; çünkü peygamberini görmemiş, tanımamış, anlamamıştır ama peygamberini tanıyan bir varisine uyunca peygamberine uymuş olur. Zaten mürşidin herhangi bir hali, tavrı, konuşması, sözü, herhangi bir muamelesi peygambere uymuyorsa ona uyulmaz, o zaten mürşit olamaz.
Eğer kardeşlerimiz de bizden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uymayan bir tavır, bir söz, bir hal görürlerse “şurası yanlış” deyip mutlaka bizi uyarmalı, bize yardım etmelidir. Bunu kesinlikle söylemelidir. Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini, Allah’ın yeryüzündeki halifesini, peygamberi, Hz. İnsanı, örnek olan insanı anlatıyoruz. Bu yüzden Allah için kardeşlerimizden herhangi biri, Allah’ın bir isminin üzerimizde tecelli etmediğini görürse bunu söylemeli, “bu isim sizin üzerinizde tecelli etmemiş” demelidir; çünkü mürşid de örnek olmazsa kim örnek olacak! Yoksa “tarikata gittik, tesbih aldık, zikir çekiyoruz, işte biz de yola girdik” demekle yola girmiş olunmaz, böyle bir şey yoktur! Sahabe, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber nasıl yetişmişse öyle yetişmemiz gerekir. Başka yol yok, kestirme yol budur, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabeyi yetiştirdiği yoldan başka kestirme yol olmaz.
Her şeyin en güzelini yapan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz davetin, örnek olmanın da en güzelini yapmıştır; ama onun daveti yerine “yok, ben daha iyi biliyorum” diyorsan sen bilirsin. Eğer sen biliyorsan kendin olmaktan kurtulamazsın. Bununla beraber biri bizi “her yaptığı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığıdır, her sözü Allah’ın ayetidir” şeklinde görmemişse, görmüyorsa zaten bize tabi olmamıştır, dolayısıyla o kendine başka bir mürşid aramalıdır. Onun mutlaka gidip örnek alabileceği, yolunda yürüyebileceği, halini üzerine bir elbise gibi giyebileceği birine uyması gerekir. Herkesin rüştüne, kemâline ermesi, Hz. İnsan olması için bir Mürşid-i kâmile ihtiyacı vardır; çünkü Allah’ın isimleri havadan yağmaz, kitaptan okunmaz, alınmaz, anlaşılmaz. Allah’ın isimleri nurdur ve onu mutlaka bir gönülden almak gerekir.
Rabıta da bunun içindir; yani insanın mürşidine benzeyip onun üzerinde tecelli eden Allah’ın isimlerini kazanması içindir. Hal böyleyken cahil insanlar; “kul ile Allah arasına kimse girer mi, girmez mi” diye anlamadan konuşur. Zaten Mürşid-i kâmil kul ile Allah arasına giren değildir; kul ile Allah’ın arasını yapandır, insanı rabbine layık âbd, kul olması için onu Allah’ın vahyiyle yetiştiren, terbiye edendir. Peki, kul ile Allah arasına şeytan girer mi? -Cevap, elbette ki girer.
Nasıl?
Şeytan, Allah’tan mühlet isterken “senin sırat-el mustakimin üzerine oturacağım”331 demişti. Sırat-el müstakim; Allah’a giden yol demektir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “rabbim, sırat-el mustakim üzeredir”332 buyurmuştur. Bu durumda şeytan sırat-el mustakimin üzerinde oturarak kul ile Allah’ın arasına girmiş olmaz mı! Eğer şeytan seninle rabbin arasına giriyorsa o halde müsaade et, peygamber de senin önünde yürüsün ki şeytan sana musallat olmasın, şeytan seni yoldan çıkarmasın.
Öğretmek, örnek olmak, önder olmak farklı, kul ile Allah arasına girmek farklı bir şeydir. Kul ile Allah arasına şeytan girer. Eğer biri bizi Allah’tan ayırmış, alıkoymuşsa Allah ile aramıza girmiştir. Aynı şekilde biri bizi Allah’a davet ediyorsa, Allah’a taşıyor hatta bizi sırtında taşıyorsa bize kulluk yolunda yardımcı oluyor demektir; ama şeytan, insanı Allah’tan başka tarafa çevirmek için; “bak, bu kul ile Allah arasına giriyor” diye insanlara vesvese verir, hile yapar.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman ettiğini iddia edenler!” Allah bir ayette; “ya eyyuhâl mü’minûn” derse “ey iman edenler” demiş; ama “ya eyyuhâllezîne âmenû” deyince “ey iman ettiğini iddia edenler” demiş olur. Allah bu ayette de; “ey iman ettiğini iddia edenler” buyurdu; yani “mü’minler” demedi “sen, mü’min olduğunu, iman ettiğini söylüyorsan hitabım sanadır” buyurdu. Udhulû fîs silmi kâffeh: “Hep beraber silme (barışa) girin.” Mü’minseniz, mü’min olduğunuzu iddia ediyorsanız hep beraber barışa girin, barışta olun, selamette olun. Kaffeh; bütünüyle, topluca, hep beraber demektir; yani “sen şucusun, falan kişi bucudur, dininiz şudur, mezhebiniz şudur, ırkınız şudur, cemaatiniz şudur” deyip ayrım yapmadan hep beraber, toptan, barışa girin, buyurdu Allah. Ve lâ tettebiû hutuvâtiş şeytân: “Şeytanın adımlarına uymayın.” Böyle yapmazsanız şeytana uymuş, tabi olmuş, onu adım adım takip etmiş olursunuz. İnnehu lekum aduvvun mubîn:333 “Muhakkak ki o sizin apaçık düşmanınızdır.” Siz bunu görüyorsunuz.
Şeytan sizi birbirinize düşman ettiyse, aranızdaki muhabbeti kaldırdıysa bu apaçık görünen bir şeydir, bunu şeytan yapar. Allah böyle mi istiyor! Allah; “mü’minler kardeştir”334 demedi mi! Öyleyse barışa girmediyseniz bu durumda şeytana uydunuz demektir ve bu da apaçık görünür.
İnnemâ yurîduş şeytânu en yûkia beynekumul adâvete vel bagdâe: “Şeytan sizin aranıza kini ve düşmanlığı sokmak ister.” Şeytan bunu nasıl yapar ya da neyle yapar? Fîl hamri vel meysir: “İçki ve kumarla.” Şeytan, içki ve kumarla aranıza kini ve düşmanlığı sokmak ister. Bu durumda bunlar şeytanın kullandığı iki tane silahtır. Buna taviz vermeyin, şeytana bu silahı vermeyin, buyurdu Allah. Şeytan başka ne yapar? Ve yasuddekum an zikrillâh: “(Bununla beraber) Sizi Allah’ı zikretmekten (Allah’ın zikrinden) alıkoymak ister.” İnsan, Allah’ın zikrinden; yani Allah’ın ayetlerinden, “Allah, Allah” demekten mahrum kalınca şeytan ona biner, onu kullanır, ona düşmanlık yaptırır. Kime karşı? -Tabi ki Allah’ı zikredenlere karşı düşmanlık yaptırır. Ve anis salât: “(Bir de) Sizi namazdan alıkoyar.” Fe hel entum muntehûn:335 “Siz bunlardan (içkiden, kumardan) vazgeçiyorsunuz değil mi?”
Şeytanın size düşmanlık yaptırmasından, düşmanlık yapmaktan vazgeçiyorsunuz değil mi! Allah’ın zikrinden, Allah’ın vahyinden yüz çevirmekten, namazı ihmal etmekten vazgeçtiniz, vazgeçiyorsunuz değil mi! Artık böyle yapmayacaksınız değil mi!
Evet, Allah’ın Muktedir ismini öğrenmeye, şeytanın üzerimizde iktidar olmaması için Allah’ın bizi nasıl uyardığını anlamaya çalışıyoruz. Zaten Allah gönlümüzde muktedir olsun diye bunları öğreniyoruz.
İnneş şeytâne lekum aduvvun: “Muhakkak ki şeytan sizin için düşmandır.” Fettehızûhu aduvvâ: “Onu düşman bilin.” Onu düşman kabul edin, onun düşman olduğunu asla unutmayın. İnnemâ yed’û hızbehu: “O kendi taraftarlarını davet eder.” Şeytan kendi taraftarlarını davet eder. Neye davet eder? Li yekûnû min ashâbis saîr:336 “Ateş ehli olmaya (cehennemlik olmaya) davet eder.”
Şeytanın davetine icabet ederseniz cehennemlik olursunuz, ateş ehli olursunuz, dünyadayken ateşle oynarsınız, ahirette de ateş ehli olursunuz. Ateşle oynamak, ateş ehli olmak ateşin ashabı, arkadaşı olmak ne demektir?
Biri kin, nefret saçıp düşmanlık yaparsa ateş saçar. Onun kini, nefreti, hasedi, buğzu kendisine cehennem ateşi olur ve ölürken ateşini de beraberinde götürür; çünkü ateşi burada onun gönlündeydi, oraya da bu ateşi kendi gönlünden götürmüştür. Eğer biri barışa, selamete, Allah’ın emrine itaat edip toptan barışa girmemişse kin saçar, düşmanlık saçar, nefret saçar, ateş saçar. İşte ateş ehli, ashabı olanlar, ateşle oynayanlar bunlardır.
Vetlu aleyhim nebeellezî âteynâhu âyâtinâ: “Onlara ayetlerimizi verdiğimiz kimsenin (şu adamın) haberini de söyle (anlat).” Bu kişi özel bir adamdır ki Allah onun hakkında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “onu anlat” diyor. Eğer Allah “ayetlerimizi verdiğimiz kişi” buyurduysa o halde bu kişi âlimdir, Allah’ın ayetleriyle muhatap olmuş, ayetleri anlamış, inkâr etmemiş, kâfir olmamış, mü’min ve Müslüman olmuş biridir. Fenseleha minhâ: “Çıktı oradan.” Fenseleha; neshetti, yok saydı, birden sildi, manasına gelir. Ayetlerimizden, ayetlerimizin nurundan çıktı, ayetlerimizi gönlünden çıkardı, unuttu. Fe etbeahuş şeytân: “Sonra şeytana tabi oldu.” Ayetlerimizi bıraktı, ayetlerimizden çıktı, şeytana tabi oldu. Fe kâne minel gâvîn:337 “Akabinde o şaşırmışlardan oldu (yolu şaşırdı).”
Allah’ın “bu adamın halini, kıssasını anlat” diye buyurmasının sebebi nedir?
Sebebi; “ben mü’minim diye kendinden emin olma, dikkat et şeytan, ayağını kaydırmasın. Ayetleri biliyorum diye, Allah bana ayetleri vermiş diye, ayetlerle nurlanmışım diye emin olma. Şeytandan, düşmanından emin olma, bir açığını bulursa seni tuzağa düşürür” demektir; yani Allah bizi uyarıyor.
Evet, bu adam âlim bir adamdı, gerçekten âlim biriydi. Bunun devamı da var. Allah ayet-i kerimenin devamında bu adamı yine anlatır; “o, dünyaya saplandı, dünya hayatını tercih etti.”338 Allah ona ayetlerini vermiş, iyice anlamış, iyice bilmiş; ama o buna rağmen dünya hayatını tercih edip dünyaya saplanmıştır.
Biz de görüyor, biliyoruz, öyleleri var ki; âlimdir, okumuştur, anlamıştır ama kendine göre dünyaya ait bir hesap yapar, dolayısıyla Allah’ın ayetlerine ters düşer ve Allah’ın emrinden çıkar. Bu dehşet bir şeydir! Böylelerinin yüzlercesini, binlercesini görüyoruz.
Tallahi: “Kendime yemin ederim ki!” Allah kendine yemin ediyor. Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Lekad erselnâ ilâ umemin min kablik: “And olsun ki senden önce birçok ümmetlere resuller gönderdik.” Fe zeyyene lehumuş şeytânu a’mâlehum: “Şeytan onlara amellerini süsleyip güzel göstermişti.” Fe huve veliyyuhumul yevm: “O gün (Kıyamet günü) o (şeytan) yine onların dostudur.” O onlara yaptıklarını güzel gösteren şeytan o gün onlara dost olmuştur. Ve lehum âzâbun elîm:339 “Onlara elim (alçaltıcı, iç yakan) bir azap vardır.”
Eş şeytânu yeidukumul fakra: “Şeytan sizi fakirlikle korkutup” Ve ye’murukumbil fahşâi: “Aşırı gitmeyi emreder (tavsiye eder, teşvik eder).” Vallâhu yeidukum magfireten minhuve fadlâ: “Allah ise size kendi katından bir fazilet, bir mağfiret va’d eder (ikram eder).” Vallâhu vâsiun alîm:340 “Allah Vasi’dir (onun ilmi, rahmeti, fazileti, ikramı her şeyden geniştir) o her şeyi bilendir.”
Yâ benî âdem: “Ey âdemoğulları!” Allah bütün insanlara hitap ediyor. Lâ yeftinennekumuş şeytân: “Şeytan sizi fitneye düşürmesin.” Hayat bir imtihandan ibarettir, imtihana dikkat edin, şeytan sizi fitneye düşürmesin. Şeytan bizi nasıl fitneye düşürür? Kemâ ahrace ebeveykum minel cenneh: “Sizin ananızı, babanızı (Âdem babanızı, Havva annenizi) cennetten çıkardığı gibi (sizi de fitneye düşürmesin).”
Fitne; çeken şey demektir. Şeytan, Âdem babamıza ve Havva annemize neyi va’d etti?
“Eğer siz bu meyveden yerseniz ikiniz ya melek olursunuz ya da burada ebedi kalırsınız. Burada ebedi kalmayasınız, melek olmayasınız diye Allah bu meyveden yemeyin dedi ve ben sizin için hayır istiyorum” diye yemin etti.341 Âdem babamız da Havva annemiz de buna meyletti; yani daha fazlasına meyletti ve “biz de burada ebedi kalalım” deyip Allah’ın kendilerine takdir ettiğine razı olmadılar.
Eğer ebedi kalmak istiyorsan rabbinden iste, niye ebedi kalmayı başka bir şeye bağlıyorsun! Tabi ki bunu Hz. Âdem (a.s.) babamıza değil kendimize söylüyoruz; çünkü her birimiz bir Âdemiz. Hz. Âdem (a.s.) bizim için örnektir. Allah onu bize örnek olarak göstermiş, “şeytan, Âdem babanız ile Havva annenize yaptığı gibi sizi de kandırmasın, fitneye düşürmesin” demiştir.
Yenziu anhumâ libâsehumâ: “(O meyveyi onlara yedirip) Elbiselerini onlardan soydu.” Li yuriyehumâ sev’âtihimâ: “Onlara edep yerlerini gösterdi.” Edep yerlerini gösterdi demek; onları utandırdı, üzerlerindeki elbiseyi soydu, demektir. Onların elbiseleri nurdandı; ama yanlış yapıp günah işledikleri zaman o nur onlardan bir anda kayboldu. Dolayısıyla kendilerini elbisesiz görünce cennetteki ağaçların yapraklarını alıp üzerlerini örtmeye çalıştılar.342
İnnehu yerâkum huve ve kabîluhu min haysu lâ terevnehum: “O (şeytan) ve onun kabilesi (çocukları, ailesi, sülalesi, arkadaşları) sizin görmediğiniz yerden sizi görür.” Yani onlar sizi tanır, bilir, sizin zaafınızı, size nerden hile yapacağını görür ve bilir. Haberiniz olsun, bu yüzden onlara karşı dikkatli olun. İnnâ cealnâş şeyâtîne evliyâe lillezîne lâ yu’minûn:343 “Biz şeytanları iman etmeyenlerin dostları kılmışız.” Yani şeytan kimin dostuysa, kime dostluk yapıyorsa o, mü’min değildir; çünkü şeytan, mü’min olmayanların dostudur, arkadaşıdır.
Allah, şeytan ile ilgili “şeytan sizin apaçık düşmanınızdır” buyurdu. Sonra “ona arkadaşlık yapar, onunla dostluk kurarsanız mü’min değilsiniz” buyurdu. Şeytan, bize vaatte bulunup bizi Allah’ın emrine karşı getirmiş ve bize yanlış yaptırıp Hz. Âdem (a.s.) babamız ve Havva annemize yaptığı gibi üzerimizdeki elbiseyi soymuştur.
İnnel mubezzirîne kânû ihvâneş şeyâtîn: “(Allah’ın kendisine ikram ettiği nimeti, imkânı) Saçıp savuranlar şeytanın kardeşleridir (arkadaşlarıdır).” İhvâneşşeytân; şeytanın kardeşleri demektir. Ve kâneş şeytânu li rabbihî kefûrâ:344 “Şeytan, rabbine karşı çok nankördür.” Demek ki şeytana kardeş olanlar da nankördür. Nasıl nankördür? -Kendisine ikram edilen nimeti Allah yolunda sarf edip onunla ebedi hayatını kazanmaya çalışması gerekirken saçıp savurmakla, rabbine karşı kibirlenmekle nankördür.
Ve lâ yegurrannekum billâhil garûr:345 “O mağrur olan (Allah’a karşı gurura kapılmış olan şeytan) sizi Allah ile mağrur etmesin.” O aldanmış şeytan sizi Allah ile aldatmasın. Allah ile aldanmak çok önemli bir meseledir.
Şeytan, insanı Allah ile aldatır mı?
Hem de çok! Özelikle samimi; ama cahil olan insanları Allah ile aldatır. Hatta onu öyle bir aldatır ki cehenneme gönderecek, cehennemlik yapacak kadar aldatır. Allah ile aldatmanın, Allah ile aldanmanın yüzlerce çeşidi vardır. Mesela birileri; “gelin bizim cemaate, büyüklerimiz sizi cebinde cennete taşır, sırattan geçirir. Sonra cennetin kapısına varınca dervişler büyüklerimizin cebinden dökülür ve hiç zahmet çekmeden cennetin kapısına gelir” derler. Ya da “mürşidim beni kurtarır, hesabımı verir, beni sırattan geçirip cennete götürür” derler. İşte bunlar Allah ile aldatmaktır. Bu birilerinin, şeytanın, Allah ile aldatmasıdır. Birileri bunu yapıyorsa o da şeytana arkadaş olmuş, şeytanla beraber şeytanlaşmıştır; çünkü Allah, kulundan âbdiyet ister, Hz. İnsan olmasını ister.
Bu yüzden her zaman şefaat buradadır, dünyadadır, şimdidir, diyoruz. Eğer şefaat burada yarım kalmışsa öbür tarafta tamamlanır. Ben şimdi seni şeytandan uzaklaştırıyorsam, senin gönlünde Allah’ın muktedir olmasını sağlayabiliyorsam gönlüne şifa oluyorum demektir. Elbette ki bu da karşılıklıdır. Ben bunu bana uyman, tabi olman karşılığında yapabilirim. Yoksa sen işi benden daha iyi biliyorsan kendi halinden razısın demektir.
Bir de bazıları var ki; “en doğru yolda olan biziz, kim bizden olursa kurtulur, bizim cemaatimize gelenler mü’mindir, Müslümandır, Allah dostudur, kurtulmuştur” der. Şeytan bir de böyle olanları kullanıp işini bunlara yaptırır.
Mesela; Allah adına adam öldürtür. Biraz önce söylediğim gibi; Müslüman memleketlerde yapılan cinayetlerin neredeyse hepsini Müslümanlar işliyor, daha doğrusu bu cinayetleri kendini Müslüman zannedenlere şeytan işlettiriyor. Bu cinayetler Irak’ta, Suriye’de hâlâ devam ediyor. Orada her gün yirmi kişi, eli kişi, yüz kişi, öldürülüyor. Müslümanlar birbirini öldürüyor ve hepsi de birbirini Allah adına öldürüyor. Her biri karşı tarafı küfürle itham edip bir de yanındakilere; “onlar Müslüman değil, onları öldürmek lazım, hepsinin katli helaldir, vaciptir, hatta gidin intihar edin, şehit olursunuz” diyor. Onlar da Allah adına gidip başkasını öldürüyor ve cehenneme gidiyor. Oysaki Allah; “kardeş olun, en güzel söz neyse birbirinize onu söyleyin. Hep beraber barışa, selamete girin. Şeytana uymayın, sizin düşmanınız şeytandır” buyurmadı mı!
Şeytan, insanları Allah adına kandırır, Allah’ın ismini kullanarak kandırır. Allah ayette “kandırmak” kelimesini kullanmamış “mağrur olmak, gurura kapılmak” demiştir. Gurura kapılmak; bir başkasına karşı büyüklenmek, kibirlenmek, insanın kendisiyle, kendisindekiyle övünmesi demektir. Biri; “ben doğruyum, ben haktayım, gerisi hakta değil” derse mağrur olmuş, iblis onu mağrur etmiş, hem de Allah ile mağrur etmiş demektir. Neticesinde iblis onu; “sen, Allah’a yakınsın, dolayısıyla her zaman haklısın. Herkes senin gibi yapmalı, sana uymalıdır” deyip onu Allah ile kandırır.
Kul o dur ki, âlim o dur ki Allah’tan haşyet duysun, korksun, titresin! Hiçbir şey olmadığını, kulluğunu bilsin, rabbine karşı edepli olsun ve kul olmak için boynunu büküp çabasını, gayretini sarf etsin! Bu yüzden kul başkalarının hesabını gören değildir; Allah’a âbd olmaya çalışandır.
Hak, hakikat; Allah’ın buyurduğudur. Bize düşen de; hakkı ve hakikati olduğu gibi ortaya koyup hakka, hakikate uymaktır. Yoksa kimseye akıl vermek, kimseyi cennete ya da cehenneme göndermek değildir. Hesap, Allah’a aittir. Bu yüzden kimsenin hesabını görmek bize düşmez. Bize düşen; kendi hesabımızı görmek, kendi gönül âlemimizde Allah ile muktedir olmaktır. Aynı şekilde Allah’ın hükmüyle kendimize hükmedip mü’min olmak, Müslüman olmak, kardeş olmak, şeytana karşı bir ve beraber olmaktır. Düşmanlığı şeytana karşı yapıp şeytanın tuzağına düşenleri onun elinden kurtarmaya çalışmaktır.
Biri şeytanın tuzağına düşmüşse ister Yahudi olsun, ister Hristiyan olsun isterse de müşrik olsun bu hiç fark etmez, kim olursa olsun o bizim insan kardeşimizdir. Bu yüzden ona yardım etmemiz, ona rahmetle, merhametle, muhabbetle muamele etmemiz gerekir; çünkü bir tek düşmanımız vardır, o da şeytandır. İnsan ona taviz verirse, onu düşman olarak anlamaz, kabul etmez, onunla gereken mücadeleyi yapmazsa sonra şeytan onun gönlünde muktedir olur, iktidar sahibi olur. Sonra bir de bakar ki kendisi şeytan olmuş. Böyleleri var mıdır? -Elbette ki vardır, hem de çok sayıda vardır.
Nasıl ki cinlerden şeytanlar varsa insanlardan da şeytanlar vardır. Önce şeytan ona hükmeder, şeytan onun gönlünde hükmettikçe ve o da şeytana uydukça artık o şeytanlaşır.
Şeytana uymak, günaha düşmek ayrı şey, şeytanlaşmak ayrı şeydir. Biri şeytanın vazifesini yapıyorsa o şeytanın ta kendisidir.
Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Ebu zer (r.a.) Hazretlerine;
-Ya Ebu Zer! Cin ve insan şeytanlarına karşı dikkatli ol, buyurur.
Ebu Zer (r.a.) de;
-Ya Resulullah, insanlardan da mı şeytanlar var, diye sorunca
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Evet, onlar daha tehlikelidir; çünkü cinlerden olan şeytanlar sana sadece vesvese verir, ötekiler ise seninle konuşur. En tehlikeli olanlar onlardır, onlara karşı dikkatli ol, buyurur.346
Eğer biri, Allah’tan başka tarafa davet ediyorsa şeytan değil de nedir! Şeytanın yaptığı bundan başka nedir!
Evet, hep beraber Allah’ın El Muktedir ismini anlamaya çalıştık. Muktedir isminin kendisinde tecelli etmediği kişilerin gönlünde nefsin ve şeytanın muktedir olduğunu, böylelerinin en sonunda şeytanlaştığını, bunun olmaması için de gönül tahtımızda Allah’ın nefhettiği ruhun oturması, onun bizde muktedir olması gerektiğini öğrendik. İnşallah öncelikle kendimize sonra ev halkımıza, etrafımıza muamele ederken Allah’ın Muktedir ismiyle muamele ederiz, hayatımızı yaşarken tek muktedirin Allah olduğunu unutmayız ve gönlümüzde Allah muktedir olur.
Allah hepimizi kendi gönlüne muktedir olanlardan eylesin. Allah’ın Muktedir ismiyle çevresine muamele edenlerden eylesin. Allah’ın El Esmau’l Husna’sının tecelli ettiği Hz. İnsan olan kullarından eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
