close

EL KERİM

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını, güzel isimlerini, güzelliğini anlamaya, tanımaya çalışıyorduk. Elbette ki Allah’ın isimlerini sadece öğrenmek, anlamak yetmez. Bir de bildiğimizi, öğrendiğimizi, anladığımızı imana, ahlaka ve amele dönüştürmeye çalışmamız lazım. Öyle ki Allah’ın yeryüzündeki halifesi olabilelim, Hz. İnsan olabilelim, Allah’a yakın, resulüne yakın olabilelim. Böyle olmazsa kendi kendimizden, insanlığımızdan, Hz. İnsan olmaktan, dolayısıyla Allah’tan mahrum kalırız.

El Esmau’l Husna kitabımızın 4. Cildindeki sohbetlerimiz ramazan ayına denk geldi. Hiçbir şey tesadüf değildir. Allah’ın bunda mutlaka bir muradı vardır. Ramazan ayına girerken önce Allah’ın Hayy ve Kayyum ismini, peşinden Hakk ismini, sonrasında da Allah’ın Âzim ismini öğrenmeye çalıştık. Bu sohbetimizde de Allah’ın Kerim ismini öğrenmeye çalışacağız inşallah.

Allah’ın Hayy ismini öğrenirken Allah ile diri olduğumuzu, diri olmamız gerektiğini, Allah’tan bağımsız bir varlık olmadığımızı, Allah’ın Hayy isminin tecellisini; yani diriliğini tatmamız gerektiğini anlattık.

Allah’ın bir “ölü” dedikleri, bir de “diri” dedikleri vardır. Allah’a göre Allah’ın ayetlerini işitmeyen, aklını kullanmayan, Allah ile beraber olmayan, ona iman etmeyen herkes ölüdür. Allah, kendilerine ayetler okunduğunda bu ayetleri dinlemeyen, anlamayan ya da dinlemek, anlamak istemeyen, böyle bir dertleri olmayanlara “ölü”210 demiştir. Bununla ilgili olarak Allah ayet-i kerimede; “onların kalpleri vardır, onunla anlamazlar, (fehmetmezler), gözleri vardır, onunla görmezler, kulakları vardır, onunla işitmezler. Onlar hayvan gibidirler, hatta hayvandan daha aşağıdırlar”211 buyurmuştur.

Bu yüzden dünyadayken insan suretinde gördüklerimizin Kıyamet günü hayvana dönmesine hiç şaşırmamamız gerekir. Devamlı söylüyoruz; insanlar cehenneme gitmez, cehenneme gidecek olanlar hayvan gibi olanlardır; yani cehenneme hayvanlaşmış insanlar gider. İnsanlığını kaybedip hayvanlaşanlar; rablerini dinlemedikleri, onu anlamak, tanımak gibi bir dertleri olmadığı için hayvanlaşmıştır.

Allah’ın Hayy isminden sonra Kayyum ismini öğrenmiştik. Eğer Allah’ın Hayy ismini anladıysak bu durumda Allah ile dirilmeye çalışmamız, Allah’tan yana, kendi kendimizden yana durmamız, kendi manevi hayatımızı korumaya çalışmamız gerekir.

Allah kayyumdur; bütün varlığı varlıkta tutup onu her anda sevk ve idare edendir. Kayyum isminin bizde tecelli etmesi için bizim de kıyamda, ayakta durmamız lazım. Aynı şekilde hayatımızı, kendimizi, nefsimizi, gönlümüzü, gözümüzü, kulağımızı, elimizi, ayağımızı, dilimizi, Allah’ın rızasını kazanma yolunda, Hz. İnsan olma yolunda kullanıp sevk ve idare etmemiz lazım. Öyle ki Allah’ın Kayyum ismi bizde tecelli etsin, yoksa bu isim bizde tecelli etmiş olmaz.

Allah’ın Kayyum isminden sonra Hakk ve Âzim ismini öğrenmeye çalıştık. “Allah âzimdir, azamet sahibidir, azmedendir” dedik. Bu ismin kulda tecelli edebilmesi için kulun âzimli olması ve azmetmesi gerekir. Bir şeyi kazanmak için azmetmeyen birinde Allah’ın Âzim ismi tecelli etmez. Kulun ebedi hayatını kazanırken, Hz. İnsan olmaya çalışırken azmetmesi; yani çaba, gayret sarf etmesi gerekir.

Ramazan ayının başında “arkadaşlar gönlünü açıp bizi dinlerse manevi olarak kazanmadığı takdirde hesabını bize sorsun” diye arkadaşlara söz vermiştik. Allah’ın her bir ismini anlatırken gönlünü açıp bizi dinleyen kardeşlerimiz vardır. Eğer biri gönlünü açar, dinler, öğrendiği esmayı hemen gönlüne alıp uygularsa Allah’ın o ismi onda tecelli eder.

Biri, Allah ile dirilmeye, Allah ile kıyamda durup kendini sevk ve idare etmeye çalışıyor, güzel olmak için, doğru yapmak için, Allah’ın rızasını kazanmak için azmedip çabasını, gayretini sarf ediyorsa öğrendiği o isim onda tecelli etmeye başlamış demektir. O bir adım atarsa Allah da ona on adım ikram eder. Bu yüzden “acaba Allah’ın bu isimleri üzerimizde tecelli ediyor mu etmiyor mu” deyip kendimize bakmamız gerekir.

Her sohbetimizde Allah’ın bir ismini anlatıyoruz. Kardeşlerimizin sohbetleri dinledikten veya okuduktan sonra gün boyunca anlattığımız o ismi zikretmesi gerekir. Mesela; kardeşlerimizin, geçen sohbetimizde Allah’ın Âzim ismini anlattığımız için Kerim ismine geçinceye kadar Allah’ın Âzim ismini zikretmeleri gerekirdi. Tabi, kardeşlerimiz bu ismi zikrederken sadece diliyle değil doğru olmak, güzel olmak, hakta olmak, Allah’ın rızasını kazanmak, Hz. İnsan olmak için “benim nasıl azmetmem, nasıl bir çaba, gayret sarf etmem lazım” deyip gönlüyle de zikretmeleri gerekirdi.

Allah’ın isimlerini anlatırken rabbimizi, bununla beraber Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insanı; yani kendimizi tanımaya, nasıl olmamız gerektiğini anlamaya, bununla beraber Allah’ın ismini öğrenince Hz. İnsan olmak için o ismi gönlümüze nasıl uygulamamız gerektiğini öğrenmeye çalışıyoruz.

Bütün isimler aklımızda kalmayabilir, kısaca Fatiha’daki isimleri bilir, öğrenir, onları kendimize uygularsak bu bizim için yeterli olur. Fatiha yedi ayettir, bununla beraber Fatiha’da Allah’ın yedi tane de ismi vardır. Bu yüzden “Allah” deyince bir kere bu yedi ismi hatırlamamız gerekir. “Allah” deyince sadece bu yedi ismi hatırlarsak rabbimize karşı kulluk halini, âbdiyet halini alırız, dolayısıyla rabbimizi sever, ona boyun büker ve ona güveniriz.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Fatiha, Kur’an’ın özüdür, özetidir”212 buyurmuştur. O halde Fatiha’yı biliyorsak Kur’an’ı biliyoruz demektir; ama Fatiha’yı anlamıyla beraber, tefsiriyle beraber bilmemiz lazım ki okuduğumuz Fatiha Kur’an’a özet olmuş olsun.

İsterseniz şimdi Allah’ın Fatiha’daki isimlerinin hangileri olduğunu öğrenelim.

“Elhamdu lillâhi rabbil âlemîn” ayetinde Allah ismi, Hamid ismi ve Rab ismi vardır. “Errahmanir rahîm” ayetinde Rahman ve Rahim ismi, “Mâliki yevmid dîn” ayetinde Malik ismi, “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” ayetinde âbdiyeti gerektiren İlah ismi, “İhdinâs sırat-el mustakîm” ayetinde ise Allah’ın hidayeti veren Hâdi ismi vardır.

Allah; saf muhabbet, saf aşk demektir. Bunu daha önce “Allah” ismini anlatırken genişçe izah etmeye çalışmıştık. Allah ismi; saf seven, karşılıksız seven, sevdiği için yaratan, sevdiği için ikram eden demekti. Allah’ın bütün isimleri onun Allah ismine döner. Örnek vereyim; Allah sevdiği için rahmet eden, sevdiği için affeden, mağfiret eden, sevdiği için ikram eden, sevdiği için terbiye edendir, rab olandır. Bütün isimler bu şekilde “Allah” ismine döner ve bunların hepsi aşkla, muhabbetle, sevmekle ilgilidir.

Er rahmânir rahîm; Allah rahmandır, rahimdir, rahmetiyle muamele edendir. Allah, zatında rahmandır, sıfatlarında, fiillerinde ise rahimdir. Bu yüzden Allah bize nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun Allah olduğu için, rahman ve rahim olduğu için; yani sevdiği için, merhamet ettiği için bu muameleyi yapmıştır. Allah mutlak hayrdır. Allah’ın Hayr ismini anlamaya çalışırken onun her işinin hayr olduğunu hep beraber ayetlerle öğrenmiştik.

Mâliki yevmid dîn; Allah maliktir. Mülkün sahibidir, bizim sahibimizdir. Hiç kimse kendini ne kendisine, ne başkalarına, ne de başka bir şeye sahip görmelidir. Kulda olan her şey kendisine bir emanettir ve bu emanetin bir hikmeti vardır. Bu da kul o emanetlerle Hz. İnsan olsun diyedir.

İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn; Allah ilahtır, öyle subhandır ki eşi ve benzeri yoktur. Kullarını sevdiği için onlara rab olarak, rahman ve rahim olarak muamele eder. Allah mabuddur ve kullarından kendisine âbd olmalarını ister; çünkü o ilahtır, kendisine hayran olunacak ve bu hayranlıkla aklın baştan gideceği kadar güzeldir. Ona olan âbdiyet de bu güzelliğin hayranlığına kapılarak yapılan âbdliktir, kulluktur. Bu yüzden istenilmeye tek layık olan Allah’tır.

İhdinâs sırat-el mustakim; Allah, hâdidir. Hidayeti, hidayetçiyi veren, kulunu hidayete, sırat-el mustakime erdirendir, kullarını hidayetçiyle beraber sırat-el mustakime koyup kendisine davet eden, kendisine çekendir.

Sırâtallezîne en’amte aleyhim; kendisine âbd olmaya çalışan kullarını sırat-el mustakime erdirerek onlara, rızasını, cemalini ve mağfiretini ikram eden, onlara bu nimetleri ihsan edendir.

Bunun dışında ne kalır?

Ğayril mağdûbi aleyhim ve laddâllîn; bunun dışında gazaba uğramak ve delalette kalmak kalır.

Gazaba uğrayanlar; Allah’a şirk koşanlardır. Biri Allah’a şirk koşarsa Allah da ismini ondan çeker alır, o da böylelikle gazaba uğramış olur; çünkü Allah, vahid ve kahhardır. Allah, ismini ondan alır, ismini ondan aldığında o kişi gazaba uğramış olur. Bu, o kişi Allah’ın ismini, güzelliğini, Allah’ı kaybetti demektir. Allah’ı kaybedince de gazaba uğrar. Allah’ın bunun dışında ona muamelede bulunup gazap etmesine gerek yoktur.

Delalette kalanlar da Allah’ı ciddiye almayanlardır, hakkı, doğruyu aramayanlar, doğrunun peşinde koşmayanlar, böyle bir derdi olmayanlar ve bunun için çaba, gayret sarf etmeyenlerdir.

Kısaca Fatiha’yı öğrendiğimizde rabbimizi Esmau’l Husna’sından tanımış, Kur’an’ı, kendimizi, hayatı, imtihanı anlamış oluruz. Ben Fatiha’daki isimleri öğrenmemiz açısından konumuz gereği Fatiha’yı kısaca anlattım. Kardeşlerimiz Fatiha’yı daha geniş öğrenmek isterlerse internet adresimizde kayıtlı olan “Fatiha’yla Esmau’l Husna” sohbetini dinleyebilir yahut “Kur’an’ın Özü, Kapısı, Fatiha Suresi’nin Tefsiri” kitabımızı alıp okuyabilirler. Böyle yaparlarsa bunu daha geniş bir şekilde öğrenmiş olurlar inşallah.

İnsanın, Allah’ı bilmeden, tanımadan ona iman etmesi mümkün değildir. Bu yüzden önce Allah hakkında doğru bir bilgiye sahip olması gerekir; çünkü insanın imanı, Allah’ı bilmesi, tanıması, yakınlığı, sevmesi ancak bilgisi kadardır. İnsan, Allah’ı bilmeden, anlamadan, tanımadan ona ne iman edebilir, ne âbd olabilir ne de onu sevebilir.

Mesela; dört, beş veya yedi yaşındaki bir çocuğun aklı biraz ermeye başlayınca anası, babası ve çevresindekiler “Allah” dediğinde onlara “Allah nerdedir, Allah kimdir, Allah büyük müdür” diye soru sormaya başlar. Hatta babasına; “Allah senden daha mı büyüktür” diye sorar. Bir çocuğun sorusu böyle olur. Bu soru çok normal bir sorudur; ama çocuğun bu soruyu sormasının bir sebebi vardır. Çocuk sadece gördüğünü anlar; yani somut olanı, gözü önündekini anlar. Ona söylenenleri mutlaka bir şeye benzetip öyle anlar. Onun gözünde en büyük babası olduğu için babasına; “Allah senden daha mı büyüktür” diye sorar. Bu akıl, çocuğun aklıdır, büyümemiş akıldır.

Aynı şekilde yetmiş yaşındaki biri de böyle bir soru sorabilir. Böyle bir akıl da gelişmemiş bir akıldır. Kendisi yetmiş yaşındadır; ama aklı büyümemiştir, Allah hakkında kulaktan dolma bir bilgisi vardır; yani Allah’ın kendisini tanıttığı gibi, kitabında vahyettiği gibi Allah’ı tanımamış, bilmemiş, sadece çevresinden “Allah büyüktür” sözünü duymuştur. Ona “Allah ne kadar büyüktür” diye sorsak buna cevap bile veremez. Böyle biri günde en az 50 sefer kendini, nefsini Allah’a şirk koşup; “ben Allah’tan daha büyüğüm” der.

Peki, bunu nasıl söyler?

Mesela; Allah’ın her konu hakkında “bu senin için hayırdır, bu yüzden böyle yapman gerekir” diye her anda bir hitabı vardır ama o “hayır, böyle yapamam, bunu kabul edemem” der. Bu durumda Allah’ı hayr olarak, rahim olarak, kerim olarak, vehhab olarak, mülkün sahibi olarak, malik olarak, melik olarak kabul etmemiş olur. Dolayısıyla Allah’ın on tane ismini birden inkâr edip yok sayar. Aynı şekilde “Allah bilmiyor, ben daha iyi biliyorum” demiş olur ki bu defa Allah’ın Âlim ismini inkâr etmiş olur.

Bu yüzden mü’min olmak bambaşka bir şeydir. Allah ayet-i kerimede; “mü’minler, Allah’ın velisidir. Allah, mü’minlerin velisidir”213 Başka bir ayet-i kerimede de; “Allah, muttakilerin velisidir”214 buyurur. Mü’min ve muttaki; Allah’a iman etmiş, Allah’ı her şeyden çok seven, bununla beraber takva sahibi; yani Allah’a kendisine, hayata, insana karşı sorumluluğunu bilip kabul eden, gereğini yerine getirmeye çalışandır. Allah mü’minlerin velisi, dostu olduğunu söylemişse o halde iman edip Allah’ın velim dediği kullardan olmak, bunun için de Allah’ı bilmek, öğrenmek, tanımak gerekir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Kur’an’daki en büyük ayet, ayet-el kursidir215, Allah’ı anlatan sure ise İhlâs Suresi’dir” buyurmuştur. En büyük ilim, en büyük ayet; Allah’ın kendini anlattığı ayettir. Bu yüzden en büyüğe ait olan ilim de en büyük ilimdir. Dolayısıyla en büyük ilim; Esmau’l Husna ilmidir. Eğer biri Esmau’l Husna’yı anlar, iman eder, ahlaka ve amele dönüştürürse kâmil insan, Hz. İnsan olur. Onunla Allah’a iman eder, Allah’a yakın, Allah’a dost, Allah’a âşık olur. O, Allah’ı sever, Allah da onu sever ve o her türlü ikrama nail olur; ama bunun olabilmesi için kulun aklını kullanması gerekir. Yoksa kuru bir bilgiyle “Allah büyüktür, Allah kerimdir, Allah rahimdir, Allah afuvvdur” demek olmaz; çünkü Allah’ın her bir ismine tek tek iman etmek gerekir.

Peki, nasıl iman etmek gerekir ya da iman edenler nasıldır?

İman sevmek demektir. Biri, Allah’ın rahim olduğuna iman etmişse Allah’ın rahim oluşunu, merhamet edişini sever, o isme bürünür, dolayısıyla o isim onun gönlünü kaplar. Bu yüzden o da önce kendine, sonra etrafındakilere merhamet eder, cehenneme sürüklenmez, şeytanın peşine takılmaz. İşte böyle birinde Allah’ın Rahim ismi tecelli eder. Aynı şekilde Allah’ın Kerim ismini severse Allah’ın ikram etmesini sever ve bu isme iman eder. Sonra o, Allah’ın kullarına, mahlûkata ikram edince Allah’ın Kerim ismi onda tecelli eder.

Ben anlaşılsın diye kısaca izah ediyorum. Kardeşlerimizin her sohbetten sonra Allah’ın isimleri üzerinde tefekkür etmeleri, onları detaylı olarak anlamaya çalışmaları gerekir. Böyle yaparlarsa Allah’ın isimleri onların gönlünde açılır, genişler; yani Allah’ın kendilerine nasıl rahmet ettiğini, nasıl ikram ettiğini, yanlışlarını, hatalarını, günahlarını nasıl mağfiret edip sildiğini, onları nasıl cezalandırmadığını, Allah’ın onlara Rezzak ismiyle nasıl tecelli edip rızıklarını verdiğini anlarlar. Kardeşlerimiz, bunu tefekkür edip anlamaya çalıştıklarında, aynı şekilde her “Allah” deyişlerinde, Allah’ın ayetlerini her dinleyişlerinde rablerini bir daha severler. Allah’ın ayet-i kerimede; “mü’minler o kimselerdir ki onlara Allah’ın ayetleri okunduğunda imanlarını artırırlar” buyurduğu gibi imanları, Allah’a olan muhabbetleri bir daha artar.

Kardeşlerimiz Esmau’l Husna sohbetlerimizi okur, dinler ve çaba, gayret gösterip anlamaya çalışırsa bunun sonucunda Allah’ın sevgisini, yakınlığını, güzelliğini kazanmaz, Allah’ın güzelliğiyle güzel olmazsa hesabını bize sorsun. Biri rabbini severse rabbi de onu sever, dolayısıyla kardeşlerimiz bu sohbetleri anlamaya, iman etmeye çalışıp gerekeni yaptığında Allah’ın sevgisini kazanır. Bunun için istediğimiz tek şey; kardeşlerimizin gönlünü açıp bizi dinlemesidir. Eğer gönüllerini açıp bizi dinlerlerse sohbetlerin sonunda “Allah” deyince akılları başlarından gitmezse sorumlusu biziz!

Allah, mü’minleri tarif ederken; “mü’minler o kimselerdir ki Allah zikredildiğinde kalpleri ürperir, titrer” buyurur. Neden kalpleri titrer? -Çünkü o anda maşukunun, sevdiğinin ismi söylenmiş, kendisini yaratan, kendisine zatıyla, sıfatıyla tecelli eden rabbinin ismi zikredilmiştir. Bu yüzden rabbini bütün güzelliğiyle üzerinde, gönlünde tadar ve kalbi ürperir, titrer. Allah ayetin devamında; “onlara Allah’ın ayetleri okunduğunda imanlarını artırırlar” buyurur. Neden? -Çünkü onları yaratan rabbi konuşmuştur, bu yüzden imanlarını artırırlar. Ayetleri dinlerken böyle dinlemek gerekir. Burada sadece Allah’ın ismini anlatmıyoruz, aynı zamanda hep beraber anlattığımız ismin geçtiği ayetleri dinliyoruz.

“Bir de onlar rablerine bütünüyle tevekkül ederler.”216 Onların Allah’a tevekkül etmelerinin sebebi nedir ve başkalarının tevekkülüyle Allah’ın mü’min dediği kulların tevekkülü arasında nasıl bir fark vardır?

İnsan sadece kendisini sevene, sevgisinden emin olduğuna güvenir. Eğer kul, Allah’ı seviyorsa Allah’ın da onu sevdiğini bilir. Allah’ın kendisini sevdiğini bilirse Allah’a tevekkül eder, güvenir; çünkü sevgisinden emindir ama sevgisinde emin değilse, yalancıysa ona güvenmez. Ya da Allah’ı seviyor ama Allah’ı tanımıyorsa; yani Allah’ın rahman oluşunu, kerim oluşunu, afuvv oluşunu, vedud oluşunu bilmiyor, onun esmasına, isimlerine iman etmemişse yine tevekkül edemez. Biri, Allah’a isimleriyle iman etmezse hayalinde kendi kendine bir put icat etmiş olur, dolayısıyla Allah diye taptığı, Esmau’l Husna’ya sahip olan Allah olmaz, onun kendi kendine ürettiği putu olur, Allah da böyle bir imanı kabul etmez.

Rabbimizi tanıdıkça kavrayacağımız tek şey; Allah’a hayran olmaktır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “ya rabbi! Hayretimi artır” buyurmuştur. Bu; hayranlığımı artır, bir perde daha aç, kendini bana biraz daha tanıt, sana biraz daha hayran olayım, demektir. Bizim de rabbimizi tanıdıkça hayretimizin artması gerekir. Eğer bizim de hayretimiz, hayranlığımız, Allah’a karşı muhabbetimiz artmıyorsa bir sorun var demektir.

Evet, Allah’ın Esmau’l Husnasını, güzel isimlerini anlamaya, Allah’ı isimlerinden tanımaya çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde Allah’ın El Âzim ismini öğrenmiştik. Bu sohbetimizde Allah’ın Kerim ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Allah’ın yolunu, sırat-el mustakimi, İslam’ı, kulluğu, âbdiyeti, Allah’a iman etmeyi anlatırken Kerim ismini çokça anlatmış, mutlaka “Allah kerimdir” demişizdir. Allah’ın Kerim ismi genel itibariyle en çok kullanılan isimlerden biridir. Örneğin; bir sorun, sıkıntı olduğunda “Allah kerimdir” denilir. Hepimizin kerim denince aklına bir şeyler gelir; ama Allah’ın Kerim ismini bir de ayetlerde Allah’ın anlattığı gibi anlamamız gerekir; çünkü Allah’ın kendini anlatması, tanıtması bambaşka bir şeydir.

Kerim demek; değerli, şerefli, kaliteli, üstün demektir. Allah ayet-i kerimede; Kerremnâ benî âdem:217 “Biz benî Âdem’i (insanı) mükerrem kıldık (ona kat kat, tekrar tekrar ikram da bulunduk” buyurur. Yani onu değerli, şerefli, üstün kıldık.

Peki, Allah’ın Kerim ismi insanda nasıl tecelli eder?

Allah’ın kendisine bahşettiği değeri taşıyan, Allah ile şeref bulmuş, değerini, kıymetini, üstünlüğünü Allah’tan, Allah’a olan yakınlığından alan bir kul kerim bir kuldur. Bu kerim vasfının bir de kul üzerinde tecellisi vardır. Allah’ın Kerim ismi kul üzerinde tecelli edince kul ikram etmeye başlar ama bu ikram, Allah’ın ikramına benzemez; çünkü Allah’ın ikram etmesi kulun ikramı gibi değildir. Allah hem ikram eder, hem de affedip mağfiret eder; çünkü Kerim isminin manası bir de; ikram eden ve affeden demektir. Bu yüzden Allah kerimdir, bununla beraber mağfiret sahibidir.

Peki, kerim olup affeden bir kulun hali nasıldır?

Böyle bir kul, ikram ederken ikram ettiği kişiden bir karşılık, bir teşekkür beklemez; yani o karşılığı affeder. Aynı şekilde ikram ederken herhangi bir ağırlık da duymaz; yani hem ikram eder, hem de ikram ettiğinden dolayı muhabbet alır, sevinir. Ayrıca “ben sana ikram ettim” deyip ikram ettiği şeyi karşısındakinin başına kakmaz, onu küçümsemez, aşağılamaz, ona karşı büyüklenmez. Kerim biri böyledir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “peşinden eziyet gelecek bir sadakadansa güzel bir söz, bir mağfiret daha hayırlıdır (daha güzeldir)”218 buyurmuştur. Dikkat edilirse bu ayette de yine ikramın peşinden mağfiret gelmiştir.

Mağfiret; karşıdakinin hatasını, kusurunu, eksiğini, yanlışını görmemek, onu yok saymaktır. Kişinin hali ne olursa olsun, onu bir suçlu gibi görmek değil onu Hz. İnsan olarak görmek, güzel görmektir. Önemli olan karşımızdakine bu şekilde bakabilmektir. Bu yüzden Allah “karşındakine sadaka verip peşinden eziyet edeceksen bunu yapma, güzel bir söz ve mağfiret senin o sadakandan daha hayırlıdır” buyurur.

Kerim demek; hem ikram eden hem de mağfiret edip çokça affeden demektir. Kur’an-ı Kerim’deki ayetlere göre üç türlü bağışlama vardır; birincisi affetmek, ikincisi safh etmek, üçüncüsü de mağfiret etmektir.

Affetmek; Allah’ın, bir kulun günahını affettiğinde ona “şu günahı işledin, şu yanlışı yaptın; ama seni affettim” deyip ona suçunu söyleyerek affetmesidir.

Safh etmek; Affetmenin daha ilerisinde bir af şeklidir. Allah bir kulunu safh ile affettiğinde ona suçunu, ayıbını söylemez, yüzüne vurmaz, direkt “seni affettim” der.

Mağfiret etmek ise; Allah’ın, kulunu affettiğinde ona ne suçunu, ne de mağfiret ettiğini söylemesi, ona sanki hiç o günahı işlememiş gibi muamele etmesidir. Allah’tan mağfiret isterken işte bu şekilde bir af dileriz.

Mağfiretin üzerinde de başka bir mağfiret türü vardır. O da Allah’ın; “Allah onların günahlarını sevaba çevirir”219 ayetinde buyurduğu gibi affettiği kulun günahlarını sevaba çevirmesidir. Bu başka bir mağfirettir. Biri elli sene boyunca günah işlemiştir; ama tövbe edip Allah’a öyle bir döner ki Allah onun günahlarını mağfiret edip siler, üstüne bir de işlediği günah kadar ona sevap verir. Bunu Allah söylüyor; ama bunun şartları vardır. Hep beraber Allah’ın isimlerini öğrenirken bunun hangi şartlar olduğunu öğrenmiştik. Kul tövbe eder, bir de Allah’a dönerse; yani hem yanlışı bırakır, hem de güzele döner, Allah yoluna girip bu defa yaptığı yanlışlarının tam tersini yaparsa Allah buna karşılık o kul manevi güç kazansın diye ona ikramda bulunur. Zaten sevap demek ödül demektir; yani bunun karşılığında Allah ona muhabbeti, manevi gücü verir ve kulu kendisine gelsin diye onun günahını sevaba çevirir.

Allah, Kerim ismini ayet-i kerimelerde hem kendisi için, hem arş için, hem Kur’an için, hem makam hem de daha farklı şeyler için kullanmıştır. Mesela Fe inne rabbî ganiyyun kerîm:220 “Benim rabbim ğaniyy ve kerimdir” ayetinde kendisi için kullanmıştır. Rabbim ğaniyy ve kerimdir; yani hiçbir şeye ihtiyacı olmayandır. Ğaniyy; en zengin demektir. Allah ğaniyydir, hiçbir şeye ihtiyacı yoktur, bununla beraber kerimdir, ikram eder; yani Allah ihtiyacı olduğu için sana ikram etmez, ğaniyy olduğu için, senin rabbin olduğu için sana ikram eder, sana karşı kerimdir.

Şimdi, Allah’ın Kerim ismini başka ne için kullandığını öğrenelim inşallah.

Allah, Kerim ismini arş için kullanıp Arşil kerîm:221 “(Allah’ın) Kerim arşı” buyurmuştur. Arş; saltanat makamı demektir. Allah, arştan Kerim ismiyle tecelli eder. Allah’ın arşından her ne gelirse gelsin o mutlaka kullarına, mahlûkata ikramıdır; yani Allah arştan ne hüküm verirse versin verdiği her hüküm kerim olan Allah’ın ikramıdır.

Allah’ın Kur’an’da sana vahyettikleri onun ikramıdır. Allah’ın kelamını dinlersen Allah’ın ikramına nail olursun. Allah’ın kitabı bütünüyle kerimdir. Bu yüzden “Kur’an-ı kerim” diyoruz. Evet, Allah, arşının, kitabının kerim olduğunu beyan etmiştir. Allah bir de Makâmin kerim:222 “Kerim bir makam” buyurur. İkrama nail olanlar kerim bir makam da olurlar. Allah, cennetin nimetleri için de “kerim nimet”223 demiştir. Bir de “Resûlin kerîm”224 demiş, vahyi getiren Cebrail için kerim (resul, elçi) buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için de “Resûlun kerîm”225 kerim resul buyurmuştur. Allah bir de Kavlen kerîm:226 “Kerim söz” buyurmuştur. Bu da kullara ait olan kerim sözdür. Allah, kulun güzel konuşmasına “kerim söz” demiştir.

Bir de herkes ölmeden evvel gideceği yeri görür. “Eğer ölen cennetlik olanlardansa ona selam vardır.”227 Melekler ona; “Allah’ın sana selamı var, Allah seni cennetle müjdeliyor” deyip kula Allah’ın selamını iletir ve onu cennetle müjdelerler. “Eğer ölen, cehennemlikse ona da kaynar sudan ziyafet vardır.”228 Bu kaynar su zahiri değil manevidir. Mesela; şok bir haber işiten biri için “başından kaynar sular döküldü” deriz ya işte cehennemlik olan birine; “ebediyen kaybettin” denilir ve bu şok haber karşısında onun da başından aşağı kaynar sular dökülür.

Allah; kullarını cennetlik, cehennemlik bir de Allah’a yakın olanlar (mukarrebun) olarak üç sınıfa ayırır.229 “Eğer ölen, Allah’a yakın olanlardan biriyse ona özel ikram vardır, hemen cennet vardır.”230 O kul için kıyameti beklemeden cennet, cenneti beklemeden de cemalullah nimeti vardır.

Ebediyen kaybedenler nasıl ölür?

Allah, onların ruhlarını nasıl teslim ettiklerini beyan eder. “Eğer onlar cehennemlikse melekler onların yüzlerine ve sırtlarına vurup ‘haydi ruhunuzu teslim edin’ derler.”231 Yani “haydi geberin” derler. Allah onların ne mazerette bulunacaklarını da beyan etmiştir. “Melekler onların ruhlarını alırken “siz ne işteydiniz” diye onlara sorar. Onlar da ‘biz mazlum kimselerdik’ derler.” Yani; “gücümüz yetmedi, yapamadık, içinde bulunduğumuz toplum Allah’ın rızasını, ebedi hayatımızı kazanmamıza müsait değildi, kulluğumuzu yapmamıza mani oldular” ya da “rabbimize kul olmamızı zoraki olarak engellediler” diye cevap verirler. “Melekler de onlara ‘Allah’ın arzı geniş değil miydi, hicret etseydiniz ya’ derler.”232 Yani kulluğunuzu nerde yapabiliyorduysanız, ebedi hayatınızı nerde kazanma imkânınız vardıysa oraya gitseydiniz derler ve onlardan bu mazeretleri kabul edilmez.

Allah bizi dünyaya ebedi hayatımızı kazanmaya, Hz. İnsan olmaya göndermişse o halde nerde kazanabiliyorsak oraya gitmemiz, orda olmamız gerekir.

Allah ayet-i kerimede; “öldüğünüzde varacağınız yer Allah’ın huzurudur”233 buyurur. Melekler, ruhu alır almaz; yani beden daha kabre girmeden ruhu direkt olarak Allah’ın huzuruna götürürler. Ruhları Allah’ın huzuruna götüren melekler içerisinde Hz. Azrail (a.s.) ve bir de o ruhla sorumlu melekler vardır. Her bir insan için sorumlu onun ruhunu teslim alıp götürecek iki tane özel melek vardır.

Peki, mü’minler, ebediyyen kaybedenler ve Allah’a yakın olanlar ruhlarını nasıl teslim eder?

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bununla ilgili hadis-i şerifinde buyurur; “eğer ölen cehennemlikse sanki bir dikeni yünün içine koyup çeker gibi ölenin içi parça parça olur. Ruhla beden birbirinden ayrılmak istemez, ölen, ruhunu teslim etmek istemez; çünkü gideceği yeri bilir.” Bu parçalanış, zahiri değil manevidir. Biz ölüm anını bir an olarak görürüz; ama Allah için zaman ve mekân söz konusu değildir. Allah isterse o bir anı bizim için bir sene yapar.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hadisin devamında; “ölecek olan eğer mü’minse, Allah’ın selamıyla selamlanmışsa tereyağından çekilen kılın rahat bir şekilde gelmesi gibi o da ruhunu öyle teslim eder; ama ölen, Allah’a yakın olanlardan biriyse o zaman Allah meleklere; ‘kuluma dokunmayın’ deyip ona dokundurtmaz. Allah ona bir perde açar ve kul, rabbinin cemalini müşahede eder. O perde açılır açılmaz, ruh, bedeni terk edip hemen ona uçar ve o kişinin öldüğünden haberi bile olmaz” buyurur. O kul sadece perdenin açıldığını bilir o kadar; yani hiçbir şey hissetmez. Allah’a yakın olanlar da ruhlarını bu şekilde teslim ederler.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz anlatmaya devam eder;

“Eğer ölen kişi cehennemlikse o kadar pis kokar ki huzura götürüldüğünde her bir gök katından geçerken, melekler onun kokusundan rahatsız olur. Melekler, cehennemlik olan o ruhu götüren meleklere; ‘bu kimdir’ derler. Onlar da; ‘falancadır’ derler. (Demek ki melekler herkesi tanıyormuş, biliyormuş, meleklerle tanışıyormuşuz) Melekler; ‘çabuk onu götürün, onun kokusundan rahatsız olduk’ derler. Her bir kat gökte melekler o ruhu taşıyan meleklere böyle söylerler. Bu ruh, daha huzura varmadan Allah; ‘onu huzuruma getirmeyin, geri götürün’ buyurur ve o ruh huzura kabul edilmez. Dolayısıyla geri getirilip cesedinin başında bırakılır; ama eğer ölen, mü’minse melekler onu huzura götürmek için her bir kattan geçerken diğer melekler ‘kimdir bu, durun onun kokusundan biz de biraz istifade edelim’ derler ve o ruh huzura kabul edilir.” Cehennemlik olanlar kendini öyle bir kirletmiştir ki Allah’ın kendilerine nefhettiği ruhu kaybetmiştir ve ruhtan geriye onlarda sadece nefis kalmıştır.

Küfrün ve şirkin pis bir kokusu vardır. Melekler manevi varlıklar olduğu için onlardaki bu şirk ve küfür kokusunu hissederler. Aynı şekilde mü’minlerden gelen güzel kokuyu da hissederler. Demek ki mü’min, meleklerin koklamak isteyeceği kadar güzel kokuyormuş; ama bu koku manevi bir kokudur.

Sonra Allah vefat eden mü’mini huzuruna alır ve hesap başlar. Bu hesap, amel hesabı değil iman hesabıdır. Allah onu huzura kabul ettiğine, cennetle müjdelediğine göre zaten kurtulmuş demektir ama yine de hesap vardır. Mü’minin, iman hesabını vermesi gerekir.

Nimeti, ikramı, Allah’ın Kerim ismiyle tecelli etmesini ekmek olarak anlamamalı; yani sadece dünya hayatına göre anlamamalıyız. Allah’ın, kullarına verdiği her şey saf ikramdır. Zaten Allah saf ikram olarak önce kulunu yaratmıştır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ölümden sonra huzura götürülüşü ve huzuru anlatmaya devam eder;

“Allah huzura aldığı kuluna önce nimetlerini bir bir sayıp; ‘seni kendi nurumdan yarattım. Sana ruhumdan nefhettim, zatımla ve sıfatımla tecelli edip seni yarattım. Bütün güzelliğimi sana ikram ettim. Manevi olarak büyüyesin, Hz. İnsan olasın diye sana bir imtihan sahnesi hazırladım. Dünyada sana bir beden ihsan ettim. Kazanman için her türlü imkânı, imtihanı senin için yarattım’ buyurur. Kul da her defasında ‘evet, ya rabbi’ der.”

Artık perde açılmıştır, kul bunların böyle olduğunu bilir; çünkü Allah bir şeyi söylediğinde onu göstererek söyler. Allah’ın sözü sadece bir sözden ibaret değildir. Allah bir kelime söyler; ama bin şeyi birden anlatır. Mesela bir örnek vereyim; Allah bir kulu huzura alıp ona “kâinatı nasıl yarattığımı bilmek ister misin ya da görmek ister misin” diye sorsa o anda kâinatı nasıl yarattığını baştan sona bir anda, bir saniye içinde ona gösterir. Tek kelimeyle o kul bütün kâinatın yaratılışına âlim olmuş olur. Allah’ın, kulunu hesaba çekmesi de böyledir.

Allah, nimetlerini kuluna bir bir sayarken onu nerede, nasıl imtihana tabi tuttuğunu, ona nasıl bir kazanma imkânı tanıdığını tek tek göstererek sayar. Kul da bütün bu imkânları görür ve her defasında; “evet, ya rabbi” der. Allah’ın, kuluna söylediği son söz; “buna karşılık sen ne yaptın” sorusudur; yani Hz. İnsan, kâmil insan olmak için, benim güzelliğimin üzerinde görünmesi, bana halife olmak için sen ne yaptın, diye ona sorar.

Allah bu soruyu sana sorduğunda Allah’a “namaz kıldım, oruç tuttum, hacca gittim” demekle cevap vermiş olmazsın. Bunları yapmakla Allah için bir şey yapmış olmuyorsun, bunları geç! Allah için ne yaptığını söyle! Namaz da, oruç da, hac da, zekât da, yaptığın bütün iyilikler de zaten Allah’ın sana bir ikramıdır. Mesele; bunlarla ne yaptığın, ne olduğun, Allah’ın huzuruna ne olarak gittiğindir. Bu yüzden Hz. İnsan olmak öyle basit bir şey değildir. Taklidi olarak ibadet yapıp; “ibadet ettim, cenneti hak ettim” demek insanın kendi kendini kandırmasıdır. Herkes ne olduğunu, ne yaptığını, Allah’ın güzelliğinin üzerinde ne kadar tecelli ettiğini bilir, bunu bilmeyen hiç kimse yoktur. İnsan samimi olarak kendisine bakıp Kur’an’a göre kendi hesabını görmeye çalıştığında bunu görür ve anlar, bunu görmemesi, anlamaması mümkün değildir.

Allah bu soruyu bize sormadan bizim bu soruyu kendimize sorup cevaplandırmamız gerekir. Şu anda sohbet ediyorsak bunun bir sebebi vardır. Bir derdimiz var ki sohbet ediyoruz. Derdimiz; rabbimizi El Esmau’l Husna’sından tanımak, dolayısıyla kendimizi tanıyıp Allah’ın güzelliğine bürünerek Hz. İnsan olmaktır. Önce bunu böyle bilip böyle anlamamız gerekir.

Demek ki Allah yaptığı bütün ikramları bir bir sayıp sonra bize; “buna karşılık sen ne yaptın” diye soruyormuş. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah her nimetin hesabını mutlaka sorar” buyurmuştur. Kul vefat edince daha kabre girmeden huzura gidip hesap verir; yani onun kıyameti kopmuştur. Bununla beraber kabri ya cennet bahçelerinden bir bahçe ya da cehennem çukurundan bir çukur olur.

Peki, nasıl?

Berzah âlemi denilen bir âlem vardır. Berzah iki âlem arasında bir âlemdir. Herkesin orada bir yeri vardır; ama insan bu yeri kendisi kazanır. Berzah âlemi yukarıdan aşağıya doğrudur. Bu âlem dünyayı içine alacak kadar büyük bir âlemdir. Burası aynı zamanda Hz. İsrafil (a.s.)’ın üfüreceği Sur’dur. Hz. İsrafil (a.s.)’ın üfüreceği boru, bu kadar büyük bir borudur. Bu âlemde bir, âlâyı iliyin “en yukarı” bir de esfeli safilin “en aşağı” vardır. Ölen kişi cehennemlikse berzah âleminin aşağısında kalır; çünkü yukarıya yükselememiştir. En aşağıdakiler cehennemi görür, en yukarıdakiler ise cenneti görür; ama kul bu tercihi kendisi yapmıştır. Çabasını, gayretini sarf etmediği için yukarı çıkmamıştır.

Allah’ın Âzim ismini anlatırken kulun azmetmesi gerektiğini, Kayyum ismini anlatırken de kıyamda durup kendini, nefsini, gözünü, kulağını, elini, ayağını, dilini, dudağını Allah adına kullanıp idare etmesi gerektiğini söylemiştik. Kime göre? -Elbette ki Allah’a göre. Kul böyle yaparsa o berzah âleminde yukarı çıkar, yoksa aşağıda kalır.

Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “hepiniz genişliği yerler ve gökler kadar olan cennete koşun”234 buyurmuştur. Koşmayanlar, yolda kalanlar cennete varamaz, cennete varamayınca da cehenneme yuvarlanırlar. Yoksa insanlar cenneti ahirette kazanır diye düşünmek yanlıştır. Herkes kazandığını dünyadayken kazanır. Sırat buradadır, kendi gönlümüzdedir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunu izah ederken; “kimisi sıratı geçtiğinde cennete bir adım kalacakken cehenneme yuvarlanır”235 buyurmuştur. Böyle birinin çabası, gayreti olmuştur ama orayı geçememiştir; yani cennete yetişememiştir. Bu yüzden her zaman “ya cennete varamazsam” deyip böyle bir korkumuzun, endişemizin olması gerekir.

Cennete nasıl varılır?

Herkes kendini bilir. Bunun bizim bilmediğimiz, anlamadığımız bir şey olması bize zulüm olur. Biri; “ben, cennete ya da cehenneme gideceğimi bilmiyorum” derse Allah’ı zalimlikle itham etmiş olur; çünkü herkes cennetlik mi yoksa cehennemlik mi olduğunu bilir. Senin gönlün, Allah’ın esmasıyla, güzelliğiyle güzelleşip cennet olmuşsa cennetliksin; ama gönlün, cehenneme dönmüşse sen cehennemliksin. Bu yüzden bunu bu kadar izah ediyor ve anlatıyorum.

Tabi ki bunun bir ölçüsü vardır. Bunun ölçüsü; Allah’ın kitabı, Kur’an’dır. Kur’an aynı zamanda hesap kitabıdır; çünkü Kıyamet gününde Kur’an’a göre hesaba çekileceğiz, dolayısıyla dinimizi, imanımızı, ibadetimizi, islamımızı, Müslümanlığımızı, mü’minliğimizi Kur’an’ın ölçüsüne vurup Kur’an’a arz etmemiz gerekir. “Ben kendime göre ya da birilerine göre Müslümanım, benim kalbim temizdir” demekle kalbimiz temiz olmaz. Böyle bir şey yoktur. Kendimize göre değil Allah’a göre kalbimizin temiz olup olmadığına bakmamız gerekir. Eğer samimiysek, Allah’a göre bakar bunu anlarız. Bu yüzden herkes kendini, hatta aşağı yukarı birbirini bilir; çünkü bu bellidir, insanın üzerinde görünür.

Mesela; etrafındakileri rahatsız edip çevresinin kendisinden rahatsız olduğu birinin gönlü cehenneme dönmüş bir gönüldür. Bunu anlamayacak ne var! Eğer birinden de etrafındakiler razı olmuşsa ondan hayır bekliyor, hayır umuyorsa onun gönlü de imanla beraber cennete dönmüş bir gönüldür. Bütün ibadetler de Allah’tan kuluna bir ikramdır; yani kulun gönlünün cennete dönmesi, imanının kemale ermesi içindir.

Herkes, Allah’a karşı imanının olup olmadığını ya da imanının ne kadar olduğunu bilir. Peki, bunun ölçüsü nedir?

Birine; “seni seviyorum” dediğimizde bize “benim için neler yapabilirsin, hangi fedakârlığı yapabilirsin, neyini feda edebilirsin” derse biz de ona “hiçbir şey” dersek bu durumda yalan söylemiş oluruz; çünkü uğruna fedakârlık yapamayacağımız bir sevgi sevgi değildir. Sadece kendimizi kandırıyoruz demektir. İşte imanın ölçüsü budur; yani Allah’ı sevdiğimiz için yapabildiklerimizdir.

Kul da Allah’a; “ben sana iman etmişim” dediğinde Allah’tan alacağı hitap; “benim için ne yapabilirsin? Haydi, malını ve canını ver” hitabıdır. Kul eğer “malımı veririm; ama canımı veremem” derse olmaz. Bu durumda Allah, kuluna; “sevgini kabul etmiyorum. O can sana mı ait ki veremiyorsun! Bana ait değil mi! Sen daha beni tanımadın mı, sen daha bütünüyle bana ait olduğunu anlamadın mı! Benimle varlıkta durduğunu, benimle hayatta olduğunu, her şeyinin bana ait olduğunu anlamadın mı! Sen bana güvenmiyor musun! Sen hiçbir şey değilken bu canı sana veren benim, sen ise bu canı bana teslim etmeye korkuyorsun, demek ki bana güvenmiyorsun” der ve onun imanını kabul etmez.

Evet, hep beraber Allah’ın Kerim ismini anlamaya çalışıyorduk. İsterseniz şimdi de Allah’ın Kerim isminin geçtiği ayetleri anlamaya çalışalım. Öyle ki rabbimizi onun kendini tanıttığı gibi tanımış, öğrenmiş olalım.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Hz. Süleyman (a.s.) bütün hayvanların dilini biliyordu. Bir gün Hz. Süleyman (a.s.) hayvanları, kuşları teftiş ederken içlerinde Hüdhüd kuşunu göremeyince “Hüdhüd nerede” diye diğer kuşlara sorar, onlar da “bilmiyoruz” diye cevap verir. Bunun üzerine Hz. Süleyman (a.s.) “Hüdhüd geldiğinde doğru dürüst bir mazeret beyan etmezse ya ona azap ederim ya da onun başını keserim. Benden izin almadan nasıl gider” buyurur. Sonra Hüdhüd kuşu gelir ve Hz. Süleyman (a.s.)’a; “senin bilmediğin bir şey öğrendim. Ben, Sebe memleketi denen bir yere gittim. Orda büyük bir tahtı olan saltanat sahibi bir melike (kraliçe) gördüm. Onlar rahman olan Allah’ı bırakıp Güneş’e tapıyorlardı. Şeytan onlara bu yaptıklarını süsleyip güzel göstermişti”236 der. Hüdhüd kuşu, serçeden biraz daha büyük bir kuştur ve bütün bunları bir kuş anlatıyor. Demek ki kuşlar da, diğer hayvanlar da Allah’ı, Allah’a kulluk yapılması gerektiğini biliyormuş, aynı şekilde şeytanı da biliyormuş. Bu yüzden bir kuşa bakarken bunu asla unutmamak gerekir.

Bu melikenin ismi Belkıs’tır. Demek ki o dönemde Sebe memleketini kral değil kraliçe idare ediyormuş. Hüdhüd’ün anlattıkları üzerine Hz. Süleyman (a.s.) bir mektup yazar ve o mektubu kuşa verip; “bunu o melikenin tahtının üstüne bırak” der. Hüdhüd de Hz. Süleyman’ın dediğini yapar ve mektubu götürüp tahtın üzerine bırakır. “Bismillahirrahmanirrahim” ayeti ilk olarak Hz. Süleyman (a.s.)’ın bu mektubunda geçer.237

Daha sonra Hz. Süleyman (a.s.) yanındakilere; “Belkıs’ın tahtını bana kim getirebilir” diye sorar. Yanında bulunan cinlerden bir ifrit; yani güçlü, kuvvetli cinlerden bir tanesi; “sen yerinden kalkmadan ben o tahtı sana getiririm” der. Yanında kitaptan ilim verilen bir kul da; “sen gözünü kırpmadan sana onu getiririm” der ve bunun üzerine Hz. Süleyman, Belkıs’ın tahtını hemen yanında hazır bulur. Allah’ın kitaptan ilim verdiği bu zat, keramet sahibi bir zattır. İsterseniz bu olayın geçtiği ayetleri okuyalım hep beraber.

Kâlellezî indehu ilmun minel kitâb: “Kendisine kitaptan ilim verilen kimse dedi ki.” Ene âtîke bihî kable en yertedde ileyke tarfuk: “Sen gözünü kırpmadan ben onu sana getiririm.” Fe lemmâ raâhu mustekırran indehu: “(Süleyman) Onu yanında hazır buldu.” Kâle: “(Süleyman) Dedi ki.” Hâzâ min fadlı rabbî: “Bu benim rabbimin fazlıdır (ihsanıdır).” Li yebluvenî: “(Rabbim) Beni imtihan ediyor.” E eşkur em ekfur: “Şükür mü yapacağım yoksa nankörlük mü yapacağım (diye rabbim beni imtihan ediyor).” Ve men şekere fe innemâ yeşkuru li nefsih: “Kim şükrederse kendisi için şükretmiş olur.” Ve men kefere: “Her kim de nankörlük yaparsa (kendisi için nankörlük yapmış olur).” Fe inne rabbî ganiyyun kerîm:238 “Benim rabbim ğaniyy ve kerimdir.” Allah’ın, nankörlük yapanların şükretmesine ihtiyacı yoktur. Biri nankörlük yaparsa kendisi kaybeder.

Allah bu ayetle aynı zamanda kerameti nasıl anlamamız gerektiğini beyan eder. Eğer Hz. Süleyman (a.s.) tahtın yanında hazır bulunması kerametine “bu bir imtihandır” buyurduysa o halde kerameti bir imtihan olarak görmemiz gerekir.

Allah bazı kullarına kerameti ihsan edip ikram edebilir, zaten Allah da böyle buyurmuştur. Diyelim ki kardeşlerimizden birinin elinden veya dilinden herhangi bir şekilde bir keramet zuhur etse bu ayette Allah’ın öğrettiği gibi onun bundan korkması ve “bu bir imtihandır. Buna şükür mü edeceğim yoksa nankörlük yaparak büyüklenecek, kibirlenecek, kendimi bir şey mi zannedeceğim? Bu beni, rabbime bir kat daha yaklaştıracak mı yoksa uzaklaştıracak mı” demesi gerekir. Eğer şükrederse imtihanı kazanır ve rabbine yaklaşır ama nankörlük yaparsa; yani nimeti, Allah’tan bilmeyip “bunu ben yaptım, ben kazandım, ben bu keramete layığım” derse imtihanı kaybeder ve rabbinden uzaklaşır. Bu bir imtihan olduğu için bütün veliler kerametten korkar.

Fe teâlallâhul melikul hakk: “Allah hakk olan, yüceler yücesi olan meliktir.” Mülkün sahibidir, mülkü idare edendir. Lâ ilâhe illâ huv: “Ondan başka ilah yoktur.” İlah sadece Allah’tır. Rabbul arşil kerîm:239 “(O) Kerim olan arşın rabbidir.” Allah, arştan Rab isminin tecellisiyle ikramda bulunur ve onun arşı bizatihi kerimdir.

Peki, bizim de bir arşımız var mıdır?

Allah’ın Kayyum ve Âzim ismini anlatırken söylemiştim; insanın arşı gönlüdür. İnsanın gönlü Allah’ın tecelli ettiği arşıdır. Aynı şekilde bizim arşımızın da kerim olması gerekir; yani gönlümüzden sevgimizi, muhabbetimizi, yakınlığımızı ikram etmemiz gerekir.

Sevmekten korkmamalıyız; çünkü sevgi en büyük nimettir, bize en büyük nimeti kazandıracak olan nimettir. Allah bizi sevmiş yaratmış, sevmeyi, sevgiyi bize ikram etmiştir. Öyleyse bizim de bu sevgiyi doğru kullanmamız; yani sevgimizi Allah için kullanmamız gerekir ve sevgi kullanıldıkça çoğalır. Allah için sevgimizi bir verirsek ondan on alırız. Allah’ın bir kulunu menfaat için değil Allah için bir kat seversek o muhabbeti Allah’tan on kat alırız ve gönlümüz bu muhabbetle genişleyip Allah’ın tecellisine layık hale gelir. Arşımız; yani gönlümüz kerim olsun ki biz de Allah’ın Kerim ismiyle kerim olabilelim. Öyle ki Allah’a halife olmaya, dost olmaya, yakın olmaya layık olalım.

Allah kerimdir, onun kitabı da kerimdir. Allah ayet-i kerimede kitabı için “Kur’an-ı Kerim”240 buyurur. Allah, kerim olan kitabıyla ikram eder. Allah’ın emrettiği bütün emirlerinde onun ikramı vardır. Kullarını sakındırdığı, men ettiği, nehyettiği aynı şekilde kullarına “bunu yapın, buna sarılın” dediği her şeyde de ikramı vardır; yani Allah’ın bütün ayetleri ikramdır.

Allah bir de “insan kerimdir”241 buyurur.

İnnemâ tunziru menittebeaz zikre ve haşiyer rahmâne bil gayb: “Sen ancak zikre tabi olanı ve Rahman’dan (rahman olan Allah’tan) gaybı görmeden haşyet duyanları uyarabilirsin.” Ancak bu kimseleri uyarabilirsin, bunlar Allah’ın ayetlerinin uyarısını, ikazını alır. Fe beşşirhu bi magfiratin ve ecrin kerîm:242 “Onları mağfiretle ve kerim bir ecir ile müjdele.” Yani biri gaybı görmeden rahman olan Allah’tan haşyet duyuyorsa onu mağfiret ederim. Sen de onu mağfiretimle müjdele, ona kerim bir ecir, kerim bir ücret, kerim bir karşılık vardır. Bu karşılık onun haşyetine, Allah’a karşı saygısına, edebine, rabbini dinlemesine, uyarıyı almasına karşılıktır, buyurdu Allah.

Ve men yaknut min kunne lillâhi ve resûlihi: “Ve her kim ki (rabbinin huzurunda) divan durursa, Allah ve resulüne karşı edepli olursa.” Ve ta’mel sâliha: “Ve salih amel işlerse.” Nu’tihâ ecrahâ merrateyni: “Ona iki kat ecir veririz.” Ve a’tednâ lehâ rızkan kerîmâ:243 “Bir de ona kerim bir rızık hazırlamışızdır.” Her kim ki Allah’a ve resulüne karşı edepli olur, huzurda, divanda durursa ona hem iki kat ecir veririz hem de ona kerim bir rızık hazırlamışızdır.

Tahiyyetuhum yevme yelkavnehu selâmun: “Ona kavuşacakları gün (Allah’a kavuşacakları, cennete girecekleri gün) onlara selam vardır. Ve eadde lehum ecran kerîmâ:244 “Bir de onlara kerim bir ecir hazırlamışızdır.”

Ve kadâ rabbuke: “Rabbin şunu emretmiştir.” Şunu takdir etmiştir, şuna hükmetmiştir. Ellâ ta’budû illâ iyyâhu: “Sadece (yalnız) ona âbd olun.” Âbd olunmak bir tek Allah’a layıktır. Ve bil vâlideyni ihsânâ: “Anaya, babaya da ihsan edin.” Onlara âbd olmayın; çünkü âbd olmak sadece Allah’a aittir, Allah’ın hakkıdır. Yalnız anne, babaya ihsanda bulunun. İmmâ yebluganne indekel kibere ehaduhumâ ev kilâ humâ: “İkisi ya da ikisinden biri senin yanında yaşlanırsa (yaşlılık haline gelirse).” Fe lâ tekul lehumâ uffin: “Sakın onlara öf deme!” Anne, babanın ikisi veya ikisinden biri yaşlanıp sana muhtaç hale gelirse onlara “öf” bile deme. Ve lâ tenher humâ: “Onları sakın azarlama.”

Onlar yaşlandıklarında çocuk gibi olabilir; yani senin hakkında ileri geri konuşabilir, sana sıkıntı vermeye çalışıyor olabilir. Onların bu yaptıklarından dolayı onlara “öf” bile deme ve onları sakın azarlama, buyurdu Allah. Bu yüzden hiç kimse bahane üretip; “benim babam şöyle yaptı, anam şöyle yaptı” dememelidir. İsterse onlar gayr-i müslim olsun bu fark etmez. Onlar senin annen ve babansa onlara karşı kerim olman gerekir. Onlar sana ikram etmiş miydi, etmişti, sen küçükken seni büyütmüş müydü, büyütmüştü, sana bakmış mıydı, bakmıştı o halde senin de buna karşılık vermen; yani nankörlük yapmaman, şükreden bir kul ve kerim bir kul olarak onlara muamele etmen gerekir.

Ayet devam eder; Ve kul lehumâ kavlen kerîmâ:245 “Bir de onlara kerim söz söyle.” Allah, anne, babaya karşı nasıl konuşmamız gerektiğini beyan edip sözümüzün kerim olması gerektiğini söylüyor. Demek ki söz de kerim oluyormuş. İnsan kerim olduğu gibi sözü de kerim olabilir. Hem ikram olan söz vardır, hem de eziyet veren söz vardır. Mesela; birinden işittiğin ferahlatıcı, rahatlatıcı, sevindirici bir söz kerim bir sözdür. İşittiğinde sıkıntıya boğulduğun söz veya birinden “falan kişi senin için böyle söyledi” diye işittiğin söz de eziyet veren bir sözdür; çünkü o gün akşama kadar onunla meşgul olursun. Sadece bir sözle! Bu durumda işittiğinde gönlünün genişlediği, ferahladığı bir söz, ikram değil midir, nimet değil midir, sadaka değil midir!

Bu ayet Firavun ve arkadaşlarıyla ilgilidir. Ve kunûzin ve makâmin kerîm:246 “Ve (onları) hazinelerden, kerim makamlardan (çıkardık).” Onlar o makamı kaybetti. Demek ki bir de makamı kaybetmek varmış. E ve lem yerav ilâl ardı kem enbetnâ fîhâ min kulli zevcin kerîm:247 “Onlar yeryüzüne bakmadılar mı? Orada kerim olan çiftlerden bitkiler bitirmişiz.” Kerim olan çift; sürekli çoğalan, tekrar tekrar gelen demektir.

İn tectenibû kebâira mâ tunhevne anhu: “Eğer onların (günahların) büyüklerinden içtinap eder, sakınırsanız.” Nukeffir ankum seyyiâtikum: “Biz de sizin seyyielerinizi (yani diğer küçük günahlarınızı) örteriz (inkâr ederiz).” Ve nudhılkum mudhalen kerîmâ:248 “Bir de sizi kerim bir yere koyarız.” Koyduğumuz yerde ikrama nail olursunuz. Demek ki Allah büyük günahlardan sakınan birinin küçük günahlarını örtüyormuş. Hatta örtüyor değil inkâr ediyormuş; yani olmamış gibi muamele ediyormuş.

Mesela; biri büyük bir yanlıştan sakınsa Allah da o yanlışla ilgili onun küçük yanlışlarını siler. Diyelim ki zinadan sakınsa Allah da onun gözünün harama kaymasıyla ya da kulağının haramı işitmesiyle ilgili yaptığı yanlışlarını siler. Eğer Allah, küçük günahların, yanlışların üstünü örtmeseydi kimse dışarıda dolaşamazdı.

Fe emmâl insânu izâ mâbtelâhu rabbuhu fe ekramehu ve na’amehu fe yekûlu rabbî ekrameni:249 “İnsan ne zaman rabbi onu imtihana tabi tutup ikramda bulunursa ‘rabbim bana ikram etti’ der.” Allah, kuluna ikram etmesine de “imtihan” dedi. Ve emmâ izâ mâbtelâhu fe kadera aleyhi rızkahu: “Ne zaman ki onu imtihan edip rızkını takdire bağladığında (kısıtladığında, belirli bir ölçüye göre rızkını ayarladığında, azalttığında).” Fe yekûlu rabbî ehâneni:250 “Der ki: Rabbim bana ihanet etti.” Allah, rızkı bol verdiğinde de kıstığında da, daralttığında da kulunu imtihana tabi tutar. Allah, insana ikram edince insan; “rabbim bana ikram etti” der, rızkını daraltınca da “ben bunu hak etmemiştim, bunu hak edecek ne yapmıştım, bu musibet bir tek beni mi buldu” deyip “rabbim bana ihanet etti” der. Allah eğer böyle uyarıyorsa o halde bize düşen buna dikkat etmektir.

Allah bu ayette de bütün insanlara birden hitap eder. Ben bundan daha şiddetli bir ayet bilmiyorum; Yâ eyyuhâl insân: “Ey insan!” Mâ garrake bi rabbikel kerîm: “Seni kerim olan rabbine karşı böyle mağrur eden nedir?” Sen rabbinin kerimliğini görmüyor musun, bunu görmek için hiç kendine bakmadın mı, kerim olan rabbine karşı nasıl mağrur olabiliyorsun?

Allah, keremini anlatır. Ellezî halakake: “Seni o yarattı.” Seni o yaratmışken ona karşı nasıl böyle mağrur oluyorsun, büyükleniyor, kibirleniyor, onu dinlemiyorsun. Fe sevvâke: “Seni düzene koydu (düzenledi).” Bak, seni nasıl düzenlemişim, seni nasıl yaratmışım! Bir içine, bir dışına bak, seni nasıl düzene koymuşum! Sen buna bakmıyor musun, nasıl böyle mağrur oluyorsun! Fe adelek: “Seni dengeli yaptı.” Aklınla, iradenle, gönlünle, zahirinle, batınınla seni dengeye koymuşum. Sen buna bakmadın mı, bakmıyor musun?

Rabbin seni yaratmış, düzenlemiş, dengeye koymuş; ama sen ona karşı mağrur oluyorsun. Senin neyin var, neyinle mağrur oluyorsun!

Fî eyyi sûratin mâ şâe rakkebek: “Bir de seni dilediği gibi şekillendirdi, (biçimlendirdi).” Sen “beni böyle yarat” demedin, seni o dilemiş ve seni dilediği gibi yaratmış. Kellâ:251 “Hayır.” Hayır, öyle değil, senin bu yaptığın iş değil, bu sana yakışmadı, yakışmıyor. Bunu nasıl yapabiliyor, kerim olan rabbine karşı mağrur olmayı nasıl beceriyorsun. Bunu hangi akılla, mantıkla, hangi imanla yapıyorsun! Bu olmadı, buyurdu Allah.

Kerremnâ benî âdem:252 “Biz benî Âdem’i (tekrar tekrar) ikrama nail kıldık.”

Yâ eyyuhân nâs: “Ey insanlar!” Ey bütün insanlar! İnnâ halaknâkum min zekerin ve unsâ: “Sizi bir erkekle bir dişiden yarattık.” Ve cealnâkum şuûben ve kabâil: “Sizi şubelere ve kabilelere ayırdık.” Yani diliniz, renginiz, kabileniz ayrı oldu, farklı oldu. Niye böyle yaptık? Li teârafû: “Birbirinizle tanışasınız diye.” Birbirinizi Allah’ın kitabı gibi, ayeti gibi okuyasınız, birbirinizle tanışasınız, birbirinize arif olasınız, arkadaş olasınız diye. Arif olmak; bilmek değil tanımaktır. Bu yüzden birbirimizi tanıma derdimiz olmalıdır.

İnne ekramekum indallâhi etkâkum: “Allah katında en ekrem olanınız (en ikrama nail olmuş olanınız) en takvalı olanınızdır.” Yani en üstününüz, en şerefliniz, en değerliniz, Allah’a en yakın, en sevgili olanınız; en takvalı olanınızdır. Takva; Allah’a karşı sorumluluğunu bilip, anlayıp, iman edip bu sorumluluğun gereğini yerine getirmeye çalışmaktır. Allah’ a karşı sorumluluk; Allah’a âbd olmak, Allah’a yeryüzünde halife olmak, Allah’ı temsil etmek, Allah’a ayna olmaktır. Yoksa büyüklük renginle, kabilenle, ırkınla, milletinle övünmek değildir. Hepiniz bir erkekle bir kadından yaratıldınız ve sizi yaratan da Allah’tır. Üstünlük, şeref, kıymet, değer, sadece takvayladır, buyurdu Allah. İnnallâhe alîmun habîr:253 “Allah her şeyi bilen ve her şeyden haberdar olandır.”

Takvayla ilgili bir ayet daha okuyayım. Ve mâ yezkurûne illâ en yeşâallâh: “Ve Allah dilemeyince onlar zikredemezler (anlayamazlar, düşünemezler).” Kul kendini bütünüyle Allah’a ait görmelidir. Huve ehlut takvâ: “O (Allah), takva ehlidir.” Ve ehlul mağfirah:254 “Ve mağfiret ehlidir.” Demek ki Allah, takva sahibiymiş, mağfiret sahibiymiş. Allah, takvalıdan yanaymış, takvalılar ve mağfiret edenler onun ehliymiş, ehlibeytiymiş. Bir de takvalı olabilmek için mağfiret sahibi olmak gerekiyormuş. Takvamız da; mağfiretimiz, hoşgörümüz, affetmemiz kadarmış.

Evet, hep beraber Allah’ın Kerim ismini onun kendini tanıttığı, anlattığı gibi ayetlerinden öğrenmeye çalıştık. İnşallah, Allah’ın Kerim ismine iman eder ve Allah’ın her anda bize ne büyük ikramlarda, ihsanlarda bulunduğunu görür ve kerim olan rabbimize karşı mağrur olmaz, aksine rabbimize, onun her türlü ikramına şükrederiz ve bir âbd olarak, halife olarak biz de Allah’ın Kerim ismiyle etrafımıza muamele eder, Allah’ın kullarına ikram ederiz.

Allah sonsuz kerem sahibidir. Allah bizi de Kerim ismiyle isimlenmiş olan kullarından eylesin inşallah! Allah bizi kerim kılsın, ikram ehli, takva sahibi, mağfiret sahibi kılsın inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Neml /80, Rûm /52 ↩
  2. Araf /179 ↩
  3. Darekutni, Salat, Babu vucubi Kıraati Bismillah, Buhârî, Tefsîrü'l-Kur'ân, 1; Fezâilu'l-Kur'ân, 9 ↩
  4. Bakara /257, Ali İmran /68 ↩
  5. Câsiye /19 ↩
  6. Ebu Davud, Sünen 1460; Ahmed Bin Hanbel, Müsned, 5 /142 ↩
  7. Enfâl /2 ↩
  8. İsrâ /70 ↩
  9. Bakara /263 ↩
  10. Furkân /70 ↩
  11. Neml /40 ↩
  12. Mu’minûn /116 ↩
  13. Şuarâ /58, Duhân /26 ↩
  14. Enfal /4 ↩
  15. Tekvir /19 ↩
  16. Hakka /40 ↩
  17. İsrâ /23 ↩
  18. Vâkıa /90-91 ↩
  19. Vâkıa /92-93 ↩
  20. Vâkıa /7 ↩
  21. Vâkıa /88-89 ↩
  22. Enfâl /50 ↩
  23. Nisa /97 ↩
  24. Yunus /56, Mu’min /43 ↩
  25. Ali İmran /133, Hadîd /21 ↩
  26. Buhari, Müslim, Tirmizi'den naklen Mansur Ali Nasıf, Tâc, V, 394-395 ↩
  27. Neml /24 ↩
  28. Neml /30 ↩
  29. Neml /40 ↩
  30. Mu’minûn /116 ↩
  31. Vâkıa /77 ↩
  32. İsra /70 ↩
  33. Yâsin /11 ↩
  34. Ahzâb /31 ↩
  35. Ahzâb /44 ↩
  36. İsrâ /23 ↩
  37. Şuarâ /58 ↩
  38. Şuarâ /7 ↩
  39. Nisa /31 ↩
  40. Fecr /15 ↩
  41. Fecr /16 ↩
  42. İnfitâr /6-9 ↩
  43. İsrâ /70 ↩
  44. Hucurât /13 ↩
  45. Muddessir /56 ↩