EL HAFİYY
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber rabbimizi güzel isimlerinden anlamaya, tanımaya çalışıyorduk. Önceki sohbetimizde Allah’ın El Halim ismini anlamaya çalıştık. Bu sohbetimizde de Allah’ın El Hafiyy ismini öğreneceğiz inşallah.
Peygamber (s.a.v.) Efendimiz; “inne lillahi tis’un ve tis’ine ismen, femen ehsaha, fekad dahele cenneh; “Allah’ın 99 ismi vardır. Kim onları tahsil ederse cennete girdi”519 buyurur.
İnne lillahi tis’un ve tis’ine ismen: “Allah’ın (kulda, mahlûkatta tecelli eden şu anda bilebileceğimiz, anlayabileceğimiz) 99 ismi vardır.” Femen ehsaha: “Kim onları tahsil ederse.” Âlimlerimiz bu hadisi naklederken “kim onları sayarsa” şeklinde nakletmişlerdir. Oysaki ehsa, saymak demek değildir; kim onları tahsil eder, husule getirir, anlar, iman eder, hazmederse, Allah’ın isimlerinin tecellisine bürünürse demektir. Fekad dahele cenneh: “O, cennete girdi.” Cennete girecek değil, cennete girdi. Bu kelime çok önemlidir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kim onları ehsa ederse cennete girecek” deseydi o zaman böyle birinin ahirete gittiğinde cennete gireceğini anlardık; ama dikkat edilirse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “girecek” kelimesini değil “girdi” kelimesini kullanmıştır.
Bu durumda hadis ne manaya gelir?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz başka bir hadisinde;
-Kim bu dünyada cennete girerse ahiretteki cenneti unutur, buyurur.
Sahabeler;
-Ya Resulullah! Bu dünyada cennet mi vardır, diye sorarlar.
Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Evet, bu cennetin ismi marifet cenneti; Allah’ı bilme, tanıma cennetidir, buyurur.
Bir kul, Allah’ı bilince, tanıyınca; yani Esmau’l Husna’yı tahsil edince onun gönlü cennete döner, cennet olur, dolayısıyla o kul, Allah ile olur. Cennette Allah’ın cemalini müşahede vardır. Böyle biri bu müşahedeyi burada da yapar; çünkü gönlü cennete dönmüş, gönlü cennete girmiştir. Bunu inkâr edenler sadece kendilerini bu müşahededen mahrum bırakırlar. Aynı şekilde başkalarının bu nimetten mahrum kalmasına da sebep olurlar.
Evet, hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını anlamaya ve tanımaya çalışıyoruz.
Bütün varlık, Allah’ın isimlerini tanıtır. Allah, Kur’an’da kendini bir de peygamberleriyle tanıtır. Allah, peygamberleri tanıtırken onları güzel ahlaklarıyla; yani onların üzerinde tecelli eden Esmau’l Husna’yla anlatır, tanıtır ve över. Bu durumda peygamberleriyle birlikte kendini tanıtmış, anlatmış olur.
Zaten Hz. İnsan; Allah’ın güzelliğinin üzerinde tecelli ettiği zat demektir. Birinin üzerinde Allah’ın güzelliği tecelli etmemişse o Hz. İnsan olamamıştır, ona insan denmez beşer denir.
Bütün ruhlarda Allah’ın Esmau’l Husna’sı; yani Allah’ın güzelliği vardır. Allah’ın bütün isimleri ruhta tecelli etmiştir. Bu isimler insanın ruhu üzerinde açığa çıkarsa, insan kendi hakikatine ererse, kendini tanır, anlar, Hz. İnsan olur, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olup Allah’ı temsil eder, dolayısıyla her anda Allah adına hareket ederek Allah adına konuşur, işlerini de Allah adına yapar. Böyle olunmadan Allah’ın muradı anlaşılmaz; çünkü Allah’ın kulu üzerindeki muradı fıtratına koyduğu El Esmau’l Husnanın kulunda açığa çıkması ve kulun Allah’a halife, âbd olmasıdır.
Mesela; genel itibariyle herkes “namaz kılacağız, oruç tutacağız, hacca gideceğiz, şunu yapacağız, ondan sonra cennete gideceğiz” der. Böyle bir şeyin olmadığını bilmemiz gerekir. Bu, insanın kendi kendini kandırması, dinini Allah’tan, Allah’ın resulünden öğrenmemesi, kendi kendine din üretmesi ya da birilerinin ürettiği dine tabi olup uymasıdır; çünkü Allah’ın üzerimizde bir muradı vardır. Allah kendisi için yarattığı kuluna bakınca kendini, kendi güzelliğini, Esmau’l Husna’sını onun üzerinde görmek ister.
Bu yüzden Allah, varlığı yaratırken kendine göre yaratmıştır. Allah kendini sevmiş, dolayısıyla kendisine ayna olacak, halife olacak insanı yaratmayı dilemiş, sonra zatıyla ve sıfatlarıyla tecelli edip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nurunu yaratmıştır. İşte, buna “Hakikati Muhammediye” denir.
Allah bütün ruhları bir parça olarak değil bu nurdan ayniyle yaratmıştır; yani bu nur bir daha tecelli etmiş ve Allah bir insanı yaratmış, bir daha tecelli etmiş, bu defa başka birini yaratmıştır. Kısacası, Allah bütün insanları tek tek böyle yaratmıştır. Bu yüzden her bir insan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir, zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği kuludur.
Mesela; Allah ilk önce Hz. Âdem (a.s.)’ı yaratmıştır, dolayısıyla Hz. Âdem (a.s.) zahiri olarak insanlığın babasıdır. Hz. Âdem’den sonra gelenler de onun ayniyle yaratılmıştır; yani onun gibi yaratılmıştır. Bu yüzden bir önceki nesil bir sonraki neslin büyüğüdür, babasıdır; çünkü sonraki neslin hepsi onlardan yaratılmıştır. İnsan olarak hiçbirinin arasında herhangi bir fark yoktur, hepsi insandır. Aynı şekilde manevi itibarla da insanlığın, hatta bütün varlığın babası; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Bu bir abartma değildir; çünkü Allah’ın hikmeti böyle tecelli etmiştir. Bu başka bir peygamber de olabilirdi, başka biri de olabilirdi; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz olmuş, Allah ona “Muhammed” demiştir.
Peki, Muhammed ne demektir?
Övülen, övülmüş, övülmeye layık, övdüğü için övülen demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah’a hamd ettiği için Muhammed olmuş; yani hamde layık olmuş, övülmüştür. Aslında övülen Allah’tır, Allah’ın güzelliğidir. Allah’ın güzelliği onun üzerinde tecelli ettiği için o Muhammed olmuş, övülmüş, övülmeye layık olmuştur.
İstisnasız bütün insanların hepsi aynı vasfa sahiptir, buna Firavun da dâhildir; çünkü hepsinde aynı tecelli vardır; ama insan, Allah’ın kendisine nefhettiği ruha, kendi kendisine, rabbine, peygamberine, Allah’ın indirmiş olduğu Kur’an’a ihanet ederse kendi kendisinden, kendi hakikatinden mahrum kalır, dolayısıyla rabbinden mahrum kalır ve kaybeder.
Bütün varlık bu nurdan yaratılmıştır. Bilimsel olarak çalışanlar varlığın özünün hareketten, bir sonrasının da sadece bir ışıktan ibaret olduğunu tespit etmiştir; ama bu ışığın nerden geldiğini, kaynağını çözememişlerdir. İşte, bunun kaynağı Allah’ın tecellisidir. Zaten ne kadar bilgi ve ilim varsa hepsi Allah’ın isimlerini anlatır.
Birinin bilgisi Allah’a dayanırsa sonuç itibariyle; “bütün bunlar Allah’ın güzelliğidir, Allah’ın kudretinin, ikramının, Hallâk isminin, Hâkim isminin tecellisidir” derse bütün ilimler onun için ayet olur. Mesela biri soğana; “bu nasıl meydana geliyor” deyip bakar ve tefekkürünü Allah’a bağlarsa o soğana ait bilgi onun için ayet olur; ama o bilgiyi Allah’a bağlamazsa ucu açık kalır, aklı en fazla bir yere kadar gelir sonra orda durur; yani sonuca varamaz; çünkü bütün bilgilerin ve bütün ilimlerin sonucu Allah’ın El Esmau’l Husna’sına varır.
Allah’ın ilk emri; “oku” dur. Ikra’ bismi rabbikellezî halak:520 “Oku! Seni yaratan rabbinin ismiyle (ismine oku, ismini oku)!” Okuman gereken budur. Sadece varlığı okuman yetmez bir de Allah’ın nüzul ettiği, indirdiği vahyi, kitabı vardır, onu da okuman gerekir. Bu vahiy öteki vahyi tefsir eder, anlatır; yani Allah’ın gökten indirdiği vahyi, yerdeki vahyi tefsir eder. Bu vahiy birinci derecede insanı; insanın nasıl Hz. İnsan olması, Allah’a nasıl ayna olması, halife olması gerektiğini anlatır.
Bu yüzden Allah’ın isimlerini öğrenirken aslında kendimizi tanırız; rabbimiz bize bizi tanıtır, nasıl Hz. İnsan olmamız gerektiğini anlatır, tanıtır. Eğer Allah’ın isimlerini öğrenmez, bilmez, anlamazsak Allah’a iman etmiş olmayız; çünkü imanımız, marifetimiz, Allah’ı bildiğimiz kadarıyladır. Onun için Allah’ı ne kadar biliyorsak, Allah’ın kendisini tanıttığı gibi isimleriyle ne kadar tanıyorsak imanımız; yani Allah’a olan sevgimiz, muhabbetimiz de o kadar olur.
Daha iyi anlaşılması için bir örnek vereyim; su denince içilen, harareti söndüren, vücudumuza faydalı olan, yerden buharlaşıp yağmur olarak geri gelen, insan bedeninin ve dünyanın dörtte üçünün su olduğu ve suyla ilgili daha birçok şey aklımıza gelir.
Aynı şekilde Allah hakkında da bir bilgimiz olmazsa Allah’ı nasıl hatırlayabiliriz! Allah’ın isimleri gönlümüzde mevcut değilse, gönlümüze tecelli etmemişse Allah deyince aklımıza ve gönlümüze bir şey gelmez.
Peki, Allah deyince neyi hatırlamamız gerekir?
Allah; rahmandır, rahimdir, kerimdir, velidir, afuvvdur, ğafurdur deyip rabbimizi esmasıyla, güzel isimleriyle hatırlamamız gerekir. Yoksa “Allah bizi dünyaya göndermiş, arşa kurulmuş, güzel yaparsak cennete, kötü yaparsak da cehenneme gideceğiz” diye düşünmek Allah’ın muradı değildir! Allah’ın bizim üzerimizde hakkı vardır ve onun hakkı; ona iman edip ona âbd olmak, onu sevmek, ona âşık olmaktır, imanı; yani âşıklığı ispat etmektir. İşte, bütün hayat bundan ibarettir; yani bütün hayat baştan sona imtihandır.
Hepimiz hayatın bir imtihan olduğunu biliyoruz; ama baktığımızda imtihan genel itibariyle yanlış anlaşılmış, imtihanın sıradan bir sınavdan ibaret olduğunu zannediyoruz. Oysaki imtihan sıradan bir sınav değildir. İmtihan, kazanma imkânı demektir. Allah bizi imtihan etmekle bize kendi güzelliğini üzerimizde gösterebilme imkânı tanır. Bunun için de insanlarla beraber yaşamaya, insanların bir kısmının bir kısmından zahiri ve manevi olarak üstün olmalarına ihtiyaç vardır. Öyle ki imtihan olsun, kazanma imkânı olsun. Bu yüzden Allah’ın isimlerinin üzerimizde tecelli etmesi, Hz. İnsan olmayı kazanabilmemiz için insanlarla muhatap olmamız gerekir.
Mesela birinin karnı açsa veya herhangi bir ihtiyacı varsa ona ikram ettiğimizde Allah’ın Kerim ismi üzerimizde tecelli eder. İkram ettikçe de niyetimize ve ikramımızın miktarına göre Kerim ismi üzerimizde artmaya devam eder. Aynı şekilde biri bize yanlış yaptığında, bize karşı suç işlediğinde onu affedersek Allah’ın Afuvv ismi, karşımızdakine bize karşı hiç yanlış yapmamış gibi muamele edersek Ğafur ismi üzerimizde tecelli eder. Bu nedenle Allah’ın isimlerinin üzerimizde tecelli etmesi için insanlarla beraber olmamız ve imtihanı kabul edip kazanmaya çalışmamız gerekir.
Allah’ın muradını doğru anlamak lazım. Allah bir hadis-i kutside; “Dünya’yı, mahlûkatı insanı taşısın; insanı da beni taşısın diye yarattım” buyurur. Beni taşısın demek, isimlerimi üzerinde göstersin demektir. Her zamanda Allah’ı, onun isimlerini, güzelliğini üzerinde gösterenler vardır; çünkü esmayı taşıyanlar olmazsa Kıyamet kopar.
Allah ayet-i kerimede; “haydi, bildiğiniz konuda konuştunuz, tartıştınız. Siz bilmedikleriniz hakkında da konuştunuz. Hatta siz bilmeden, anlamadan Allah hakkında da konuştunuz”521 buyurur. Siz, benim hakkımda bilmeden konuşuyorsunuz, dedi Allah. Allah’ı Esmau’l Husna’sıyla bilmeden Allah hakkında nasıl konuşabilirsin! Konuşursan sadece zanda bulunursun. Allah da “zan, ilimden hiçbir şeydir”522 buyurmuştur. Allah sana öğrenme, kendisini tanıma, sana kendi kendini tanıma, Hz. İnsan olma imkânını vermiştir. Eğer bütün bunları yok sayıp görmezden gelerek boş şeylerle meşgul olursan kendine ve ailene zulmetmiş olursun. Zulümden öteye kendine ihanet etmiş olursun.
Bir de Allah ayet-i kerimede; “Allah hakkında su-i zanda bulunduğu için münafık erkeklere, münafık kadınlara, müşrik erkeklere, müşrik kadınlara Allah azap edecek (bunu tattıracak). Allah hakkında su-i zanda bulunanlara Allah gazap etmiştir, onlara lanet etmiştir ve onlara cehennemi hazırlamıştır”523 buyurur. Azap; tatmak, tattırmak demektir. Kul, Allah hakkında su-i zanda bulunduğu için Allah ona azabı tattırır; çünkü biri Allah’ı bilmeyince onda geriye zandan başka hiçbir şey kalmaz.
Allah kendisi hakkında su-i zanda, kötü zanda bulunanların ya müşrik ya da münafık olduğunu söyledi. Bu yüzden müşrik ve münafık olmak istemeyen herkese rabbini bilmek, tanımak, kendini bilmek, tanımak farzu’l ayn’dır. Yoksa “şunu şunu yap, tamamdır” demekle iş bitmez. Bilgi diye, ilim diye herhangi bir şeyi alıp; “haydi, bunu öğren” demek doğru değildir. En büyük bilgi en büyüğe ait olan bilgidir. En büyük kimdir? -Allah u ekber, en büyük elbette ki Allah’tır. En güzel bilgi de en güzele ait olan bilgidir. Aynı şekilde en güzel elbette ki Esmau’l Husna’ya sahip olan, bütün güzelliğin kendisine ait olduğu Allah’tır.
Sonra güzel olan kimdir?
Sonra güzel olan insandır. Sonra güzel; sensin! Çünkü sen, Allah ile güzelsin. Allah senin güzelliğin karşısında melekleri sana secde ettirip varlığı senin hizmetine vermiştir. Senden başka güzel nasıl olsun; ama sen bu güzelliğini kabul eder, güzelliğine sahip çıkar, Allah’ın güzelliğiyle güzel olmaya çalışırsan güzel olursun. Bütün bunlar için sana lazım olan şey; Allah’ı bilmek, Esmau’l Husna’yı anlamak, Esmau’l Husna’ya iman etmek, bu isimlere bürünmek ve hayatı bu isimlerle yaşamaktır. Kamil insan, Hz. İnsan da budur.
Eğer arkadaşlar şimdiye kadar bizi dinlemeye ve anlamaya çalıştıysa bunu mutlaka anlamış olmaları lazım. Ben anladıklarımızı unutmayalım diye sadece bir hatırlatma yapıyorum.
Kulun, Allah’ı tanıyabilmesi için kendini tanıması gerekir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; men arefe nefsehu, fekad arefe rabbehu: “Kim kendini tanırsa rabbini tanır”524 buyurmuştur. Kulun kendini tanıması rabbini tanımasıyla eşittir; yani kul kendini ne kadar tanırsa rabbini de o kadar tanır.
Bu hadis aynı zamanda rabbini kendinde, kendi üzerinde tanıyabilirsin, rabbini kendinde tanıman gerekir manasına gelir. Allah’ın isimleri senin üzerinde ne kadar tecelli ederse Allah’ı o kadar anlar, o kadar tanırsın. Mesela merhametsiz bir insan, Allah’ın Rahim ismini nasıl anlayabilir ya da bir şey bilmeyen biri, Allah’ın Âlim ismini nasıl anlayabilir veya kerim olmayan, cimri bir insan, Allah’ın kerim oluşunu nasıl anlayabilir? -Hiçbirini anlayamaz; çünkü kim Allah’ın hangi ismini ne kadar tanırsa Allah’ı o isminden o kadar bilir.
“Allah’ın 99 tane ismi vardır”525 buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz. “Allah” ismiyle beraber bu isimler toplam yüz tanedir. Eğer bu isimlerden bir tanesini bilmez, anlamaz birine iman etmezsek imanımızın 99 tanesinden bir tanesini, elli ismi bilmez, anlamazsak imanımızın yarısını kaybetmiş oluruz. Yoksa Allah’ı kabul etmeyi Esmaul Husna’dan bağımsız olarak Allah’a iman etmek gibi anlamak insanın kendi kendisine ihanetidir; çünkü Allah ve resulü böyle söylememiş, Allah indirdiği her vahiyle, gönderdiği her resulle kullarına “beni tanı” demiştir.
Allah, resullerini bize örnek olarak göstermişse o halde onları nasıl tanımamız, onların üzerinde neyi görmemiz gerekir?
Elbette ki Allah’ın resulleri üzerinde Allah’ın güzelliğini görmemiz gerekir. Allah’ın bütün isimleri kâmil manada onların üzerinde tecelli etmiştir. Allah’ın resulleri bize örnektir ve onların hepsi Hz. İnsan olmuştur. Allah’ın muradı da budur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah, Kıyamet günü kullarını hesaba çekerken peygamberleriyle ölçer, kıyaslar” buyurur. Allah, peygamberlerine yaptığı muameleyi kuluna yapar, onları peygamberleriyle eş tutar, bir tutar. Hal böyleyken hiç kimse mazeret gösterip; “ben yapamam, edemem” diyemez. Allah böyle bir mazereti kabul etmez.
İsterseniz daha iyi anlaşılması için bununla ilgili Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den bir örnek vereyim. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurur;
“Allah Kıyamet günü kullarını hesaba çekip ‘seni bana kulluk etmekten alıkoyan şey neydi’ diye sorduğunda biri; ‘ya rabbi! Ben hastaydım, bu yüzden kulluğumu yapamadım’ derse Allah bu mazereti ondan kabul etmez ve ona Hz. Eyüp (a.s.)’ı örnek gösterip ‘sen Eyüp kulum kadar hasta mıydın? Bak, Eyüp kulum yine de kulluğunu yaptı” buyurur.
Biri; ‘ya rabbi! Ben fakirdim, kulluğumu yapamadım’ derse Allah ona da Hz. İsa (a.s.)’ı örnek gösterip; ’onun üzerinde bir tek gömleği vardı, başka da hiç bir şeyi yoktu. Sen İsa kulum kadar fakir miydin? Bak, o kulluğunu yaptı’ buyurur ve ondan da bu mazereti kabul etmez.
Aynı şekilde biri zenginliğini öne sürüp; ‘dünya malı, mevkim, makamım beni meşgul etti, bu yüzden kulluğumu yapamadım’ derse Allah ona Hz. Süleyman (a.s.)’ı örnek göstererek; ‘sen Süleyman kulum kadar zengin miydin, mevki ve makam sahibi miydin? Bak, o kulluğunu yaptı’ buyurur.
Biri de dünyadaki sıkıntılarını mazeret olarak gösterirse Allah ona da beni örnek göstererek; ‘sen kulum Muhammed kadar sıkıntı çektin mi, onun gibi taşlandın mı, onun gibi hicret ettin mi, memleketini terk edip firar etmek zorunda kaldın mı, firar ederken de gizlene gizlene gitmek zorunda kaldın mı, onun gibi saldırıya uğradın mı, onun gibi hakaret görüp küfür işittin mi, iftiraya uğradın mı, onun gibi üç gün aç kaldın mı’ buyurur ve ondan da bu mazereti kabul etmez.” Bütün peygamberler bizim gibidir, kulluk bakımından bizden hiçbir farkları yoktur. Bu yüzden Allah, bizi de peygamberleriyle kıyaslar.
Nasıl ki Allah, kullarını peygamberleriyle bu şekilde kıyaslıyorsa o halde hangi peygamber gibi yaparsak o peygamberin kazandığını da aynı şekilde kazanırız. Yalnız bunu kazanırken peygamber olarak değil kul olarak kazanırız.
Hz. Aişe (r.a.) annemiz anlatır; “Hayber’in fethine kadar bazen olurdu ki bir ay boyunca, bazen üç ay boyunca evimizde hiçbir şey pişmez, ocağımız yanmazdı. Böyle kuru şeylerle idare ederdik.” Kuru şeyler dediği de hurma gibi yiyeceklerdir; yani evlerinde sıcak bir çorba bile yoktur, ocakları yanmıyorsa yiyecek ekmekleri de yok, demektir. Buna rağmen Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hiçbir sıkıntıya itiraz etmemiş, kulluğunu en güzel şekilde yapmaya devam etmiştir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanımak; Allah’ın güzel isimlerinin bir kulda nasıl tecelli ettiğini anlamak demektir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ne kadar tanırsak rabbimizin güzel isimlerini de o kadar tanımış, o kadar anlamış oluruz. Zaten Allah; “o, sizin için en güzel örnektir”526 buyurmuş ve resulünü bize örnek olarak göstermiştir. Bununla beraber Resulullah (s.a.v.) Efendimiz canlı Kur’an’dır. Hz. Aişe (r.a.) annemiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; “onun ahlakı Kur’an ahlakıydı”527 buyurmuştur. Aynı zamanda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i soranlara onu tanıtmak için; “o da herkes gibi bir beşerdi; ama Allah’ın bütün güzel isimleri en kâmil manada onun üzerinde tecelli etmişti” diye buyururdu.
Bizim de Allah’ın isimlerini mutlaka öğrenmemiz, anlamamız, “bu isim benim üzerimde nasıl tecelli eder, nasıl tecelli etmelidir, ben o ismin nuruna nasıl bürünürüm, Allah rahimdir, bu durumda bu isim bende nasıl tecelli etmelidir? Ben Allah’ın kullarına, mahlûkata, insana, ev halkıma ya da bulunduğum yerde olanlara nasıl rahmet etmem, merhamet etmem lazım ki bu isim üzerimde kemale ersin” dememiz gerekir. Biz böyle yaparsak Allah da bu ismin üzerimizde kemale ermesi için bize; “haydi, kulum buna merhamet et” deyip imkânlar tanır. İşte, buna imtihan denir. Bu, Allah’ın her bir ismi için böyledir.
Öyleleri var ki elli sene boyunca gece gündüz ibadet ettiği halde Allah’ın rahmeti, Kerim ismi ya da Afuvv ismi onun üzerinde tecelli etmemiştir. O zaman sormak lazım; bu nasıl ibadettir!
İnsana Allah’ın isimlerini kazandırmayan ibadetler, içi boş ibadetlerdir; çünkü bütün ibadetler imanı kemale erdirmek içindir. Aynı şekilde insanı, Hz. İnsan yapmak, Allah’a halife, ayna yapmak ve bu güzelliği insana kazandırmak içindir. İbadetleri kendilerine bunu kazandırmayanlar ibadet etmekle sadece yorulmuştur.
Huzura giderken herkes kendi güzelliğiyle gider. Allah ayet-i kerimede; “Allah ölümü ve hayatı yarattı ki hanginiz daha güzel yaparsınız diye”528 buyurur. Demek ki imtihanın gereği; güzel yapmakmış. Allah başka bir ayet-i kerimede de; “kim bir güzellik yaparsa onun güzelliğini artırırız”529 buyurmuştur. Bu durumda biri Allah’ın bir ismiyle muamele edip güzel yaptığında Allah o ismi, yaptığı kadarıyla onun üzerinde artırır ve onu biraz daha güzel yapar.
Evet, hep beraber Allah’ın Hafiyy ismini anlamaya çalışacağız inşallah. Hafiyy ismi, Kur’an’daki nüzul sırasına göre 33. İsimdir. Allah’ın 99, Allah ismiyle beraber toplam yüz tane ismi vardır. Bu sohbetimizle şu ana kadar El Esmau’l Husna’nın üçte birini tamamlamış olacağız inşallah.
Hafiyy, Türkçeye de geçmiş bir kelime olan “hafiye” demektir. Hafiye; izleyen, birini gizli gizli izleyen, takip eden manasına gelir. İnsanlar birbirlerini neden izler? -Bir yanlışı, bir kusuru, bir eksiği bilmek ya da herhangi bir bilgiye sahip olmak için izler; ama Allah’ın Hafiyy isminin tecellisi böyle değildir. Allah, kulunu izler, izlerken de kuluna fark ettirmeden izler.
Hafiyy bir de; lütufkâr, ihsan eden, ihsan edip lütfetmek için izleyen, takip eden demektir. Demek ki Allah, kulunu izliyormuş, ona ikram etmek için izliyormuş. Bununla beraber hafiyy; en kâmil manada ihsan etmek, severek ve ihtimamla lütfetmek için kullarıyla ilgilenen demektir.
Mesela Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah’ın, insanın bir sağında bir de solunda vazifeli kiramen kâtibin melekleri vardır. Sağdaki melek, sevapları yazar -sevap demek ödül demektir- bir ödülü hak eden davranışları yazar, soldaki de günahları yazar. Sağdaki melek aynı zamanda soldaki meleğin amiridir. Kul bir sevap işlediğinde, bir ödülü hak ettiğinde sağdaki melek onu hemen yazar; ama bir günah işlediğinde soldakinin yazması gerekirken sağdaki melek soldaki meleğin amiri olduğu için ona; “bekle, yazma, belki pişman olup tövbe eder, der”530 buyurur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz başka bir hadisinde de; “pişmanlık tövbedir”531 buyurmuştur.
Sağdaki melek neden böyle yapar, bunu hiç kendi kendine yapabilir mi?
Hâşâ! Bu, onu aşar. Melek, rabbinin kendisinden ne istediğini bilir. Eğer o, kulun günahını yazarsa kulun gönlüne bir leke gelir. Dolayısıyla gönlü, Hz. İnsan oluşu lekelenir. Gönül kirlenmesin ki kul kazanabilsin, güzel olabilsin diye Allah’ın ona vermiş olduğu vazife gereği böyle yapar.
Allah Hafiyy’dir, kuluna ihsan etmek, lutfetmek için her anda onu izler. Kul biraz kendisine dönse, bir sefer “Allah” dese, bir sefer “rabbim” dese, bir sefer “keşke şunu yapmasaydım” dese Allah anında ihsan etmek, ikram etmek için ona muamele eder. Öyleyse insana düşen; her anda kendisini izleyen hafiyy olan rabbini ve rabbinin ona ihsan etmek, ikram etmek için kendisinden güzel bir hareket, güzel bir fikir, güzel bir düşünce beklediğini unutmamasıdır.
Allah, kullarına kazanmaları için peş peşe resullerini göndermiştir. Allah ayet-i kerimede; “resullerimizi ardı arkası kesilmeksizin peş peşe gönderdik”532 buyurur. Allah önce bir nebisini gönderir, onunla beraber olarak da kitap ya da sahifeler gönderir. Sonra insanlar o kitabı veya sahifeleri tahrif ettiğinde, onlardan sonra gelenler Allah’ın vahyinin ne olduğunu anlamayacak duruma geldiğinde Allah hemen peşinden bir resul gönderir; ama resul ile beraber kitap ya da sahife göndermez; çünkü gelen resulün görevi inen kitabı yenilemektir. Allah’ın her resulü kitabı yenilediği için aynı zamanda müceddiddir ve o kitapta Allah’ın ne dediğini, ne demek istediğini, Allah’ın muradının ne olduğunu beyan eder. Bu yüzden Allah, resullerini ardı arkası kesilmeksizin gönderir.
Neden?
Allah, kullarının halini gören ve bilendir. Allah ayet-i kerimede “ve mutlaka biz, resul göndermediğimiz kavme azap etmeyiz”533 buyurmuştur. Bu, her kavmin içinde bir resul vardır manasına gelir. Yeter ki kul, rabbini istesin ve arasın! Eğer biri rabbini istiyor ve rabbini arıyor bunun için de çabasını, gayretini sarf ediyorsa Allah ona mutlaka yolunu açar; çünkü Allah ayet-i kerimede “yolumuzda cehd edene yollarımızı açarız”534 buyurur.
Biri de rabbini aramıyor, “ben böyle bilmiyordum, onun için aramadım” diyorsa kendini kandırmış, şeytana uymuş, rabbini aramaya tenezzül etmemiş, bunun için cehd edip çaba, gayret sarf etmemiş, “bu önemsizdir, önemli değildir” demiştir. Aslında önemsemediği kendisidir, kendi insanlığıdır.
Allah’ın, resullerini böyle peş peşe göndermesi, vahyini tazelemesi Allah’ın Hafiyy isminin tecellisindendir. Allah, kulunun ihtiyacını görür, bilir ve anında müdahale edip muameleyi ona göre yapar. Bu her zaman için böyledir. Söylemiştim, hafiyy; aklın alamayacağı, anlaşılamayacak kadar lütufkâr anlamına gelir. Bu durumda rabbimizin bize ihsan etmesi, ikram etmesi, bize yakınlığı, bizimle ilgilenmesi, bize olan sevgisi aklımızın alamayacağı kadar büyük, demektir.
Peki, Allah’ın Hafiyy ismi bir kulda nasıl tecelli eder ya da Allah’ın Hafiyy isminden mahrum kalan bir kul nasıl bir hal alır?
Allah’ın Hafiyy ismi bir kulda tecelli ederse o kul bütün çabasını, gayretini Allah’ın ilk emri olan Ikra’ bismi rabbikellezî halak:535 “Oku! Yaratan rabbinin ismiyle” ayetini anlamak, okumak, rabbini, kendini anlamak, tanımak, kendini hesaba çekmek, Allah’ın isimlerinin kendi üzerinde ne kadar tecelli ettiğini anlamak için kullanır. Bunun için de Allah’ın ona verdiği aklını, ilmini ve tefekkür nimetini sarf eder. İnsan bunu yapmazsa Allah’ın Hafiyy ismi onda tecelli etmez, dolayısıyla kendi kendisine faydası olmaz ve kendini kaybeder. Kendini kaybedince de rabbini kaybeder.
Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “bir saatlik tefekkür bin yıllık ibadetten efdaldir”536 buyurmuştur. Kul bu tefekkürü yaparsa Allah’ın Hafiyy ismi onda tecelli eder ve her şeyin hikmetini inceden inceye anlayıp kendini, rabbini tanımış olur.
Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Hz. Fatıma (r.a.) annemize; İşteri nefseki minallah: “Nefsini Allah’tan satın al” buyurmuştur. Bu hadisi bütün âlimlerimiz bilir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunu bir tek Hz. Fatıma (r.a.)’a değil teyzesi Hz. Safiye (r.a.)’a ve amcası Hz. Abbas (r.a.)’a, dolayısıyla bütün mü’minlere söylemiştir. İnsanlara sadece “nefsinizi Allah’tan satın alın” demek yetmez. Bunu hangi âlim söylerse ona; “kendi kendimi Allah’tan nasıl satın alacağım” diye sormak gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “nefsini Allah’tan satın al” buyurmasının sebebi nedir?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hadisin devamında; “sakın babam peygamberdir diye bana güvenmeyesin, yarın Kıyamet günü senin için hiçbir şey yapamam”537 buyurmuştur. Yani sen kendin için, nefsin için dünyadayken bir şey yapmazsan ben senin için hiçbir şey yapamam, bu yüzden babam peygamberdir diye bana güvenme. Aynı şekilde teyzesi Hz. Safiye (r.a.) annemiz ile amcası Hz. Abbas (r.a.)’a da; “yeğenim peygamberdir diye bana güvenmeyesiniz. Nefsinizi, kendinizi Allah’tan satın alın” buyurmuştur.
Nefis; hakikatı itibariyle insanın özü, Allah’ın insana nefhettiği ruh demektir. Onu kirletirsen bu sefer o kötü nefis olur. Böyle olunca da ruh sende görünmez ve ürettiğin o yanlışlarınla, kötülüğünle artık o perdelediğin taraf görünür. İşte, ruhu Allah’tan satın almak; Allah’ın sana nefhettiği o ruh senin olsun demektir. Yalnız ruhunu Allah’tan hak etmen gerekir; çünkü satın almak, hak etmektir. Sendeki bu ruh sadece Allah’ın güzel isimlerinin tecellisiyle satın alınır. Sen bu güzel isimleri üzerinde gösterirsen Allah’ın sana nefhettiği ruhu hak etmiş, dolayısıyla onu satın almış, o güzelliği kullanmış olursun. Bu güzelliği kullanırsan onu hak etmiş olursun; ama yok sayarsan ruhunu, kendini kaybedersin.
Allah’ın Hafiyy ismi başka hangi anlamlara gelir?
İnceleyerek, izlenerek öğrenilen bilgiye hafi bilgi denir. Bu ismin kulun üzerinde tecelli etmesi için kulun her şeyi incelemesi, izlemesi gerekir. Aynı şekilde Hafiyy ismi; bilmek, bilgisiyle sevinmek manasına gelir. Kul en çok Allah’ın bilgisine; yani Allah’ın marifetullahına sevinir. Hafiyy bir de dostluk, arkadaşlık demek, sıcak davranmak, ilgi göstermek demektir. Aynı zamanda hal hatır sormak, değer vermek ve ikramda bulunmak anlamlarına da gelir. Eğer biri hafi olursa; yani Allah’ın Hafiyy ismi onun üzerinde tecelli ederse bütün bu halleri yaşar, yaşaması gerekir.
İnsanın Allah’a yakın olması, Allah’a dost olması Allah’ın Esmau’l Husna’sıyladır, güzel isimleriyledir; yani insanın güzel ahlakıyladır. Bunun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “din güzel ahlaktır”538 “ben güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderildim”539 “kişi güzel ahlakıyla gece ibadet, gündüz oruçlu sevabı alır”540 “sizin Allah’a en sevgili olanınız ahlakça en güzel olanınızdır”541 buyurmuştur.
O halde bir düşünelim; güzel ahlaklı olmayan biri İslam’a girmiş midir, girmemiş midir, böyle biri mü’min ve Müslüman mıdır, değil midir? -Evet, eğer biri güzel ahlaklı değilse, Allah’ın isimleri onda tecelli etmemişse bilelim ki o kişi Allah’a yakın değildir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “birinin üzerinde Allah’ın güzel isimleri tecelli etmemişse, biri Allah’ın bir isminden mahrum kalmışsa o kişi o isimde Allah’tan uzaktır” buyurmuştur.
Allah ekremdir, kerimdir; ikram edendir, vehhabtır; karşılıksız hibe edendir. Eğer birinde Allah’ın Ekrem, Kerim ve Vehhab ismi tecelli etmemişse o kişi cimri olur; çünkü Allah’ın isminin olmadığı yerde tam tersi vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de; “cimri insan, Allah’tan, peygamberden ve cennetten uzaktır. Bununla beraber şeytana ve cehenneme yakındır”542 buyurmuştur. Onun cimriliği ve şeytana yakınlığı Allah’ın Kerim isminin onda tecelli etmemesinden dolayıdır.
Peki, merhametsiz insan nasıldır?
Eğer birinde Allah’ın Rahim ismi tecelli etmemişse o kişi cimrilerden daha beter, daha zalimdir. Bu sadece Kerim ismi veya Rahim ismi için geçerli değildir, Allah’ın bütün isimleri için geçerlidir. İnsanda Allah’ın bir ismi tecelli etmezse onun yerinde zulüm ve karanlık olur.
Bu yüzden Allah’ın El Esmau’l Husna’sını bilmek, anlamak, bu isimlere iman etmek gerekir. Allah’ın El Esmau’l Husna’sının üzerimizde tecelli etmesi için çaba, gayret sarf etmemiz lazım ki Hz. İnsan olabilelim, Allah’a yakın, Allah’a dost olabilelim. Aynı şekilde Allah’ın güzelliğinin üzerimizde görünmesi lazım ki Allah’a yeryüzünde halife olabilelim. Yoksa Allah’ın ayetlerini hikâye dinler gibi dinleyip; “işte melekler insana secde etmiş, insan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir” dememiz hiçbir anlam ifade etmez.
Böyle söyleyenlere sormak lazım; “sen bundan ne anladın, sende de anlattığın gibi bir halifelik var mı ya da meleklerin secde ettiği varlık kıvamına geldin mi!”
Allah sana “gel, sen busun, kendini çamurun içine atma” demiş, vahyini ve peygamberini sana bunun için gönderip seni âlây-ı iliyine, en yüksek makama davet etmiştir. Bu davete icabet edip en yüksek maka çıkabilmen için söyleyeceğin tek bir kelime vardır. Allah ayet-i kerimede; “biz senden önce bütün nebilerimize, resullerimize; sadece Allah’a âbd olun ve Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın, diye vahyettik”543 buyurmuştur. İşte, o tek kelime “lâ ilâhe illallah”tır. Eğer âlây-ı iliyine çıkmak rabbinin dostluğunu, ona halife olmayı, yakın olmayı kazanmak istiyorsan o halde “lâ ilâhe illallah” de, Allah’ı sev, Allah’a âşık ol, onun sevgisini, rızasını kazanmak için çabanı, gayretini sarf et. Bunu Allah söylüyor.
Tevhidi anlamak gerekir. Acaba “lâ ilâhe illallah” denince tevhid oluyor mu?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz miraçtan dönünce; “kim lâ ilâhe illallah derse cennete girer”544 müjdesiyle dönmüştür. Allah ona böyle bir müjde vermiştir. Mesela; Bedir ve Uhud Savaşı esnasında müşrik ordusundan bazıları müşriklere isyan edip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in tarafına geçmiş ve onun safında savaşıp şehit olmuştur. Sadece; “lâ ilâhe illallah Muhammedun Resulullah” dedikleri için öldüklerinde şehit olmuşlardır. Hâlbuki ne namazları, ne oruçları, ne zekâtları vardır, hatta hiçbir ibadetleri yoktur. Buna rağmen sadece “lâ ilâhe illallah Muhammedun Resulullah” dedikleri için cennete gitmişlerdir; ama öyle bir “lâ ilâhe illallah” demişler ki “canım Allah’a kurban olsun” deyip hayatlarını orada feda etmişlerdir.
Eğer “lâ ilâhe illallah” demek bize böyle büyük nimetleri, cenneti kazandırıyorsa o halde “lâ ilâhe illallah” demenin ne olduğunu anlamak gerekir; çünkü bu tevhiddir. Eğer biri “lâ ilâhe illallah Muhammedun resulullah” demezse imanı olmadığı için gece gündüz ibadet etse bile cennete gidemez. “Lâ ilâhe illallah” demek; bütün varlık, bütün kudret, bütün güzellikler, El Esmau’l Husna, Allah’a aittir. Her şey Allah’ın kudretindedir ve Allah her anda her şeyi yaratır, demektir.
Mesela; biz bundan sonra neyi söylersek söyleyelim, onu mutlaka Allah’ın bir ismiyle söylemek, her şeyi Allah’ın isimlerine bağlamak, Allah’ın isimleriyle açıklamak zorundayız. İsterseniz bir örnek vereyim;
Allah âlemlerin rabbidir; terbiye eden, düzene koyan, kuluna büyümesi için imkân tanıyan, şartları yaratandır. Hâlık ve hallâk olan odur; yaratıp büyüten, yaratmayı değiştirip başka bir yaratışla tekrar yaratandır. Allah maliktir, malik-ul mülktür; mülkün sahibidir. Meliktir; her şeyi idare eden odur. Rahman ve rahimdir; rahmetiyle muamele edendir. Rezzaktır; herkesin rızkını verendir. İşte ne söylersek söyleyelim söylediğimiz, gördüğümüz her şeyde Allah’ın isimlerinin tecellisi vardır. Allah’ın esmasının olmadığı hiçbir yer, hiçbir an yoktur. Bu yüzden neyi söylersek söyleyelim, “Allah” demekten başka bir şey diyemeyiz. İşte “lâ ilâhe illallah” demek bu demektir ve “lâ ilâhe illallah” diyebilmemiz için Allah’ın gönlümüzde, zihnimizde, dilimizde, hayatımızda, her anımızda olması gerekir. Yoksa “lâ ilâhe illallah” demiş olmayız.
Allah ayet-i kerimede; “de ki: Size tek bir nasihatim var. Nerde olursanız olun, ister tek başınıza olun, ister başkalarıyla beraber olun, Allah’ın huzurunda olduğunuzu unutmayın”545 buyurur. İster tek başına, ister başkalarıyla beraber ol, her anda “Allah” demen gerekir; çünkü sen Allah ile muhatapsın, o sana muamele ediyor ve sen bu hayatı onunla yaşıyorsun. Allah hayy ve kayyumdur; seni varlıkta tutan, diri tutan odur. O, yerlerin ve göklerin nurudur. Sen Allah ile biliyor, Allah ile seviyorsun, onunlasın, onunla anlıyorsun.
“Lâ ilâhe illallah” demek; Hz. Ali (r.a.) Efendimiz’in buyurduğu gibi; “hiçbir şey yoktur ki ondan önce, onunla beraber, ondan sonra rabbimi görmemiş olayım” demektir. Hz. Ali (r.a.) Efendimiz böyle derken; “ben bir şeye baktığımda o baktığım şeyden önce Allah’ın isimlerinden başka, Allah’tan başka bir şeyi görmüyorum. O baktığım eşyayla beraber bir daha Allah’ı görüyorum ve ondan sonra bir daha Allah’ı görüyorum” demiştir.
İsterseniz Hz. Ali (r.a.) Efendimiz’in neyi gördüğünü söyleyeyim;
Hz. Ali (r.a.) Efendimiz her neye bakarsa baksın onda aşktan, muhabbetten, Allah’ın muhabbetinin, güzelliğinin, isimlerinin tecellisinden başka bir şey görmüyordu ve göremezdi; çünkü bundan başka bir şey yok ki görsün. Hakikat da böyledir ve bunu tatmak gerekir.
Kul yanlış ve eksik yapmayınca, günah işlemeyince Allah’ı tanıyamaz. İsterse melek olsun, bu böyledir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabeye;
-Eğer siz hiç günah işlemezseniz Allah sizi alıp cennete koyar ve sizin yerinize de günah işleyen bir topluluk yaratır”546 buyurmuştur.
Sahabe;
-Ya Resulullah! Günah işlemezsek daha güzel olmaz mı, diye sorunca, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de cevap olarak;
-Siz günah işlemezseniz Allah’ın ğafur, ğaffar, tevvab ve afuvv olduğunu nasıl anlayacaksınız, buyurur.547
Eğer böyle olmazsa Allah’ın güzelliği ortaya çıkamaz. Allah, kullarından kendisini tanımasını ister. Yanlış yaptığında tövbe edeceksin, sonra Allah seni affedecek, o yanlışını örtüp seni mağfiret edecek, rahmetiyle sana muamele edecek ki Allah’ı tanıyabilesin anlayabilesin. Neden? -Onu sevesin, sevilmeye layık olduğunu göresin diye, bütün yanlışına, isyanına rağmen Allah’ın seni nasıl sevdiğini anlayasın, sevgisine karşılık veresin; yani iman edesin diye. Sevmeden iman olmaz, tanımadan da anlamak olmaz.
Bu yüzden Allah, dünyayı cennet olarak yaratmamış; sorun ve sıkıntı yeri, yanlışlar yapılan bir yer olarak yaratmıştır. Öyle ki varlığı, her şeyi anlayalım, okuyabilelim, rabbimizi, kendimizi tanıyabilelim, ne yapmamız, hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini anlayabilelim ve Hz. İnsan olabilelim.
Allah’ın bir de Mucib ismi vardır, bu isme sıra gelince onu da anlatacağız inşallah. Şimdilik konumuz itibariyle kısaca izah edeyim. Mucib; davete, duaya icabet eden demektir. Bu duayı ister dilimizle, ister gönlümüzle, ister fiilimizle yapmış olalım, Allah mucibtir; yani duamıza mutlak surette icabet eder.
Mesela; bazen dua ettiğimizde Allah’ın duamıza icabet ettiğini anlamıyoruz, bilmiyoruz. Bu durumda ya biz duayı yapmamışız ya da dua etmeyi bilmiyoruz; yani duamızda bir sorun vardır. Kardeşlerimiz bazen; “dardayım, zordayım, kimse bana yardım etmiyor, Allah duamı kabul etmiyor” deyip feryat ederler. Bu, Allah hakkında su-i zanda bulunmaktır. Allah mucibtir, böyle düşünenler hiç farkında olmadan Allah’ın Mucib ismini inkâra giderler. Böyle konuşulmaz, Allah hakkında böyle düşünülmez; çünkü böyle konuşup düşünmek Allah hakkında su-i zanda bulunmaktır. Bir yanlış varsa onu kendimizde aramalıyız. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “size bir musibet isabet ettiği zaman işte o kendi ellerinizle yaptıklarınızdan dolayıdır”548 buyurur. Bu durumda biz kendi elimizle işlediğimiz suçun, yanlışın cezasını çekiyoruz demektir
Peki, neden bu cezayı çekiyoruz?
Manevi olarak temizlenmek için. Allah böyle yapmakla bizi temizliyor, biz ise hiçbir ceza görmemeyi istiyoruz. Böyle olmaz! Kendimizi, gönlümüzü kirlettiysek mutlaka yıkanmamız gerekir. Yıkanmak istemiyorsak o halde kendimizi kirletmelim! Hiçbir yanlış karşılıksız kalmaz. Bu yüzden eğer kendimizi manevi olarak kirletirsek Allah bizi yıkayarak temizler. Bunun için feryat etmeye gerek yoktur. Yapmamız gereken şey; boyun bükmek ve Allah’tan yardım istemektir. Düştüğümüzde, yanlış yaptığımızda ve buna karşılık olarak bize bir ceza geldiğinde bütün gönlümüzle Allah’a sığınmamız gerekir. Böyle yaparsak kesinlikle duamızın cevabını alırız; yani Allah duamıza icabet eder.
Mesela kardeşlerimizden “gönülden dua edemiyorum, Allah’tan isteyemiyorum” gibi başka bir şikâyet gelir. Eğer gönlümüz böyleyse o halde bir sorun var; Allah’ı rab olarak kabul etmeme sorunumuz var, Allah’ın duamızı kabul edip etmeyeceğine dair iman sorunumuz var demektir. Bu sorun kendi gönlümüzde, kendi nefsimizdedir; yani imanımızla ilgili bir sorundur.
Bütün mü’minler Allah’ın tüm isimlerine şahit olmalıdır. Nasıl ki Allah’ın rahim, kerim, rezzak, hayy ve kayyum oluşuna şahit oluyorsa aynı şekilde Allah’ın mucib oluşuna da şahit olmalıdır. İnsanın imanının gerçek bir iman olabilmesi için buna şehadet etmesi gerekir. Öyle ki imanı aynel yakîn mertebesinden hakkal yakîn mertebesine ya da ilmel yakin mertebesinden hakkal yakîn mertebesine ulaşsın. Ben mü’minim, Müslümanım diyen herkes rabbinin duasına icabet ettiğini tatmalıdır. Eğer bunu tadarsa bu iman hakkal yakin olur, yoksa zanda kalınmış sadece bir ilim olur.
Evet, hep beraber Allah’ın Hafiyy ismini anlamaya, tanımaya çalışıyorduk, devam edelim.
Hz. İbrahim (a.s.), kavmini “putlara tapmayın” diyerek imana, “lâ ilâhe illallah” demeye davet etmiştir. Tabi ki babası da yaptığı bu davete dâhildir. Allah ayet-i kerimede; “babası ona; gözüme görünme! Eğer sen böyle yapmaya devam edersen (Allah’a davet etmeye devam edip putlarımıza laf söylersen) seni taşlarım. Benden (kavmimden) uzun bir süre uzak dur”549 buyurmuştur. Uzun bir süre uzak dur demek; bu davetinden vazgeçersen gel, yoksa bize yaklaşma, bizden uzak dur demektir.
Hz. İbrahim (a.s.), babasına cevap verir; Kâle selâmun aleyk: “Dedi ki: Sana selam olsun.” Allah seni selamete erdirsin, seni bu halden kurtarsın, seni nefsinin elinden kurtarıp selamete erdirsin, imana erdirsin. Selam zaten bu demektir. Se estagfiru leke rabbî: “Senin için rabbime istiğfar edeceğim.” Senin için rabbime istiğfar edeceğim ki rabbim seni mağfiret etsin, seni affetsin, bana yaptığın bu muameleyi olmamış gibi kabul etsin. İnnehu kâne bî hafiyyâ:550 “Muhakkak ki o benim için hafidir.” Allah’ın Hafiyy ismi burada geçer. Yani Allah beni izleyendir, bana ikram etmek için beni takip edendir, bana lutfedendir, ihtimam gösterendir, kıymet değer verendir, beni sevendir.
Hz. İbrahim (a.s.) böyle söyleyerek “babam da olsa, kavmim de olsa benim için önemli olan rabbimdir. Benim size ihtiyacım yok; çünkü benimle beraber olan Allah’tır. Ben istemeden, beklemeden, hatta ben anlamadan bile bana muameleyi, ihsanı, ikramı, lütfu yapar. Allah benim için neyi takdir ederse etsin, mutlaka benim için en güzelini takdir etmiştir. Rabbimin benim için olan lütfuna, ikramına aklım bile ermez. Bu yüzden ben kendimi ona bıraktım, ona teslim oldum” demiştir.
Bu ayet de Hz. Zekeriya (a.s.)’ı anlatır. İz nâdâ rabbehu nidâen hafiyyâ:551 “O, hafi olarak (gizliden, gönlünden, içinden, hiç kimsenin anlamadığı, görmediği şekilde) rabbine nida etti.” Demek ki hafi demek gizli demekmiş.
İn yes’elkumûhâ: “Eğer sizden onu (mallarınızı) isteseydi.” Allah, mallarınızın hepsini sizden isteseydi, hepsini dağıtın deseydi. Fe yuhfikum: “O zaman sizin gizledikleriniz, sizde hafi olanlar (yani cimriliğiniz).” Tebhalû: “Bahilliğiniz.” Ve yuhric adgânekum:552 “Ve sizin içinizdeki kininiz dışarı çıkardı.” İçiniz dışınıza çıkardı.
Zaten Allah; “verebildiğiniz kadar verin, malınızın kırkta birini verin” demiştir. Allah, kullarından malının hepsini istememiş; “ihtiyaçtan fazlasını verin”553 buyurmuştur. Bu yüzden herkes Allah yolunda ne kadar infak edebiliyorsa gücüne göre içindekini dışarı çıkarmadan yapmalıdır; çünkü birinin içindeki birden dışarı çıkarsa bu onu küfre sürükler. Kul gücüne göre infak etmelidir ki içindeki yavaş yavaş dışarı çıkarken buna güç yettirebilsin.
Bu nedenle Allah sizden bir şeyi birden isteseydi bahilliğiniz, içinizde gizlediğiniz birden ortaya çıkardı ve bu haliniz “Allah niye bunu bizden böyle istedi” diye Allah’a karşı kine dönüşürdü, buyurdu Allah.
Evet, Allah’ın Hafiyy ismini, bununla beraber Esmau’l Husna’yı neden anlamamız, öğrenmemiz gerektiğini anlamaya çalıştık. Rabbimizin bize lütfetmek için bizi nasıl izlediğini, bizimle nasıl ilgilendiğini ve onun bizim için nasıl da aklımızın alamayacağı kadar lütufkâr olduğunu öğrendik. İnşallah rabbimizin bu ismine kemaliyle iman ederiz ve rabbimizin bize ikram etmek için bizi nasıl da izlediğini görür, tadarız inşallah.
Allah hepimizi huzurunda aşkla, muhabbetle duranlardan eylesin. O geriye kalan namazın dışındaki zamanlarda da orta namazını eda eden, huzurda duran kullarından eylesin. Allah bizi Hafiyy isminin tecellisine mazhar eylesin inşallah! Kendi kendimizi, gönlümüzü takip edenlerden eylesin. Nefsimizi tanımayı, anlamayı, bilmeyi, bizlere nasip eylesin bununla beraber bizleri nefsini terbiye etmeyi başarmış olan kullarından eylesin. Allah bizi daima huzurda duran, kendini, rabbini unutmayan kullarından eylesin. Allah bizi huzurunda mahcup eylemesin. Huzura alırken bir dost gibi, bir sevgili gibi karşıladığı, muamele ettiği kullarından eylesin. Bütün varlığımızla bütün âlemlerden Allah’a hamdolsun. Bizi bize bırakmayan, her anda eksiklerimizi, yanlışlarımızı bize gösterip, bununla beraber bizi hesaba çekmeden, ceza vermeden affeden rabbimize hamdolsun.
Allah hepinizden razı olsun.
