EL HAYR
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Bu sohbetimizde hep beraber Allah’ın El Hayr ismini, Allah’ın Hayr isminin geçtiği ayetleri, Allah’ın hayr olarak nasıl tecelli ettiğini ve bu ismin kullarda tecellisinin nasıl olduğunu hep beraber anlamaya çalışacağız inşallah. Allah’ın Hayr ismi ayetlerde geçer; ama diğer esma listelerinde yoktur.
Allah’ın bir ismi anlaşılmazsa Allah’a imanda noksanlık olur. Allah’ın 99 isminden bir tanesi bizde eksilirse 99 imanımızından bir tanesi eksilmiş olur. Bu yüzden Allah’ın isimlerini Kur’an’daki nüzul sırasına göre anlamaya ve Allah’a nasıl âbd olmamız, Allah’ın isimlerinin üzerimizde nasıl tecelli etmesi gerektiğini hep beraber ayetlerle öğrenmeye çalışıyoruz. Allah ayet-i kerimede; “Allah hayrdır”554 buyurur. Allah hep hayırdır, tek hayırdır.
İki türlü hayr vardır; biri baki olan, hakiki, gerçek olan hayır diğeri de fani olan, izafi; yani kişiden kişiye göre değişen hayırdır. Hakiki, gerçek hayır olan Allah’tır. Bütün varlıktaki, insanlardaki hayır ise izafidir, her yerde, herkeste değişiklik gösterir; ama Allah’ın isimleri bütünüyle saf hayırdır ve hiçbir şekilde bu hayırda bir değişiklik olmaz.
Peki, hayr derken neyi anlamamız gerekir?
Hayr; şerrin tersidir, zıddıdır. Allah hayrdır ve insana zatıyla, sıfatıyla tecelli etmiştir. Allah’ın Hayr isminin tecellisi olmazsa geriye şer kalır. Hayr gerçek manada var olandır, şer ise gerçekte yoktur, hayır olmadığı için şer meydana gelir. Yoksa şer bizatihi bir varlık değildir. Daha iyi anlaşılması için bir örnek vereyim;
Nur, gerçek varlıktır; ama karanlık gerçek bir varlık değildir. Nur olmadığı için karanlık olur. Yoksa karanlığın bizatihi nur gibi bir varlığı yoktur. Karanlık herhangi bir şeyden tecelli etmez. Mesela; ışıklar lambadan tecelli eder, eğer ışığı kapatırsak etraf karanlık olur. Bu nedenle karanlığın olabilmesi için herhangi bir şeyin tecelli etmesi gerekmez. İşte, ışık olmadığında karanlığın meydana gelmesi gibi Allah’ın güzelliğinin, hayrının tecelli etmediği yerde de şer meydana gelir. Bu konuyu doğru anlamak gerekir. Eğer doğru anlamazsak şerri bir varlık olarak zanneder, hayır ile şerri, dolayısıyla imanla küfrü birbirine karıştırırız. Böyle olunca da hiç farkında olmadan yaşanılan bütün şerleri Allah’a isnat ederiz, bu da küfür olur.
Allah ayetlerinde isminin Hayr olduğunu ve hayrın kendisine ait olduğunu, bu yüzden bütün işlerinin hayır olduğunu beyan etmiştir.555 Dolayısıyla biri hayırda olmaz, hayır işlemez, hayır düşünmezse hayırdan mahrum kaldığı için şerde kalır.
Allah ayetlerinde isimlerinin, bütün işlerinin ve yarattığı her şeyin hayr olduğunu söylemiş ama hiçbir ayetinde şerrin kendisinden olduğunu söylememiştir. Allah “şer” kelimesini Kur’an’da otuz civarında ayette kullanmış; ama hiçbirinde şerri kendisine isnat etmemiştir. Allah’ın kendisine isnat ettiği şey hayırdır ve Allah sadece hayır için; “bütün hayrı ben yarattım, ben hayrım ve benim her işim saf hayırdır” buyurmuştur.
Evet, iki türlü hayrın olduğunu; birinin hakiki, baki hayır, öbürünün ise izafi, fani hayır olduğunu söyledik.
Allah için imanla beraber yapılan her şey baki olan hayırdır. İnsanların kendisi için faydalı gördüğü, insanlar için faydalı olan şeyler de fani olan dünyaya ait hayırdır. Eğer Allah’ın bize ikram ettiği fani hayırları Allah yolunda infak eder, sarf eder, kullanırsak bu hayırlar bizim için baki hayır olur; yani ebedi hayatımızı kazanırken hayır işlersek Allah’ın hayır dediği, güzel dediği şekilde amel edersek ebedi olan hayrı kazanırız.
Allah, cennet için baki, hakiki gerçek hayır demiştir.556 Bu yüzden cenneti kazananlar hakiki, gerçek hayrı kazanmıştır.
İstihare etmek doğruyu, hayrı seçmek demektir. Genel itibariyle istihare hakkında yanlış bir bilgi vardır. Mesela istihare için; “işte falan şeyin hayır mı şer mi olduğunu bilmiyorsak istihare namazı kılmamız gerekir. Eğer istihare namazı kılarsak Allah bize o şeyin hayır mı şer mi olduğunu gösterir” ya da “istihare uykusuna yatarsanız vereceğiniz kararın hayır mı yoksa şer mi olduğunu görürsünüz” derler. Hâlbuki istihare demek hayrı dilemek demektir. Yoksa iki rekât namaz kılıp bir şeyin hayır mı şer mi olduğunu Allah’tan istemek gibi bir şey yoktur. Allah’tan hayrı dilemek vardır.
Eğer hayatımız için Allah’tan hayır istersek Allah bize mutlak ve gerçek hayrın nasıl kazanılması gerektiğini, özetle tek bir duayla öğretir. Bu dua İhdinâs sırât-el mustakîm:557 “Bizi sırat-el mustakime hidayet et” duasıdır. Fatiha, Kur’an’ın özüdür, özetidir. Dolayısıyla “bizi sırat-el mustakime hidayet et” duası da bütün duaların özü ve özetidir; çünkü bütün hayırlar sırat-el mustakim üzeredir ve sırat-el mustakimdedir.
Biri sırat-el müstakimdeyse; yani Allah’a dosdoğru giden yoldaysa o halde bütün imkânlarını değerlendirip bütün hayırları ebedi hayatını, cenneti, Allah’ın rızasını, hayrını kazanmak için kullanır. Bundan dolayı hayırda olmak isteyenler önce sırat-el mustakimi istemeli, sırat-el mustakimde olmalı ve hidayetçiyle beraber sırat-el mustakimde yürümelidir.
İnsan için baki olan, gerçek olan, hayır olan şey Allah için yaptığı infaklardır. İnsan için hayır; infak etmek, feda etmek, Allah için vermektir. Peki, insanın neyi infak etmesi gerekir? -Elbette ki öncelikle Allah’ın kendisine verdiği, ihsan ettiği, ikram ettiği imanından, Allah’ın muhabbetinden infak etmesi, aynı şekilde Allah’ın onu sevmesinden infak edip kulları, varlığı, mahlûkatı sevmesi gerekir. Bu infağın başlangıç noktasıdır. İnsanın bunları infak ettikten sonra ilminden, marifetinden infak etmesi, insanları Allah’a davet etmesi, âbdiyetliği öğretmesi gerekir; çünkü bunların her biri derecesine göre insan için hayırdır.
Bir de insanın, Allah’ın kendisine zahiri olarak verdiklerinden infak etmesi gerekir. Eğer malı varsa malından vermesi, bir mevkiye gelmişse Allah yolunda o mevkide insanlar için hizmet edip bir şeyler yapması, faydalı olmaya çalışarak infak etmesi gerekir. Hayrı kazanmak böyledir. İnsanın bir tebessümü bile hayırdır. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “mü’minin, mü’mine tebessümü sadakadır.”558 Yani hayırdır, buyurmuştur.
Bir de sahabe gibi hayatını Allah yolunda infak etmek, sarf etmek vardır. Biri bu şekilde bir infak yaparsa tıpkı sahabelerin kazandığı gibi bütün hayatı hayr olur; çünkü fani olan bütün hayırları, hayatıyla birlikte Allah yolunda vererek baki olan hayrı kazanmıştır.
İnsan, Allah’ın yarattığı bir şeyi yaratılış amacına uygun olarak kullanırsa o şey onun için hayır olur. Tam tersine hayır olarak kullanmaz, onu amacının dışında kullanırsa bu sefer de o şey onun için şer olur; çünkü şer bizatihi yoktur, bizatihi hayır vardır ve Allah’ın yarattığı her şey hayırdır.
Mesela; Allah, üzümü gıda olarak yaratmıştır; ama insan onun suyunu sıkıp bekletirse şarap olur. Oysaki Allah; “bunu şarap yap” dememiş, “üzüm olarak, şerbet olarak kullan” demiştir. İşte, insan yaratılışına aykırı bir şekilde onu kullanınca üzüm sarhoş eden bir içki olmuş; yani hayırken şer olmuştur. Bu durumda şerri, Allah mı yaratmış oldu? -Hâşâ. Allah, üzümü yarattıysa “al onu şarap yap” dememiştir! İnsan o üzümü şaraba dönüştürdüğü için şerri işlemiştir. Allah hayrı yaratmış, kul ise o elindeki hayrı şerre dönüştürmüştür.
Bütün hayır, Allah’a aittir. Allah her neyi yaratmışsa o hayırdır; ama onu şerre dönüştüren insandır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “bütün iyilikler, hayırlar size Allah’tan, bütün kötülükler, şerler de kendi nefsinizdendir”559 buyurmuştur.
Rabbimizi hatırladığımızda, “Allah” dediğimizde rabbimizi hayır olarak hatırlamamız, zikretmemiz gerekir. Yoksa “Allah bana şöyle yanlış yaptı, bana yaptığı bu yanlış, bu muamele şerdi” dediğimizde şerri Allah’a isnat etmiş oluruz ki bu da küfürdür; çünkü Allah’ın kendisini vasfetmediği, isimlendirmediği bir isimle Allah’ı isimlendirmiş ve Allah’ın “şer” ismi vardır; yani “Allah şerdir” demiş oluruz, dolayısıyla şerri, Allah’a isnat ederek imanımıza şirki karıştırmış oluruz.
En büyük ilim en büyüğe ait olan ilimdir; yani Allah’a ait olan ilimdir, Allah’ı bilmeye, tanımaya yarayan ilimdir. En büyük ilim; Allah’ın El Esmau’l Husna’sını bilmek, anlamak, iman etmektir. Eğer biri Allah’ın isimlerini, El Esmau’l Husna’sını bilmiyorsa Allah’ı bilmiyor demektir.
İnsan hayrı ister; çünkü bu onun fıtratında mevcuttur. Allah onu fıtrat itibariyle hayrı isteme üzerine yaratmıştır; ama insan, hayırla şerri birbirinden ayırt edemediği, şerre hayr ismini verdiği için şerri işler.
Aslında insanın her zaman için istediği hayırdır. Mesela; hırsızlık yapan biri bu işi kendisi için hayır olarak görür. Eğer şer olarak görseydi hırsızlık yapmazdı; ama yanlış hüküm verdiğinden dolayı onu hayır olarak görür. En şerli adam, karşısındakine en ağır kötülükleri yapan biri bile kendisine kötülük yapılmasını istemez; yani kendisi için hayrı ister, şerri istemez; çünkü insan, hayrı isteme, cenneti isteme üzerine yaratılmış, gönlü cennet olma fıtratıyla yaratılmıştır.
Hayrı istemek bizatihi hayırdır. Bu yüzden önce hayrı istemek, bunun için de hayrı ve şerri birbirinden ayırt etmek gerekir. Allah, hayrı ve şerri birbirinden ayırmaya “takva” demiştir. Hayrı ve şerri birbirinden ayırt edemeyenlerin takvası yoktur. Takva; Allah’a karşı sorumluluğunu bilip bu sorumluluğu gerektiği gibi yerine getirmektir. Sadece sorumluluğu bilmek yetmez, bir de bu sorumluluğu gerektiği gibi yerine getirmek gerekir. Aynı şekilde takva; Allah’ın isimlerinde kıvamda olmak, her bir ismin kul üzerinde kâmil manada tecelli etmesi demektir.
Hayrı ve şerri, Allah’ın öğrettiği gibi bir birinden ayırmamız gerekir. Allah neye “hayr” demişse o hayırdır, neye “şer” demişse o da şerdir. Allah’ın “hayr” dediğine “şer”, “şer” dediğine ise “hayr” dersek Allah’a ters düşeriz.
Allah hayrdır, bununla beraber Allah’ın bütün işleri de hayırdır ve Allah’ın celalinde ikramı, kahrında da hayrı vardır.
Şimdi de Allah’ın neye “hayr” neye “şer” dediğini hep beraber Allah’ın ayetlerinden anlamaya çalışalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Hz. Musa (a.s.) sihirbazları bir mucize ile Allah’a davet edince sihirbazlar ona iman ederler.
İnnâ âmennâ bi rabbinâ: “Muhakkak ki biz rabbimize (Allah’a) iman ettik.” Li yagfira lenâ hatâyânâ: “Biz günahımızı, hatamızı affetmesi için (rabbimize iman ettik).” Sihirbazlar bunu Firavun’a söylüyor. Ve mâ ekrehtenâ aleyhi mines sihr: “Bizi o kerih gördüğümüz (hoşlanmadığımız, yapmak istemediğimiz) sihre zorladığın için.” Vallâhu hayrun ve ebkâ:560 “Allah hayrdır ve bakidir.”
Sihirbazlar Firavun’a; “bizim sana ihtiyacımız yok. Bize ne ceza verirsen ver, biz rabbimize iman ettik. Bununla beraber bizi sihre zorladığın için rabbimizin mağfiretini umuyoruz; çünkü bizi mağfiret edecek olan odur. Allah hayrdır ve bakidir, senin bize yapacağın ise geçicidir” derler.
Allah bu ayette Hz. Yakup (a.s.)’ın kendi çocuklarına söylediği sözden bahseder. Kâle hel âmenukum aleyhi: “Dedi ki: Ben onu size emanet ederim.” İllâ kemâ emintukum alâ ahîhi min kabl: “Nasıl ki kardeşinizi (Yusuf’u) daha önce size emanet ettiysem (öyle size emanet ederim).” Yani onu size güvenmeden emanet ederim. Fallâhu hayrun hâfizâ: “Allah hayrdır, hafiz olandır.” Ve huve erhamur râhimîn:561 “Ve o erhamerrahimindir.”
Allah’ın erhamerrahimin oluşu merhamet edenlerin en merhametlisi diye anlaşılır. Oysaki bu yeterli değildir. Bütün meallerde, tefsirlerde “erhamerrahimin”e merhametlilerin en merhametlisi diye bir mana verilmiştir. Merhametlilerin en merhametlisi sözü; Allah gibi merhamet eden vardır da Allah onlardan daha merhametlidir anlamına gelir. Bu yüzden bu manayı kullanmak yeterli değildir, doğru değildir. Onun yerine “Allah tek merhamet edendir” demek gerekir; çünkü bütün merhamet edenler bu rahmeti, rahmeti sonsuz bir derya olan Allah’ın rahmetinden bir damla olarak almıştır. Bunu Allah onlara ikram etmiştir; yani bütün rahmet edenler Allah’ın tecellisiyle rahmet ederler.
Bir de Allah bize gerçek yardım edeni öğretir. Belillâhu mevlâkum: “Hayır (bilakis) sizin mevlanız Allah’tır.” Sizin veliniz, dostunuz, size yardım edecek olan sadece Allah’tır. Ve huve hayrun nâsırîn:562 “Allah hayrdır, asıl yardım edendir.”
Allah ayet-i kerimede; “bütün iyilik yapanların hepsi bir araya gelse Allah dilemedikçe hiç kimse size en ufak bir yardımda, bir iyilikte bulunamaz. Bütün şer işleyenler bir araya gelse Allah dilemedikçe size bir şer, bir kötülük dokunduramaz”563 buyurur. Sizin mevlanız Allah’tır ve o tek yardım edendir. Yardım bir tek onun katındandır, diğer yardım edenler sadece yardıma vesile olur. Hayrun nâsırîn: Allah’ın yardım etmesi gerçek hayırdır; çünkü biri sana yardım ediyorum deyip aslında sana zarar verebilir.
Neden?
Hayrı ve şerri ayırt edemediği için hayır diye şer işler ve bunun farkında bile olmaz, dolayısıyla seni küfre davet edip; “bunu senin için söylüyorum” der. Aynı şekilde seni ahiretten alıkoyup dünyaya davet eder ve; “bunu senin için söylüyorum, benim amacım sana yardım etmektir” der. Bu yüzden hakiki nasir, Allah’tır. Allah’ın yardımı, nasri, mutlak hayırdır.
Hz. İsa (a.s.)’ın havarileri ona; “rabbin, gökten bize bir sofra indirebilir mi”564 dediklerinde, Hz. İsa (a.s.) da “evet” deyip Allah’a dua eder ve “ya rabbi! Bize bir sofra indir. Hem bizim için, hem bizden sonra gelecekler için bir sevinç olsun, bayram olsun, hem bir mucize olsun, hem de mucizeyi havariler görsünler ve bu senden bize bir rızık olsun.” Ve ente hayrur râzikîn:565 “Sen rızık verenlerin hayırlısısın” der. Hayırlı rızık veren sensin, senden gelen rızık bizim için hayırdır.
Allah da bunun üzerine; “ben o sofrayı elbette ki indiririm; ama bu mucizeyi gördükten sonra sizden kim dönerse âlemlerde hiç kimseye yapmadığım azabı ona yaparım”566 buyurur.
Bu yüzden müşrikler mucize istediklerinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah onlara gazap edecek diye korkardı; çünkü müşrikler mucizeyi görüp anladıktan sonra iman etmezlerse ya da dönerlerse Allah’ın bu konuda “âlemlerde hiç kimseye yapmadığım azabı ona yaparım” diye vaad ettiğini bilirdi; çünkü Allah onlara özel ikramda bulunmuş, buna rağmen onlar dönmüşlerdir. Kim ki mucizeyi gördükten sonra Allah’tan başka tarafa dönerse artık bilerek dönmüş ve bu azabı hak etmiştir.
Aynı şey Mürşid-i kâmiller için de geçerlidir. Keramet görmek de içinde böyle büyük bir tehlikeyi barındırır; çünkü biri keramet gördükten sonra dönerse ve ters tarafta durursa Allah âlemlerde hiç kimseye yapmadığı azabı ona yapar. Bunu Allah söylüyor.
Ve huve hayrul fâsılîn:567 “Allah ayırt edenlerin tek hayırlısıdır.” Eğer biri hayırlı olarak ayırt etmişse; hakla batılı, doğru ile yanlışı, güzel ile çirkini, Allah’ın istediği gibi birbirinden ayırmışsa o hayırlıdır, değilse hayırlı olmaz. Bunu belirleyen, ayıran Allah’tır.
Bu, peygamberlerin sözüdür. Ve in kâne tâifetun minkum âmenû billezî ursiltu bihî ve tâifetun lem yu’minû fasbirû hattâ yahkumallâhu beynenâ: “Eğer içinizden bir kısmı benimle gönderilene iman ederse bir kısmı da iman etmezse Allah aramızda hükmedinceye kadar sabredin.” Ve huve hayrul hâkimîn:568 “O, hükmedenlerin hayırlısıdır.” Hayırlı hüküm onundur.
Ve ente hayrul fâtihîn:569 “Sen fatihlerin hayırlısısın (hükmedenlerin hayırlısısın).”
Ve ente hayrul gâfirîn:570 “Sen mağfiret edenlerin hayırlısısın.” Bunların her biri Allah için söylenir.
Ve mekerû ve mekarallâhu, vallâhu hayrul mâkirîn:571 “Onlar tuzak kurdular, hile yaptılar. Allah da onlara hile yaptı. Allah hile yapanların hayırlısıdır.”
Allah’ın hilesi hayırlıdır demek ne demektir?
Müşriklerden bazıları Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i öldürmeye gider; ama gidenlerden bazıları Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i öldürecekken aksine onunla dirilir. İşte bu, Allah’ın hayır hilesidir. Kendisi bir tuzak kurmuş, hile yapmıştır; ama giderken iman tuzağına, hayır tuzağına düşmüştür. Bu yüzden Allah’ın kurduğu tuzak; iman tuzağı, hayır tuzağıdır. Yoksa “Allah da hile yapıyor” diye anlarsak ayeti anlamamış oluruz.
Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ve tüm peygamberleredir. Vettebi’ mâ yûhâ ileyke vasbir: “Sen sana vahyolunana tabi ol ve sabret.” Hattâ yahkumallâh: “Allah hükmünü verinceye kadar.” Ve huve hayrul hâkimîn:572 “O, hüküm verenlerin tek hayırlısıdır.” Hayırlı hüküm bir tek Allah’a aittir. Allah’ın kulları, Allah’ın hükmüne uyarsa bu da onlar için hayır olur, yoksa şer olur.
Hz. Yusuf (a.s.) bunu zindandaki arkadaşlarına söylüyor. Yâ sâhibeyis sicni e erbâbun muteferrikûne hayrun emillâhul vâhidul kahhâr:573 “Ey zindan arkadaşlarım! Ayrı ayrı rabler mi (ilahlar mı) daha hayırlı, yoksa vahid ve kahhar olan Allah mı?” Elbette ki hayırlı olan vahid ve kahhar olan Allah’tır. Vahid; sıfatlarında bir olan, bütün Esmau’l Husna, bütün güzelliklerin kendisine ait olduğu zat demektir. Kahhar ise; Allah’a şirk koşup onun isimlerinden birine sahip çıkmaya ya da isimlerinden birini başkasına vermeye kalkışanları kahreden anlamına gelir.
Bu ayette de Hz. Zekeriya (a.s.) Allah’tan bir evlat ister. Ve zekeriyyâ iz nâdâ rabbehu rabbi lâ tezernî ferden ve ente hayrul vârisîn:574 “Zekeriya, rabbine dedi ki: Rabbim! Beni tek başıma bırakma! Sen varislerin hayırlısısın.” Varis olan Allah’tır. Varis ismi, Allah’ın ismidir. Her şey ona aittir, Allah, kullarına her şeyi muvakkaten, geçici olarak, emaneten verir. Bu yüzden her şeyin gerçek varisi Allah’tır.
Allah, yolunda ölenler için buyuruyor. Vellezîne hâcerû fî sebîlillâhi summe kutilû ev mâtû le yerzukannehumullâhu rızkan hasenâ: “(Allah yolunda) Hicret etmiş, sonra Allah yolunda öldürülmüş veya ölmüş olanları Allah güzel bir rızıkla rızıklandırır.” Ve innallâhe le huve hayrur râzikîn:575 “Allah rızıklandıranların (rızık verenlerin) hayırlısıdır.”
Ve kul rabbi enzilnî munzelen mubâraken ve ente hayrul munzilîn:576 “Dedi ki: Rabbim! Beni mübarek bir yere indir. Sen indirenlerin (konuklatanların) en hayırlısısın.”
İnnehu kâne ferîkun min ibâdî yekûlûne: “Kullarımdan bir zümre dediler ki.” Rabbenâ âmennâ fagfir lenâ verhamnâ: “Rabbimiz! Biz iman ettik. Bizi mağfiret et, bize rahmet et.” Ve ente hayrur râhımîn:577 “Sen rahimlerin en hayırlısısın.” Gerçek rahim olan sensin.
Allah bu ayette de bize nasıl dua edeceğimizi öğretir. Ve kul: “De ki.” Rabbigfir verham ve ente hayrur râhımîn:578 “Rabbim beni mağfiret et, bana rahmet et. Sen merhametlilerin en hayırlısısın.” Allah, Hayr ismini diğer isimleriyle beraber kullanır; çünkü onun bütün isimleri hayırdır. Allah’ın hükmetmesi de, rızıklandırması da, merhamet etmesi de hayırdır.
Kulil hamdu lillâh: “De ki: Elhamdulillah.” Ve selâmun alâ ibâdihillezînestafâ: “Allah’ın seçtiği kullara selam olsun.” Allâhu hayrun: “Allah hayrdır.” Em mâ yuşrikûn:579 “(Allah mı hayırdır) Yoksa onların şirk koştukları mı?”
Ve huve hayrur râzikîn:580 “O, rızık verenlerin hayır olanıdır.”
Allah, hayrın ne olduğunu ayetlerde nasıl öğretmişse hayrı öyle öğrenmemiz gerekir. Evet, öğrenmeye devam ediyoruz.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû izâ nûdiye lis salâti min yevmil cumuati fes’av ilâ zikrillâhi ve zerûl bey’a: “Ey iman edenler! Cuma günü Allah’ın zikrine çağrıldığınız zaman alışverişi bırakın, Allah’ın zikrine koşun (Allah’ın davetine icabet edin).” Zâlikum hayrun lekum in kuntum ta’lemûn:581 “Eğer biliyorsanız (aklınız çalışıyorsa) bu sizin için daha hayırlıdır.” Sizin için hayr olan; alışverişi bırakıp Allah’ın zikrine, namaza koşmaktır.
“Allah katında bulunan, eğlenceden ve ticaretten daha hayırlıdır.”582 Yani bir sevap kazanmak ticaretten de eğlenceden de daha hayırlıdır.
Tu’minûne billâhi ve resûlihî ve tucâhidûne fî sebîlillâhi bi emvâlikum ve enfusikum: “Eğer Allah’a ve resulüne iman ederseniz, Allah yolunda mallarınızla ve canlarınızla cihad ederseniz.” Zâlikum hayrun lekum in kuntum ta’lemûn:583 “Eğer bilirseniz bu sizin için daha hayırlıdır.”
Ve cealnâhum eimmeten yehdûne bi emrinâ: “Biz onları emrimizle doğru yolu, hidayeti gösterecek önderler (imamlar) kıldık.” Ve evhaynâ ileyhim fi’lel hayrât: “Bir de onlara hayır yapmaları için vahyettik.” Ve ikâmes salâti ve îtâez zekâh: “Onlara namazı ikame etmeyi, zekâtı vermeyi (vahyettik).” Ve kânû lenâ âbidîn:584 “(Onlar) Bizim için âbd olanlardı (kulluk yapanlardı).” Kimler? -Allah’ın nebileri ve resulleri.
Kullu nefsin zâikatul mevt: “Her nefis mutlaka ölümü tadacaktır.” Ve neblûkum biş şerri vel hayri fitneh: “Sizi bir imtihan olsun diye hem hayır, hem de şer ile imtihana tabi tutarız.” Ve ileynâ turceûn:585 “Hepinizin dönüşü sonunda bizedir.” Allah seni hayırla da şerle de dener; yani Allah sana nimetleri ve aletleri verip; “onu hayırda ya da şerde kullanma tercihi sana aittir” demiştir. Sen de eğer hayır yaparsan kazanırsın, yapmazsan şerre düşer, kaybedersin; çünkü hayat bir imtihandır.
Allah ne yaparsa yapsın o hayırdır. O halde insana düşen; sürekli hayırda durmaktır. İnsan hayırda durmadığı zaman şerre düşer. Aynı şekilde doğru yapmadığında yanlış yapar. Hayat baştan sona imtihandır. Hayırda duranlar ise hayr olan Allah ile beraber olurlar, hayr olan Allah’ı, Allah’ın rızasını kazanırlar.
Allah Kehf Suresi’nde bir kul ile Hz. Musa (a.s.)’ın kıssasını anlatır. Allah’ın katından ilim verdiği o kul çocuğu öldürünce, Allah; “rableri onun yerine ondan daha temiz, daha hayırlı bir evlat versin diye böyle yaptık”586 buyurur. Demek ki Allah ne yaparsa yapsın onda bir hayır vardır. Mesela birinin çocuğu ölse bunu şer olarak görür. Hâlbuki “belki rabbim onun yerine ondan daha hayırlı bir evlat bana verecek” demeli ve böyle bakmalıdır. Kaybettiği evladı olsa bile bunda bir hayır olduğunu bilmelidir. Yeter ki hayırda dursun ve rabbinden hayır dilesin.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû atîûllâhe ve atîûr resûle ve ulil emri minkum: “Ey iman edenler, iman ettiğini iddia edenler! Allah’a itaat edin ve resulüne itaat edin. Sizden olan ulu’l emre de (emir sahibine de itaat edin).” Emir sahibi; Allah’tan emri alan demektir. Allah’a, resulüne ve sizden olan ulu’l emre itaat edin. Demek ki mutlaka her kavmin içinde onlardan bir ulu’l emr; yani emri Allah’tan alan biri varmış.
Fe in tenâza’tum fî şey’in: “Eğer herhangi bir konuda tartışırsanız (anlaşmazlığa düşerseniz).” Fe ruddûhu ilâllâhi ver resûl: “Onu Allah’a ve resulüne götürün.” Bunu Allah’a soramıyoruz, resulü de zahiri olarak aramızda olmadığına göre anlaşmazlığa düştüğümüz konuları Allah’a ve resulüne nasıl götüreceğiz? Hal böyleyken tartıştığımız konuları kime götürmemiz gerekir? -Elbette ki ulu’l emre götürmemiz gerekir; çünkü ulu’l emr, Allah ve resulünün emriyle emredip hüküm verir.
İn kuntum tu’minûne billâhi vel yevmil âhir: “Eğer siz Allah’a ve ahiret gününe iman etmişseniz (böyle yapın).” Bu; “iman etmemişseniz size söyleyecek sözüm yoktur, demek ki beni rab olarak kabul etmemişsiniz ki onu Allah’a ve resulüne götürmüyorsunuz, Allah ve resulünün hükmünü kabul etmiyorsunuz” manasına gelir. Zâlike hayrun: “İşte hayr budur.” Sizin için hayırlı olan budur. Ve ahsenu te’vîlâ:587 “Sonuç itibariyle de güzel olan (budur).” Buradan alacağın sonuç hayırdır. Eğer böyle yaparsan bu senin için hem güzel hem de hayır olur; ama böyle yapmazsan ne güzellik ne de hayır bulursun! Dolaysıyla kendi kendine, kendin için hayrın ne olduğu hükmünü sen verirsin ve Allah’ın verdiği hayır hükmünü, güzel hükmü kabul etmemiş olursun.
Veltekun minkum ummetun: “Sizin içinizde bir ümmet (bir topluluk, bir cemaat) bulunsun.” Peki, bu cemaat ne yapsın? Yed’ûne ilel hayr: “Hayra davet etsin.” Sizin içinizde sizi hayra davet eden bir cemaat, bir topluluk bulunsun. Ve ye’murûne bil ma’rûf: “Bir de ma’rufa (iyiliğe, güzelliğe) davet etsin.” Ve yenhevne anil munker: “Kötülükten de, yanlışlardan da men etsin.” Ve ulâike humul muflihûn:588 “Asıl felaha erenler de onlardır.” O kurtuluşa erenler, felaha erenler, peşinen iflah olanlar onlardır.
Yu’minûne billâhi vel yevmil âhir: “Onlar Allah’a ve ahiret gününe iman ederler.” Ve ye’murûne bil ma’rûfi ve yenhevne anil munker: “Onlar iyiliğe davet ederler. Bununla beraber kötülükten de men ederler.” Ve yusâriûne fîl hayrât: “Onlar hayırlarda yarışırlar.” Hayırlarda birbirleriyle yarışırlar. Ve ulâike mines sâlihîn:589 “İşte salih olanlar (nefsini ıslah etmiş olanlar) bunlardır.”
Allah, peygamberlerini anlatırken de; “o, salihlerdendi veya onlar salihlerdendi”590 buyurur. O halde salih olmak peygamber gibi olmak demektir. Peygamber gibi olmak demek de; Allah’a, ahirete, hesaba iman ederek iyiliği, güzelliği emredip, tavsiye edip, kötülükten de men etmek ve hayırlarda yarışmak demektir. Allah böyle yapanların “salih” olduğunu söyler.
Ve mâl hayâtud dunyâ illâ leibun ve lehv: “Dünya hayatı ancak oyun ve eğlenceden ibarettir.” Yani imtihanı, hayrı çekip çıkarırsak dünya hayatında oyundan, eğlenceden başka bir şey kalmaz. Ve led dârul âhiratu hayrun: “Ahiret yurduysa hayırdır.” Kimin için hayırdır? Lillezîne yettekûn: “O kimseler ki muttakidir.” Muttakiler, Allah’a karşı sorumluluğunu bilir ve bu sorumluluğunu yerine getirir. Ahiret onlar için hayırdır; çünkü böyle olmayanlar cehennemi kazanır. E fe lâ ta’kılûn:591 “Aklınızı kullanmayacak mısınız?”
Allah bu ayette de iblise hitap eder. Kâle mâ meneake ellâ tescude iz emertuke: “Ben sana emretmişken seni secde etmekten alıkoyan (men eden) nedir?” Kâle ene hayrun minhu: “(İblis) Dedi ki: Ben ondan hayırlıyım.” Demek ki iblisin de bir hayır anlayışı varmış. Peki, iblis neden hayırlı olduğunu iddia etmiştir? Halaktenî min nârin ve halaktehu min tîn:592 “Beni ateşten yarattın, onu da çamurdan yarattın (onun için ben daha hayırlıyım).” Demek ki iblis ateşten yaratıldığı için kendini hayırlı görmüş. Allah bu ayette kullarına iblis gibi olmamalarını söylemiştir.
Yani “ben Türküm, Kürtlerden daha hayırlıyım” ya da “ben Kürdüm, Türklerden daha hayırlıyım. Benim kabilem senin kabilenden daha hayırlıdır. Benim rengim beyazdır, senin rengin siyahtır, bu yüzden senden hayırlıyım” deyip ırkçılık yapmayın veya “benim cemaatim senin cemaatinden daha hayırlıdır. Benim mezhebim senin mezhebinden daha güzeldir” deyip mezhepte, dinde ırkçılık yapmayın demiştir; çünkü böyle söyler veya düşünürseniz iblis gibi olursunuz, buyurmuştur.
Hayırlı olmak ırka veya cemaate ait bir durum değildir. Hayırlı olmak için hayırda ve hayratta yarışman; yani Allah’ın Hayr isminin senin üzerinde tecelli etmesi gerekir. Yoksa cemaatinden, tarikatından, mezhebinden ya da ırkından, dilinden, renginden dolayı hayırlı olduğunu iddia edemezsin. Hayırlı olmak istiyorsan bu hayrı kazanman gerekir.
Ve le dârul âhırati hayrun lillezînettekav: “Ve mutlaka takva sahipleri için ahiret yurdu (dünya hayatından) daha hayırlıdır.”593
Ve minhumullezîne yu’zûnen nebiyye: “Onlardan öyleleri var ki Allah’ın peygamberine eziyet ederler.” Ve yekûlûne huve uzun: “Ve derler ki: O, bir kulaktır.” Müşrikler, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; “o, herkesi dinleyen bir kulaktır” deyip ona lakap takmışlardı. Çünkü herkes Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gelip derdini anlatırdı o da herkesi dinlediği için müşrikler ona “kulak gibi adam, sadece onların dertlerini dinliyor” demişlerdi.
Allah da onlara cevap verir. Kul: “De ki:” Uzunu hayrin lekum: “O sizin için hayır kulağıdır.” Yu’minu billâhi ve yu’minu lil mu’minîn: “O, Allah’a iman eder ve mü’minlere de inanır.” Mü’minleri dinler ve onlara inanır. Ve rahmetun lillezîne âmenû minkum: “(O) Sizden iman edenler için rahmettir. Vellezîne yu’zûne resûlallâh: “O kimseler ki Allah’ın resulüne eziyet ederler.” Lehum azâbun elîm:594 “Onlar için elim bir azap vardır.”
Lâkinir resûlu vellezîne âmenû meahu: “Ama Allah’ın resulü ve ona iman edip onunla beraber olanlar.” Câhedû bi emvâlihim ve enfusihim: “Canlarıyla ve mallarıyla (onunla beraber) cihad edenler.” Ve ulâike lehumul hayrât: “İşte hayırda olanlar (hayırlılar) onlardır.” Ve ulâike humul muflihûn:595 “Felaha erenler de onlardır.”
Fettekûllâhe mâsteta’tum vesmeû ve etîû ve enfikû hayran li enfusikum, ve men yûka şuhha nefsihî fe ulâike humul muflihûn:596 “Gücünüzün yettiği kadarıyla Allah’tan sakının (Allah’a karşı vazifenizi, görevinizi, sorumluluğunuzu yerine getirin). Bununla beraber onu dinleyin ve ona itaat edin. Kendi nefsiniz için (kendiniz için, kendi hayrınız için) harcayın. Kim nefsinin cimriliğinden korunursa işte onlar felaha (kurtuluşa) erenlerdir.”
Yâ eyyuhâllezîne âmenû lâ yeshar kavmun min kavmin: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)! Sizden bir topluluk başka bir toplulukla alay etmesin.” Çünkü hayır bu değildir. Asâ en yekûnû hayran minhum: “Kim bilir belki onlar (o alay edilenler) onlardan (alay edenlerden) daha hayırlıdır.” Hayrı bir tek Allah bilir, böyle yapmayın, dedi Allah. Ve lâ nisâun min nisâin: “Kadınlar da başka kadınlarla alay etmesin.” Allah bu sefer özellikle kadınları söyledi. Asâ en yekunne hayran minhunne: “Belki (o alay ettikleri) onlardan daha hayırlıdır.”
Ve lâ telmizû enfusekum: “Kendi kendinizi de ayıplamayın (yermeyin).” Ve lâ tenâbezû bil elkâb: “Bir de birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın.” Birbirinize kötü lakap takmayın. Bi’sel ismul fusûku ba’del îmân: “Fasıklık, imandan sonra ne kötü bir isimdir.” Bu, fasıklıktır. Ve men lem yetub: “Kim (bu halinden dolayı) tövbe etmezse.” Fe ulâike humuz zâlimûn:597 “İşte onlar zalimlerin ta kendileridir.” Bunlar zalimdirler, kendilerine, kardeşlerine zulmetmişlerdir.
Bir topluluk başka bir topluluğu alaya alırsa, bir cemaat bir cemaati kötüleyip yererse, onlarla alay ederse, aynı şekilde kadınlar da kadınları alaya alır onlarla alay ederse, birbirlerini kötü lakaplarla çağırırlarsa, hatta biri kendi kendini kötüler, kendi kendini ayıplarsa zalim olur. Özellikle kendini yermek, ayıplamak kardeşlerimizin sıkça yaptığı bir şeydir. Allah insanın kendi kendisini yermesini bile zulüm olarak beyan etmiştir. Bu yüzden hiç kimse; “ben yapamadım, ben kötü biriyim, benden adam olmaz” dememelidir, derse kendine zulmetmiş olur. Yanlış yapmışsak kendimizi yermemiz yerine ayağa kalkıp “bundan sonra doğru yapacağım, güzel yapacağım” dememiz gerekir. Yoksa oturup kendimizi yermemiz doğru değildir, Allah böyle yapmayın buyurmuştur.
Yaparsak ne olur?
“Bir mü’minin iman ettikten sonra fasık olması ne kötüdür. Fasıklar cehennemliktir, fasıklar zalimdir, zalimlerin ta kendisidir” buyurdu Allah. Yani böyle yaparsak mü’min olmaktan çıkıp fasık oluruz.
Dinimizi Allah’tan öğrenmezsek zalimlerin kim olduğunu bilemeyiz. Başkalarına, hatta kendimize bile Allah’ın kitabına göre muamele etmezsek zalim oluruz. İnşallah arkadaşlar bu ayeti dinledikten sonra kendi kendilerini ayıplamaktan, yermekten vazgeçerler.
Allah neden kulunun kendi kendini yermesini yasaklamıştır?
Allah, kulunu seviyor da ondan, kuluna kendinden ruh nefhederek ona böyle büyük bir şeref vermiştir; yani Allah “sen benden ruh taşıyorsun, beni böyle yermeye hakkın yok. Kendine hakaret ederken bana hakaret ediyorsun, bunu yapma” buyurmuştur.
Bu yüzden ısrarla; “mücevher, çamura düşmekle değerinden bir şey kaybetmez. Kendini yerme, ‘kirlenmişim, çamura düşmüşüm’ de” diyoruz. İnsanın kendini yermesi farklı, günahını ikrar edip tövbe etmesi farklı, hele ki günahıyla Allah’a kafa tutması; yani “ben bu halde kulluk yapamam” demesi çok çok farklıdır. Allah birini âbd olarak yaratmışsa o halde o bunu en güzel şekilde yapabilir demektir. Kula düşen; çabasını, gayretini sarf etmek, bunun için de hayırda durmaya çalışmaktır. Yoksa günahlarımız ve eksikliklerimiz Allah’la aramızda perde olmamalı bunlardan dolayı kendimizi yermemeliyiz. Kim tövbe ederse Allah onu affeder ve günahını siler. Bu yüzden günahımızla meşgul olmak yerine ayağa kalkıp bir kul olarak gerekeni yapmaya devam etmemiz gerekir.
Summe evresnâl kitâbellezînastafeynâ min ibâdinâ: “Sonra kitabı, kullarımızdan seçtiklerimize teslim ettik, onları varis kıldık.” Allah, kitabını seçtiklerine teslim eder. Onlar bir önceki nesilden Allah’ın kitabını miras olarak devralırlar; yani öncekilerin varisleri olurlar. Sonra ne olur? -Allah, kullarından bir kısmını seçip kitabı bu defa onlara emanet eder. Bunlar; işi bilenler, ümmetin önünde yürüyenler, Allah’ın kitabını bilenler, “ben âlimim” diyenlerdir.
Fe minhum zâlimun li nefsih: “Onlardan bir kısmı kendi nefislerine zulmetti (zalim oldu).” Ve minhum muktesid: “Onlardan bir kısmı da orta yolu tuttu.” Yani onlardan bir kısmı ne kitabı taşır ne de yere atar, orta yolu tutar, dengede durmaya çalışır. Ve minhum sâbikun bil hayrâti bi iznillâh: “Onlardan bir kısmı da Allah’ın izniyle hayırlarda müsabaka yaparlar (yarışırlar).” Zâlike huvel fadlul kebîr:598 “İşte büyük fazilet budur.” Bu, Allah’ın büyük faziletidir.
O hayırda müsabaka yapanlar, kitaba varis olmuş olarak yarışanlar, Allah’ın vahyini taşıyanlar faziletin en büyüğünü almıştır. Bu yüzden kardeşlerimiz bu fazilet için yarışmalıdır. Yoksa kendi nefsini aşağılayıp kınayanlar bu fazileti alamaz; çünkü bunu yapanlar zalimdir.
Ve ibrâhîme iz kâle li kavmihî’budûllâhe vettekûhu: “İbrahim, kavmine dedi ki: Allah’a âbd olun ve Allah’a karşı takva sahibi olun (sorumluluğunuzu bilin ve yerine getirin).” Zâlikum hayrun lekum in kuntum ta’lemûn:599 “Eğer bilirseniz sizin için hayırlı olan budur.” Demek ki hayırlı olan; Allah’a âbd olmak ve takva sahibi olmakmış; yani Allah’a karşı sorumluluğunu bilip yerine getirmekmiş.
Ve kîle lillezînettekav mâzâ enzele rabbukum: “O takva sahiplerine (Allah’a karşı sorumluluğunu bilip kabul edenlere) ‘rabbiniz ne indirdi’ denildiğinde.” Ne derler? Kâlû hayran: “(Rabbimiz) Hayrı indirmiş, derler.” Bunlar; takva sahipleridir; yani Allah’a karşı sorumluluğunu bilenlerdir. Allah’a karşı sorumluluğunu kabul etmeyenler ise suçunu Allah’ın üzerine atıp; “o böyle yaptı” derler. Lillezîne ahsenû fî hâzihiddunyâ haseneh: “Bu dünyada güzel yapanlara (güzellik yapanlara) güzel bir mükâfat vardır.” Onlara bu dünyada da bir mükâfat vardır. Ve le dârul âhırati hayrun: “Ahiret yurduysa hayırlıdır.” Ve le ni’me dârul muttekîn:600 “Muttakilerin yurdu ne güzeldir.” Ahiret yurdu muttakiler için ne güzeldir.
Ahiret, suçunu Allah’a atanlara; yani “ben yapamadım, edemedim, benim gücüm nefsime yetmedi” diyenlere değil muttakilere, Allah’a karşı sorumluluğunu bilip yerine getirenlere aittir. Dikkat edersek Allah, kulunun kendini yermesini bile kendi üzerine kabul etti, kendini yerenlerin suçu Allah’a attığını söyledi.
Evet, gücün yetmeyebilir, düşebilir, yanlış yapabilirsin; ama düştükten sonra kalkıp tövbe etmen ve kulluğuna devam edip günahınla oyalanmaman gerekir. Yanlış yapmak farklı, Allah’a şirk koşmak farklı şeydir. Allah her türlü günahını affeder; ama şirki affetmez. Kendini yerip; “ben kötüyüm” demene bile tahammül etmez. Seni ben yaratmışım, dedi Allah. Bu, Allah’a “ben kötüysem o halde sen de kötüsün” demektir ve Allah bunu kabul etmez.
“Kulluğunu bil, şerefini bil, sana melekleri secde ettirmişim, bunu unutma; yani nefsinin herhangi bir arzusuna takılıp ‘yanlış yaptım’ deme” buyurdu. Allah eğer yanlış yaptıysan; “şeytana tabi oldum, şeytana uydum, tövbe ediyorum” demen gerekir. “Ben kötüyüm” deyip kendini yeremez, aşağılayamazsın; çünkü Allah sana kendi ruhundan nefhetmiştir. Bu yüzden kendine “aşağılık” diyemezsin, dersen bu sözü ruhuna da söylemiş olursun.
Bundan sonra arkadaşlardan kim kendini yerer, aşağılarsa, ona tek kelimeyle; “çık dışarı” diyeceğim. Herkesin bundan haberi olsun. Allah, insanın kendini yermesini kendisine hakaret olarak kabul ettiği için böyle yapanların zalim olduğunu söyledi. Arkadaşlar böyle yapmışsa tövbe etsinler. Eğer bir daha böyle yaparlarsa ayakları bu dergâhtan içeri gelmesin; çünkü bu dergâhta hiç kimse rabbime böyle hakaret edemez!
Evet, Allah’ın Hayr ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalışıyorduk, devam edelim.
Ve yed’ul insânu biş şerri duâehu bil hayr: “İnsan, hayrın gelmesine dua ettiği gibi şerrin gelmesine de dua eder (ister).” Ve kânel insânu acûlâ:601 “Çünkü insan acelecidir.”
Bu ne demektir?
İnsan kendisi için hayır diler; ama istediği hayır doğru zamanda gelmezse o hayır onun için şer olur. Bu yüzden Allah istediği o hayrı geciktirir; ama insan istediği hayrın gelmesi için sürekli acele eder.
Nasıl?
Mesela; henüz ham olan, olgunlaşmamış bir armudu koparıp dişlersek yiyemeyiz ve ağzımızdakini atarız. Hâlbuki armut bizatihi hayırdır; ama henüz zamanı gelmediği için hayra dönüşmemiştir. Bu yüzden armudun olgunlaşması için zamanını beklememiz gerekir; çünkü armut, insanlar için henüz hayır durumda değildir. Allah onu önce vasfına göre olgunlaştırır, sonra kullarına ikram edip; “buyur ye” der.
Eğer insan istediği şeyin acele olarak gerçekleşmesini isterse ve Allah da istediği hayrı ona verirse bu onun için şer olur. Bu yüzden Allah, kuluna istediğini hemen vermeyerek onu bu şerden korur.
Ve minen nâsi men ya’budullâhe alâ harf: “İnsanlardan bir kısmı var ki Allah’a kenarından kulluk eder.” Hatta uçurumun kenarından kulluk eder. Peki, kenardan kulluğu nasıl yapar? Fe in asâbehu hayrun: “Eğer ona bir hayır isabet ederse (gelirse).” Itmeenne bihî: “Onunla mutmain olur (sevinir).” Ve in asâbethu fitnetun: “Eğer ona bir imtihan isabet ederse.” İmtihan gereği bir musibet isabet ederse. İnkalebe alâ vechihî: “Yüz üstü geri döner.” Yani Allah’tan yüz çevirir. Böyle olanlar kenarından kulluk yapar, uçurumun kenarında durur, dolayısıyla Allah’tan yüz çevirince de uçuruma yuvarlanır. Hasired dunyâ vel âhireh: “O, dünyada da ahirette de zarar etmiştir.” Zâlike huvel husrânul mubîn:602 “İşte apaçık hüsran budur.”
Allah’a kenarından kulluk yapanlar imtihanı görünce yüz çevirip Allah’a itiraz ederler; çünkü bu imtihanda bir hayrın olduğunu anlamamış, Allah’ın hayr olduğuna iman etmemişlerdir.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler!” İrkeû vescudû: “Rükû ve secde edin.” Va’budû rabbekum: “Rabbinize âbd olun.” Vef’alûl hayr: “Hayır yapın.” Leallekum tuflihûn:603 “Eğer böyle yaparsanız felaha (kurtuluşa) erersiniz.”
Ve in âkabtum fe âkibû bi misli mâ ûkibtum bihî ve le in sabertum le huve hayrun lis sâbirîn:604 “Eğer bir suçtan dolayı (birine bir) ceza verecekseniz o cezanın aynısını verin (o işlediği suç neyse ona göre ceza verin). Eğer sabrederseniz sabredenler için hayırlı olan budur.” Hakkını helal edip sabredersen hayırlı olan budur, dedi Allah.
Ve le ecrul âhırati hayrun lillezîne âmenû ve kânû yettekûn:605 “İman edip muttaki olanlar için ahiretin ecri elbette ki daha hayırlıdır.” Onlar için hayırlı olan ahirettir.
Kul bi fadlillâhi ve bi rahmetihî fe bi zâlike felyefrehû, hûve hayrun mimmâ yecmeûn:606 “De ki: Yalnız, Allah’ın ihsanıyla ve rahmetiyle sevinin. (Allah’ın rahmetiyle, lütfuyla sevinmek) Onların topladıklarından (dünya malından) daha hayırlıdır.”
Allah, mü’minlere hitap eder. İnfirû hifâfen ve sikâlen: “İster hafif, ister ağırlıklı olarak.” Ve câhidû bi emvâlikum ve enfusikum fî sebîlillâh: “Allah yolunda mallarınızla ve canlarınızla cihad edin.” Zâlikum hayrun lekum in kuntum ta’lemûn:607 “Eğer bilirseniz sizin için hayırlı olan budur.”
Ve mâ yef’alû min hayrin fe len yukferûhu, vallâhu alîmun bil muttekîn:608 “Hayırdan her neyi işlerseniz Allah onu karşılıksız bırakmaz. Allah muttakileri hakkıyla bilendir.”
Ve lâ yahsebennellezîne yebhalûne bi mâ âtâhumullâhu min fadlıhî huve hayran lehum, bel huve şerrun lehum se yutavvekûne mâ bahilû bihî yevmel kıyâmeti ve lillâhi mîrâsus semâvâti vel ard vallâhu bi mâ ta’melûne habîr:609 “Allah’ın kendilerine lütfundan verdiği nimetlere karşılık cimrilik edenler, bunun kendileri için hayır olduğunu zannetmesinler. Bu onlar için hayır değil cimrilik yapınca şer olur. Bu Kıyamet gününde de onların boyunlarına dolanacak. Göklerin ve yerin mirası Allah’a aittir. Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”
Allah birine mal verdiğinde o kişi cimrilik edip bir de bu cimriliğiyle malının kendisi için hayır olacağını zanneder; ama Allah “bunu hayırlı zannetme” buyurmuştur. Eğer sana ikram edilen o malı Allah yolunda vermez, infak etmezsen bu senin için hayır olmaz, şer olur. Bununla beraber o malın ahirette senin boynuna dolanır.
Lâkinillezînettekav rabbehum lehum cennâtun tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ nuzulen min indillâh ve mâ indallâhi hayrun lil ebrâr:610 “Rablerine karşı takva sahipleri için altlarından ırmaklar akan cennetler vardır. Onlar orada ebedi olarak kalırlar. Onlar Allah katında ağırlanacaklar. İyiler için Allah katındakiler daha hayırlıdır.”
Yâ benî âdeme kad enzelnâ aleykum libâsen yuvârî sev’âtikum ve rîşâ: “(Ey insanlar) Ey âdemoğulları! Örtünmeniz ve süslenmeniz için size elbise indirdik.” Ve libâsut takvâ: “Bir de takva elbisesi (indirdik).” Zâlike hayr: “İşte hayırlı olan budur.” Hayırlı olan elbise takva elbisesidir. Zâlike min âyâtillâh: “Bunlar Allah’ın ayetlerindendir.” Allah bunu bütün insanlara söylüyor. Takva elbisesi, sizi örten, süsleyen elbisenizden daha hayırlıdır. Leallehum yezzekkerûn:611 “(Bunları böyle söylüyoruz ki) Belki düşünüp öğüt alırlar.”
Önce takva elbisesine bürünmek gerekir. Birçok kardeşimizin takva elbisesi; yani Allah’tan sakınma, Allah’a karşı sorumluluğunu üstlenme elbisesi vardır. Hamdolsun kardeşlerimiz bu elbiseyi giymiştir. Giymeyenler de en kısa zamanda giyerler inşallah!
Bu ayet Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in eşleri için inen bir ayettir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hanımları onu bunaltınca Allah onun yerine cevap verir. Asâ rabbuhû in tallakakunne en yubdilehû ezvâcen hayran min kunne muslimâtin mu’minâtin kânitâtin tâibâtin âbidâtin sâihâtin seyyibâtin ve ebkârâ:612 “Eğer o sizi boşarsa belki de rabbi ona sizden daha hayırlı, kendisini Allah’a teslim eden, iman eden, gönülden Allah’a itaat eden, tevbe eden, oruç tutan dul ve bakire eşler verir.” Yani hiç kimse kendini bulunmaz Hint kumaşı zannetmesin.
Ve lev ennehum âmenû vettekav le mesûbetun min indillâhi hayr, lev kânû ya’lemûn:613 “Şayet onlar iman edip takva sahibi olsalardı elbette ki Allah tarafından verilecek mükâfat onlar için çok hayırlı olacaktı. Ne olur bunu bilselerdi (ne olur bunu anlasalardı)!”
Kuntum hayra ummetin uhricet lin nâs: “Siz, insanlar içinden çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz.” Allah bu sefer bu ümmete hitap etti. Demek ki bu ümmet, en hayırlı ümmetmiş. Allah bu ümmetin bir de vasfını beyan eder. Ümmet olmak için ümmi olmak, ana olmak gerekir; yani Allah bu ümmete “siz ana gibisiniz” buyurmuştur. Te’murûne bil ma’rûf: “(Çünkü) Siz iyiliği emredersiniz.” Siz güzel olanı anlatır, tavsiye edersiniz. Emr; iş demektir. Yani güzele davet etmeyi, güzel yapmayı, güzelliği tavsiye etmeyi iş edinmiş, meslek edinmişsiniz. Sizin işiniz budur, dedi Allah.
Ve tenhevne anil munker: “Kötülükten de men edersiniz.” Kötülüğü elinizden geliyorsa insanlara zarar vermesin diye ortadan kaldırmaya çalışırşınız. Böyle bir derdiniz, çabanız, gayretiniz vardır. Ve tu’minûne billâh: “Siz, Allah’a iman etmişsiniz.” Siz Allah’ı seviyorsunuz, istediğiniz Allah’tır. Ve lev âmene ehlul kitâb: “Eğer kitap ehli (kendilerine kitap verdiklerimiz de) iman etselerdi.” Le kâne hayran lehum: “İşte bu onlar için hayırlı olurdu.” Minhumul mu’minûn: “Onlardan bir kısmı iman eder (mü’min olur).” Ve ekseruhumul fâsikûn:614 “Ama onların ekserisi (çoğu) fasıktır.”
Fasık; bile bile iman etmeyendir. Allah biraz önce okuduğumuz ayette kendini yerenler için de “fasık” demişti. Aynı şekilde ehli kitap için de, iman etmeyenler için de “fasık” demiştir. O halde başka bir cemaati aşağılayan cemaatler, başka kadınları çekiştiren kadınlar, birbirini kötü lakaplarla çağıranlar ve kendini aşağılayıp yerenler kitap ehli olanların arasında iman etmeyenlerle, fasık olanlar gibidir; çünkü onlar da tıpkı kitap ehli gibi kendine zulmetmiş, zalim olmuştur.
Zalim; hakikati örten, zulüm ise; karanlık demektir. Peki, insan hangi hakikati örter? -Allah’ın kendisine verdiği şerefi, nefhettiği ruhu, Hz. İnsan olan tarafını örter, kapatır, karanlıkta bırakır, böylelikle kendine zulmedip zalim olur. İşte, Allah böyle olanlara “fasık” demiştir.
Ve ekîmus salâte ve âtûz zekâte ve mâ tukaddimû li enfusikum min hayr: “Namazı ikame edin, zekâtı verin ve kendi nefsiniz için (kendiniz için) hayırdan her neyi takdim ederseniz.” Tecidûhu indallâh: “Onu Allah katında bulursunuz.” İnnallâhe bi mâ ta’melûne basîr:615 “Muhakkak ki Allah yaptıklarınızı görendir.” Hayırdan kendiniz için neyi takdim ederseniz Allah katında onu bulursunuz. Şer, Allah katına gitmez, cehenneme, esfeli safiline gider. Hayır ise yukarı çıkar, Allah katına çıkar.
Ve li kullin vichetun huve muvellîhâ festebikûl hayrât, eyne mâ tekûnû ye’ti bikumullâhu cemîâ innallâhe alâ kulli şey’in kadîr:616 “Her topluluğun bir yönü vardır ve her biri bir tarafa yönelir. Hayırda koşun, yarışın (hep beraber hayırda birbirinize yardımcı olun). Nerde olursanız olun, Allah sizi bir araya getirir (toplar). Muhakkak ki Allah her şeye kadirdir.” Demek ki cemaatlerin birbirine yardım edip hayırda yarışmaları gerekiyormuş. Biri hayır işi yapmaya çalışıyorsa mü’min kardeşi olarak ona yardım etmek lazım. Yoksa biri; “mü’min olan benim, kalanları çöpe at” derse fasık olur, iblisin durumuna düşer.
Allah ayet-i kerimede; “Kur’an, ramazan ayında indirilmiştir. Onun için ramazan ayında Kur’an’a şükür için oruç tutun”617 buyurmuştur.
Bu okuyacağımız ayet oruçla ilgili bir ayettir.
Eyyâmen ma’dûdât: “(Oruç) Sayılı günlerdedir.” Ramazan ayı 29 gün olursa 29, 30 gün olursa 30 gün oruç tutulur; yani oruç sayılı günlerdedir, bir aydır ve ramazan ayındadır. Fe men kâne minkum marîdan ev alâ seferin: “Sizden biri hasta veya seferde (yolculukta) olursa.” Fe iddetun min eyyâmin uhar: “(O yolculuk esnasında ya da hastalık esnasında) Tutamadığı günler sayısınca orucunu tutar.” Ve alellezîne yutîkûnehu fidyetun taâmu miskîn: “Eğer o oruç tutamıyorsa (tutamayacak durumdaysa) bir fakiri, bir yoksulu doyuracak kadar fidye vermesi gerekir.” Fe men tatavvaa hayran fe huve hayrun leh: “Eğer bunu artırırsa (yani bir fakiri değil de beş fakiri doyurursa) bu kendisi içindir, bu onun için hayırdır.” Yani “ben bir fakiri doyur dedim; ama bu en az olandır. Sen bu fidyeyi kendi gönül rızanla artırırsan bu senin için daha hayırlı olur. Yoksa fidye sadece bir fakiri doyurmaktır diye bir ölçü koyma. Gücüne göre gerekeni yap” buyurdu Allah.
Ve en tesûmû hayrun lekum: “(Bütün bunlarla beraber) Oruç tutarsanız sizin için hayır olan budur.” Zorluğuna rağmen oruç tutarsanız sizin için hayır olan budur. İn kuntum ta’lemûn:618 “Eğer bilirseniz.”
Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Yes’elûneke mâzâ yunfikûn, kul mâ enfaktum min hayrin fe lil vâlideyni vel akrabîne vel yetâmâ vel mesâkîni vebnis sebîl ve mâ tef’alû min hayrin fe innallâhe bihî alîm:619 “Sana neyi nereye infak edeceklerini soruyorlar. De ki: Hayır olarak verdikleriniz; ana, baba, yakınlar, öksüzler, yetimler, yoksullar ve yolda kalmışlar içindir. Hayır olarak daha ne yaparsanız da Allah onu bilir.”
Ve lâ tenkihûl muşrikâti hattâ yu’minn ve le emetun mu’minetun hayrun min muşriketin ve lev a’cebetkum, ve lâ tunkihûl muşrikîne hattâ yu’minû ve le abdun mu’minun hayrun min muşrikin ve lev a’cebekum, ulâike yed’ûne ilen nâr, vallâhu yed’û ilel cenneti vel magfireti bi iznih ve yubeyyinu âyâtihî lin nâsi leallehum yetezekkerûn:620 “Müşrik kadınları iman etmedikçe nikâhlamayın. Bir müşrik kadın sizin hoşunuza gitse bile iman etmiş olan bir cariye ondan daha hayırlıdır. Müşrik erkeklere de mü’min kadınları nikâh etmeyin. Bir müşrik sizin hoşunuza gitse bile mü’min bir köle elbette ondan daha hayırlıdır. Onlar sizi ateşe davet eder. Allah ise kendi izniyle sizi cennete, mağfirete davet eder. Allah insanlara ayetlerini açıklar. Umulur ki onlar hatırda tutup öğüt alırlar.”
Demek ki biriyle evlenirken güzelliği hoşumuza gitse bile önce onun imanına, takvasına, ahlakına bakmamız gerekiyormuş. Zengin olabilir, güzel olabilir, onun başka başka özellikleri de olabilir; ama hesabı bunlara göre değil evleneceğimiz kişinin imanına, ahlakına ve takvasına göre yapmamız, çocuklarımızı da böyle evlendirmemiz gerekiyormuş. Allah neyi söylemişse hayır odur, gerisi şerdir.
Kavlun ma’rûfun ve magfiretun, hayrun min sadakatin yetbeuhâ ezen, vallâhu ganiyyun halîm:621 “Güzel bir söz (tatlı bir dil, güzel iki kelime) güzel bir mağfiret, peşinden eziyet gelecek olan sadakadan daha hayırlıdır. Allah ğaniyydir, halimdir.”
Yani “birine ikramda bulunup sadaka vereceksen, sonra onu ikram ettiğin kişinin yüzüne vurup ona eziyet edeceksen böyle yapma! Güzel bir söz, güzel bir mağfiret vereceğin sadakadan, yapacağın iyilikten daha hayırlıdır. Allah halimdir, ğaniyydir” buyurdu; yani Allah senin bu sadakanı kabul etmez, senin bu sadakana ihtiyacı yoktur. Kulunun da sana ihtiyacı yoktur. Allah sana ikramda bulunup “kuluma ikram et, sadaka ver” demişse sen kazanasın diyedir. Yoksa sana ikram ettiği malla onun kuluna karşı büyüklük taslayasın diye değildir. Allah halimdir, sana cezanı vermiyorsa bu doğru yaptığın için değil onun hilminden dolayıdır.
Yu’til hikmete men yeşâ’: “(Allah) Hikmeti dilediğine (dileyene) verir.” Hikmet; Allah’ın muradını bilmek ve Allah’ın ne söylediğini, neyi niye yaptığını anlamaktır. Allah, hikmeti kuluna ikram edip ihsan eder. Yoksa hikmet, okumakla kazanılan bir şey değildir. Takva ile, rabbini ciddiye almakla, rabbinin sözünü, kelamını ciddiye alıp onun üzerinde tefekkür etmekle “Allah’ın muradı nedir, rabbim benden ne istiyor” deyip hikmetle bakmaya çalışmakla kazanılan bir nimettir.
Ve men yu’tel hikmete: “(Allah) Kime hikmeti verirse.” Fe kad ûtiye hayran kesîrâ: “Ona pek çok hayır vermiştir.” Allah ona niye pek çok hayır vermiştir? -Çünkü Allah’ın muradını bilmiş, doğru ve güzel yapmıştır. Buna karşılık da hayrı kazanmış ve hayr olmuştur. Peki, onun pek çok hayır kazandığını kim anlar? Ve mâ yezzekkeru illâ ulûl elbâb:622 “Bunu ancak gönül sahipleri anlar.” Kalbi ölmemiş olanlar bunu görür ve anlar.
İn tubdûs sadakâti fe niimmâ hiye ve in tuhfûhâ ve tu’tûhâl fukarâe fe huve hayrun lekum ve yukeffiru ankum min seyyiâtikum vallâhu bi mâ ta’melûne habîr:623 “Sadakaları açıkça verseniz o güzeldir. Eğer onu gizler de fakirlere öyle verirseniz bu sizin için daha hayırlıdır (böyle yaparsanız fakiri rencide etmemiş olursunuz). Bunun karşılığında Allah, günahlarınızın birçoğunu bağışlar (bu, günahlarınızın bağışlanmasına sebep olur). Bilin ki Allah her ne yaparsanız yapın hepsinden haberdardır.”
Allah bunu resullerine ve insanları hidayete erdirmeyi kendisine borç gibi görüp hidayete erdirmek için çaba, gayret sarf edenlere söylüyor. Hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ve Allah’ın resullerinedir. Leyse aleyke hudâhum ve lâkinnallâhe yehdî men yeşâ’: “Onların hidayete ermesi senin üzerine (borç) değildir; ama Allah dilediğini (dileyenleri) hidayete erdirir.” Ve mâ tunfikû min hayrin: “Hayırdan her neyi yaparsanız, infak ederseniz.” Fe li enfusikum: “Onu kendiniz için yapmış olursunuz.” Ve mâ tunfikûne illebtigâe vechillâh: “Siz (öyle kimselersiniz ki feda ettiğinizi, yaptığınızı) infak ettiğinizi Allah’ın vechi için (yüzü için, cemali için) yaparsınız.” Ve mâ tunfikû min hayrin: “Hayırdan her neyi yaparsanız, infak ederseniz.” Yuveffe ileykum ve entum lâ tuzlemûn:624 “(Bunun karşılığı) Size ödenir ve hiçbir şekilde size zulmedilmez.” Allah bunun karşılığını size öder ve Allah hiç kimseye zulmetmez; yani hiç kimsenin emeği boşa gitmez.
Ve in kâne zû usratin fe naziratun ilâ meysereh: “Eğer (borçlu) darlık içindeyse ona ödeme kolaylığı tanıyın.” Borcunu ödeyebileceği zamana kadar ona bir süre verin. Ve en tesaddekû hayrun lekum: “(Eğer onu sadakaya sayar, Allah için) Tasadduk ederseniz sizin için hayırlı olan budur.” İn kuntum ta’lemûn:625 “Eğer biliyorsanız.”
Allah İn kuntum ta’lemûn: “Eğer biliyorsanız” demekle “beni dinleyip sana ne anlattığımı anlamaya çalıştıysan, böyle bir bilgiye sahip olduysan senden ne istediğimi artık anla” buyurmuştur.
Allah böyle vahyettiği halde çevremize baktığımızda ben mü’minim, Müslümanım diyenlerin böyle yapmadığını görürüz. Hatta öyleleri var ki; kendisine borçlu olan kişinin borcunu ödeyecek durumu olmadığını bildiği halde yakasından tutarak; “nerden getirirsen getir, bana borcunu öde, bu benim hakkım” deyip bir de hak iddia ederler. Böylelerine; “doğru, hakkındır ama onun durumunun olmadığını biliyorsun. Bir de o senin mü’min kardeşindir. Mü’min kardeşin darda olunca yakasını tutup onu sıkıştırman mı gerekir” diye söylemek lazım. Böyleleri bir de hak benimdir; yani Allah benden yanadır demek ister! Ne hakkı! Sen böyle yaparsan Allah senin belanı verir! Sen, rabbini dinlememiş, rabbinin senden ne istediğini anlamamışsın! Senin hakkın mı var! O yüzden Allah; “eğer biliyorsanız” buyurmuştur.
Evet, Allah ahiretin dünyadan daha değerli olduğunu, ahireti tercih edenlerin hayrı tercih ettiğini beyan eder, bir de kendisine nasıl dua etmemiz gerektiğini öğretir. Kulillâhumme mâlikel mulk: “De ki: Ey mülkün sahibi Allah’ım!” Tû’til mulke men teşâ’: “Mülkü dilediğine verirsin.” Ve tenziul mulke mimmen teşâ’: “Ve mülkü dilediğinden çekip alırsın.” Ve tuizzu men teşâ’: “Dilediğini aziz eder, şereflendirirsin.” Ve tuzillu men teşâ’: “Dilediğini de zelil eder, aşağı indirirsin.” Seninle şeref bulmak isteyeni, seni dinleyeni aziz eder, yüceltirsin; ama seni dinlemeyeni, aziz olmayı istemeyeni de zillete düşürür, aşağı indirir, rezil edersin. Bi yedikel hayr: “Hayr senin elindedir (senin mülkündür).” Onu dilediğine verirsin. İnneke alâ kulli şey’in kadîr:626 “Muhakkak ki sen her şeye kadirsin.”
Demek ki yapmamız gereken şey; rabbimizden hayrı istemek, rabbimizi dinlemek, kendimizi Allah’ın yerine koyup onun adına hüküm vermemek, imanımızı, dinimizi, ibadetimizi, kulluğumuzu Allah’a, Allah’ın kitabına arz edip onun vahyinin ölçüsüne vurmak ve kafamıza göre “ben doğruyum, ben yanlışım” dememekmiş. Bir şeyi bilmek istiyorsak onu Allah’a; yani Allah’ın kitabına sormamız gerekir. Allah’a sorarsak o bize cevap verir.
Yevme tecidu kullu nefsin mâ amilet min hayrin muhdâran ve mâ amilet min sû’ teveddu lev enne beynehâ ve beynehû emeden baîdâ ve yuhazzirukumullâhu nefseh vallâhu raûfun bil ıbâd:627 “O gün (Kıyamet günü) her nefis hayırdan her neyi işlemişse, kötülük olarak da her neyi yapmışsa onu önünde hazır bulur. Yaptığı kötülüklerle kendi arasında uzun, uzak bir mesafe olmasını ister. Allah size kendisine karşı takva sahibi olmanızı ister ve bunu emreder. Muhakkak ki Allah, kullarını esirgeyendir, kullarına karşı rauf olandır.”
Ve lâ yahsebennellezîne keferû ennemâ numlî lehum hayrun li enfusihim, innemâ numlî lehum li yezdâdû ismâ ve lehum azâbun muhîn:628 “Bir de kâfirler kendilerine mühlet vermemizin onlar için hayırlı olduğunu zannetmesinler (böyle hesaplamasınlar). Biz bu mühleti, günahlarını artırıp hesaplarının sonuna gelsinler diye onlara verdik. Onlar için alçaltıcı bir azap vardır.” Günahlarını artırmak; cezayı hak edecekleri ana kadar süreyi artırmak demektir.
Allah, kâfirlere nimeti verdikçe azarlar, böylelikle küfürleri, şirkleri, zulümleri artar. Allah da kâfirler için; “onlar nimetlerinin artmasının hayır olduğunu zannetmesin, onlara bütün imkânları helak olma sürelerinin sonuna gelmeleri için tanıyorum” buyurdu. Allah bu süre dolmayana kadar kulunu helak etmez; çünkü insanın Kıyamet günü hiçbir mazeretinin olmaması için Allah’ın ona verdiği bu imkânı, süreyi tamamlaması gerekir. Zaten Allah da Kıyamet günü onlara; “kulum sana her türlü imkânı ve bunu anlayacak kadar bir süre vermedim mi” buyurur.
Allah, bu ayette sahabenin içindeki münafıkları anlatır. E lem tera ilâllezîne kîle lehum kuffû eydiyekum ve ekîmus salâte ve âtûz zekâte fe lemmâ kutibe aleyhimul kıtâlu izâ ferîkun minhum yahşevnen nâse ke haşyetillâhi ev eşedde haşyeten ve kâlû rabbenâ lime ketebte aleynâl kıtâl, lev lâ ahhartenâ ilâ ecelin karîb. Kul metâud dunyâ kalîl vel âhıratu hayrun li menittekâ ve lâ tuzlemûne fetîlâ:629 “Kendilerine ‘ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekâtı verin’ dediklerimizi görmedin mi? Allah onların üzerine savaşı yazınca (savaş onların üzerine farz kılınınca) onlara ‘haydi savaşın’ denilince içlerinden bir kısmı, insanlardan Allah’tan korkar gibi, hatta daha çok korkarlar ve ‘rabbimiz niçin bize savaşı yazdın? Ne olurdu bize biraz daha müddet tanımış olsaydın da biraz daha yaşasaydık’ derler. Onlara de ki: Dünya zevki pek azdır. Ahiret, Allah’a karşı gelmekten sakınan muttakiler için daha hayırlıdır ve (o gün) size kıl kadar haksızlık edilmez.” Allah, ahiretin dünyadan daha hayırlı olduğunu söylüyor.
Lâ hayra fî kesîrin min necvâhum illâ men emera bi sadakatin ev ma’rûfin ev ıslâhın beynen nâs ve men yef’al zâlikebtigâe mardâtillâhi fe sevfe nu’tîhi ecran azîmâ:630 “Sadaka vermeyi ya da iyilik yapmayı veya insanların arasını düzeltmeyi emredenler hariç, onların aralarındaki gizli gizli konuşmalarının çoğunda hiçbir hayır yoktur. Kim bunları sırf Allah’ın rızasını kazanmak için yaparsa yakında ona büyük bir mükâfat vereceğiz.”
Ve lev alimallâhu fî him hayran le esmeahum ve lev esmeahum le tevellev ve hum mu'ridûn:631 “Allah onlarda hayır görseydi onlara işittirirdi. İşittirseydi yine de aldırmaz, arka dönerlerdi.” Allah kimilerine ayetlerini işittirmemiştir, daha doğrusu onlar, Allah’ın ayetlerine kulaklarını tıkayıp kapatmıştır. Eğer Allah onlara ayetlerini işittirseydi bile onlar yine duymamış gibi yaparlardı.
Peki, Allah bu ayette bize ne söylüyor?
Hiç kimse hakkında “Allah falan kişiye öğretmedi, göstermedi, ayetlerini işittirmedi” demeyin. Allah onda bir hayır görseydi ayetlerini ona işittirirdi; ama onda hayır yoktur! Allah ona işittirseydi bile arkasını dönerdi. Yani Allah; “beni hesaba çekme, Allah ‘niye buna böyle muamele etti’ deme. Ben ne yaptığımı biliyorum” buyurdu. Bazen birileri “işte dünyanın falan yerindeki biri islamı duymazsa ne olur” diye Allah’ı hesaba çekmeye kalkar. Hâlbuki böyle düşünmemek, Allah’ın her kulundan haberinin olduğunu ve yaptığı her işinde bir hikmetinin olduğunu unutmamak lazım.
Ve in yemseskallâhu bidurrin fe lâ kâşife lehu illâ huve ve in yuridke bi hayrin fe lâ râdde li fadlihi, yusîbu bihî men yeşâu min ibâdihi ve huvel gafûrur rahîm:632 “Allah sana bir zarar dokunduracak olursa onu senden giderebilecek hiç kimse yoktur ve sana bir hayır dilerse o zaman da onun hayrını engelleyebilecek kimse yoktur. O lutfunu dilediği kuluna nasip eder. Allah ğafur ve rahimdir.”
“Ahiret yurdu, muttakiler için elbette daha hayırlıdır.”633 Muttakiler için; yani Allah’a karşı sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar için ahiret her zaman dünyadan daha hayırlıdır.
Ve lâ teşterû bi ahdillâhi semenen kalîlen, innemâ indallâhi huve hayrun lekum in kuntum ta’lemûn:634 “Allah’ın ahdini az bir bedel karşılığı değişmeyin. Eğer bilirseniz muhakkak ki Allah katındaki (sevap itibariyle) sizin için daha hayırlıdır.”
İnnellezîne âmenû ve amilûs sâlihâti ulâike hum hayrul beriyyeh:635 “İman edip salih amel işleyenler yaratılmışların (insanların) en hayırlılarıdır.”
Allah, bir de Kadir gecesi için Leyletul kadri hayrun min elfi şehr:636 “Kadir gecesi bin aydan daha hayırlıdır” buyurmuştur.
Bu hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, dolayısıyla bütün mü’minleredir. Ve lel âhıratu hayrun leke minel ûlâ:637 “Ahiret senin için dünyadan daha hayırlıdır.” Yarının bugününden daha hayırlıdır.
Sadakallahul Azim.
Allah; saf hayırdır, saf rahmettir, saf aşktır, saf muhabbettir. Şer ve zulüm ise; insanın kendi nefsinden, Allah’ın kendisine tanıdığı imkânı yanlış kullanmasından dolayıdır. Bu yüzden rabbimizi zikredip hatırlayınca, ona secde edince; “benim rabbim rahman ve rahimdir, kerimdir, afuvvdur, ğafurdur, ğaffardır, hayrdır, vedudtur (sevendir)” dememiz gerekir.
Kulun kendi nefsine yakışan ya da şeytana isnat etmesi gereken şerri, Allah’a isnat etmesinden daha büyük bir zulüm olmaz. Bu konu genel itibariyle yanlış anlaşılan bir konudur. Âlimlerimiz de bu konuyu yanlış anlamış ve şerri Allah’a isnad ederek büyük bir yanlışa düşmüştür. Mesela amentüde Hayrihi ve şerrihi minallahu teala: “Hayır ve şer Allah’tandır” demişlerdir. Haşa! Hiç böyle bir şey olabilir mi!
Bu söz, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den 150 sene sonra üretilmiş sözde bir akaid bilgisi; yani iman bilgisidir.
Peki, neden hayrın ve şerrin Allah’tan geldiğini imanın şartı olarak amentüye koymuşlardır?
Orta doğuda genel olarak dinlerin özelliği iki tanrılı olmalarıydı. İnsanlar hayır tanrısı, şer tanrısı veya iyilik ve kötülük tanrısı diye ikili tanrı inancına sahipti. Âlimlerimiz bunu “iyilik tanrısı ile kötülük tanrısı diye ayrı ayrı iki tanrı yoktur, tanrı bir tanedir iyilik de kötülük de tek bir tanrıdan gelir” deyip insanların ikili tanrı inancını bırakmaları için söylemiştir. İyi niyetlerinden dolayı bunu imanın şartı yapmışlardır; ama bu defa daha farklı bir sorun hem de çok büyük bir sorun, iman sorunu ortaya çıkmıştır!
Hâlbuki Allah bir şeyi eksik bırakır mı, hangi hakla böyle yanlış bir sözü, olmayan bir hükmü Allah’ın hükmü diye imanın şartı olarak ilave ediyorsun! Nasıl olur da “şer Allah’tandır” diyebiliyorsun! Ne kadar iyi niyetli olursa olsun, böyle yapanlar âlim değildir; çünkü âlim olan buna cesaret edemez. Âlim, Allah’tan haşyet duyandır.
Bu yüzden amentüyü okuduğunda hayrihi ve şerrihi minallahu teala şartında “şerrihi” kısmını söylememen gerekir; çünkü Allah katında şer yoktur! Şerri hiçbir şekilde Allah’a isnat edemezsin! Şer senin kendi nefsindendir. Şer, hayrın olmayışındandır, hayrın yokluğundandır. Bir de sen insanları kurtaracak değilsin! Eğer biri o ikili tanrı inancına inananların sözüne kanıyorsa bırak kansın, zaten o mü’min değildir. Nasıl aklınca sırf onlar kurtulsun diye şerri Allah’a isnad edip bir de bunu imanın şartı yaptın!
Geçmişteki bazı âlimler böyle yaparak kendine göre insanları kurtarmaya çalışmışlar! Böyle yapanlar bu ümmete öyle bir zarar vermişler ki şuanda binlerce, yüzbinlerce mü’min, şerrin Allah’tan olduğuna iman ediyor, öyle olduğunu zannediyor. Günah işleyince de bu zanlarından dolayı günahlarını, yaptıkları eksikleri, yanlışları, şerleri “Allah yaptı, Allah izin verdi” deyip Allah’a isnat ediyor. Hiç bu kadar büyük bir saygısızlık, bu kadar büyük bir küfür olabilir mi! Bu kadar da akılsızlık olmaz. Sen bu sıfatları Allah’a nasıl yakıştırdın! Senin tanıdığın Allah böyle midir! Sen, Allah’ı tanımıyorsun, tanısaydın böyle diyemezdin! Senin tanıdığını zannedip iman ettiğin Allah; âlemlerin rabbi olan, saf hayır olan Allah değildir, senin putundur putun!
Bir de “ben üstüme düşen her çabayı gösterdim ama Allah yapmadı, o izin vermedi” diyorsun. Niye, Allah senin düşmanın mıdır! Sen, Allah’ı tanımıyorsun! İnsan, Allah’a böyle mi iman eder, kul dediğin böyle mi iman eder! Eğer yanlış yapmışsan, eksik yapmışsan senin acizliğinden, tembelliğinden, zayıflığından dolayı bir şeyler olmamışsa niye bunu Allah’a mal ediyorsun! “Ben acizim, zayıfım, günahkârım, benim rabbim ise subhandır” demen gerekmez mi! Nasıl “Allah yanlış yaptı, bana şer işlettirdi, bana vermedi, bana zulmetti” diyorsun!
Allah hayrdır, rahmandır, rahimdir, veduddur, kerimdir, rezzaktır. Bir eksiklik, bir yanlışlık varsa onu rabbinde değil kendinde araman lazım! Hâlbuki sen kendi nefsini temize çıkarıyor, rabbini suçluyorsun! Demek ki nefsini rabbinden daha büyük görüyorsun ki nefsine toz kondurmuyorsun da suçunu rabbine atabiliyorsun. Nefsini temize çıkarmak için haddini aşıp; “ben haklıyım, ben doğru yapmışım” demek için rabbini layık olmayan sıfatlarla vasıflandırıyor, sıfatlandırıyorsun; yani “Allah bana şöyle yanlış yaptı, bana zulmetti, hakaret etti, ihanet etti, benim hakkımı vermedi” diyorsun. Senin bu söylediğin, Allah olamaz, Allah değildir; bu senin putundur ve sen Allah’a iman etmemişsin! Allah ayet-i kerimede; “nefsinin hevasını ilah edineni (nefsine tapanı) gördün mü”638 buyuruyor ya işte, nefse tapmak budur.
Peygamberler yanlış yaptıklarında ne demişlerdir?
Hz. Âdem (a.s.) ile Havva annemiz; Rabbenâ zalemnâ enfusenâ:639 “Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik” demiştir. Hz. Yunus (a.s.) da; Lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn:640 “Senden başka ilah yoktur, sen subhansın. Muhakkak ki ben (nefsime uyarak) zalimlerden oldum” buyurmuştur. Yani hepsi yanlışını kabul edip tövbe etmiş, Allah’a sığınmış ve onun subhan olduğunu, yanlıştan, eksikten, şerden münezzeh olduğunu söylemiştir.
Peki, suçunu Allah’a isnad eden kimdir?
Bütün peygamberler suçu, yanlışı kendine ait görmüş, iblis ise işlediği suçu Bi mâ agveytenî:641 “Beni saptırmana karşılık” diyerek Allah’a atmış ve “beni azdırdığın, iğvaya düşürdüğün için ben de onlara düşmanlık yapacağım. Sırat-el mustakimde oturup onların ayağını kaydıracağım” demiştir. Yani “benim ayağım kaydı” demek yerine “sen benim ayağımı kaydırdın” deyip suçunu Allah’a atmıştır. İşte, Allah’a âbd olanlarla iblis arasındaki fark budur!
Bu yüzden suçunu Allah’a atan birinin iblisten hiçbir farkı yoktur. Hatta o, iblisten daha beterdir; çünkü iblis bunu bir sefer yapmış, kovulmuş, lanetlenmiş, Allah’ın gazabına uğrayarak Allah’ın rahmetinden mahrum kalmıştır. İnsan ise günde yüz sefer bu yanlışı yapar ve yapmaya devam eder. Bu durumda yüz tane iblis böyle birinden daha hayırlıdır. Bundan dolayı iblis “çoğunu şükredenlerden bulmayacaksın” diyerek doğru söylemiştir.
Rabbimize karşı bu saygısızlığı yapmamalıyız. Rabbimiz subhandır, hayrdır. Biz kendimize zulmetmişiz, dolayısıyla yanlışımızı kabul edelim. Küfrümüzü, nifakımızı, günahımızı savunmayalım. Bir hata yaptığımızda, günah işlediğimizde Allah’a; “sen yaptın” demeyelim. Aksine “sen subhansın, sen rahmansın, rahimsin, sen afuvvsun, ğafursun, yanlışı ben yaptım, beni affet, bana rahmetinle muamele et, bana ikram et” dememiz gerekir.
“Ben mü’minim” demekle, “namaz kılmak, oruç tutmak, zikir yapmakla” hiç kimse mü’min olmaz; çünkü mü’minlik bu değildir. Mü’minlik; Allah’ı kabul etmektir, Allah’ı sevmek ve ona âşık olmaktır. Güzel olmayanı nasıl seveceksin! Allah’ı güzelliğinden; yani Esmau’l Husna’sından tanımadan ona nasıl âşık olacaksın! Senin bakışına göre Allah zalimse, zulmediyorsa, sana karşı yanlış yapmışsa, sana ihanet etmişse, onu sevdiğini nasıl söyleyebilirsin! Bu durumda sevgin yalandır, sen de yalan söylüyorsun, demektir! Allah’a iman etmek istiyorsan önce onu tanıyıp kabul etmen gerekir.
Allah’ın Hayr isminin bizde tecelli etmesi, dolayısıyla Allah’ın Hayr isminin tecellisiyle bizim de hayr olmamız, insanların elimizden, dilimizden şer değil hayır görmesi gerekir. Önce kendimiz için hayr olmamız, sonra evimize, çocuklarımıza, anamıza, babamıza, ailemize, çevremize, insanlara, insanlığa hayr olmamız gerekir. Hayr olmak; baki olanı kazanmak ve bunun için elinden geleni yapmak demektir.
Allah hepimize Hayr isminin tecellisiyle tecelli edip bizi hayr etsin inşallah! Allah bizi kendini ve insanları yerip fasık olanlardan eylemesin. Allah bizi Hayr ismiyle tecelli ettiği ve etrafına hayrı saçan kullarından eylesin. Allah bizi, ikram ettiği nimetleri onun yolunda kullanıp baki hayırları kazanan kullarından eylesin. Allah bizi kendi yanlışını iblisin yaptığı gibi Allah’a isnad edenlerden değil peygamberler gibi Allah’ı subhan olarak bilenlerden ve nefsini savunmayanlardan eylesin. Allah bizi her muamelesinin, her tecellisinin saf hayır, saf rahmet, saf aşk olduğunu bilen ve Allah’tan hayırdan başka hiçbir şeyin tecelli etmediğini, şerrin Allah’tan değil kendi nefsinden geldiğini anlayan kullarından eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
