close

EL HALİM

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Allah’ı nüzul sırasına göre El Esmau’l Husnası’ndan, Allah’ın kendini Kur’an’da tanıttığı gibi tanımaya, nasıl halife olacağımızı, âbd olacağımızı öğrenmeye çalışıyoruz. Geçen sohbetimizde Allah’ın Eş Şekur ismini ve nasıl şükretmemiz gerektiğini anlamaya çalışmıştık bu sohbetimizde de hep beraber Allah’ın Halim ismini anlamaya çalışacağız inşallah.

Aslında Allah’ın isimlerini öğrenirken bu isimlerin üzerimizde nasıl tecelli ettiğini; yani Allah’ın güzelliğinin üzerimizde nasıl tecelli ettiğini, Allah ile nasıl güzelleşeceğimizi anlamaya çalışıyoruz. Esmau’l Husna’yı anlamaktan gaye budur.

En güzel isimler Allah’ındır.466 O halde insan da Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak Allah ile güzel olmalıdır. İnsan, Allah’ın isimleriyle ne kadar isimlenirse Allah ile o kadar güzelleşir, Esmau’l Husna’ya bürünür ve Allah’ın isimleri onda o kadar tecelli eder. Bununla beraber Allah’a o nispette yakın, Allah’ın sevgisine de o nispette layık olur.

Din denince, iman denince öncelikle bizi yaratan rabbimizi anlayıp Allah’ın hakkını teslim etmemiz gerekir. Allah ayet-i kerimede; “onlar Allah’ın hakkını takdir edemediler”467 buyurur. Allah’ın hakkını takdir edemeyenler Allah’ı gönlünde layık olduğu yere koyamaz ve kaybederler. Biri, Allah’ı isimlerinden, Esmau’l Husna’sından tanımazsa Allah’ı gönlünde layık olduğu yere koyamaz, dolayısıyla Allah’ın kendisinden istediği gibi iman etmiş olmaz ve Allah’ın hakkını takdir edemez, teslim edemez.

Allah’a iman ederken imanımız Allah’ı tanıdığımız kadardır. Allah’ı ne kadar tanırsak imanımız da o kadar olur. Allah ayet-i kerimede; “Allah’tan layıkıyla ancak âlim kulları haşyet duyar”468 buyurmuştur. Haşyet; huşu, büyüğün büyüklüğünden dolayı kendisine duyulan saygı ve bu haşyetden dolayı tüylerin diken diken olması demektir. Kul ne kadar âlimse, Allah’ı ne kadar biliyor ve tanıyorsa Allah’tan o nispette haşyet duyar ve o nispette de imanı vardır. Âlimler de imanları nispetinde Allah’ı bildikleri, tanıdıkları için Allah’tan böyle haşyet duyarlar, dolayısıyla “Allah” deyince kalpleri ürperir.

Âlim birinin; Allah’ı bilen birinin “Allah” demesiyle, Allah’ı bilmeyen, tanımayan birinin “Allah” demesi bir olmaz. Herkes “Allah” derken kendi gönlündeki rabbini zikreder. Dolayısıyla her birimiz “Allah” dediğimizde gönlümüzde Allah bilgisi ne kadarsa, Allah’ı ne kadar biliyor, tanıyorsak onu o kadar zikretmiş oluruz. Oysaki Allah’ı âlimler; yani bilenler, öğrenmişler, esmayı talim etmiş olanlar layıkıyla zikreder ve ondan haşyet duyar.

Allah ayet-i kerimede Ve alleme âdemel esmâe kullehâ:469 “(Allah) Âdem’e (insana) bütün isimleri talim etti” buyurmuştur. Bu talim şu anda da devam eder. Allah her insana bir çekirdek mesabesinde öz olarak esmanın marifetini, ilmini vermiştir; ama bu çekirdeğin insanda büyümesi gerekir. Bu yüzden herkesin Allah’ın talim ettiği o esmayı kemale erdirmeye çalışması, o esma ile büyüyüp onu üzerinde göstermesi lazım. Bunlar Allah’ın isimleridir. Kul esma bilgisine ne kadar sahip olursa bu isimleri o kadar büyütebilir, o kadar onu sevebilir, o kadar onunla kemale erip Hz. İnsan olabilir. Zaten dinden, İslam’dan, imandan gaye budur, yoksa İslam bir takım emirlerden ibaret değildir.

Allah’ın emrettiği her şey imanı kemale erdirmek içindir. İmanın kemale erebilmesi için de önce marifet; yani Allah bilgisi gerekir. Allah’ın ilk emri “oku” dur. Bu yüzden okumadan, anlamadan iman olmaz. Cahilin imanı, aynı şekilde sofisi olmaz. Biri cahilse o çok tehlikeli biridir ve en büyük zulmü önce kendisine yapar.

Unutmamamız lazım ki cahil bir şey bilmeyen demek değildir. Cahil; kendini bilmeyen, tanımayan, rabbini tanımayan demektir. Biri her türlü bilgiye sahip olsa, hatta on tane diploması bile olsa; ama kendini ve rabbini bilmiyorsa o kara cahildir. Bir de tam ters şekilde biri hiçbir şey bilmese, okuma, yazması dahi olmasa; ama rabbini biliyor ve tanıyorsa, rabbinden haşyet duyuyorsa o âlimdir. Bunu Allah söylüyor. Bu nedenle eğer haşyetimiz yoksa bilelim ki âlim değiliz, Allah da bize “âlim” demez.

Evet, bu sohbetimizde hep beraber Allah’ın Halim ismini anlamaya çalışacağız inşallah. Allah halimdir ve ayet-i kerimelerde; “Allah ğafurun halimdir.”470 “Allah halimul ğafurdur”471 “Allah alimun halimdir.”472 “Allah ganiyyun halimdir”473 buyurmuştur. Allah’ın halim oluşunu anlamaya çalışırken bütün bu ayetleri tek tek inceleyeceğiz inşallah.

Halim; hoşgörülü, müsamahakâr, yanlışa, hataya, kusura müsamaha gösteren, kızdığında hemen ceza vermeyen, bununla beraber biri cezayı hak etse bile ona ceza vermede acele etmeyen demektir. Bu isim Allah’a ait olunca; onun hilmi, yumuşaklığı, hoşgörüsü, müsamahası, kulları hemen cezalandırmaması rahmetinden ve muhabbetinden dolayıdır, manasına gelir.

İnsan da halim olabilir. Zaten Allah Halim ismini peygamberleri için de kullanmıştır. Mesela Hz. İbrahim (a.s.) için iki sefer474 Hz. İsmail (a.s.) 475 ve Hz. Şuayb (a.s.)476 için de birer defa bu ismi kullanmıştır.

İnsan yumuşak davranabilir, hoşgörülü olabilir, müsamaha gösterebilir; ama bunları yaparken sıkıntı duyabilir; çünkü Halim isminin kök manası ağırlık, ağırlığı taşıyan demektir. Arapçadaki bir kelimenin kök manasını anlayabilmek için o kelimenin harflerinin yeri değiştirilir ve oluşturulan kelimelerin her birinin hangi manaya geldiğine bakılır. O harflerle oluşturulan kelimelerin hepsi genel itibariyle hangi manaya geliyorsa o kelimenin öz manası odur. Arapçada buna “iştikak” denir. Halim kelimesinin de iştikakına baktığımızda özetle; yük taşıyan, yükü yüklenen, ağırlığı yüklenen ve ağırlık manalarına geldiğini görürüz. Bu durumda halim olmak; yükü taşımak, yükü yüklenmek, yükü yüklenmeyi kabul etmek, yani fedakârlık yapmak demektir.

Biri halimse, Allah’ın kullarına karşı o hilmi, yumuşaklığı, hoşgörüyü, musamahayı, affetmeyi gösterirken elbette ki bir yükü de yüklenmiştir. Bunu Allah için yaparsa bu durumda Allah’ın kendisine yüklediği yükü yüklenmiş olur. Mesela Allah ayet-i kerimede; “biz emaneti göklere, yerlere, dağlara yükledik, onlar yüklenmekten çekindi; ama insan bunu yüklenmekten çekinmedi”477 buyurmuştur. Eğer kul halimse ve bu hilmi de Allah için gösteriyorsa o halde emaneti yüklenmiş, emanetin hakkını veriyor demektir.

Haml ya da hamile yükü yüklenen demektir, kadın hamile olunca çocuğun yükünü yüklenir. Hamal demek de yükü taşıyan demektir. Ayet-i kerimede geçtiği gibi ise; Şedidul mihal:478 “İnce, hassas, inceden inceye hesap yapan” manasına gelir. Hulm ise buluğa erenler için kullanılır ve sorumluluğu yüklendi, buluğa erdi; yani kulluğun sorumluluğunu yüklendi manasına gelir.

Halim olmak kısaca Allah’ın, kuluna yüklediği sorumluluğu yüklenmek ve kendisini halife yapan Allah’ın kendisine nefhettiği ruhun sorumluluğunu yüklenip hakkını vermek demektir. Eğer Allah’ın Halim ismi olmasaydı hiç kimse için kurtuluş olmazdı.

Diyelim ki bir kul merhamet sahibi olsa, rahim olsa, kerim olsa, afuvv olsa; ama halim olmasa bu isimler onun üzerinde nasıl tecelli eder?

Eğer kul kerimse; ama onda Halim ismi tecelli etmemişse, o kul hoşgörülü, müsamahakâr, affedici değilse ikram eder fakat hoşgörü göstermez. Bir de “sana ikram ettim” deyip ikram ettiği kişiye kızar, onu küçük düşürüp rencide eder. Kerim, Allah’ın ismidir. Eğer Allah’ın Kerim ismi birinde Halim ismiyle beraber tecelli etmezse o kişi tek kelimeyle ikram ettiğini onun başına kakar. Bu durumda bu onun için güzellik olmaz.

Peki, ne olur?

Allah ayet-i kerimede; “peşinden eziyet gelen bir sadakadansa güler bir yüz, tatlı iki kelime ondan daha hayırlıdır”479 buyurmuştur. Bu durumda onun için güzellik olmak yerine yaptığı ona eziyet olur, dolayısıyla yaptığı şer haline gelir. Allah da “böyle yapacaksan ikram etme, kerimliğini gösterme” buyurmuştur; çünkü hiç yapmaması peşinden bir eziyetin gelmesinden daha hayırlıdır. İşte, kul kerim olduğu için ikram etmiş; ama halim olmadığı için o ikramı karşısındakinin başına kakarak ona eziyet etmiştir.

Bir de diyelim ki biri rahimdir. Mesela bütün analar merhametlidir, hepsinin gönlü evlatlarına karşı merhametle doludur, bu yüzden 36 ve daha fazla çocuğa bakacak kadar rahmete sahiptir; ama baktığımızda öyle anneler var ki gönlü evladına karşı rahmetle dolu olduğu halde kendi çocuğuna davranırken ona şiddet uygular, onu döver, kızar, beddua eder. Anneler kendi çocuklarına beddua ederken bile gönülleri rahmet doludur; ama onların bu rahmetleri çocuklarına şiddet uygulamalarına, beddua etmelerine mani olmaz. Bunun sebebi; Allah’ın Halim isminin üzerlerinde tecelli etmemesinden kaynaklanır. Bu yüzden annelere Allah’ın Rahim isminin yanında bir de Halim isminin tecelli etmesi gerekir.

Evet, Allah’ın Halim isminden mahrum olan anneler çocuklarına beddua eder. Eğer bedduaları tutarsa yine en çok onlar üzülür; çünkü çocuklarına karşı rahimdirler, merhametlidirler. Buna rağmen kendilerini çocuklarına kızmaktan, beddua etmekten alıkoyamazlar. Bunun yanlış olduğunu da bilir; ama Allah’ın Halim ismi üzerlerinde tecelli etmediğinden dolayı bunu yapmaya devam ederler.

Allah’ın bütün isimleri bir kulda tecelli etmedikçe o kul Hz. İnsan olmaz. Peki, ne olur? -Bir hilkat garibesi olur; yani ona baktığında ne olduğunu anlayamazsın.

Allah’a âbd olmayı, dost olmayı, halife olmayı kabul eden herkesin üzerinde bütün isimlerin en azından bir parça tecelli etmesi gerekir. Eğer isimler birinde tam olarak tecelli ederse işte o kişi kâmil insan, Hz. İnsan olur.

Allah’ın Rahim isminin tecelli edip de Halim isminin tecelli etmediği biri nasıl ki merhamet ettiği halde kızıyorsa bu aynı şekilde Afuvv, Ğafur, Ğaffar ve Tevvab isimleri için de geçerlidir. Biri halim olmasa da karşısındakini affeder; ama ona “seni affettim artık gözüme görünme” deyip onu kırar, rencide eder. Bu, Allah’ın Halim isminin Afuvv, Ğafur, Ğaffar ve Tevvab isimleriyle beraber tecelli etmemesinden dolayıdır.

Allah’ın Halim isminin tecellisi, onun rahmeti ve muhabbetiyle beraber tecelli eder. Allah ğafur, vedud ve ilah olduğu için halimdir. Kuluna muamele ederken kulu bin türlü hata yapsa da “ya rabbi! Sana döndüm” dediğinde Allah ona Halim ismiyle tecelli eder. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “Allah ğafur ve halimdir”480 buyurur; yani Allah mağfiret eder, bununla beraber kuluna yumuşak davranır, müsamaha gösterir, ona “niye böyle yaptın” diyerek hatasını yüzüne vurmaz, hatasını olmamış gibi siler.

Allah’ın Halim ismini anlamak çok önemli bir meseledir. Birinde Allah’ın Halim ismi tecelli ederse o kişi güzel ahlaklı olur. Mesela Araplarda; “halim insan nerdeyse nebi olacak” diye bir atasözü vardır; yani Araplar Allah’ın Halim isminin tecelli ettiği bir kul için “halim insan, nebi gibidir” demişlerdir; çünkü nebiler halimdir. Başka bir atasözünde de; “halim olanlar güzel ahlakın efendileridir” diye bir tabir kullanmışlardır. Allah’ın Halim isminin tecelli ettiği bir kul hem güzel ahlaklıdır hem de onların efendisidir. İşte, Allah’ın Halim ismi bu kadar önemlidir.

Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “güzel ahlaklı olanlar gece sabaha kadar ibadet, gündüz oruçlu sevabı alır.”481 Aynı şekilde “sizin Allah’a en sevgili olanınız ahlakça en güzel olanınızdır”482 buyurmuştur. Demek ki Allah’ın Halim ismi bize Allah’ın sevgisini kazandırıyor, bizi Allah’a sevgili yapıyormuş.

Allah’ın Halim ismi nüzul sırasına göre otuz ikinci sıradadır; yani şimdiye kadar otuz bir tane ismi hep beraber anlamaya çalıştık.

Şimdi de Allah’ın Halim isminin hangi isimlerle beraber nasıl tecelli ettiğini öğrenelim.

Allah’ın Halim ismi bütün isimlerde tecelli eder. Mesela; Allah, Rahim ismiyle tecelli ederken Halim ismiyle beraber tecelli eder. Yani kulunu hem affeder, hem ona hoşgörü gösterir, hem müsamaha edip hatasını, kusurunu yüzüne vurmaz, ona hiç yanlışı olmamış gibi muamele eder, hem de onu sever. Ona; “bu yanlışı yaptın, seni sevmiyorum” deyip katından kovmaz, onda kıymetinden, değerinden herhangi bir şeyi eksiltmez. Allah, Rahman ismi ve Halim ismiyle beraber tecelli ettiği için kuluna böyle bir muamele de bulunur. Allah’ın affetmesi ayrı, böyle muamele etmesi ayrıdır. Bu yüzden Allah’ın bütün isimlerinde Halim ismi tecelli eder ve Halim ismi hep tecelli edilen isimlerin önünde gelir. Allah’ın bir ismi tecelli ederken önce Halim ismi tecelli eder, dolayısıyla Allah, kuluna yumuşak davranır. Bununla ilgili olarak Allah ayet-i kerimelerde; “Allah ğafur ve halimdir.”483 “Allah halim ve ğafurdur”484 buyurmuştur.

Bütün mesele; kulun, rabbini kendisinden razı etmesidir. Kulun, Allah’ın güzelliğini kendi üzerinde gösterebilmesi için önce Allah’ın isimlerini bilmesi, sonra o isimleri sevmesi, son olarak da Allah’ı o isimlerle sevmesi gerekir. Kul, Allah’ı hangi ismiyle severse o isim kulda tecelli eder, dolayısıyla kul o isme iman etmiş olur. Yoksa iman etmemiştir. Örnek vermek gerekirse; biri halim olmayı ve halim olanı sevmezse Allah’ın halim ismine iman etmemiş olur. Bu yüzden insanın önce iman etmesi; yani bu ismi önce sevmesi gerekir. Halim ismini severse bu isim onun gönlünde tecelli eder; ama tek başına tecelli etmez, mutlaka başka bir isimle beraber tecelli eder. Herkesin bunu iyi anlaması gerekir.

Allah’ın isimlerini zahiri bilgi olarak öğrenebiliriz; ama Allah’ın bir âdeti vardır ve her şeyi bir sebeple, bir vesileyle yaratır. Bu yüzden Allah’ın, isimlerini nasıl ikram ettiğini ve bu isimlerin kulda nasıl tecelli ettiğini öğrenmemiz gerekir.

Kulun mutlaka bu isimlere sahip olan birinin gönlünden bu isimleri alması lazım. Mesela; halim olan birinin hilmini görüp ondan hilmi alması gerekir; çünkü Halim isminin nuru onun gönlünden tecelli etmiş, o da Halim ismiyle kendisine muamele etmiştir. Böyle olunca Allah’ın Halim isminin tecellisi, nuru o hilm sahibinin gönlünden onun gönlüne de tecelli eder. Böylelikle o kulun üzerinden Allah’ın Halim ismini sever, iman eder ve bu ismin tecellisini alarak onunla beraber halim olur. Allah’ın âdeti böyledir.

Bütün sahabe bu ismi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den, peygamberlere tabi olanlar da kendi peygamberlerinin üzerinden almıştır. Aynı şekilde kıyamete kadar da peygamber varislerinden bu ve diğer isimler bu şekilde alınmaya devam eder. Eğer Allah’ın âdeti böyle olmasına rağmen birileri kibirlenip “işte ben okudum, öğrendim” derse ona “haydi o zaman kitaptan okuyup anlamakla oluyorsa bu ismi üzerinde taşı” demek lazım. Zaten mahrum olduğumuz şey; Allah’ın isimleridir ve üstüne üstlük kendimizi bu konuda ihtiyaçsız görürüz. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “onlar kendini müstağni görür (ihtiyaçsız görür, benim ihtiyacım yok der)”485 buyurmuştur.

İnsanın kendini peygambere, dolayısıyla peygamber varislerine karşı ihtiyaçsız görmesi müşriklerin zihniyetidir; çünkü müşrikler de aynısını Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e söylemiştir. Aynı şekilde peygamberlerin karşısında duranlar da kendilerini onlara karşı ihtiyaçsız görmüş ve büyüklendikleri için onları kabul etmemiştir. Allah müşriklerin bu halini anlatırken; “müşrikler dediler ki: Bir beşer mi bizim hidayetimize sebep olacak (vesile olacak)”486 buyurur. Allah da onların bu sözünün üzerine ayetlerinde mana itibariyle “evet, bir beşer hidayetinize vesile olacak” buyurmuştur. Bu yüzden Allah; “de ki: Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin”487 buyurmuştur.

Allah isimlerini ve hidayetini peygamberinin ve peygamber varislerinin üzerinden ikram eder; çünkü Allah’ı isimleriyle, Esmau’l Husna’sıyla sevmek gerekir. Bu durumda Allah’ı seviyorsan Allah’ın da seni sevmesi için resulüne tabi olman gerekir. Tabi olmak kuru kuruya “işte, ben onu kabul ettim” demek değildir; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi olmaya, onun ahlakına bürünmeye çalışmak demektir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim. Din güzel ahlaktır”488 buyurmuştur. Demek ki din deyince güzel ahlakı anlamak gerekiyormuş. Allah’ın resulü dini böyle öğretmiştir. Güzel ahlakı en kâmil manada üzerinde gösteren kişi de yine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir; çünkü Allah ayet-i kerimede onun için; “sen azim bir ahlak üzeresin”489 buyurmuştur. O halde güzel ahlakı anlamadıysan dini, İslam’ı, imanı anlaman mümkün değildir. İlk önce seni yaratan rabbini anlayıp ona hakkını teslim etmen; yani “sen benim güzeller güzeli rabbimsin” deyip onu isimleriyle övmen, ona hamd etmen, onu tesbih ve tekbir etmen gerekir.

Eğer Allah’a isimleriyle iman etmezsen kendi gönlünde bir ilah hayal etmiş olursun ve o haşa Allah olmaz, senin kendi kendine vehmettiğin putun olmuş olur. Kendin vehmettiğin o puta “Allah” diyemezsin, Allah bunu kabul etmez. Allah kendini kendi kitabında tanıtmış ve “ben hamidim, kerimim, afuvvum, rahmanım, rahimim” demiştir. Bununla beraber bunu sadece söylememiş aynı zamanda söylerken nasıl halim, kerim ve afuvv olduğunu da beyan etmiştir. Bu yüzden iman etmek için Allah’ı onun kendini tanıttığı gibi tanıman, kabul etmen, bu yetmez, bir de onun yeryüzündeki halifesi olarak onun isimlerinin nuruna bürünmen, isimlerin gereğini yerine getirmen, bunun için de önce Allah’ın isimlerini anlaman, sevmen, iman etmen gerekir.

Eğer rabbimizi kendimizden razı eder, ona hakkını teslim edersek ve rabbimiz bizi severse, hesabımızı kendi üzerine alır. Bununla ilgili bir örnek vereyim. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kıyametten bir sahneyi anlatır;

Sevabı çok az olup dağlar gibi günahı olan ve cehennemi hak eden bir kulu huzura getirirler. Üzerinde kul hakları vardır ama rabbinin hakkını teslim etmiş, gerçek manada “lâ ilâhe illallah” demiştir. Rabbinin hakkını teslim ettiği için Allah onun üzerindeki kul haklarını üzerine alır ve Allah onda hakkı olan bir kula perdeyi açarak cennetten ona bir köşk gösterir.

Hakkı olan kul o köşkü görünce;

- Ya rabbi! Bu hangi peygamberindir, der.

Allah;

- Onu satıyorum, istersen senin olabilir, buyurur.

Kul, şaşırır;

- Ya rabbi! Nasıl benim olabilir, der.

Bunun üzerine Allah; eğer bu kardeşine hakkını helal edersen bu köşk senin olur, buyurur. Elbette ki o zor, o dar günde kul seve seve, böyle bir nimeti kabul eder.

Eğer Allah onun hakkını ödemeyi kuluna bıraksa o, bu hakkı ödeyemez. Bu yüzden Allah gerçek manada “lâ ilâhe illallah” diyen birinin hakkını öder, ona bırakmaz; çünkü o da Allah’ın hakkını teslim edip Allah’a; “ya rabbi! Sen benim güzeller güzeli rabbimsin” demişti. O böyle yaptığı için de yanlışı her ne olursa olsun, Allah onun hakkını üstüne almıştır.

Bu yüzden kul hakkı Allah’ın hakkından sonra gelir, öncelikli olarak en önde gelen hak, Allah’ın hakkıdır. Mesela bir kula haksızlık ederken Allah’ın hakkını çiğnemiş oluruz; çünkü Allah haksızlığı yasaklamış “kullarıma zulmetme, haksızlık etme” demiştir. Bu durumda biri Allah’ın kullarına karşı haksızlık yapıyor, onlara zulmediyorsa önce Allah’ın hakkını çiğnemiş olur; ama kendine gelip rabbine dönerse ve rabbini kendisinden razı edip rabbinin hakkını teslim ederse Allah onun üzerindeki hakları kendi üstüne alır; yani o kullara hakkını öder.

İnsan için ebedi hayatı kazanmak hayattaki en önemli meseledir. Ebedi hayatını kazanmayan biri bütün dünyayı kazansa da aslında hiçbir şeyi kazanmamıştır; çünkü öbür tarafa gittiğinde hepsini bırakıp gitmek zorunda kalır ve kazanmış gibi göründüğü hiçbir şeyi beraberinde götüremez. Allah’ın rızasını kazananlar ise zahiri olarak hiçbir şey kazanmamış gibi görünse bile aslında her şeyi kazanmıştır. Bu nedenle kendimizi kandırmadan, Allah’ı kandırabileceğimizi zannetmeden; yani nifaka, münafıklığa düşmeden ciddi bir şekilde kendimizi hesaba çekmemiz ve neyi kazanmaya çalıştığımızı tefekkür etmemiz gerekir. Eğer bunu samimi olarak düşünürsek neyi kazandığımızı ve neyi kaybettiğimizi anlarız.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “Allah bir kuluna iki korkuyu yaşatmaz. Dünyada (Allah’tan, ebedi hayatını kaybetmekten) korkanlar, endişe edenler ahirette korkmaz ve endişe etmez; ama dünyadayken korkup endişe etmeyenler ahirette korkar ve endişe eder” buyurur.

Ahirette korkup endişe etmeyi istemiyorsak öyleyse dünyadayken korkup endişe etmemiz ve kendimizi hesaba çekip; “ben gerçekten mü’min miyim, Müslüman mıyım, Allah’ın istediği gibi sırat-el mustakimde miyim” dememiz ve eksiklerimizi, yanlışlarımızı giderip düzeltmemiz gerekir.

Hepimiz bir an için “Allah bizi diğer peygamberlerin döneminde göndermiş olsaydı ne yapardık” diye kendimize soralım. Mutlaka her birimizin buna bir cevabı vardır. Mesela Allah bizi Hz. Âdem (a.s.)’ın döneminde gönderseydi Hz. Âdem (a.s.) ile beraber olup ona yardımcı ve destek olur muyduk!

Mesela Hz. Âdem (a.s.) önce Allah’ın emrine uymadığı için sıkıntı yaşadı, o yasaklı meyveden yiyip kendi nefsine zulmetti. Sonra Habil ile Kabil için sıkıntıya düştü. Allah, Hz. Âdem (a.s.)’a; “çocuklarına söyle; benim için kurban versinler. Feda ettiklerini şu dağın yamacına koysunlar, bir nur tecelli edecek ve kimin kurbanını kabul edersem o nur tecelli edince o kurbanlık yok olacak” diye vahyetti.

Habil malının en güzelinden, Kabil de en kötüsünden götürüp oraya koydu. Kabil; “malımı oraya götürüp koyacağım, nasıl olsa yok olacak” deyip götürdü. Habil ise “rabbim benden kurban etmemi istemiş, o halde en güzeli neyse onu götüreyim” deyip götürdü. Allah da Habil’in kurbanını kabul etti; ama Kabil’in kurbanını kabul etmedi. Bir ışık, bir nur tecelli edip Habil’in kurbanını aldı, Kabil’inkini almadı. Kabil de bundan sonra Habil’i kıskanıp ona kızdı ve neticesinde “seni öldüreceğim” dedi. Habil de ona; “Allah kurbanı ancak takva sahiplerinden kabul eder”490 yani “sen, Allah’a karşı sorumluluğunu yerine getirmedin” diye cevap verdi.

Bu durumda o dönemde olsaydık Hz. Âdem (a.s.)’a yardım eder miydik, etseydik, nasıl yapmamız gerekirdi?

Eğer Kabil’e yardım etseydik Hz. Âdem (a.s.)’a yardım etmiş olurduk. Biri, Allah’ın kullarına; “Allah için vereceğin kurban en güzeli olmalıdır; yani huzura layık olmalıdır. İnsan Allah için bir şey verdiğinde onu Allah’a vermiş olur, dolayısıyla o verdiğinin en güzel ve en temiz olması gerekir” diye bir nasihatte, tavsiyede bulunursa ya da anneler babalar, çocuğuna böyle tavsiyelerde bulunursa Hz. Âdem (a.s.)’ın döneminde olsaydı ona yardım eder, Kabil’e de böyle bir nasihatte bulunurdu. Eğer çocuklarına veya insanlara böyle bir tavsiyede bulunmazsa Kabil’e de “sen kendi işine bak, kendi hesabını yap” deyip ona yardım etmez, tam tersine zarar verirdi.

Sadece Hz. Âdem için değil bütün peygamberler için aynı şeyi düşünmemiz, onların zamanında yaşasaydık onlara yardımcı olur muyduk olmaz mıydık diye kendimize sormamız lazım.

Mesela; Hz. Nuh (a.s.) döneminde dünyaya gelseydik ona yardım eder miydik etmez miydik diye kendimizi kandırmadan kontrol etmemiz gerekir. Hz. Nuh (a.s.) karada gemi yapınca kavminden bir kısım insanlar onunla dalga geçip alay ederek; “bu delidir, ne yaptığı bizi ilgilendirmez” bir kısmı “biz kendi işimize bakarız” diyor, çok az bir kısım ise ona yardım ediyordu. Hz. Nuh’a iman edip ona yardım edenler 83 kişiydi gemiye de sadece onlar binmiş, geri kalanlardan hiç kimse gemiye binmemişti. Bu durumda acaba onun döneminde olsaydık ona yardım mı ederdik yoksa; “bizi ilgilendirmez, adamın biri, delinin biri karada gemi yapıyor” deyip karşısında mı olurduk diye kendimize sormamız gerekir.

Put demek; en çok sevilen şey demektir. Şu andaki put; dünyadır, paradır, dünya malıdır. Acaba Hz. İbrahim (a.s.)’ın yanında durup ona Nemrut’a karşı yardım eder miydik? Yoksa “dur bakalım, onu nasıl ateşe atacaklar” deyip seyirci mi olurduk? Aynı şekilde Hz. İbrahim (a.s.), Hz. İsmail (a.s.)’ı kurban ederken ona; “deli” mi derdik yoksa Hz. Hacer Annemiz ile Hz. İsmail’in dediği gibi “eğer bunu Allah vahyetmişse o halde gerekeni yap” mı derdik.

Peki, Hz. Yakup (a.s.) ile Hz. Yusuf (a.s.)’ın döneminde dünyaya gelseydik acaba onlara yardım eder miydik? Bir an olsun Hz. Yusuf (a.s.)’ın döneminde yaşadığımızı ve onun kuyuda olduğunu gördüğümüzü düşünelim. Bu durumda ne yapardık, ona yardım eder miydik? Hz. Yusuf (a.s.)’ı kuyudan çıkarmak için ona destek olup yardımcı olur muyduk? Kuyuda olmak, darda kalmak demektir. Hz. Yusuf’un yaşadığı bütün imtihanların bir hikmeti vardır. Acaba ona bu imtihanlar karşısında yardımcı mı olurduk yoksa hiçbir şey yapmaz mıydık!

Bir de peygamberimiz döneminde gelseydik acaba ona yardım eder miydik, etmez miydik diye tefekkür etmemiz, ebedi hayatımızı, Allah’ın rızasını tercih eder onunla beraber olup hayatımızı gerçekten ortaya koyar mıydık diye kendimizi hesaba çekmemiz lazım.

Allah o ümmetleri bu şekilde imtihana tabi tutarken “bizim imtihanımız olmasın” demek kulluk olur mu, iman olur mu? Bizim de böyle bir imtihanımızın olması gerekmez mi? Allah ne kadar nebi ve resul göndermişse vahyini taşısın, açıklasın, beyan etsin, vahyini yaşayıp örnek olsun diye göndermiştir. Peygamberler bunun içindir. Bu konuda amaç vahiydir, peygamber ise vahyi taşıyan, yaşayan, bize örnek olan araçtır. Allah’ın vahyi, peygamberden önce gelir; çünkü kıyamete kadar taşınması gereken şey vahiydir.

Peygamberler vahiyle şereflenmiştir, dolayısıyla kim, Allah’ın vahyini taşırsa onunla şereflenir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede Yahudiler için; “onları üstün kıldık”491 buyurmuştur. Peki, Allah onları neyle üstün kılmıştır? -Elbette ki vahiyle üstün kılmıştır; yani onların arasından peygamber gönderip vahyi vererek, onları da o vahyin koruyucusu ve taşıyıcısı yaparak üstün kılmıştır.

Allah bu ümmete de aynı şekilde bu şerefi bahşetmiştir. Kim Allah’ın vahyini taşırsa Allah bu şerefi ona bahşeder ve onu üstün kılar.

Kıyamete kadar peygamber varisleri Allah’ın vahyini taşır. Bu yüzden peygamber varisleri ile beraber olanlar geçmişteki peygamberlerle beraber olan kavimler ne yaptıysa aynısını yapmazsa sorumluluğunu yerine getirmemiş olur, dolayısıyla o peygamberlerin dönemini tefekkür ettiğinde oradaki yerini kendisi belirlemiş olur.

Bir insana çok değerli bir mücevher emanet edilse ve ona; “bunu falan yere götür” dense gözünü, gönlünü o emanetten ayırmadan onu istenilen yere kadar sapasağlam götürür. Hatta gece yatarken bile “aman bir şey olmasın” diyerek o mücevheri düşünür; çünkü mücevher çok değerli bir şeydir. Aynı şekilde Allah’ın vahyini taşıyanlar da böyle olmalı, Allah’ın vahyini bir an bile unutmamalıdır. O, Allah’tan gelen hazineyi taşıyor, dolayısıyla bu onun için hem en büyük şeref, hem de en büyük sorumluluktur.

Allah ayet-i kerimede; “ey mü’minler! Allah’ın yardımcıları olun”492 buyurur. Allah’ın yardımcıları olmak; Allah’ın vahyini Allah’ın kullarına taşımak demektir. Bu tek başına yapılacak bir iş değildir. Sahabe, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile beraber bunu yapmıştır ve kıyamete kadar da herkes bundan sorumludur. İnsan ya imanını, Allah’ı sevdiğini ispatlayıp Allah’ın resulüne tabi olur ve onun yaptığı gibi yapar ya da ya kendi kendisine veya şeytan ona hile yaparak; “sen doğru yoldasın, sen şunu yaptın ya senin işin tamamdır” der.

İki türlü insan vardır; peygamberler gelip Allah’a davet etmeye, “lâ ilâhe illallah” demeye, Allah’ı bilmeye, tanımaya, sevmeye, Allah’a iman etmeye davet ederken onlara uyanlar ya da peygamberlerin karşısında durarak onunla alay edip, dalga geçip, düşmanlık yapan ya da onu görmezden gelip yok sayanlar. İşte, insanın bütün hayatı bundan ibarettir.

Allah, peygamberlerini örnek olarak gönderirken onları en güzel ahlaka büründürmüş, Esmau’l Husna’sıyla onlara tecelli etmiştir. Onlar Allah’ın isimleriyle, güzellikleriyle, ahlaklarıyla bize örnektir. Bu yüzden Allah, peygamberlerini bize örnek gösterirken onları ahlaklarıyla örnek gösterir.

Herkes safını bilmeli ve Allah’ın huzurundaki safını belirlemelidir. Bu yüzden; “beni ilgilendirmez” deyip uzak mı durduğuna ya da karşı tarafta durup eliyle, diliyle, gönlüyle düşmanlık mı yaptığına yoksa Allah yolunda saf bağlayıp Allah’ın vahyini, hidayetini, imanı, Allah’ın nurunu mu taşıdığına bakmalı, nerde olduğuna dair kendini hesaba çekmelidir.

Evet, Allah’ın Halim ismini Allah’ın ayetlerinde anlattığı gibi anlamaya, öğrenmeye çalışıyorduk. İsterseniz önce Allah’ın Halim isminin geçtiği ayetleri hep beraber anlamaya çalışalım.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Tusebbihu lehus semâvâtus seb’u vel ardu ve men fîhinne: “Yedi gök, yer ve bu ikisinin arasında bulunanlar onu tesbih eder.” Ve in min şey’in illâ yusebbihu bi hamdihî: “Hiçbir şey yoktur ki onu hamd ile tesbih etmesin.” Hiçbir şey yoktur ki onu överek tesbih etmesin, onun emrine itaat etmesin, onun yolunda yürümesin, akmasın. Her şey onun emrinde, hükmündedir ve her şey onu hamd ile, överek, tesbih eder. Ve lâkin lâ tefkahûne tesbîhahum: “Ama siz onların tesbihini derinlemesine anlayamazsınız.” Belki yüzeysel olarak bir parça anlarsınız ama bunu fıkhedemezsiniz, derinlemesine tam olarak anlayamazsınız. İnnehu kâne halîmen gafûrâ:493 “Muhakkak ki o halim ve ğafurdur.”

Yani bütün varlığın, Allah’ı hamd ile tesbih ettiğini, bununla beraber Allah’ın bütün mahlûkata karşı halim ve ğafur olduğunu görürsünüz; ama bunu tam olarak derinlemesine anlayamazsınız.

Her şeyin, Allah’ı tesbih etmesi Allah’ın onu yarattığı şey konusunda vazifesini yapması demektir. Mesela; Güneş her gün doğudan doğup batıdan batar ve hiçbir şekilde buna itiraz etmez. Güneş yaratılışının gayesine uygun olarak hareket ettiği için bu onun tesbihidir. Aynen bunun gibi bütün varlık yaratılışının gayesine uygun olarak hareket edip Allah’a tam bir teslimiyetle teslim olmuştur; yani Allah’a itaat eder ama insan böyle değildir; çünkü Allah, insana irade vermiş, tesbihini de, hamdini de ona bırakarak “bu konudaki tercih senindir” demiştir.

İnnallâhe yumsikus semâvâti vel ard: “Muhakkak ki Allah, gökleri ve yerleri tutuyor.” En tezûlâ ve le in zâletâ in emsekehumâ min ehadin min ba’dih: “(Allah) Onları tutmaz, bırakırsa (yok olmaya terk ederse) hiç kimse onu tutamaz (yok olmaktan kurtaramaz).” İnnehu kâne halîmen gafûrâ:494 “Muhakkak ki Allah halim ve ğafurdur.” Allah hilm ile muamele edip hoş görmeseydi, mağfiret etmeseydi gökleri ve yerleri tutmazdı; yani onu yok olmaya terk ederdi.

Ve lev yuâhızullâhun nâse bimâ kesebû: “Eğer Allah, insanları kazandıklarından (işlediklerinden) dolayı yakalasaydı (cezalandırsaydı).” Yani Allah halim olmasaydı Mâ terake alâ zahrihâ min dâbbetin: “Onun üstünde (yeryüzünde) canlı varlık bırakmazdı.” Ve lâkin yuahhıruhum ilâ ecelin musemmâ: “Lakin (Allah) onları belirli bir ecele, zamana kadar erteler.” Allah onlara bir ecel, belirli bir zaman takdir etmiştir ve o zamana kadar onları tehir eder, erteler. Fe izâ câe eceluhum: “Onların ecelleri geldiği zaman.” Fe innallâhe kâne bi ibâdihî basîrâ:495 “Muhakkak ki Allah, kullarını görendir.” Allah, kullarını görür ve muameleyi de ona göre yapar. Allah onun ecelini ertelemişse bu onu cezadan kurtarmaz.

Allah bu ayette Uhud Savaşı’nı anlatır. İnnellezîne tevellev minkum yevmel tekal cem’âni: “O iki topluluk karşı karşıya geldiklerinde (çarpıştıklarında) sizden bir kısmı yüz çevirdi.” İnne mestezellehumuş şeytânu bi ba’di mâ kesebû: “Şeytan onların içlerinden bir kısmının kendi elleriyle kazandıklarından dolayı ayaklarını kaydırmak istedi.” Uhud Savaşı’nda 1000 kişilik ordudan 300 kişi geri dönmüştü. Demek ki bu durup dururken olan bir şey değilmiş. Onların daha önce kendi elleriyle kazandıkları yanlışlar varmış ve bu yanlışları onların gönlüne işlemiş ki bu onları savaştan geri döndürmüş.

Ve lekad afâllâhu anhum: “Allah yine de (buna rağmen) onları affetti.” İnnallâhe gafûrun halîm:496 “Muhakkak ki Allah ğafurdur, halimdir.” Allah onları hem affedip mağfiret etmiştir, hem de onlara yumuşaklıkla muamele etmiştir. Allah böyle yaparak onlara imkân tanımıştır; ama Allah halim olmasaydı onlara bu imkânı tanımazdı. Allah sadece bundan dolayı onları cezalandırsaydı onları nifakla, şirkle damgalardı; yani onların kalplerini mühürlerdi.

Kul yâ ıbâdiyellezîne esrefû alâ enfusihim: “De ki: Ey kendi nefislerini israf eden kullarım!” Ey kendi nefislerini, kendini harcayan kullarım! Lâ taknetû min rahmetillâh: “Allah’ın rahmetinden umudunuzu kesmeyin.” İnnallâhe yagfiruz zunûbe cemîâ: “Muhakkak ki Allah bütün günahları toptan affeder.” Allah’ın affetmeyeceği hiçbir günah yoktur.

“Kendi nefislerini israf eden, kendini harcayan, kendini üç kuruşa, dünya hayatına, nefsinin arzusuna, isteğine harcayan kullarım! Allah’ı bırakıp başka şeylere kul, köle olan kullarım! Allah’ın rahmetinden umudunuzu kesmeyin; çünkü Allah bütün günahları affeder. Bu yüzden her ne yapmışsan yap bana dön, gel” buyurdu Allah.

İnnehu huvel gafûrur rahîm:497 “Muhakkak ki o ğafur ve rahimdir.” Allah bütün günahları mağfiret edip onları olmamış gibi siler. Üstüne bir de kulunu rahmetinin içine alıp ona rahmetiyle muamele eder.

Lâ yuâhizukumullâhu bil lagvi fî eymânikum: “Allah sizi ağzınızdan öyle rastgele çıkan (ağız alışkanlığıyla yaptığınız) yeminlerden sorumlu tutmaz.” Mesela; bir şey yaparken “vallahi böyle olmuş” dediğinizde Allah sizi bundan sorumlu tutmaz. Ve lâkin yuâhizukum bimâ kesebet kulûbukum: “Ama (Allah) kalplerinizin kazandığından (bilerek, hesabını yaparak, düşünerek yaptığınız yeminlerden) dolayı sizi sorumlu tutar.” Vallâhu gafûrun halîm:498 “Muhakkak ki Allah ğafur ve halimdir.”

Allah ağzınıza gelen yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutmaz, mağfiret ederek olmamış gibi onu siler; çünkü Allah halimdir bilerek yaptığınız yeminlerden dolayı da size yumuşak davranır, müsamaha gösterir, hoşgörü gösterir; çünkü o halimdir.

Kavlun ma’rûfun ve magfiretun, hayrun min sadakatin yetbeuhâ ezâ: “Tatlı bir söz ve affetmek (hoş görmek) peşinden eziyet gelen sadakadan daha hayırlıdır.” Vallâhu ganiyyun halîm:499 “Allah ğaniyy ve halimdir.” Allah zengindir ve onun hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. Aynı şekilde onun kullarına ikram etmene de ihtiyacı yoktur; çünkü Allah, kulunu görür ve bilir. Eğer birine ikram edip vermişsen bil ki asıl Allah sana ikram etmiştir. Allah; “kulumu incitme, ona ikram edip vereceksen halim olarak ver. Yoksa hem verip hem de peşinden ona eziyet edeceksen, bunu da onun başına kakıp; ‘sana şöyle ikram ettim, şöyle ihsan ettim, iyilik yaptım’ diyeceksen ikram etme! Güzel bir söz, hoş görme, bağışlama peşinden eziyet gelen sadakadan daha hayırlıdır” buyurdu.

Allah sana zenginlik verip seni bir konuda ğaniyy kılmışsa bunu halim olarak yapman gerekir; çünkü kerim ve ğaniyy olduğun halde halim olamamışsan kaybedersin ve kazandığını sandıkların hiçbir işe yaramaz. Bu durumda sadece halim olman bile yeter, dedi Allah; çünkü güler bir yüz, tatlı bir dil, güzel iki kelime, bir hoşgörü, bir bağışlama, bir mağfiret peşinden eziyet gelen sadakadan daha hayırlıdır; yani halim davranmak daha hayırlıdır.

Allah miras hakkındaki ayetleri beyan eder. Bu ayet biraz uzun olduğu için ayetin en sonunu okuyacağım. Vasıyyeten minallâh, vallâhu alîmun halîm:500 “Bu, Allah’tan size tavsiyedir (son sözdür, bunu böyle yapın); çünkü Allah âlim ve halimdir.” Allah her şeyi bilendir, bununla beraber hilm ile muamele edendir. Siz de bunu bilerek yumuşak ve güzel davranın. Öyle malın, mirasın üzerine üşüşmeyin, herkese hakkını teslim edin. Hak sahibi olmasa da orda bulunanlara da ikram edin, onları mahrum etmeyin501 buyurdu Allah.

Ve mâ kânestiğfâru ibrâhîme li ebîhi illâ an mev’ıdetin vaadehâ iyyâhu: “İbrahim’in, babası hakkında af dilemesi sadece ona verdiği bir sözden dolayıydı.” Hz. İbrahim (a.s.) babasına; “Allah’tan senin için af ve bağışlanma dileyeceğim” dediği için Allah’tan af dilemiştir. Fe lemmâ tebeyyene lehû ennehu aduvvun lillâh: “Ne zaman ki onun, Allah’ın düşmanı olduğu kendisine beyan olunca.” Hz. İbrahim (a.s.) “lâ ilâhe illallah” dediği için babasının ona düşmanlık yaptığını anlayınca. Teberree minhu: “Ondan beri oldu (uzaklaştı, ondan alakasını kesti).” İnne ibrâhîme le evvâhun halîm:502 “Muhakkak ki İbrahim çok ah eden ve halim biriydi.”

Allah bu ayette Halim ismiyle Hz. İbrahim (a.s.)’ı isimlendirmiştir. Evvâh; çok ah çeken, bağrı yanık, içi cayır cayır aşkla, muhabbetle yanan, feryat eden demektir. Hz. İbrahim (a.s.) feryat eden ve halim biriydi; çünkü Allah ile derdi vardı, Allah’ın kullarının kurtuluşu için bir derdi vardı.

İnne ibrâhîme le halîmun evvâhun munîb:503 “Muhakkak ki İbrahim halimdir, bununla beraber evvah ve münibtir.” O çok ah eden, bağrı yanık, bir de münibtir; yani Allah’a inabe etmiş olan, daima Allah’a dönen, derdi Allah olan biridir. Hz. İbrahim (a.s.) evvah ve münib sıfatını halim olmaktan almıştır; çünkü Allah bu ayette ilk önce Halim ismini söylemiştir.

Allah bir de Hz. Şuayb (a.s.)’ın halim bir kul olduğunu beyan eder.

Kâlû yâ şuaybu e salâtuke te’muruke en netruke mâ ya’budu âbâunâ: “Ey Şuayb! Sana namazın mı bizim atalarımızın âbd olduklarını terk etmemizi emrediyor (söylüyor, tavsiye ediyor)?” Ev en nef’ale fî emvâlinâ mâ neşâ’: “Ya da bizim mallarımızı nasıl kullanacağımızı (namazın mı sana emrediyor)?” Yani “biz istediğimiz gibi mallarımızı kullanamayacak mıyız” dediler. İnneke le entel halîmur reşîd:504 “Muhakkak ki sen halim ve reşitsin.” Hz. Şuayb (a.s.)’ın kavmi bunu Hz. Şuayb (a.s.)’a söylüyor.

Hz. Şuayb (a.s.)’ın kavmi; “sen halim birisin, bununla beraber rüşdüne ermiş kâmil birisin. Hal böyleyken bizi atalarımızın taptıklarından neden men ediyorsun, neden malımızı dilediğimiz gibi harcayamayacağımızı söylüyorsun? Bunu sana selatın mı emrediyor -selat, Allah’ın huzurunda durmaktır- yani sen, Allah’ın huzurunda duruyorsun da Allah mı, kendisinin huzurunda durduğun mu böyle emrediyor” dediler. Allah bu ayette salatı namaz manasında kullanmıştır.

Fe beşşernâhu bi gulâmin halîm:505 “Biz ona (İbrahim’e) halim bir evlat (bir oğul) müjdeledik.” Halim olan bu kişi Hz. İsmail (a.s.)’dır. Babası onu kurban etmeye götürürken; “ey babacığım! Emrolunduğun şeyi yap (beni, Allah yolunda kurban et) inşallah beni sabredenlerden bulursun”506 demişti. İşte Hz. İsmail (a.s.) böylesine halim biriydi.

Ve cezâu seyyietin, seyyietun misluhâ: “Kötülüğün cezası misliyle (ayniyle) bir kötülüktür.” Fe men afâ ve asleha: “Ama her kim de affeder ve ıslah ederse.” Affederek ıslah ederse. Fe ecruhu alâllâh: “Onun ecri Allah’a aittir.” Allah onun mükâfatını, ecrini kendi üzerine alır. İnnehu lâ yuhıbbuz zâlimîn:507 “Kesinlikle o (Allah) zalimleri sevmez.” Allah kendilerine, başkalarına zulmedenleri sevmez. Eğer biri sana bir kötülük yaparsa ona misliyle (ayniyle) karşılık verebilirsin. Bu senin hakkındır; ama eğer onu affedip ıslah edersen, onu affedip kötülük yapmaktan, yanlış yapmaktan onu korursan bunun mükâfatı da bana aittir, buyurdu Allah. Artık kuluna nasıl bir mükâfatın verileceğini bir tek Allah bilir.

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)!” Lâ tes’elû an eşyâe in tubde lekum tesu’kum ve in tes’elû anhâ hîne yunezzelul kur’ân: “Kur’an inerken cevabı hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın.” Tubde lekum afâllâhu anhâ: “(Eğer sorarsanız) Size açıklanır. Allah bundan dolayı sizi affetmiştir.” Eğer sorarsanız Allah bunu beyan eder. Allah size beyan etmediğine göre sizi affetmiştir, vahyetmediği, emretmediği bir konuda sizi hesaba çekmeyecek, bunun için başınıza iş açmayın. Vallâhu gafûrun hâlîm:508 “Muhakkak ki Allah ğafur ve halimdir.”

Bu ayeti nasıl anlamamız gerekir?

Sahabe ayetler inerken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “şunu da yapmamız gerekir mi, şunu terk etmemiz gerekir mi” diye soru sorarlardı. Allah da onlara hitaben; “sormayın, sonra başınıza iş açarsınız; çünkü sorarsanız ayetler indirilirken bu sorularınıza da cevap gelir. Bu da sizin hoşunuza gitmez; çünkü size yük getirir. Allah affedip hesap sormayacağına göre siz de sormayın. Allah ğafur ve halimdir” buyurdu. Eğer yanlış yapsanız dahi Allah mağfiret eder, bununla beraber halim olarak size muamele eder.

Allah bu ayette Yunezzelul kur’ân: “Kur’an indirilirken” buyurdu. Yani Kur’an bize de her an indirilmeye devam eder. Bu yüzden Allah Kadir Suresi’nde Tenezzelul melâiketu ver rûh:509 “Melekler ve ruh inerler” buyurmuştur. Bu durumda melekler ve ruh inmeye, Allah’ın vahyini indirmeye devam ederler. Dinlediğimiz veya okuduğumuz bir ayeti anladığımızda işte o ayet o zaman bizim gönlümüze inmiş, o anda bize inzal olmuştur, böylelikle de ona iman etme fırsatımız doğmuştur; çünkü anlamadan önce o ayetten sorumlu değildik, Allah da bunun için bizi affetmişti.

Evet, “öğrendiklerinizi, bildiklerinizi yapmaya çalışırsanız Allah size öğretir, indirir, vahyeder. Bu yüzden soru sorup başınıza iş açmayın, önce bildiklerinizle amel edin, sonra Allah size gerisini öğretir” buyurdu Allah. Eğer öğrendiğimizi hayata geçirmiyor, amele dönüştürmüyor, buna rağmen hala soru sormaya devam ediyorsak başımıza iş açmış, sırtımıza yük almış oluruz. Bu yüzden önce öğrendiklerimizi uygulamaya çalışmamız, sonra da öğrenmeye devam etmemiz gerekir.

Allah Kıyamet günü için El mulku yevme izin lillâh:510 “O gün mülk Allah’ındır.” Bir de “o gün mülk vahid ve kahhar olan Allah’ındır”511 buyurur. Peki, bunun sebebi nedir, mülk bugün de Allah’ın değil midir? -Evet, elbette ki mülk bugün de Allah’ındır; ama Allah dünyada mülkü, yetkiyi, yönetimi kullarına emaneten teslim etmiştir. Kıyamet günü ise hiçbir şeyi hiç kimseye teslim etmez, hepsinden mülkü, yetkiyi, sahip olmayı alır; çünkü dünyadayken hepsini imtihan gereği emaneten kullarına vermişti, orda ise bu emanetini alır. O gün hiç kimseye ait hiçbir şey, hiçbir mülk yoktur, o gün mülk sadece Allah’a aittir. Yahkumu beynehum: “(Allah o gün) Aralarında hükmünü verir.” Fellezîne âmenû ve amilûs sâlihâti fî cennâtin naîm:512 “(O gün) O iman edip salih amel işleyenler naim (nimet) cennetlerindedirler.” Allah cennetine isim veriyor, Naim cenneti…

Demek ki biri iman edip salih amel işlerse onun yeri cennettir.

Vellezîne keferû ve kezzebû bi âyâtinâ:513 “Ayetlerimizi inkâr edenler ve ayetlerimizi yalan sayanlara.” Fe ulâike lehum azâbun muhîn: “Onlara da alçaltıcı (küçük düşürücü, rezil edici) bir azap vardır.” Dikkat edilirse Allah bu ayette inkâr edenleri ve yalanlayanları aynı kefeye koydu. İnkâr edenler; “ben ayeti kabul etmiyorum” der, yalan sayanlar ise; “ben ayeti kabul ediyorum, ben mü’minim, ayete iman ediyorum” der ama gereğini de yapmaz. Bu, ayetleri yalan saymaktır. Böyleleri “Kur’an benim kitabımdır” der, onu okur; ama okuduklarının tersini yapar.

Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “insanlardan öylesi var ki Kur’an okur, Kur’an onlara lanet eder ve bu Kur’an Kıyamet günü ya şefaatçidir ya da davacıdır”514 buyurmuştur.

Kur’an nasıl şefaat eder, nasıl şifa olur?

Biri Kur’an’ı okuyup anlamışsa, ona iman etmiş, onunla amel etmişse Kur’an ona şefaat etmiş olur; çünkü şefaat dünyadadır ama biri Kur’an’ı okuyup anladığı halde ona iman etmemişse veya onu ahlaka dönüştürmemiş, onunla amel etmemişse bu sefer de Kur’an “beni ciddiye almadı, beni hafife aldı, beni yok saydı” deyip ondan davacı olur. Ya da biri Kur’an’ı okursa ama onu anlamak gibi bir derdi olmazsa; yani resmen Kur’an’la dalga geçip, alay ederse Kur’an onun için de davacı olur ve onun başına ahirette alçaltıcı bir azap gelir; çünkü Allah “ayetlerimizi yalan sayanlar ya da inkâr edenlere alçaltıcı bir azap vardır” buyurdu.

Allah bir de kimlerin cennete layık olduğunu beyan eder. Vellezîne hâcerû fî sebîlillâh: “Allah yolunda hicret edenler.” Peki, hicret bitmiş midir? -Herkesin hayatında hicret vardır.

Herkesin hayatında Kur’an’ın bütün ayetlerinin tecelli edeceği bir zaman vardır. Biri eğer Kur’an’dan bir ayetle muhatap olacağı bir dönem yaşarsa, o ayetle ilgili bir olayla karşılaşırsa o ayet ona o anda inmiş, demektir. Mesela Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “biri İslam’ı daha güzel yaşayabilmek, daha güzel ‘Allah’ diyebilmek için evini bir ev ötesine taşımışsa Allah için hicret etmiştir” buyurur. Aynı şekilde başka bir mahalleye taşınırsa da hicret etmiştir.

En büyük hicret, asıl hicret; dünyadan ahirete, kendi nefsimizden, şeytandan, dünyadan Allah’a hicrettir, Allah’a firar etmektir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “hepiniz Allah’a firar edin”515 buyurmuştur.

Summe kutilû ev mâtû: “Sonra (Allah yolunda) savaşanlar veya ölenler.” Le yerzukannehumullâhu rızkan hasenâ: “Allah onları güzel bir rızıkla rızıklandırır.” Güzel bir rızık denince aklımıza ekmek gelmesin! En büyük rızık; imandır, marifettir, kulun, Allah’ın isimleriyle isimlenmesidir, Allah ile güzel olmasıdır. Allah böyle olanları güzel bir rızıkla rızıklandıracağını buyurdu. Ve innallâhe le huve hayrur râzikîn:516 “Muhakkak ki Allah rızık verenlerin tek hayırlısıdır.” Hayırlı rızkı bir tek Allah verir. Hayırlı rızık Allah katındandır, Allah’tandır, dolayısıyla hayırlı rızık; Allah’ın güzelliğidir.

Le yudhilennehum mudhalen yerdavnehu: “Muhakkak ki Allah onları razı olacakları bir yere koyacak.” Allah, bu sefer “cennet” demedi; “onları razı olacakları bir yere koyacak” dedi. Ve innallâhe le alîmun halîm:517 “Muhakkak ki Allah âlim ve halimdir.” Allah her şeyi bilendir; kimin neyi hak ettiğini, neye layık olduğunu, neyi istediğini bilendir ve onlara hilmiyle muamele edendir. Allah, halimdir, bu yüzden kulun da Allah’ın Halim ismiyle isimlenmesi; yani halim olması gerekir.

Halim olmak; güzel ahlaka sahip olmak, kızmamak, küsmemek, darılmamak, yanlışları affedip hoş görmek demektir. Kul bunu Allah için, Allah’a yakın olmak, Allah’ın sevgisini, rızasını hak etmek için yapmalıdır. Biri halim olmazsa Allah’ın diğer isimleri de onun üzerinde layıkıyla görünmez. İnsanı güzel yapan, Allah’ın diğer isimlerinin güzelliğini onun üzerinde açığa çıkaran, o isimlere değer veren; Allah’ın Halim ismidir. Bu nedenle biri rahim, kerim veya afuvv olsa; ama halim olmazsa Allah’ın bu isimleri onun üzerinde layığıyla tecelli etmez.

Sohbetimizin başında Allah’ın Halim ismiyle beraber gelen isimleri açıklarken söylemiştim. Biri kerim olabilir; ama Allah’ın Halim ismi onda tecelli etmemişse, karşısındaki kişiye hilm ile muamele edemiyor, karşısındakine ikram ettikten sonra eziyet ediyorsa onun infak etmemesi infak etmesinden daha hayırlıdır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “peşinden eziyet gelen bir sadakadansa güzel bir söz, güler bir yüz, güzel bir muamele, mağfiret ondan daha hayırlıdır”518 buyurmuştur.

Allah’ı Halim isminin Rahim ismiyle beraber nasıl tecelli ettiğini açıklarken de söylemiştim. Her annede Allah’ın Rahim ismi vardır; ama birinde Rahim ismiyle beraber Allah’ın Halim ismi olmazsa çocuğuna rahmet eder, merhamet eder; ama halim olmadığı için ona kızar ve beddua eder. Allah’ın Halim ismi onda tecelli etmediği için onda gerçek manada rahmet de tecelli etmez. Bu yüzden “birinde Allah’ın Halim ismi yoksa ondaki diğer isimler de onun üzerinde layığıyla durmaz.”

Evet, hep beraber Allah’ın Halim ismini anlamaya, bu ismin nasıl tecelli ettiğini öğrenmeye çalıştık. Allah’ın isimlerinin Halim ismiyle beraber nasıl tecelli ettiğini, Halim isminin ne kadar önemli bir isim olduğunu ayetlerle anlamaya çalıştık.

Allah hepimizi Halim isminin tecellisine mazhar etsin, Halim ismiyle isimlendirsin! Allah nasıl ki Hz. İbrahim (a.s.), Hz. İsmail (a.s.) ve Hz. Şuayb (a.s.) için halim dediyse bizi de halim dediği kullarından eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Araf /180 ↩
  2. Zümer /67, Hac /74, En’âm /91 ↩
  3. Fâtır /28 ↩
  4. Bakara /31 ↩
  5. Âli İmran /155, Mâide /101 ↩
  6. İsrâ /44, Fâtır /41 ↩
  7. Hac /59 ↩
  8. Bakara /263 ↩
  9. Tevbe /114, Hud /75 ↩
  10. Saffât /101 ↩
  11. Hûd /87 ↩
  12. Ahzâb /72 ↩
  13. Ra’d /13 ↩
  14. Bakara /263 ↩
  15. Âli İmran /155 ↩
  16. Ebû Dâvûd, Edeb 7; Tirmizî, Birr 62 ↩
  17. Ravi: Hz. Enes (r.a.), Ramuz el-Hadis, S. 17, 8 ↩
  18. Âli İmran /155, Mâide /101, Bakara /225 ↩
  19. İsrâ /44, Fâtır /41 ↩
  20. Alak /7 ↩
  21. Teğabûn /6 ↩
  22. Âli İmran /31 ↩
  23. Muvatta, Hüsnü’l-Hulk, 8; Ahmed B. Hanbel 2 /381; Gazali, İhya, 3 /50 ↩
  24. Kalem /4 ↩
  25. Mâide /27 ↩
  26. Duhan /32, Bakara /122 ↩
  27. Saff /14 ↩
  28. İsrâ /44 ↩
  29. Fâtır /41 ↩
  30. Fâtır /45 ↩
  31. Âli İmran /155 ↩
  32. Zumer /53 ↩
  33. Bakara /225 ↩
  34. Bakara /263 ↩
  35. Nisa /12 ↩
  36. Nisa /8 ↩
  37. Tevbe /114 ↩
  38. Hûd /75 ↩
  39. Hûd /87 ↩
  40. Sâffât /101 ↩
  41. Sâffât /102 ↩
  42. Şura /40 ↩
  43. Mâide /101 ↩
  44. Kadir /4 ↩
  45. Hac /56 ↩
  46. Mu’min /16 ↩
  47. Hac /56 ↩
  48. Hac /57 ↩
  49. Gazalî, İhya 1 /281; Dârimî, 6 /3328 /Kitâbü’z-Zühd 1 /840 ↩
  50. Zâriyât /50 ↩
  51. Hac /58 ↩
  52. Hac /59 ↩
  53. Bakara /263 ↩