EŞ ŞEKUR
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın El Esmau’l Husna’sını; yani Allah’ın güzel isimlerini, güzelliğini anlamaya, tanımaya çalışıyorduk. Sıra Allah’ın Şekur ismine geldi. Bu sohbetimizde Allah’ın Şekur ismini, bu ismin kulun üzerinde nasıl tecelli ettiğini, nasıl tecelli etmesi gerektiğini anlamaya çalışacağız; çünkü insan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir, dolayısıyla Allah’ın isimleriyle isimlenmesi gerekir ki gerçek manada halife olabilsin. İnsan, Allah’ın isimleriyle ne kadar isimlenirse Allah’a o kadar halife olur, yakın olur, dost olur. Aynı şekilde o kadar Hz. insan olur, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e de o kadar benzemiş olur. Bu nedenle Allah, Kur’an-ı Kerim’de kendine hangi ismi vermişse biz de rabbimizi o ismiyle tanımaya çalışacağız inşallah.
Âlimlerin kabul ettiği iki tane Esmau’l Husna listesi vardır. Bu listelerden bir tanesini İbni Mace, bir tanesini de Tirmizi rivayet etmiştir. Her iki listede de Kur’an’da geçen 26 tane isim yoktur, aynı şekilde Kur’an’da isim olarak geçmeyen 26 tane isim bu her iki liste de isim olarak geçer. Elimizdeki esma listelerinde böyle bir karışıklık vardır. Biz de bu yüzden rabbimizi esma listelerine göre değil Kur’an’da kendisini tanıttığı gibi tanımaya, kendisine hangi ismi vermişse, nüzul sırasına göre o şekilde anlamaya çalışıyoruz; çünkü dinimizi rabbimizden ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den öğrenmeye çalışmamız lazım. Daha önceki sohbetlerimizde anlatmıştım.
Hz. Cebrail (a.s.) gelip sahabenin içinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “ya Resulullah! İman İslam İhsan nedir” diye üç tane soru sorar. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz İmanı, İslamı ve İhsanı anlatır. Daha sonra “kıyamet ne zaman kopacak” diye bir soru sorar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu soruya da; “bu konuda kendisine sorulan, sorandan daha bilgili değildir; kıyametin ne zaman kopacağıyla ilgili ne senin ne de benim bilgim vardır; çünkü Allah ayet-i kerimede; “kıyametin zamanını, vaktini, saatini bir tek Allah bilir, başka hiç kimse bilmez”397 buyurmuştur” şeklinde cevap verir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kıyametin ne zaman kopacağını bilmediği, Allah ayetinde onu sadece Allah’ın bildiğini söylediği halde bazıları televizyona çıkıp; “işte mehdi geldi, kıyamet 2010 yılında kopacak” 2010’da kopmayınca “2015 yılında kopacak” bu da olmayınca “2020 yılında kopacak” deyip kıyamet hakkında bir şeyler söylüyor; ama bu söylediklerinin hepsi küfürdür. Kıyametin saatinden, gününden, yılından, zamanından haber veren herkes kim olursa olsun küfre düşer; çünkü Allah kıyamet saatiyle ilgili olarak “Allah’tan başka hiç kimsenin onun hakkında bir bilgisi yoktur” buyurmuştur. Buna Allah’ın resulü de, Hz. Cebrail de dâhildir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Hz. Cebrail (a.s.)’ın; “iman nedir” sorusuna;
-İman; Allah’a, meleklerine, resullerine, indirilen kitaplara, ahirete (dirilişe), Allah’ın likasına; Allah’a kavuşmaya iman etmendir, buyurur.
Hz. Cebrail (a.s.) ardından; “İslam nedir” diye sorar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu soruya da;
-İslam; Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmadan Allah’a âbd olman, namazı ikame etmen, farz olan zekâtı vermen ve Ramazan ayındaki orucu tutmandır, buyurur. O sırada hac daha farz olmadığı için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz haccı söylememiştir.
Hz. Cebrail (a.s.) bu defa; “ihsan nedir” diye sorar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bu soruya cevaben;
“İhsan; Allah’ı görüyormuşçasına ona âbd olmandır, kul olmandır. Sen onu görmüyorsan da onun seni gördüğünü bilmen, buna iman etmendir, onun huzurundaymış gibi bir hayat yaşamandır, buyurur.398
Bu durumda İmandan, İslamdan, İhsandan bir tanesi eksik olursa dinimizin üçte biri eksik olmuş olur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunların her birini izah etmiştir. Bu yüzden biz de İmanın, İslam’ın ve İhsanın ne olduğunu bilelim, onları Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in anlattığı gibi anlayalım diye İman İslam İhsan sohbetlerini yapıp bir de kitap haline getirdik. Kardeşlerimiz İman İslam İhsan kitaplarını okurlarsa Allah’ın, ayetlerde kendisine, meleklere, resullere, kitaplara, likasına ve ahirete nasıl iman etmeleri gerektiğini öğrenirler, İslamı ve ihsanı da anlamış olurlar inşallah.
Allah ayet-i kerimede; “dünyayı isteyenlerin ahiretten nasibi yoktur”399 buyurur; yani dünyayı ahiretin önüne koyanların ahiretten nasibi olmaz. Eğer ahiret bizim için dünyanın önünde değilse dünyayı istemişiz demektir. Allah başka bir ayet-i kerimede de; “onlar rabbim bana dünyada ver derler”400 buyurur. Dünyayı isteyenler sadece diliyle istemez, aynı zamanda fiilleriyle de isterler. Bu yüzden herkes gününün ne kadarını dünyaya, ne kadarını ahirete harcadığına, aynı şekilde Allah’tan ahireti mi yoksa dünyayı mı istediğine ve ahireti mi dünyanın önüne yoksa dünyayı mı ahiretin önüne aldığına bakmalıdır.
Eğer hayatımızın, günümüzün, zamanımızın dörtte üçünü dünyaya kullanıyor, geriye kalan zamanı da ahirete kullanmaya çalışıyorsak “rabbim bana dünyada ver” demişizdir. Oysaki Allah’tan ahireti istememiz ve bunun için de zamanımızın çoğunluğunun ahirete ait olması, çalışırken bir an bile rabbimizi unutmamamız, her anda onun huzurundaymış gibi bir hayatı yaşamamız ve dilimizin Allah’ın zikriyle yaş olması gerekir.
Bedevinin biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e sorar;
-Ya Resulullah! Bana kısa ve öz olarak kendini tanıtır mısın? Benim aklım, fazla çalışmıyor, bu yüzden kısa olsun ki iyice anlayayım, unutmayayım.
Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Benim sermayem marifetullah, kazancım muhabbetullah, dinimin aslı da akıldır, buyurur.401
Aklı olmayanın dini olmaz, Allah aklı olmayan birini dinden sorumlu tutmaz, sadece akıl sahiplerini sorumlu tutar. Allah birine akıl nimetini verdiği halde o kişi aklını kullanmıyorsa onun aklı yok mesabesindedir.
Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “sermayem marifetullahtır” buyurdu. Marifetullah; Allah’ı bilmek, tanımak demektir.
Peki, Allah’ı nasıl bileceğiz, nasıl tanıyacağız?
Allah’ın kendisini Kur’an’da tanıttığı gibi tanımamız lazım ki marifetimiz, Allah hakkında gerçek bir bilgimiz olsun. Yoksa Allah’ı onun kendisini tanıttığı gibi tanımazsak marifetimiz, dolayısıyla muhabbetimiz olmaz; çünkü Allah ile ticaret yapmamış oluruz. Hâlbuki marifetimizle ticaret yapmamız; yani o marifetimiz üzerinde tefekkür etmemiz gerekir. Kendimize, hayata, olaylara, meselelere ve bütün varlığa bakarken Allah’ın muradını anlamaya çalışıp rabbimizin güzel isimleriyle orada nasıl tecelli ettiğini görmemiz lazım. Eğer rabbimizi Esmau’l Husna’sından bilmemiş, güzel isimlerinin nasıl tecelli ettiğini anlamamışsak tefekkür edemeyiz; çünkü insan ancak bilgisi kadar tefekkür edebilir. Bunun için de insana lazım olan ilk şey; Allah’ı bilmek ve El Esmau’l Husna’yı anlamaktır.
Biz de rabbimizi isimlerinden tanıyalım ve rabbimizin isimleriyle nasıl tecelli ettiğini tefekkür edip öğrenelim diye El Esmau’l Husna sohbetleri yapıyoruz. Geçen sohbetimizde Allah’ın El Ğaniyy ismini öğrenmeye, anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde de hep beraber Allah’ın Şekur ismini öğrenmeye çalışacağız inşallah.
Allah ayet-i kerimede; “Allah, ğafur ve şekurdur.”402 “Allah şekur ve halimdir”403 buyurmuştur.
Şekur; kendisine teşekkür edene o teşekkürünün karşılığını veren demektir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “and olsun ki nimetlerime şükrederseniz onu arttırırım (teşekkürünüzün karşılığını veririm). Eğer şükretmezseniz azabım çok şiddetlidir”404 buyurur. Yani “şükretmezseniz o nimeti sizden alır, keserim ve bu size azap olur” buyurur.
Nüzul sırasına göre Allah’ın Şekur isminden sonra Halim ismi gelir. Allah zaten biraz önce okuduğumuz ayetin birtanesinde “Allah şekur ve halimdir” buyurmuştu.
Mesela; âlimler diğer esma listelerinde Allah’ın bir de sebur isminin olduğunu söylemiştir. Oysaki Allah’ın sebur diye bir ismi yoktur, Halim ismi ise vardır ve sebur ile halim arasında fark vardır.
Sebur, sabreden demektir. Sabır ise; mecburiyetten dolayı tahammül etmektir. Biri herhangi bir şeye sabrediyorsa o sabır gösterdiği şeyi sevmemiş, beğenmemiş, olmasını da istememiştir; ama ona tahammül etmek zorunda kalmıştır. Sabır, kulun yaptığı bir fiildir. Yoksa hâşâ, Allah sabretmez! Allah sebur değildir; yani tahammül etmek, herhangi bir şeyi öylece kabul etmek mecburiyetinde değildir.
Sebur ismine karşılık gelen isim Allah’ın Halim ismidir. Allah Halim ismiyle kulunun yanlışına rahmetiyle muamele eder. Yoksa kulunun yanlışına hemen ceza vermemesi; sabretmesinden, mecburiyetten dolayı değil hilminden, rahmetinden, muhabbetinden dolayıdır ve kuluna müsaade ederek ona yanlışından dönme imkânı verir. Allah’ın bu hilmi, rahmetinden, muhabbetinden kaynaklanır. Bu yüzden Allah’ın sebur diye bir ismi yoktur, Halim ismi vardır.
Allah’ın Şekur isminin haricinde bir de Şakir ismi vardır. Şekur; şükre karşılık veren, şakir ise; şükredeni öven, onu övülmeye layık hale getiren, sadece maddi nimeti değil bir de ayrıca manevi nimeti ikram eden demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “imanın yarısı sabır yarısı da şükürdür”405 buyurur. Şükrün imana eşit olması demek şükrü olmayanların imanının olmaması demektir.
Peki, şükür nasıl olur, nasıl olmalıdır?
Allah her nimete karşılık şükredilmesini ister. Şükür sadece “ya rabbi şükür” demek değildir. Her nimetin şükrü cinsiyle yapılmalıdır. Mesela bedenin şükrü, bedendeki bütün azalara şükretmektir. Kul eğer bedenini, uzuvlarını Allah’ın, bedendeki her bir azayı yaratmasındaki muradı yolunda kullanırsa o azanın şükrünü eda etmiş olur. Mesela; gözünü Allah yolunda kullanıp hikmetle bakarsa, onunla Allah’ın ayetlerini, kitabını okuyup bütün varlığa bakarken; “rabbim bunu ne için yaratmış, bundaki hikmeti, muradı nedir” der ve muhabbetle bakıp gözünü haramdan korursa, gözünün şükrünü eda etmiş olur.
Rabbinin ayetlerini, güzel sözleri dinler, kulağını yanlışa, kötü söze, dedikoduya ve iftiraya kapatırsa kulağının, elini ve ayağını Allah yolunda kullanırsa elinin, ayağının, aynı şekilde rabbini tesbih eder, hamd eder, zikreder, rabbini, güzel olanı anlatırsa ve dilini yanlıştan korur, muhafaza ederse bu durumda da dilinin şükrünü eda etmiş olur.
Bir de kulun manevi olarak Allah’ın ikram ettiklerine şükretmesi gerekir. Kul; gönlünü, kalbini imanla doldurursa, Allah’ın ayetleri üzerinde tefekkür edip düşünmeye, Allah’ın ayetlerini hafızasına kaydetmeye ezberlemeye çalışırsa, gönlünü Allah’ın huzurunda tutup, Allah’ın huzurundaymış gibi bir hayat yaşarsa, gönlünü Allah’ın rızası için, Allah’ın emrettiği, sevdiği şeylerle, muhabbetullahla doldurursa gönlünün şükrünü eda etmiş olur. Yoksa hiç kimse “ya rabbi şükür” demekle nimetlere şükretmiş olmaz.
Kul, zahiri olarak Allah’ın maddi nimetlerine şükrederse, Allah’ın o nimetleri niçin ihsan ettiğini anlar gerekeni yaparsa, dünyayı ebedi hayatını kazanma yeri, imtihan yeri olarak görür ve kazandığını ebedi hayatı için sarf ederek onunla ebedi hayatını kazanmaya çalışırsa malının şükrünü eda etmiş olur. Allah ona bir mevki verdiğinde o bu mevkideyken Allah’ın rızasını kazanmaya, Allah’ın kullarına yardım etmeye çalışırsa bulunduğu makamın şükrünü eda etmiş olur. Biri bütün bu nimetlere böyle şükrederse Allah nimetini artırır, bir de ona kendinden ihsan eder. Ama böyle yapmazsa layıkıyla şükretmemiş olur. Allah da ayet-i kerimede; “onlar Allah’ın hakkını takdir edemediler.”406 Yani layıkıyla teşekkür edemediler, buyurur.
Allah bir de Fezkurûnî ezkurkum: “Beni zikredin ki ben de sizi zikredeyim” buyurmuştur. Yani beni ciddiye alın ki ben de sizi ciddiye alayım, benim hakkımı takdir edin ki ben de sizin hakkınızı takdir edeyim. Veşkurû lî ve lâ tekfurûn:407 “Bana şükredin, nankörlük etmeyin.” Şükrünüz, teşekkürünüz benim için olsun; yani size verdiğim nimetleri benim rızamı, yakınlığımı, sevgimi kazanmak için kullanın ki küfredenlerden, nankörlerden olmayasınız.
Evet, demek ki şükretmeyenler küfredenlermiş, nankörlermiş; yani küfürle nankörlük aynı manadaymış.
Şükretmenin üç tane şartı vardır.
Birinci şartı; nimeti vereni inkâr etmemektir. Nimet nerden gelirse gelsin “bunu Allah bana ikram etti” deyip buna iman etmektir. Şükrün birinci şartı budur. Aynı şekilde nimeti gizlememektir; çünkü nimeti gizlemek de inkârdır. Mesela öyleleri var ki durumu zahiri olarak gayet iyi olduğu halde her defasında “bir şeyim yok” der. İşte bu, Allah’ın verdiği nimeti inkârdır; çünkü bu, nimeti gizleyip üstünü örtmektir. Bu yüzden nimeti inkâr etmemek için Allah’ın verdiği nimetleri üzerimizde göstermemiz gerekir.
Şükrün ikinci şartı; Allah’ın verdiği nimeti Allah yolunda kullanmaktır. Allah’ın verdiği nimet onun yolunda kullanılmazsa o nimetin şükrü eda edilmiş olmaz.
Üçüncü şartı ise; nimete vesile olanlara teşekkür etmektir. Bu üç şart şükrün şartlarındandır.
İsterseniz şimdi de şükürle ilgili ayetleri okuyalım. Ayetlerin hepsini zamanın sınırlı olmasından dolayı okuyamıyoruz. Zaten daha önce Allah’ın her bir ismini anlamak için isimleri kısa kısa anlattığımızı, o isimle ilgili sadece bazı ayetleri okuduğumuzu ve kardeşlerimize Allah’ın isimleri için sadece kapı açtığımızı söylemiştik. Kardeşlerimiz daha sonra bizim anlattığımız isimler üzerinde tefekkür ederlerse bu kapı kendilerine açılır ve isimleri daha geniş şekilde anlarlar inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Zâlikellezî yubeşşirullâhu ibâdehu: “İşte bu, Allah’ın, kullarına olan müjdesidir.” Hangi kullarına? Ellezîne âmenû ve amilûs sâlihât:” “Onlar ki (o kullarım ki) iman ediyor ve salih amel işliyorlar.” Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Kul lâ es’elukum aleyhi ecran: “De ki: Ben sizden herhangi bir ücret istemiyorum.” İllel meveddete fîl kurbâ: “Ancak, sadece (sizden istediğim tek bir şey var) yakın bir sevgi.” Ve men yakterif haseneten: “Her kim ki bir güzellik kazanırsa.” Nezid lehu fîhâ husnâ: “Onu orada güzelleştirir, onun güzelliğini artırırız.” Onu o güzellikle güzelleştirir, bir de onun güzelliğini arttırırız. İnnellâhe gafûrun şekûr:408 “Muhakkak ki Allah, ğafur ve şekurdur.” Allah mağfiret eder, şükrün karşılığını verir.
Bu ayetten neyi anlamamız gerekir?
Öncelikle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e teşekkür etmemiz gerektiğini ve bu teşekkürü de ancak onu yakın bir sevgiyle severek yapabileceğimizi anlamamız gerekir. Allah; “sizlerden yakın bir sevgi dışında bir şey istemiyorum, de” buyurdu. Biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i severse bu onun için güzellik olur; çünkü Allah onu güzelleştireceğini söylemiştir. Allah onu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzeterek güzelleştirir. Bu yüzden biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i severse onun gibi yapmaya, onun gibi olmaya başlar, dolayısıyla ona benzer. Allah da; “onları müjdele, böyle yapanlar iman etmiş ve salih amel işleyen kimselerdir” buyurdu.
Neden onlar salih amel işleyen kimselerdir?
Çünkü salih amel; nefsi ıslah eden amel demektir. Birinci derecede salih amel işleyen kişi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir; çünkü insanları ıslah edip onları bulunduğu halden çıkararak kötü ahlaklarını güzel ahlakla değiştirmiş ve onların nefislerini tezkiye etmiştir.
Sadece kendimize faydası olan ameller ahsen ameldir; ama işlediğimiz amelle diğer insanlara faydamız dokunursa, onların ıslahı için çalışıp çaba, gayret sarf etmişsek, bunun için bir emeğimiz, bir katkımız olmuşsa işlediğimiz amel salih amel olur. Böyle olanlar, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in güzelliğiyle güzel olurlar.
Allah ğafur ve şekurdur. Yani “yanlış yapmış, günah işlemiş olabilirsiniz; ama Allah bunları mağfiret eder, kullarıma müjdeler olsun. Allah günahlarınızı hiç olmamış gibi siler ve yaptığınız güzelliğin karşılığını verir. Allah’ın resulü için yaptığınız şükrün karşılığını da sizi güzelleştirmekle, ona benzetmekle verir” buyurdu Allah.
Bu ayetin bir de genel manası vardır. Ayetleri okurken onları önce mealde yazıldığı gibi anlıyoruz; ama benim genel itibariyle yaptığım şey; ayetleri sadece tefsir etmek değil kardeşlerimize nasıl tefsir yapmaları gerektiğini öğretmektir. Bu ayeti de tam olarak tefsir etmek yerine kardeşlerimiz nasıl tefsir edeceklerini bilsin diye sadece biraz izah ettim.
Mesela; Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır müfessirlerin büyüklerinden ve önde gelenlerindendir. İsterseniz bir de onun bu ayeti nasıl tefsir edip meallendirdiğini okuyalım; “işte bu müjdeyle Allah iman edip iyi işler yapan kullarını müjdeliyor. De ki: Buna karşı sizden yakınlıkta sevgiden başka bir karşılık istemem. Her kim çalışır da bir güzellik kazanırsa, ona orada daha fazla bir güzellik veririz; çünkü Allah çok bağışlayandır, çok şükrün karşılığını verendir.” Eğer kardeşlerimiz ayetleri sadece mealden, tefsirden okurlarsa sadece bu kadar anlarlar; ama kardeşlerimizin bir de ayetleri okurken mananın bütününe bakıp o bütünün üzerinden tefekkür etmesi gerekir. Kardeşlerimizin, ayetleri yukarıdan aşağı doğru okudukları gibi bir de aşağıdan yukarıya doğru okumaları gerekir ki Allah’ın neyi beyan ettiğini, hikmetinin ne olduğunu bir bütünlük içerisinde öğrenip anlayabilsinler.
Eğer okuduğumuz ayetlerin sonunda Allah’ın isimleri geliyorsa önce o isimleri anlamaya çalışmalıyız; çünkü o isimler anlaşılmadan o ayet anlaşılmaz. Bunu asla unutmayalım. Ayetlerde gelen isim bir tane ise ayeti o bir isime göre anlamak; ama iki isim peş peşe geliyorsa bu defa o iki isimle beraber anlamamız lazım. Diyelim ki Kur’an okuduk ve okuduğumuz surede art arda on tane ayet geldi, ayetin sonunda da Allah’ın bir veya iki ismi geldi, bu durumda o on ayeti, sonda gelen isimlere göre anlamaya çalışmamız gerekir. Öyle ki o ayet bize açılsın, rabbimizin muradının ne olduğunu anlayalım.
Eğer böyle yaparsak ayetleri nasıl tefsir etmemiz gerektiğini öğrenmiş ve rabbimizin bize indirdiği vahyindeki muradını, hikmetini öğrenmiş oluruz.
Evet, Allah’ın Şekur isminin geçtiği ayetleri öğreniyorduk, devam edelim.
İn tukridûllâhe kardan hasenen: “Eğer siz Allah’a verdiyseniz güzel bir borç vermişsiniz.” Allah kendi yolunda verilen şeylerin güzel bir borç olduğunu söylüyor. Allah kendisi için verileni borç olarak kabul eder. İkram eden odur; ama “sen bunu benim yolumda sarf edersen bana borç vermiş olursun” buyuruyor Allah. Yudâıfhu lekum: “(O) Sizin için bunu katlar, kat kat yapar.” Ve yagfir lekum: “Bir de (o) sizin için mağfiret olur.” Allah’a verdiğiniz borç katlanmakla kalmaz, bir de Allah sizi bundan dolayı mağfiret eder; yani yanlışlarınızı ve günahlarınızı silip hiç olmamış gibi kabul eder. Vallâhu şekûrun halîm:409 “Muhakkak ki Allah şekur ve halimdir.” Sana hilmiyle; yani yumuşak muamele eder, aynı şekilde rahmetiyle, muhabbetiyle muamele eder; çünkü Allah şekurdur, yaptığın teşekkürün karşılığını kat kat verendir.
Li yuveffîyehum ucûrahum: “Onlara ecirleri tam olarak ödenir.” Onlar her neyi yapmışlarsa Allah karşılığını, ecrini verir. Ve yezîdehum min fadlihi: “Bir de Allah fazlından ziyadesini verir.” Allah bir önceki ayette kat kat vereceğini beyan etmişken bu defa ziyadesini vereceğini söyledi. İnnehu gafûrun şekûr:410 “Muhakkak ki o ğafur ve şekurdur.” Demek ki Allah’ın kendi fazlından ziyadesi, daha fazlası mağfiret etmekmiş. Allah bir de kulunu mağfiret edip yaptığına karşılık onu artırarak verir.
Ve kâlûl hamdu lillâhillezî ezhebe annâl hazen: “Onlar dediler ki: Elhamdülillah, bizden hüznü gideren Allah’a hamd olsun.” Bunu Kıyamet günü Allah yolunda teşekküre layık işler yapanlar söyler. Allah onlardan hüznü, sıkıntıyı, üzülmeyi giderir. Onlar da “bizden hüznü gideren Allah’a hamdolsun” derler. İnne rabbenâ le gafûrun şekûr:411 “Muhakkak ki bizim rabbimiz ğafur ve şekurdur.”
İn yeşe’ yuskinir rîha fe yazlelne revâkide alâ zahrihi: “O dilerse rüzgarları durdurur da (denizde akan gemiler) onun sırtı üzerinde olduğu yerde kala kalırlar.” İnne fî zâlike le âyâtin: “Bunda mutlaka ayetler vardır.” Gemilerin suda yüzmesi, rüzgârların suyun üzerinde onları taşımasında ayetler vardır. Peki, bunu anlayanlar kimdir, kimler Allah’ın ayetleri üzerinde, kâinat ayetleri üzerinde tefekkür eder? Li kulli sabbârin şekûr:412 “Çok sabredenler ve çok şükredenler.”
Demek ki kullar da şekur olabiliyormuş; ama onların şekur olmalarının yanında bir de sebbar oluşları; yani sabretmeleri vardır. Allah bu ayette çok sabreden ve çok şükreden kullar için ayetler olduğunu söyledi. Böyle olanlar bütün kâinatta, bütün varlıkta neye bakarsa baksın her şeyi ayet olarak görür. O halde birinin kâinattaki her şeyin ayet olduğunu anlaması için sebbar ve şekur olması; yani her ne olursa olsun, hangi nimet olursa olsun onu Allah’tan bilmesi gerekiyormuş. Öyle ki ayetler ona açılsın, şuuru genişlesin ve Allah’ın ayetlerini okuyup anlayabilsin. Eğer insanda sabır ve şükür yoksa her şeyin ayet olduğunu anlayamaz ve Allah’ın ayetlerini okuyamaz.
Belillâhe fa’bud: “Bilakis (başka bir şeye değil) sadece Allah’a âbd ol.” Nasıl? Ve kun mineş şâkirîn:413 “Şükredenlerden ol.” Şükredenlerden olursan âbd olursun; ama şükretmezsen âbd olmayı kabul etmemiş olursun. Şükretmeyen biri nasıl âbd olsun! İnsan nimeti gerçekten Allah’tan bilirse şükredebilir; ama şükretmezse nimeti Allah’tan bilemez, dolayısıyla Allah’a âbd olmamış, âbd olmayı kabul etmemiş olur. Hem de bu hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir; yani Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, onun üzerinden bütün mü’minlere “sadece Allah’a âbd ol ve şükredenlerden ol” buyurmuştur.
Ve iz te’ezzene rabbukum: “Rabbiniz sizi davet ediyor.” “Te’ezzene” kelimesi rabbiniz size ezan okuyor, rabbiniz sizi davet ediyor, davet etti, manasına gelir. Le in şekertum: “Eğer siz şükrederseniz.” Le ezîdennekum: “(Şükrettiklerinizi) Size arttırırım.” Ve le in kefertum: “Eğer küfrederseniz.” Şükretmez de nankörlük ederseniz, size verdiğim nimetin üstünü örtüp onu yok sayar, onu size vermemişim gibi davranırsanız ya da onu gizlerseniz. İnne azâbî le şedîd:414 “Muhakkak ki azabım çok şiddetlidir.”
Bu durumda gerçekten Allah’ın verdiği nimetlere şükrediyor muyuz, hatta onun verdiklerini nimetten kabul ediyor muyuz etmiyor muyuz; yani gözümüzü, kulağımızı, elimizi, ayağımızı nimet olarak kabul edip bunların şükrünü eda ediyor muyuz, diye kendimizi hesaba çekmemiz gerekir. Sadece zahiri nimetlere baksak bile şükredip etmediğimizi rahatlıkla anlarız.
Mesela; evlat ve eş bir nimettir. Allah bu konuda Hz. Lokman (a.s.)’ın ne söylediğini beyan etmiştir. Allah, Hz. Lokman (a.s.)’ın evlat nimetine nasıl şükrettiğini biz de bu nimete şükredebilelim, diye bize öğretiyor. Eğer evlat nimetine Allah’ın bizden istediği şekilde şükretmezsek bu nimete şükretmemiş oluruz. Böylelikle nimete şükretmediğimizden dolayı o nimet sadece dünyada değil ahirette de başımıza bela olur, bizim için bir azap haline gelir.
Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde buyurur; “Kıyamet günü evlat, anasından ve babasından dolayı kaybedip cehenneme gittiğinde der ki: ‘Ya rabbi! Benim bugün bu ateşi kazanmama sebep olanlar annem ve babamdır. Onlar bana yolu göstermedi, bana seni tanıtmadı. Bu yüzden annem ve babam olan bu kişilere iki kat azap ver.’ Bir evladın, anası ve babası hakkında böyle söylemesi onlar için en büyük azaptır.”
Kıyamet günü evlatlarının bu sözüyle karşılaşan anne, babalar dünyadayken evlatlarını tabiri caizse kendi elleriyle cehenneme göndermiştir; çünkü onlara dünyayı dayatıp “senin öncelikle dünyayı kazanman lazım” demiş, “Bu dünya imtihan yeridir, ebedi hayatı kazanma imkânıdır. Allah sana ebedi hayatını kazanmak için bir imkân verirse Allah için elinden gelen her şeyi yap; çünkü asıl hedefin ebedi hayatını kazanmaktır. Senin için örnek olan, örnek alman gereken tek kişi peygamberindir” dememiştir.
Evlatlarına böyle öğüt vermeyenler evlat nimetinin şükrünü eda edememiş, aksine bu nimete karşı nankörlük yapmıştır. Bu durumda da Allah’ın azabı çok şiddetli olur. Bu tür ebeveynler azabı ya burada görür ya da ahirette görür. Eğer dünyada görürlerse bu onlara rahmet olur; çünkü ahiretteki cezadan kurtulabilirler. Eğer dünyada bu azabı görmezlerse o halde mutlaka ahirette görürler.
Eğer onlar evlatlarına bu dünyanın bir imtihan olduğunu, Allah’ın rızasını kazanmaları için bir imkân olduğunu anlatmış ve çocuklarına dünya sevgisini değil de ahiret sevgisini vermiş olsalardı evlat nimetinin şükrünü yerine getirmiş olurlardı. Böylelikle evlatları onlar için azap değil hem bu dünyada hem de ahirette rahmet olurdu.
Şimdi de Hz. Lokman’ın evlat nimetine nasıl şükrettiğini Allah’ın bize vahyettiği şekilde öğrenmeye çalışalım. Öyle ki Allah’ın bizden istediği şükrü yerine nasıl getireceğimizi anlamış olalım.
Ve lekad âteynâ lukmânel hikmeh: “And olsun ki biz Lokman’a hikmet verdik.” Hikmet; Allah’ın muradını anlama kabiliyeti demektir. Allah, Hz. Lokman (a.s.)’a hikmeti niye vermiştir? Enişkur lillâh: “Allah’a şükretmesi için.” Demek ki hikmet; yani Allah’ın muradını anlamak bize şükrettiriyormuş. Şükrü olmayan birinin hikmeti yoktur, dolayısıyla Allah’ı, Allah’ın muradını anlamamıştır; çünkü Allah Hz. Lokman’a hikmeti şükretmesi için verdiğini söyledi. Ve men yeşkur fe innemâ yeşkuru li nefsih: “Her kim ki şükrederse kendi nefsi için (kendisi için) şükretmiştir.” Yani kul şükrederek Allah’a bir şey vermiş olmaz. Ve men kefere fe innellâhe ganiyyun hamîd:415 “Her kim de küfrederse (şükretmez, nankörlük ederse) Allah ğaniyy ve hamiddir.” Allah zengindir, Allah’ın hiç kimseye, hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. Bununla beraber Allah hamda, her türlü övgüye layıktır.
Ve iz kâle lukmânu libnihî ve huve yaizuhu yâ buneyye: “(Allah’ın şükretmesi için hikmet verdiği) Lokman, oğluna vaazda bulunarak dedi ki: Evladım (yavrucuğum)!” Lâ tuşrik billâhi: “Allah’a hiçbir şeyi şirk koşma!” Demek ki bizim de evlatlarımıza söylememiz gereken ilk şey “Allah’a hiçbir şeyi şirk koşma; yani hiçbir şeyi, hiç kimseyi Allah’tan daha çok sevmeye kalkışma, hiç kimsenin sözünü Allah’ın kelamı önünde tutma, hiç kimseyi razı etmeyi Allah’ı razı etmenin önünde, üzerinde tutma, hiç kimseyi sevgi konusunda Allah’a şirk koşma, hiç kimseye Allah’a güvendiğin gibi güvenme” demekmiş. İnneş şirke le zulmun azîm:416 “Muhakkak ki şirk en büyük zulümdür.” Şirk senin kendi kendine yapacağın en büyük zulümdür.
Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “Allah zalimleri sevmez”417 buyurmuştur. Yani eğer şirk işleyip de kendi kendine zulmedersen Allah’ın sevgisini kaybedersin. Allah başka bir ayet-i kerimede; “Allah cehennemi zalimler için hazırlamıştır”418 buyurur. Bu durumda ayet; en büyük zulmü işlediğinde cehennemin en derin yerine gidersin manasına gelir.
Ve vassaynâl insâne bi vâlideyhi: “Biz insana, anne babası için şöyle vasiyet ettik.” Vasiyet tavsiye demek, bununla beraber tavsiyedeki son söz demektir. Yani “insana son söz olarak şunu söyledik” dedi Allah. Allah bunu anne babalar için söylüyor.
Peki, ne söylemiştir?
Önceki ayetlere göre anlarsak Allah anne ve babalara; evlatlarına Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmamayı söylemelerini, Allah’tan başka ilah olmadığını öğretmelerini, onların iman etmesi için ellerinden gelen çabayı göstermelerini ve evlat nimetine şükretmelerini söylemiştir.
Allah bu defa da evlatların, anne ve babalarına nasıl muamele etmesi gerektiğini beyan eder. Hamelethu ummuhu vehnen alâ vehnin: “Anası (hamileyken) zayıflık içinde (sıkıntı içinde) sıkıntı üstüne sıkıntı yaşayarak onu taşıdı.” Ve fisâluhu fî âmeyni: “Onun sütten ayrılması (anasından ayrılması) iki sene içindedir.” Allah burada evlada hitap eder. Enişkurlî: “Bana şükret.” Şükrün, teşekkürün benim için olsun. Ve li vâlideyke: “Bir de annene babana (teşekkür et, şükret).” İleyyel masîr:419 “Dönüşünüz banadır.” Bana döneceksiniz ve bunun hesabını size sorarım; yani anne ve babanıza teşekkür edip etmediğinizin hesabını size sorarım.
Anneye, babaya neden teşekkür etmemiz gerekir?
Allah anne babaya teşekkür etmemizin sebebini zaten okuduğumuz ayette beyan etmiştir. Annemiz bizi zorluk içinde, sıkıntı içinde, zayıflık içinde taşıdı, öncelikle bunun için teşekkür etmemiz; yani nimete vesile oldukları için teşekkür etmemiz gerekir. Eğer onlara teşekkür etmezsek Allah bunun hesabını bize sorar ve “onlar şöyle yanlış yaptı, böyle eksik yaptı” demek de bizi bu hesaptan kurtarmaz, Allah bu mazereti bizden kabul etmez.
Ve in câhedâke alâ en tuşrike bî mâ leyse leke bihî ilmun: “Eğer onlar bilgin olmayan (bilgileri olmayan bir konuda) bir şeyi bana şirk koşman için seninle mücadele ederlerse.” Fe lâ tutı’humâ: “İkisine de itaat etme.” Yani senin rabbin benim. Onlar sana herhangi bir şeyi Allah’a şirk koşmanı söylerse ve bunun için de seninle mücadele ederlerse sen benim kulumsun, bu konuda onlara itaat etme, taviz verme.
Ve sâhibhumâ fîd dunyâ ma’rûfen: “Onlarla dünyada maruf üzere (bulunduğun duruma göre en güzel şekilde) arkadaşlık yap.” Onlarla nazik şekilde konuş, muameleni böyle yap. Sana şirk koşmanı söylerlerse onlara bu konuda itaat etme; ama onlara en güzel, en nazik, en iyi şekilde davran, muamele et. Yoksa “işte, annem babam şöyle söyledi, kâfir oldu, bu yüzden onlara teşekkür etmeme, güzel bir şekilde muamele etmeme gerek yok” diyemezsin. Eğer böyle dersen ve böyle davranırsan Allah bunun hesabını sana sorar; çünkü okuduğumuz bir önceki ayette Allah dönüşünüz banadır ve bunun hesabını size sorarım” buyurmuştu.
Vettebi’ sebîle men enâbe ileyye: “Bana dönmüş olanın yoluna uy.” Bana dönmüş olanların, bana gelenlerin, yüzünü bana çevirenlerin, beni isteyenlerin yoluna uy; yani onlara tabi olma ama en güzel şekilde onlara muamele et; çünkü bana dönenler, beni isteyenler böyle yaparlar. Summe ileyye merciukum: “Sonra hepinizin dönüşü banadır.” Huzurumda toplanacaksınız. Fe unebbiukum bimâ kuntum ta’melûn:420 “O zaman neler yaptığınızı size haber veririm.” Herkes dünyadayken “ben haklıyım, ben doğru yapıyorum” diyebilir; ama Allah kimin doğru, kimin yanlış yaptığını hesap günü bize haber verir.
Hz. Lokman (a.s.)’ın nasihati devam eder.
Yâ buneyye innehâ in teku miskâle habbetin min hardalin: “Evladım (yavrucuğum)! (Haberin olsun ki) Yaptığın her ne olursa olsun o, hardal tanesi kadar da olsa (bir buğday tanesi kadar da olsa).” Fe tekun fî sahratin: “O, bir kayanın içinde de olsa.” Ev fîs semâvât: “Ya da göklerde olsa.” Ev fîl ard: “Ya da yerde olsa.” Ye’ti bihâllâh: “Allah onu (karşına) getirir.” Yaptığın her ne ise o bir hardal tanesi kadar da olsa, ister bir kayanın içinde, ister gökte, ister yerde olsun Allah onu mutlaka karşına getirir. İnnellâhe latîfun habîr:421 “Allah latif ve habirdir.” Evet, evlat nimetine şükretmek için kendi evladımıza bizim de böyle nasihat etmemiz gerekir.
Yâ buneyye: “Ey evladım!” Ekımıs salâte: “Namazı ikame et.” Ve’mur bil ma’rûf: “Güzeli tavsiye et (anlat).” Güzele davet et, güzel olana davet et. Venhe anil munker: “Münkerden (kötülükten, yanlıştan da) nehyet.” Vasbir alâ mâ esâbek: “Bir de sana isabet edene (her ne olursa olsun ona) sabret.” Sana ağır gelen her şey senin için musibettir. Bu durumda nasıl bir musibetle, dedikoduyla, iftirayla, hastalıkla, yoklukla karşılaşırsan karşılaş ona sabret. İnne zâlike min azmil umûr:422 “İşte bu azmedilmesi gereken büyük işlerdendir.” Bu büyük iştir, bu çok önemli bir meseledir. Bunun için çaba gayret sarf etmen; yani azmetmen gerekir. Bu konuda azimli ol, böyle ol, böyle yap, dedi Allah.
Ayet devam eder. Ve lâ tusa’ir haddeke lin nâs: “İnsanlara karşı kibirlenme (böbürlenme, kendini şişirme)!” Ve lâ temşi fîl ardı merahâ: “Yolda yürürken öyle çalımla yürüme (böbürlenerek yürüme)!” Yani adam ol, insan ol, insan gibi yürü, doğal ol, kibirlenme. İnnellâhe lâ yuhıbbu kulle muhtâlin fehûr:423 “Çünkü Allah böbürlenen (kibirlenen) kendisini beğenen hiç kimseyi sevmez.” Allah çalım satan, böbürlenerek yürüyen, başkalarına karşı büyüklük taslayan hiç kimseyi sevmez; yani Allah’ın sevgisini kaybetme.
Vaksid fî meşyike: “Yürüyüşünde tabii ol (doğal ol).” Vağdud min savtike: “Sesini alçalt.” Sesini tabii halde kullan, doğal ol, bağırma, sesini yükseltme. İnne enkeral asvâti le savtul hamîr:424 “Muhakkak ki seslerin en çirkini eşeğin sesidir.” Yani bağırıp çağırırsan eşek gibi olur, eşeğin durumuna düşersin. Hz. Lokman (a.s.) bu tavsiyelerini evlat nimetine şükretmek için yapıyor.
E lem terav ennellâhe sahhare lekum mâ fîs semâvâti ve mâ fîl ard: “Görmediniz mi (görmüyor musunuz, bakmıyor musunuz ki) Allah yerde, gökte, ikisi arasında ne varsa hepsini size musahhar kılmış (hepsini sizin emrinize vermiştir).” Ve esbeğa aleykum niamehu zâhireten ve bâtıneten: “Hem zahiri hem batini olarak üzerinize nimetlerini yağdırıyor.” Eğer zahiri ve batini olarak nimetin yağdırıldığını görürsek şükrederiz. Eğer hayatımıza baktığımızda Allah’ın bizim için verdiği nimetleri görmezsek bu durumda “hani Allah benim için ne yapmış” deriz ve sadece sıkıntıyı görür, olmayanı görür, böylelikle nankörlük ederiz. Hâlbuki Allah nimetini zahiri ve batini olarak üzerimize yağdırır.
Ve minen nâsi men yucâdilu fîllâh: “Ama insanlardan öyle kimseler var ki Allah ile mücadele eder.” Allah’a itiraz edip Allah ile mücadele eder. Bi ğayri ilmin: “İlmi olmadığı halde.” Yani bilmeden, anlamadan, dinlemeden, anlamaya çalışmadan Allah’a “sen yanlış yaptın” deyip Allah ile mücadele eder. Böylelerinin mücadelesi şükürsüzlüğündendir; yani şükretmedikleri için “Allah yanlış yaptı, eksik yaptı, bana niye böyle yaptı” derler. Ve lâ huden: “Hidayetçisi olmadan.” Hidayetçi, Mürşid-i kâmil demektir. Mürşidi, yol göstericisi olmadan. Ve lâ kitâbin munîr:425 “Ya da nur saçan bir kitaba dayanmadan.” Onların söylediği ne hidayetçinin sözüdür, ne ayettir, ne de onların Allah’tan olan herhangi bir ilmi vardır. Tabi ki böyle olunca Allah ile mücadele eder, dolayısıyla şükretmezler.
Evet, eşlerin ve evlatların birer nimet olduğunu söyledik ve evladın nasıl nimet olduğunu ayetlerden Hz. Lokman’ın nasihatleriyle öğrenmeye çalıştık. Şimdi de eşlerin, nimet oluşunu öğrenelim inşallah.
Eşlerin de birbirleri için Allah’a şükretmeleri gerekir; çünkü birbirleri için nimettirler ve birbirlerini tamamlarlar. Eğer birbirlerini nimet olarak görüp şükretmezlerse bu onlara azap olur. Biri diğerine; “sen böyle yaptın, şöyle yapmadın” der, öteki de; “sen de şöyle yaptın, şöyle düşündün, şöyle konuştun, şöyle yapmadın” derse birbirlerini Allah’tan bir nimet olarak görmedikleri ve şükretmedikleri için bu defa birbirlerine azap olurlar. Sanki çalışmışlar, kazanmışlar ve hak etmişler de Allah bu eşlik nimetini onlara bu sayede vermiş gibi düşünürler. Oysaki hangi nimet olursa olsun bu, Allah’ın ikramıdır. Bu yüzden Allah nimete şükretmeyenler için “azabım çok şiddetlidir; yani o nimeti sizden alırım, şiddetli bir azap görürsünüz” buyurmuştur. Zaten aynen böyle de olur.
Eşler birbiri için nasıl azap olur?
Mesela; iki kişi birbirini sevip evlenmiş ve birbirini nimet olarak görmüştür; ama daha sonra birbirini Allah’tan bir nimet olarak görmemeye bunun şükrünü eda etmemeye; yani birbirinin kıymetini, değerini bilmemeye başlarlar. Nimetin şükrünü eda etmeyince de bu nimeti kendilerinden örtmüş olurlar. Birbirlerine teşekkür etmeleri gerekirken birbirlerinin eksikliklerine bakıp; “niye şunu şöyle yapmadın, niye bu böyledir, niye bu yoktur” deyip nankörlük yapmaya başlarlar. Hatta öyle olur ki artık her ikisi de birbirleri için nimet olmaktan çıkıp zahmet olur. Nimete şükretmedikleri için de Allah bu nimeti onlardan alır ve aralarındaki sevgi biter.
Bu öyle bir hal alır ki adam artık eve gitmeyi, kadın da onun eve gelmesini istemez. İşte, nimet bitince böyle olur. Bu durum da şükretmedikleri için olmuştur. Sonra durup; “neden böyle oldu” derler. Yetmez, “ben şükretmediğim, nankörlük yaptığım için Allah bu nimeti benden aldı. Allah’ın azabı şiddetlidir, bu şiddetli azap nimete şükretmediğim içindir” demek yerine birbirlerini suçlamaya devam ederler.
Neden?
Çünkü imanları yoktur. Hâlâ küfürde, nankörlükte direnirler! Bunu anlayıp, tövbe ederek rablerine dönseler “hata bizim, yanlış bizim, eksik bizim, biz rabbimize şükredemedik. Bize ikram edilen nimeti görmedik, birbirimizin eksiğini, yanlışını görüp bütün güzelliklerimizi yok saydık” deseler Allah nimeti onlara geri verecek! Böyle yapmak yerine nefislerinden, şeytandan yana durmaya devam ederler, dolayısıyla azapları da şiddetlenmeye devam eder. Sonra bu öyle bir hal alır ki artık birbirlerine bakamazlar, birbirlerini görmek istemezler. Değil sevmek birbirlerini görmeye bile tahammül edemezler. Tabi bu arada çocuklar da manevi olarak yıpranır. Zaten böyle bir ailede çocuklar yetişemez.
Bu yüzden evladımızı da eşimizi de Allah’tan bir nimet olarak görüp şükrünü eda etmemiz gerekir. Bu şükrü, teşekkürü önce vesile olana etmemiz, sonra da Allah’a şükretmemiz gerekir.
Allah sözünü söylemiştir. Söylemeye de devam eder. Kim nasıl anlarsa anlasın, ister kabul etsin, ister etmesin, her zaman Allah’ın hükmü geçer. “Ben şöyle yaparım, böyle yaparım” demekle hiç kimsenin sözü geçmez. Bu kim olursa olsun hiç fark etmez şükretmediği için ona nimet olan şey sonra ona azap olur. Aynı şey evlat için de geçerlidir. Evladımızı Allah’a bir kul olarak yetiştirmezsek ya dünyada ya ahirette ya da her ikisinde bize azap olur.
Mesela; çevrenizde görmüşsünüzdür, öyle anne babalar var ki yaşlanmıştır, dört beş tane de evladı vardır; ama her biri kendi işindedir, evlatlardan hiçbiri de dönüp onlara bakmaz. Hâlbuki onlar evlatları için birçok emek sarf etmiş, onları okutmuş, yememiş yedirmiş, içmemiş içirmiştir. Evlatları ise bayramdan bayrama bile onları zar zor sorar. Eğer onlar Allah’a bir kul olarak yetişselerdi, Allah’ı sevselerdi, Allah için sevselerdi, Allah’a şükredip anaya ve babaya teşekkür etmeleri gerektiğini bilselerdi böyle yapmazlardı. Anne babalar istedikleri kadar ah etsinler, bunu kendi elleriyle yapmışlardır.
Evet, Allah’ın Eş Şekur ismini öğreniyorduk. Allah’ın bizden nasıl bir şükür istediğini ayetlerle hep beraber anlamaya çalışıyorduk, devam edelim.
İllellezîne tâbû: “Ancak o kimseler ki tövbe eder (Allah’a döner).” Ve aslehû: “Kendini (durumunu) düzeltirse.” Va’tesamû billâh: “Allah’a sarılırsa.” Allah’ın ipine ve yoluna sarılmak farklı, Allah’a sarılmak farklıdır. Ve ahlesû dînehum lillâh: “Dinini sadece Allah’a halis kılarsa.” Yani hayatı sadece Allah için olursa. Fe ulâike meal mu’minîn: “işte onlar mü’minlerle beraberdir.” Mü’min olmuş değil bütün bu yanlışlardan sonra böyle yaparsa onlar da mü’minlerle, Allah’ı sevenlerle, Allah’a âşık olanlarla, hayatını Allah yolunda yaşayanlarla, sarf edenlerle beraber olur. Ve sevfe yu’tillâhul mu’minîne ecran azîmâ:426 “Sonra Allah, mü’minlerin ecrini tam olarak verecek.”
Mâ yef’alullâhu bi azâbikum: “Allah size neden azap etsin!” Allah soruyor; Allah’ın size azap etmesinde ne çıkarı vardır!
Öyleyse Allah’ın azap etmesinin sebebi nedir?
İn şekertum: “Eğer şükretseydiniz (şükrederseniz).” Yani çektiğiniz bütün azaplar şükretmeyip nankörlük yaptığınız içindir. Ve amentum: “Ve iman etseydiniz (iman ederseniz).” Şükrederseniz iman etmiş olursunuz, aynı şekilde şükretmezseniz iman etmiş olmazsınız. Eğer şükrederseniz, iman ederseniz Allah size neden azap etsin ki! Neden Allah’ın sizi nimetten mahrum bırakması size azap olsun ki! Ve kânallâhu şâkiran alîmâ:427 “Allah şükredenleri bilir.” Allah âlimdir, kimin şükrettiğini, şükredeceğini bilir, muameleyi de ona göre yapar.
Allah bir nimeti kuluna verecekse, o kul da şükürsüzlük yapıp nankörlük edecekse, dolayısıyla o nimet ona azap olacaksa Allah âlimdir, kulunu bundan korur; yani Allah sana bir şey vermediyse seni koruduğu için onu sana vermemiştir.
Ve mâ kâne li nefsin en temûte illâ bi iznillâhi kitâben mueccelâ: “Allah’ın izni olmadıkça hiç kimse için ölüm yoktur ve o bir kitapta yazılmıştır.” Kim ölürse ve nasıl ölürse ölsün bu, Allah’ın izniyledir; yani onun vakti tamam olmuştur. Ve men yurid sevâbed dunyâ nu’tihî minhâ: “Her kim ki dünya ödülünü (sevabını, menfaatini, nimetini) isterse ona ondan veririz.” Ve men yurid sevâbel âhirati nu’tihî minhâ: “Kim de ahiret ödülünü isterse ona da onu veririz.” Yani Allah dünyayı isteyene ahireti vermez. Biri ahireti istediyse ve sözünde durduysa ona ahireti verir, dünyayı da üstüne ikram olsun diye verir. Ve se neczîş şâkirîn:428 “İşte biz şakirleri (şükredenleri) böyle mükâfatlandırırız.” Allah şükredenlere hem ahireti, hem de üstüne dünyayı verip mükâfatlandırır; ama biri dünyayı isterse onun da ahiretten nasibi yoktur.
Ve lekad erselnâ mûsâ bi âyâtinâ: “Gerçek şu ki biz Musa’yı ayetlerimizle gönderdik.” En ahric kavmeke minez zulumâti ilân nûr: “Kavmini karanlıklardan nura çıkarsın diye.” Kavmini zulmetten, küfürden aydınlığa, nura çıkarsın diye. Ve zekkirhum bi eyyâmillâh: “Ve onlara Allah’ın günlerini zikret, hatırlat.” Bu ayeti zahiri olarak anladığımızda “Allah’ın onlara olan ihsanını, onlar kurtulsun diye gösterdiği mucizeleri anlat” diye bir anlam çıkar. Mealde ve tefsirlerde de böyle yazar; ama Allah böyle söylememiştir. “Allah’ın günlerini hatırlat” demek onların Allah ile geçirdiği günlerini hatırlat demektir. “Onlar dünyaya gelmeden, Allah’ın huzurundayken Allah onlara; ‘ben sizin rabbiniz değil miyim’ dediğinde onların ‘kâlu belâ şehidnâ’ dediğini, onların Allah’a verdiği sözü, Allah’ın da onlara olan va’dini hatırlat.” Ayet bu manaya gelir. İnne fî zâlike le âyâtin li kulli sabbârin şekûr:429 “Muhakkak ki bunda çok sabreden ve çok şükreden kimseler için ayetler (ibretler, anlaşılması gereken hikmetler) vardır.”
Allah bu ayette bütün insanlara hitap eder. Zurriyyete men hamelnâ mea nûhin, innehu kâne âbden şekûrâ:430 “Ey Nuh’un zürriyetinden (gemide) taşıdıklarımız! Muhakkak ki o şükreden bir kuldu.”
E lem tera ennel fulke tecrî fîl bahri bi ni’metillâh: “Allah’ın nimeti ve ikramıyla gemilerin denizin üzerinde akmasını görmedin mi?” Li yuriyekum min âyâtih: “Görmek isteyenler için (görenler için) bunlar Allah’ın ayetlerindendir.” İnne fî zâlike le âyâtin li kulli sabbârin şekûr:431 “Muhakkak ki bunda çok sabreden ve çok şükreden kullar için ayetler vardır.”
Allah, bu ayette Hz. Davut (a.s.) ve onun ehlinin durumunu anlatır. Ya’melûne lehu mâ yeşâu min mehârîbe ve temâsîle ve cifânin kel cevâbi ve kudûrin râsiyâtin: “(O emrinde olanlar) Onun için mihraplar, heykeller, havuzlar, sabit kazanlar (ve bunun dışında) her ne isterse yaparlardı.” İ’melû âle dâvûde şukrâ: “Ey Davut hanedanı (ey Davut ailesi)! Şükretmek için çalışın.” Demek ki çalışmak da, bir şeyi meydana getirmek de şükürmüş. Ve kalîlun min ibâdiyeş şekûr:432 “Doğrusu şükreden kullarım pek azdır.” Yani gerektiği yerde gerektiği gibi yapmak, çalışmak, yaptığını güzel yapmak, işin hakkını vermek şükürmüş; ama bununla beraber “şükreden kullarım pek azdır, işin hakkını veren de pek azdır” dedi Allah.
Ve yut’imûnet taâme alâ hubbihî miskînen ve yetîmen ve esîrâ:433 “(Onlar) Yoksula, yetime, esire sevdiği ta’amdan yedirir.” Sevdiklerinden seve seve yedirir, ikram ederler. İnnemâ nut’imukum li vechillâh: “(Derler ki) Biz sizi ancak Allah’ın vechi için doyuruyoruz.” Allah’ın vechi, cemali için, Allah’ın rızası için size ikram ediyoruz. Lâ nurîdu minkum cezâen ve lâ şukûrâ:434 “(Bunun karşılığında) Sizden bir ücret istemediğimiz gibi bir teşekkür de beklemiyoruz (derler).”
Demek ki mü’minler böyle yapıyormuş. Mü’minler; sevdiği nimetlerden yetimlere, fakirlere, yoksullara, miskinlere, esirlere seve seve ikram ederler. Bununla beraber “biz bunu sadece Allah rızası için, Allah’ın veçhi, cemali için yapıyoruz, yoksa bu yaptıklarımız için sizden ne bir karşılık, ne de bir teşekkür bekliyoruz” derler. Demek ki yaptığımıza karşılık teşekkür beklememiz Allah’ın vechi, cemali için olmaz; teşekkür için olur. Bu yüzden bir iyilik, bir ikram yaptığımızda onu unutmamız gerekir. Yaptığımız ikram karşılığında asla ne bir karşılık ne de bir teşekkür beklemeliyiz. Öyle ki o teşekkürü bize Allah yapsın. Eğer teşekkürü karşıdan beklersek bu durumda Allah’tan teşekkür beklemeyelim.
İnnâ nehâfu min rabbinâ yevmen abûsen kamtarîrâ:435 “Çünkü biz o suratsız kara günde rabbimizden korkarız (derler).” O Kıyamet gününde, dehşet gününde ondan korkarız. Onun için burada sizden bir karşılık ya da bir teşekkür beklemiyoruz. Bunları o gün bize faydası olsun, nur olsun, güzellik olsun, rabbimiz o gün yüzümüze baksın diye yapıyoruz, derler. Evet, Allah’ın vechini umanların durumu böyleymiş.
Devam edelim, İn tekfurû fe innallâhe ganiyyun ankum: “Eğer siz küfrederseniz (nankörlük yaparsanız) Allah sizden ğaniydir.” Allah’ın size ihtiyacı yoktur, Allah size, sizin şükrünüze muhtaç değildir. Aynı şekilde Allah sizin nankörlüğünüzden de bir zarar görmez. Ve lâ yerdâ li ibâdihil kufr: “Ama (Allah) kullarının nankörlüğüne, küfrüne razı olmaz.” Ve in teşkurû yerdahu lekum: “Eğer şükrederseniz o sizin için bundan (şükrünüzden) razı olur.” Allah bundan dolayı sizden razı olur. Ve lâ teziru vâziratun vizra uhrâ: “Hiç kimse bir başkasının yükünü taşımaz, taşıyamaz.” Hiç kimse kimsenin günahını çekmez, nankörlüğünün, küfrünün cezasını görmez.
Summe ilâ rabbikum merciukum: “Sonra dönüşünüz rabbinizedir.” Fe yunebbiukum bimâ kuntum ta’melûn: “Neler yaptığınızı (nasıl yaptığınızı) size haber verecek.” Rabbinize döndüğünüzde rabbiniz sizin nankörlük mü yaptığınızı, şükür mü ettiğinizi size haber verecek. İnnehû alîmun bi zâtis sudûr:436 “Muhakkak ki o göğüslerde olanı bilir.” Allah sizin neyi düşündüğünüzü, niyetinizin ne olduğunu bilir.
Bundan sonraki ayetler Hz. Musa (a.s.)’ın kavmine hitaptır. Summe afevnâ ankum min ba’di zâlik: “Bundan (yaptıklarınızdan) sonra sizi affettik.” Sizi niye affettik? Leallekum teşkurûn:437 “Umulur ki şükredersiniz (diye).”
Hz. Musa (a.s.) Tur Dağı’na gidince Hz. Musa (a.s.)’ın kavmi buzağıyı put edinip ona taptı. Hz. Musa (a.s.) Tur’dan dönünce levhalarla, Allah’ın ayetleriyle geldi ve Allah Hz. Musa (a.s.)’ın kavmine; “size kitap ve peygamber gönderdiğim, sizi ciddiye alıp muhatap aldığım, size vahyettiğim için bu nimetime şükredesiniz diye yaptıklarınızdan dolayı sizi affettim” buyurdu. Onlar buzağıya taptıkları halde Allah onları şükretmeleri için affetmiştir.
Hiç kimse nimete şükretmeden onu nimet olarak kabul etmiş olmaz. Mesela; Kur’an bizim için nimettir. O halde bu nimetten ne kadar istifade ettiğimize bakmamız gerekir. Baktığımızda Kur’an nimetinden istifade etmediğimizi görürüz. Hal böyleyken Kur’an nimetine nasıl teşekkür edeceğiz, bu durumda Kur’an’a şükredebilir miyiz? -Elbette ki edemeyiz.
Allah bu ayette Hz. Musa (a.s.)’ın kavminin Hz. Musa (a.s.)’a ne söylediklerini anlatır. Ve iz kultum yâ mûsâ len nu’mine leke hattâ nerallâhe cehreh: “Hani, ey Musa! Biz Allah’ı açıkça (yani baş gözüyle) görmedikçe sana iman etmeyiz, demiştiniz.” Kavmi, Hz. Musa (a.s.)’a; “sen Tur Dağı’na gidiyor ve Allah ile konuşuyorsun, Allah da sana vahyediyor. Biz de Allah’ın bu vahyi nasıl yaptığını görmek, işitmek istiyoruz” derler. Hz. Musa (a.s.) da; “ya rabbi! Kavmim böyle söylüyor” deyince Allah ona; “o halde onlardan önde gelen yetmiş kişiyi seç, al getir” buyurur. Hz. Musa (a.s.) da Tur’a gideceği zaman kavmi içinden yetmiş kişiyi seçip oraya götürür ve orada bulunanların hepsi Allah’ın vahyine şahit olur; ama bu da onlara yetmez. Bu sefer Hz. Musa (a.s.)’a; “Bu vahyi yapanı bize göster” derler.
Onların böyle söylemesine karşılık Allah buyurur. Fe ehazetkumus sâikatu ve entum tenzurûn:438 “Bir yıldırım (şimşek) sizi kapladı ve siz bakakaldınız.” Allah perdeyi biraz aralayınca, Allah’ın nuru şimşek çakar gibi tecelli edince hepsi kalakaldı; yani hepsi o anda öldü.
Summe beasnâkum min ba’di mevtikum: “Ölümünüzden sonra sizi tekrar dirilttik.” Bu tecelliyle karşı karşıya kalınca hepsi olduğu yerde, gözü açık şekilde bakakaldı. Hepsi o anda öldü. Allah da onlar öldükten sonra onları tekrar diriltti. Neden? Leallekum teşkurûn:439 “Umulur ki şükredersiniz diye.” Demek ki şükretmek iman etmekmiş, amel etmekmiş, mü’min olmakmış, müslüman olmakmış.
Mesela; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz geceleyin ayakları şişinceye, hatta morarıncaya kadar ibadet ederdi. Bir gün Hz. Aişe (r.a.) annemiz, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;
-Ya Resulullah! Allah senin geçmiş ve gelecek günahlarını affetmedi mi? Öyleyse neden kendini bu kadar yoruyorsun? Kendini bu kadar yormasan olmaz mı, diye sorar.
Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Ben rabbime şükreden bir kul olmayayım mı, buyurur.440
Allah’ın Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in geçmiş ve gelecek bütün günahlarını affettiği Fetih Suresi’nin başındaki ayetlerde geçer. Öyleyse ne yaparsak yapalım, hangi ibadeti yaparsak yapalım onu bir şükür mantığıyla yapmamız; yani onlarla Allah’a teşekkür etmemiz gerekir. Ne yaparsak yapalım, Allah’ın bize bir şeyleri vermesi için değil verdiklerine şükretmek için yapmamız gerekir.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitap eder. İnnâ fetahnâ leke fethan mubînâ: “Doğrusu biz sana apaçık bir fetih verdik.” Li yagfira lekallâhu mâ tekaddeme min zenbike ve mâ teahhare: “Allah hem senin geçmiş günahlarını hem de gelecek günahlarını bağışlamak için (bu fethi sana verdi).” Ve yutimme ni’metehu: “Nimetini sana tamamlamak için.” Aleyke: “Senin üzerine.” Ve yehdiyeke sırâtan mustekîmâ:441 “Seni sırat-el mustakime hidayet etmek için (bunu yaptı).”
Ve yansurekallâhu nasran azîzâ:442 “Bir de Allah şerefli bir zafer verip sana yardım etti.” Allah önce nefsine karşı, kendine karşı sana yardım etmişti. Bu durumda kendi nefsine karşı zafer bulan birine Allah fetih ihsan eder ve onun hem geçmiş hem de gelecek günahlarını affederek onu sırat-el mustakime hidayet eder. O artık sırat-el mustakimden çıkmaz, ayrılmaz ve her an şükreden bir kul olur.
Huvellezî enzeles sekînete fî kulûbil mu’minîn: “Mü’minlerin kalbine sekineti indiren odur (Allah’tır).” Sekineti neden indiriyor? Li yezdâdû îmânen: “İmanlarını artırmak için.” Demek ki sekinet, gönüldeki imanı artırıyormuş. Bu, Allah’ın mü’minlerin kalbine indirdiği sekinettir. Mea îmânihim: “İmanlarıyla beraber (imanlarını artırsın diye).”
Sekinet; gönlün Allah ile sukûn bulması, mutmain olması, şükür halinde olması ve gönlün Allah’a karşı tevekkül halinde olması demektir ve sekinet bir nurdur.
Allah; “kulunun kalbine bu nuru indirir. İmanıyla beraber onun imanını artırır” buyurdu. Örnek vermek gerekirse “Allah” deyip Allah’ı zikrederken gönlümüze sekinet iner. Allah, bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; “onların mallarından sadaka al ve onlara salat et, dua et; çünkü senin duan onlar için sekinettir”443 buyurmuştur. Allah’ın resulü ümmetine, sahabesine dua edince Allah onun duası sayesinde gönüllere o sekinet nurunu indirir ve Allah bu nuru kimin kalbine indirirse onun imanını arttırır.
Ve lillâhi cunûdus semâvâti vel ard ve kânallâhu alîmen hakîmâ:444 “Göklerin ve yerlerin orduları Allah’a aittir. Allah âlim ve hakimdir.” Allah ne yaptığını bilir ve yaptığı her şeyi bir hikmetle yapar.
Li yudhilel mu’minîne vel mu’minâti cennâtin tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ: “(Allah) Mü’min erkekleri ve mü’min kadınları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyar ve onlar orada ebedi kalırlar.” Ve yukeffira anhum seyyiâtihim: “Bir de (Allah) onların seyyielerini (günahlarını, yanlışlarını) örter.” Onları mağfiret edip hiç olmamış gibi onlara muamele eder. Ve kâne zâlike indallâhi fevzen azîmâ:445 “Kesinlikle bu, Allah katındaki en büyük kurtuluştur.” Allah’ın, birinin günahlarını örtüp onu cennete koyması onun için en büyük kurtuluştur.
Ve yuazzibel munâfikîne vel munâfikâti vel muşrikîne vel muşrikât: “(Allah) münafık erkeklere, münafık kadınlara, müşrik erkeklere, müşrik kadınlara azap eder.” Neden azap eder? Ez zânnîne billâhi zannes sev’i: “Allah hakkında kötü zanda bulundukları için.” Allah hakkında kötü zanda bulunup şükretmedikleri, Allah’ın Şekur olduğunu kabul etmedikleri ve Allah’ı şükre, teşekküre layık görmedikleri için Allah onlara azap eder.
Allah hakkında kötü zanda bulunanlar; müşrik erkekler, müşrik kadınlar, münafık erkekler ve münafık kadınlardır. Böyleleri ya açıkça Allah’a şirk koşar ya da “ben mü’minim, Müslümanım” der; ama kalbinde iman yoktur. İşte, bunlar münafıktır. Allah hakkında kötü zan beslemek olabilecek bir şey midir! Bu, Allah’ın gayretine dokunur.
Aleyhim dâiratus sev’i: “(Allah hakkındaki) Bu kötü düşünceleri kendi başlarına gelsin.” Mademki onlar benim hakkımda su-i zanda bulundu, o halde ben de onlara öyle muamele ederim; yani onlara onların zannettiği gibi muamele ederim, dedi Allah. Peki, Allah onlara nasıl muamele eder? Ve gadiballâhu aleyhim: “Allah onlara gazap edecek.” Onlar Allah’ın rahmetini, Allah’ın vedud ve kerim oluşunu, muhabbetiyle muamele edişini görmezden gelip yok saymıştır. Ve leanehum: “Ve (Allah) onlara lanet edecek.” Ve eadde lehum cehennem: “Bir de onlara cehennemi hazırlamıştır.” Ve sâet masîr:446 “O ne kötü gidiş yeridir.”
Kadın olsun, erkek olsun fark etmez “ben mü’minim, Müslümanım” diyenler Allah’a şükretmiyorsa münafıktır. Eğer küfrünü gizlemiyor, açıktan kâfirse o da zaten müşriktir. Bunlar Allah’a kötü zanda bulundukları için bu haldedir. Eğer biri Allah hakkında kötü zanda bulunursa Allah ona; “sen benim kulumsun, benim hakkımda nasıl kötü zanda bulunursun! Ben kendimi kitabımda tanıtmadım mı! Senin rabbin olduğumu, rahman, rahim, kerim, vedud ve vehhab olduğumu söylemedim mi! Sen bu düşündüğün vasfı, sıfatı bana nasıl yakıştırdın, nasıl yakıştırabiliyorsun? Nasıl benim için kötü zanda bulunabiliyorsun? Nasıl ‘Allah yanlış yaptı, güzel yapmadı’ diyor, nasıl ‘senin yaptığını beğenmiyorum’ diyorsun” demez mi?
İnsanın bunu diliyle söylemesi gerekmez birinin gönlünün Allah’ın yaptığından sıkılması münafıklık alametidir, münafıklıktır. Allah böyle yapanlara gazap eder, lanet eder. Ceza olarak da onlar için cehennemi hazırlamıştır ve o ne kötü gidiş yeri, ne kötü varış yeridir.
Ve lillâhi cunûdus semâvâti vel ardi ve kânallâhu azîzen hakîmâ:447 “Göklerin ve yerlerin orduları (emri, hükmü) Allah’a aittir. Allah aziz ve hakimdir.” Bütün şeref Allah’a aittir. Allah’ın yaptığı her şeyde bir hikmeti, bir muradı vardır ve Allah size şeref ve izzet vermeyi dilemiştir.
Fe le nes’elennellezîne ursile ileyhim ve le nes’elennel murselîn:448 “Kesinlikle resul gönderdiklerimize (kavme, ümmetlere) soracağız ve gönderdiğimiz resullere de soracağız.” Allah resullerini de hesaba çekeceğini söylüyor.
Fe le nekussanne aleyhim bi ilmin ve mâ kunnâ gâibîn:449 “Her şeyi (olup biten her ne varsa) mutlak bir ilimle onlara anlatacağız; çünkü biz her an onlarla beraberdik.”
Vel veznu yevme izinil hakk, fe men sekulet mevâzînuhu fe ulâike humul muflihûn:450 “O gün tartı haktır. Tartısı ağır gelenler arzularına erecek.” Ve men haffet mevâzînuhu fe ulâikellezîne hasirû enfusehum bimâ kânû bi âyâtinâ yazlimûn:451 “Tartısı hafif gelenler de ayetlerimize zulmettiklerinden dolayı (haksızlık ettiklerinden dolayı) kendi kendilerine yazık edenlerdir.”
Ve lekad mekkennâkum fîl ardı ve cealnâ lekum fîhâ maâyiş, kalîlen mâ teşkurûn:452 “Bir de and olsun ki sizi yeryüzünde yerleştirdik ve sizin için orada birçok geçim kaynakları yaptık. Doğrusu siz pek az şükrediyorsunuz.”
Ve le kad halaknâkum: “Gerçek şu ki sizi yarattık.” Summe savvernâkum: “Sonra sizi tasvir ettik (size suret verdik).” Summe kulnâ lil melâiketiscudû li âdem: “Sonra meleklere; Âdem için secde edin, dedik.” Dikkat edilirse Allah; Âdem’i yarattık demedi “sizi yarattık, size suret verdikten sonra da meleklere Âdem’e secde etmelerini söyledik” buyurdu. Bu; sen Âdem’sin, melekler sana secde etmiş, manasına gelir. Fe secedû illâ iblîs, lem yekun mines sâcidîn:453 “İblis hariç hepsi secde ettiler. O, secde edenlerden olmadı.” İblisin de secde etmesi gerekirdi; ama o secde etmedi. O halde sana secde etmesi gerekene tabi olma. O senin rabbin olmasın, dedi Allah.
Nasıl?
Kâle mâ meneake ellâ tescude iz emertuke: “(Allah, iblise) Buyurdu ki: Ben sana emretmişken seni secdeden men eden şey nedir.” Neden secde etmedin? Kâle ene hayrun minhu, halaktenî min nârin ve halaktehu min tîn:454 “Dedi ki: Ben ondan hayırlıyım. Beni ateşten onu çamurdan yaratmışsın.” İblis; “ben insandan hayırlıyım, zahiri olarak ben ondan üstünüm” dedi.
Allah ne buyurdu?
Kâle fehbit minhâ fe mâ yekûnu leke en tetekebbere fîhâ fahruc inneke mines sâgirîn:455 “(Allah) İn oradan, dedi. Orası senin kibirleneceğin (tekebbür olacağın) yer değildir. Çık oradan, sen aşağılık olanlardansın.” Sen kendi kıymetini, değerini taşıyamayanlardan, şerefini kaybedenlerdensin. Demek ki birinin mevkisi ve makamı ne olursa olsun, kibirlenirse Allah ona “in aşağı” der.
Kâle enzırnî ilâ yevmi yub’asûn: “(İblis) Dedi ki: (İnsanların) Tekrar dirilecekleri güne kadar bana izin ver.” Kâle inneke minel munzarîn: “(Allah) Buyurdu ki: Sen izin verilenlerdensin.” Peki, iblis, insanların tekrar dirileceği güne kadar ne yapar? Kâle fe bimâ agveytenî le ak’udenne lehum sırâtekel mustekîm:456 “Dedi ki: Beni iğvaya düşürdüğün için (beni saptırdığın için) ben de senin sırat-el mustakimin üzerinde oturacağım.” Summe le âtiyennehum min beyni eydîhim ve min halfihim ve an eymânihim ve an şemâilihim ve lâ tecidu ekserehum şâkirîn:457 “Onların önlerinden, arkalarından, sağlarından, sollarından geleceğim. (Onları kandırmaya çalışacağım) ve sen onların çoğunu şükreder bulmayacaksın.”
Bunun üzerine Allah; Kâlehruc minhâ mez’ûmen medhûrâ: “(Allah) Dedi ki: Yerilmiş ve kovulmuş olarak (rezil kepaze olmuş olarak) çık oradan.” Le men tebiake minhum: “Onlardan her kim ki sana tabi olursa.” Beniâdemden, insanlardan, meleklerin secde ettiği âdemlerden her kim ki sana uyarsa. Le emleenne cehenneme minkum ecmaîn:458 “Sizi, hepinizi toptan cehenneme dolduracağım.” Arkadaş olduğun, beraber olduğun kim varsa hepinizi cehenneme dolduracağım, buyurdu.
Neden?
Şükretmedikleri için. Demek ki şükürsüzlük; şeytana arkadaş olup ona tabi olmak, Allah hakkında su-i zanda, kötü düşüncede bulunmakmış. Allah, iblise; “secde et” diye buyurduğu halde o secde etmemiş, Allah’ın emri karşısında “beni ateşten, onu çamurdan yaratmışsın, dolayısıyla ben ondan hayırlıyım” deyip fikir beyan etmiş; yani ırkçılık yapmıştır. Bu yüzden ırkçılık yapan, “ben üstünüm” diyen ilk kişi iblistir. Buna rağmen iblis bir de Allah’a; “beni azdırmana, saptırmana karşılık” deyip sanki Allah onu saptırmış gibi Allah’a iftira atmıştır.
Bu yüzden bilmemiz lazım ki ırkçılık yapıp “benim ırkım, dilim daha şerefli, daha değerli, daha üstündür” diyenler her kim olursa olsun iblisle aynı konuma düşer; çünkü üstünlük ırk ile değil takva iledir. Kim Allah’a yakınsa, Allah’ın hesabını yapıyor, Allah’a şükrediyorsa, iman etmişse üstün olan odur.
Sonra Allah Hz. Âdem (a.s.) ile iblisin kıssasını anlatır?
Allah, bu konuyu anlatırken; “(Âdem’e) Ey Âdem! Sen ve eşin cennete yerleşin. Burada dilediğiniz yerden (dilediğiniz şeyleri) bol bol yiyin, her türlü nimetten istifade edin; ama şu ağaca yaklaşmayın, yoksa zalimlerden olursunuz, buyurduk ama daha sonra şeytan onların ayağını kaydırdı (onları kandırdı)”459 buyurur.
İblis, Hz. Âdem (a.s.) ile Hz. Havva annemizi nasıl kandırdı?
Ve kâsemehumâ innî lekumâ le minen nâsıhîn: “(Şeytan) Onlara; ben size nasihat ediyorum (ben sizin iyiliğinizi istiyorum) diye yemin etti.” Çünkü öncesinde onlara; “Allah size bu meyveden yemeyin buyurdu; ama eğer yerseniz ikiniz ya melek olursunuz ya da burada ebedi kalırsınız” dedi.
Ve kâle mâ nehâkumâ rabbukumâ an hâzihiş şecereti illâ en tekûnâ melekeyni ev tekûnâ minel hâlidîn: “Ve dedi ki: “Rabbiniz size bu ağacı ancak melek olmayasınız ya da (cennette) ebedî kalacaklardan olmayasınız diye yasakladı.” Ve kâsemehumâ innî lekumâ le minen nâsıhîn:460 “(Şeytan) Onlara; ben size nasihat ediyorum (ben sizin iyiliğinizi istiyorum) diye yemin etti.”
Allah bu ayette iblisin ve ona tabi olan şeytanların bizi nasıl kandırmaya çalıştığını anlatır. Demek ki şeytanın arkadaşları bizi Allah’tan başka yere davet ederken; “ben senin dostunum, ben senin iyiliğini düşünüyorum, ben bunları senin için söylüyorum” deyip yemin ederler.
Mesela ne derler?
“Paran olmazsa değerin, kıymetin, şerefin olmaz. Ne kadar çok kazanırsan o kadar kıymetli, değerli, şerefli olursun” derler. Onlara “peki, Allah katındaki durumum ne olacak” diye sorduğunda ise “o önemli değil, sen onu bırak, insanlara bak” diye cevap verirler. Böyle söyleyenlerin hepsi en azgın, en azılı şeytanlardır. Bunlar iblisin, şeytanın vazifesini en kâmil manada yapanlardır.
Eğer biri; Allah’a âbd olmaya, Allah’ı sevmeye, ona itaat etmeye, teslim olmaya, Allah’a karşı edepli olmaya, şükretmeye, musibetlere, belalara sabretmeye, Allah’a tevekküle, güvenmeye, Allah’ın rahman, rahim, kerim oluşuna ve imana davet etmezse şeytanın vazifesini yapmış olur. Aynı şekilde Allah yokmuş gibi konuşursa, konuşurken Allah’ı unutursa, düşünürken, çalışırken, kazanırken, harcarken, insanlara muamele ederken Allah’ın hesabını yapmazsa şeytana arkadaş olmuştur, buna davet ederse de şeytanlaşmış demektir.
Hz. Âdem (a.s.) ile eşi o yasaklanan ağacın meyvesinden yediklerinde Allah; E lem enhekumâ an tilkumeş şecereti: “Ben size bu ağaca yaklaşmayın demedim mi”461 buyurdu. Bunun üzerine Hz. Âdem (a.s.) ile Havva annemiz şöyle dediler; Kâlâ rabbenâ zalemnâ enfusenâ: “İkisi dedi ki: Rabbimiz! Biz kendimize (nefsimize) zulmettik.” İblis, Allah’a; “beni azdırmana karşılık” diyerek Allah’ın kendisini azdırdığını söylemiş ve kendi günahını, yanlışını Allah’ın üstüne atmış; ama Hz. Âdem (a.s.) ile Hz. Havva annemiz yanlışlarını Allah’a atmamış tam tersine yanlış yaptıklarını kabul edip; “biz nefsimize zulmettik” demişlerdi.
Ve in lem tagfirlenâ ve terhamnâ: “Eğer sen bize mağfiret etmez ve rahmet etmezsen.” Le nekûnenne minel hâsirîn:462 “Biz hüsrana uğrayanlardan oluruz.” Onlar; “bizi mağfiret et, bize rahmet et” dediler, Allah da onların günahlarını mağfiret etti. Bu yüzden hangi günahı işlersek işleyelim, hangi yanlışı yaparsak yapalım, “Allah böyle istedi, Allah dilemeseydi ben bunu yapamazdım” demeyelim. Böyle söylersek iblisin söylediğini söylemiş olur, dolayısıyla müşrik oluruz; çünkü Allah ayet-i kerimede müşrikleri anlatırken; “müşrikler dediler ki: Allah dilemeseydi, ne biz, ne de atalarımız Allah’a şirk koşmazdık”463 buyurmuştur.
Eğer bir yanlış yaptıysak o yanlışımızın cezasını, sorumluluğunu üstlenerek Hz. Âdem (a.s.) gibi; “ben yanlış yaptım ya rabbi” deyip kul olmamız lazım. Eğer “yok, Allah yaptı, başka suçlular var, şunlar sebep oldu” dersek iblisin durumuna düşeriz; yani Allah’ın rahmetinden mahrum kalırız. Bu çok önemli bir meseledir; çünkü bu genel olarak yapılan bir hatadır.
Yanlışımız, günahımız, suçumuz ne olursa olsun onları kabul edip rabbimize boynumuzu bükmemiz, Hz. Âdem (a.s.) ile Havva annemizin söylediği gibi; “ya rabbi! Biz nefsimize zulmettik. Sen bize mağfiret etmez, rahmet etmezsen biz hüsrana uğrayanlardan oluruz” dememiz gerekir.
Bir de herhangi bir yere gittiğimizde veya herhangi bir yerde bulunduğumuzda Allah’ın o yerden razı olup olmadığına bakmamız lazım. Eğer Allah gittiğimiz yerden razıysa, orada Allah zikrediliyor, Allah’ın ayetleri okunuyorsa bu durumda Allah oraya rahmetini saçar.
Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
“Bir yerde Allah zikrediliyor, Allah’ın ayetleri okunuyorsa melekler oradaki yere kanatlarını serip ‘buradakiler kanatlarımıza bassın, kanatlarımız onların ayaklarının tozuyla şereflensin’ deyip onları çepeçevre kuşatırlar. Allah da rahmetini, sekinetini oraya indirir, oraya rahmet nazarıyla nazar eder”464 buyurur.
Bu açıdan baktığımızda bu sohbette aslında sizi Allah’ın rahmetinin içinde biraz fazla tuttuk. Böylelikle Allah’ın ikramına biraz daha vesile olduk. Siz de bizim için aynen böyle ikrama vesile oldunuz. Bu durumda size şükretmem lazım. Bu yüzden size “hakkınızı helal edin” demiyorum. Buna vesile olduğunuz için size teşekkür ediyorum, siz de bize teşekkür edin.465
Evet, Allah’ın Şekur ismini anlamaya, Allah’ın bizden nasıl bir şükür halinde olmamızı istediğini öğrenmeye çalıştık. Esmau’l Husna’dan her defasında bir isim anlatacağımız için zaman sıkıntısından dolayı şükürle ilgili bütün ayetleri okuyamadık. Kardeşlerimizin bu sohbet üzerinde tefekkür edip ayetleri gönüllerinde açmaları gerekir. Öyle yaparlarsa inşallah şükür konusunu ve Allah’ın Eş Şekur ismini daha detaylı şekilde anlamış, öğrenmiş olurlar.
Allah bizi şükredenlerden eylesin, kendisine karşı nankörlük yapanlardan, kendisi hakkında su-i zanda bulunanlardan eylemesin. Allah bizi su-i zanda bulunan müşrik erkeklerden, müşrik kadınlardan, münafık erkeklerden, münafık kadınlardan eylemesin. Allah bizi gazabından, lanetinden muhafaza eylesin. Bunun için bizi şükreden, şükrün, nimetin karşılığını veren kullarından eylesin. Allah’ın verdiği nimetleri razı olacağı şekilde, razı olduğu yerde kullanan, harcayan kullarından eylesin. Allah bizi hem dünyada hem de huzurunda hesaba çekerken mahcup eylemesin. Allah bizi razı olduğu, sevdiği kullarından eylesin. Kıyamet günü bizi huzura alırken bir dost gibi, bir sevgili gibi huzura aldığı kullarından eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
