ZUL CELÂLİ VEL İKRÂM
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah’ın isimlerini, El Esmau’l Husna’sını anlamaya, rabbimize yeryüzünde nasıl halife, âbd olacağımızı öğrenmeye çalışıyorduk. Geçen sohbetimizde Allah’ın El Kadîr ismini anlamaya çalıştık, bu sohbetimizde ise Allah’ın Zul celâli vel ikrâm ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalışacağız inşallah.
Allah’a iman etmek için önce Allah’ı tanımak gerekir. Eğer Allah’ı onun kendisini tanıttığı gibi tanımazsak istediğimiz kadar “ben Allah’a iman etmişim” diyelim aslında Allah’a iman etmiş olmayız; çünkü imanımız, bilgimiz kadardır, Allah’ı tanıdığımız kadardır.
Allah’ın ilk emri “oku” dur; yani anla, düşün, tefekkür et emridir. Eğer Allah’ın emrettiği gibi okumaz, anlamazsak kendi kendimize bir rab hayal eder ve “Allah böyledir” deriz. Bu hayalimizdeki de haşa Allah olmaz, bizim kendi kendimize vehmettiğimiz putumuz olur, dolayısıyla bu imanımız Allah’a iman olmaz, Allah böyle bir imanı bizden kabul etmez.
Allah ayet-i kerimede; “Allah onların şirk koştuklarından münezzehtir”203 buyurur; yani Allah onların hayal ettiklerinden, vehmettiklerinden, düşündüklerinden münezzehtir, beridir. Allah Kur’an’da isimleriyle, El Esmau’l Husna’sıyla kendini ilk önce Rab, Rahman, Rahim, Malik ve Ekrem isimleriyle tanıtmıştır, peşinden nüzul sırasına göre isimlerini vahyetmiştir. Bu; Allah’ı önce Fatiha’daki isimleriyle tanımamız lazım, demektir.
Biz de rabbimizi nüzul sırasına göre anlamaya, tanımaya çalışıyoruz. Sıra, Allah’ın 27. ismi olan Zul Celâli vel İkrâm ismine geldi. Allah’ın her bir ismini yaklaşık bir buçuk, iki, hatta bazen üç, dört saat anlattığımız olmuştur; çünkü sadece “Allah rahmandır” deyip geçmek yetmez. Bir de Allah’ın, rahmetini nasıl saçıp ikram ettiğini, nasıl rahmet ettiğini, bununla beraber Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insanın Allah’ın isimleriyle nasıl isimlenmesi gerektiğini anlamamız gerekir. Bu yüzden sohbetlerimizi en azından her mü’minin anlayabileceği ölçüde gerçekleştirmeye çalışıyoruz.
Allah’ın isimleriyle ne kadar isimlenirsek; yani ne kadar rahman, rahim, kerim, afuvv olursak Allah’a o kadar halife oluruz, Allah’ın üzerimizdeki muradı da budur. Allah, meleklerin secde ettiği, kendi iradesiyle Allah’ı tercih eden Allah deyip her şeyden geçen Hz. İnsanı, kendisine âbd olmuş, kendisine âşık olmuş kulunu görmeyi, kulunun kendisini yeryüzünde halife olarak temsil etmesini ister.
Allah sever ve sevilmeyi ister. Allah, kuluna bakarken onun üzerinde kendi güzelliğini sever. Kul, Allah’ın güzelliğiyle ne kadar güzelleşmişse Allah’ın sevgisine o kadar layık hale gelir. Bütün ibadetler de bunun içindir.
Hiçbir ibadet amaç değildir, bütün ibadetler araçtır. Amaç ise; Allah’a iman etmek, âbd olmak, ona hiçbir şeyi şirk koşmamak, her şeyin ve bütün güzelliğin Allah’a ait olduğunu bilmektir.
Güzellik olmadığı için çirkinlik, rahmet olmadığı için zulüm vardır. Bir yerde Allah’ın güzelliği olmazsa orada sadece çirkinlik olur. Bu yüzden çirkinlik, karanlık, kötülük, küfür bizatihi yoktur. İman olmayınca küfür, tevhid olmayınca şirk, güzellik olmayınca çirkinlik, rahmet olmayınca da merhametsizlik ve zulüm ortaya çıkar.
Allah ayet-i kerimede; “Allah hayatı ve ölümü yarattı ki hanginiz güzel amel işlersiniz diye”204 buyurur. Yani hanginiz güzel yaparsınız, hanginiz güzel yapıp o güzellikle güzel olursunuz diye Allah hayatı ve ölümü yaratmıştır. Bu nedenle insan güzel yaptıkça güzel olur.
Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Hz. Ali (r.a.)’a;
-Ya Ali! Sen mukarrebundan daha mukarrebun olmak ister misin, buyurur.
Hz. Ali (r.a.) Efendimiz;
-Evet, ya resulullah, der.
Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-O halde seni sevmeyeni sev, seni ziyaret etmeyeni ziyaret et, sana vermeyene ver, sana zulmedeni affet ve sana kötülük yapana iyilik yap,205 buyurur.
Mukarrebun, Allah’a en yakın olanlardır. Allah’a yakın olanlardan daha yakın olmak istiyorsak yapmamız gereken şey güzel yapmaktır; ama bu güzelliği Allah’a göre yapmamız ve bunu imanımızdan dolayı yapmamız gerekir; yani gayemiz rabbimizin rızası olmalıdır. Yoksa “insanlar benim için şöyle söylesin, böyle düşünsün” dersek bu durumda insanları Allah’a şirk koşmuş oluruz. Eğer yaptığımız güzellikleri Allah için yapıp; “ya rabbi! Bunu senin hatırına, senin için, seni sevdiğim için, sen böyle yapmamı sevdiğin için yapıyorum” dersek Allah’a yakın, hatta en yakın oluruz.
Allah’ın Zul Celâli Vel İkrâm ismi kalıp halinde gelen tek isimdir. Bu isim Kur’an-ı Kerim’de iki yerde geçer. Bu ayetler, Rahman Suresi’nin 27. Ve 78. Ayetleridir.
İsterseniz şimdi Allah’ın Zul Celâli Vel İkrâm isminin ne manaya geldiğini öğrenelim hep beraber.
Zul Celâli Vel İkrâm; Allah celal ve ikram sahibidir manasına gelir. Bu kalıpta olan başka isimler de vardır; ama aynı kalıptan gelen isimler olduğu için Esmau’l Husna’ya dâhil olmazlar. Bu isimlere örnek vermek gerekirse; Zurrahme, Zulmağfire, Zuntikam diye gelen isimlerdir. “Zurrahme” Allah’ın Rahim ismine, “Zulmağfire” Allah’ın Ğağur ismine, “Zuntikam” Allah’ın Muntakim ismine dâhil olduğu için başlı başına isim olmazlar; ama Allah’ın Celal ismi tek başına gelmediği, sadece Zul Celâli vel İkrâm olarak geldiğinden dolayı bu ismi esma listesine dâhil etmek zorundayız.
Celal, cemalin tersidir. Allah’ın bütün nimetleri Cemal sıfatının, bütün sıkıntılar, musibetler, azap ve gazap da Allah’ın Celal sıfatının tecellisidir. Bu yüzden Allah Celal ismini tek başına kendine isim olarak verip de “Allah celaldir” dememiştir. “Allah celal sahibidir” peşinden de “ikram sahibidir” deyip Celal ve Kerim ismini beraber zikretmiştir; yani Allah’ın celalinde ikramı vardır.
Bu isim sadece Rahman Suresi’nde iki defa geçer, dedik. Rahman Suresi Allah’ın Rahman ismiyle başlar, Zul Celâli vel İkrâm ismiyle de sona erer; yani Rahman Suresi Allah’ın bu iki ismi arasındadır. Rahman Suresi dışında Allah’ın El Esmau’l Husna’sıyla başlayıp El Esmau’l Husna’yla biten başka bir sure de yoktur.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Ve yebkâ vechu rabbike zûl celâli vel ikrâm:206 “Zul Celâli vel İkrâm olan (celal ve ikram sahibi olan) rabbinin vechi (zatı) bakidir.” Gerisi fanidir. Allah Kıyamet günü bütün varlığı yok eder, geriye bir tek baki olan Allah’ın zatı, vechi kalır. Evet, Allah celal ve ikram sahibi olduğunu söyledi.
Allah Kıyamet günü bütün insanları, mahlûkatı kıyamet yerinde toplar. Bütün insanlar diz üstü yere çökmüştür, hiç kimse ayağa kalkmaya kendinde güç bulamaz. Allah kıyamet yerindekilerine birden hitap edip; “bugün mülk kimindir” diye sorar. Hiç kimse konuşamaz, bu soruya cevap veremez, Allah peşinden; “(bugün mülk) vahid ve kahhar olan Allah’ındır”207 buyurur. Allah’ın Kahhar, Kahir ve Muntakim ismi aynı zamanda Celal ismine dâhildir.
Allah neden Kıyamet günü “bugün mülk, vahid ve kahhar olan Allah’ındır” buyurur?
Vahid; isimlerinde tek olan demektir. Dolayısıyla “bugün mülk, vahid ve kahhar olan Allah’ındır” demek; benim ismimi kendisine veya bir başkasına verenlere, benim ismimi kendisine mal edip benden bağımsız olarak “ben rahimim, kerimim” veya “ben muntakimim, afuvvum, affederim” diyenlere bugün kahrımla bütün Esmau’l Husna’nın bana ait olduğunu gösteririm, demektir.
Allah ayet-i kerimede; “Esmau’l Husna (en güzel isimler) Allah’a aittir”208 buyurur; yani bütün güzellikler Allah’a aittir. Biz de ya bütün güzelliğin Allah’tan olduğuna iman edip Allah ile güzel oluruz ya da “bu güzellik bana aittir” deriz ve kendimizi Allah’a şirk koşarız. Allah’ın esmasını kendi üstümüze alırsak Allah Kıyamet günü Kahhar ismiyle tecelli edip bizi kahreder ve aslında o isimlerin bize ait olmadığını, bizim hiçbir şey olmadığımızı bize gösterir.
Allah celal ve ikram sahibidir; yani Allah’ın celalinde ikramı vardır. Mesela yağmurun yağması rahmettir, ikramdır; ama yağmur şiddetli yağarsa sel olur. Bu nedenle yağmur yağarken Allah’ın Kerim ismiyle beraber Celal ismi de tecelli eder. Allah’ın Celal isminin olduğu her yerde mutlaka onun ikramı ve rahmeti vardır. Allah bir kula nimet verdiğinde o kul bu nimetle ebedi hayatını kazanmaya çalışmazsa bu ikram ona celal olur. Aynı şekilde Allah bir kuluna sıkıntı verirse ve o kul da bu sıkıntıdan dolayı Allah’a dönerse bu onun için ikram olur. O halde ikramı celale çevirmek ya da celali ikrama çevirmek insanın kendi iradesiyledir, kendi elindedir.
Celal, tecelli eden manasına gelir. Allah bununla ilgili olarak “tecellâ; tecelli etti” kelimesini kullanır. Mesela Hz. Musa (a.s.), rabbini görmek isteyince Allah Tur Dağı’na tecelli etmiş, ayet-i kerimede; “rabbi, dağa tecelli etti”209 buyurmuştur. İşte, bu tecelli Allah’ın celaliyle yaptığı tecellidir. Allah’ın bir de cemal tecellisi vardır. Bu iki tecelli birbirinin zıttı gibi görünür, oysaki zıt değildir. Allah’ın celalinde cemali, cemalinde de celali vardır.
Allah zul celali vel ikramdır. Allah tecelli sahibidir, onun tecellisi, celali bütünüyle ikramdır. Allah, kuluna nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun, bu onun ikramıdır. İster bu musibet, ister hastalık, ister yokluk, ne olursa olsun onun Celal isminin tecellisidir. Bunların hepsi sıkıntıymış gibi görünür; ama bütünüyle ikramdır.
Mesela; birinin hapse girmesi o kişi için Allah’ın Celal isminin tecellisidir; ama onun celalinde cemali ve ikramı vardır; çünkü kul hapishanede tövbe edip “ya rabbi! Sana döndüm, nefsime zulmettim” dese ve Allah’a dönse celal tecellisi onun için ikram haline gelir. Bu durumda celal sahibi olan Allah ona ikram etmiş olur. Bu ikramı da ona celaliyle yapmıştır; ama Allah’a dönmez, hapishanede isyan ederse bu durumda Allah’ın Celal isminin tecellisinde kalıp oradan çıkamaz, dolayısıyla ikramı göremez.
Bu yüzden Allah nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun bunu ikrama çevirmek insanın kendi elindedir. Allah’ın celaliyle tecelli etmesini ikram olarak anlamak gerekir; çünkü Allah ikram etmek için celaliyle tecelli eder. Bundan dolayı kul her anda; “Allah bana böyle bir muamelede bulundu, acaba muradı nedir, nasıl yapmamı istiyor, nasıl yaparsam benim için ikram olur, mutlaka rabbim rahman ve rahimdir, rabbim kerimdir, veduddur beni seviyor, bana ikram edip kazanmamı istiyor. Muameleyi bana kazanmam için yapıyor” demeli ve rabbine dönmelidir. Böyle yapmazsa Allah’ı tanımamış olur.
Allah bir kulu yoktan yaratsın, melekleri ona secde ettirsin, kerremnâ benî âdem210 deyip onu en büyük ikrama nail kılsın, onu en güzel surette, ahseni takvim üzere, en kıvamda yaratsın, ona peygamber ve kitap göndersin, onu önünden ve arkasından meleklerle korusun, ona bu şekilde değer versin, her an tecelli edip onu her an yeniden yaratsın, onu rızıklandırsın; ama sonra kulu onu ciddiye almasın, kazanması için gerekeni yapmasın! Bu hiç kula yakışır mı!
Bu yüzden “Allah” denince saf rahmeti, saf muhabbeti, saf sevgiyi hatırlamak gerekir. Bir de Allah Berr’dir; saf iyiliktir, saf güzelliktir. Allah’ın güzelliğinin olmadığı yerde çirkinlik olur, dolayısıyla insan onun güzelliğiyle güzelleşmeyince çirkin olur. Bu nedenle çirkinlik bizatihi yoktur. İnsan, Allah’tan, Allah’a âbd olmaktan, imandan mahrum kalınca çirkinleşir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah güzeldir, güzeli sever”211 buyurmuştur. Allah elbette ki kendisine göre güzeli sever; yani en güzel isimlerle isimlenmiş olanı sever. İnsan da güzeldir; çünkü Allah insana zatıyla, sıfatıyla tecelli edip onu kendi nurundan, kendi ruhundan yaratmış, ayet-i kerimede; “ben ona ruhumdan nefhettim”212 buyurmuştur.
İnsan, Allah’ın bütün güzelliğini fıtratında, ruhunda taşır. Eğer bu güzelliği perdelemez, Allah’ın onu ilk yarattığı şekilde güzel kalırsa bütün bu güzellik onun üzerinde görünür yani o, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakında olur; ama insan bunu perdeliği için bu güzellik onun üzerinde görünmez.
İnsan doğduğu andan itibaren annesi, babası veya çevresi onu perdeler. İnsanın buluğa erince tövbe edip, yıkanıp, temizlenerek bu perdeyi üzerinden kaldırması; yani Allah’ın güzelliğinin onun üzerinde açığa çıkması, Allah’ın ona baktığında kendi güzelliğini onun üzerinde görmesi gerekir.
Allah herhangi bir şeyi sevmekten münezzehtir, dedik. Allah kendini, dolayısıyla kulunun üzerinde kendi güzelliğini sever. Bu yüzden insan, Allah’ın güzelliğiyle, El Esmau’l Husna’sıyla Allah’a sevgili olur, Allah’ı sever, Allah’a yakın, Allah’a dost olur. Zaten Mürşid-i kâmile tabi olmamızın sebebi; Allah’ın isimlerinin üzerimizde tecelli etmesi, o isimlerle isimlenip en güzel ahlaka sahip olmamız ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakına bürünmemiz içindir. Bu yüzden eğer bir Mürşid-i kâmile tabiysek onun gibi olmaya, onun gibi yapmaya çalışmamız gerekir. Yoksa mesele dergâha gitmek, verilen dersi çekmek değildir.
Allah celal ve ikram sahibidir, tecelli ve ikram sahibidir. Allah, kuluna tecelli eder. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah her bir kulunun kalbine günde en az 300 sefer tecelli eder” buyurmuştur.
Allah’ın daimi olarak tecelli edip kulunu yaratması ayrı, onun gönlüne 300 sefer tecelli etmesi ayrıdır. Allah’ın, kulunun gönlüne 300 sefer tecelli etmesinin nedeni; “kulum benden ne istiyor, kulum kazanmak için biraz kıpırdayacak mı, iradesini biraz kullanacak mı, beni tercih edecek mi” demesidir. Bu nedenle kul birazcık da olsa Allah’a döndüğünde Allah gereken muameleyi ona anında yapar ve rahmetiyle, mağfiretiyle, muhabbetiyle, Vedud isminin tecellisiyle ona tecelli eder.
İmtihan kazanma imkânı demektir. Allah hayatı bir imtihan olarak yaratmışsa o halde kuluna her anda bu kazanma imkânını verir. İster musibet, ister bela, dedikodu, iftira, yokluk, hastalık olsun; yani Allah’ın Celal isminin tecellisi nerden gelirse gelsin onun peşinden ikram vardır; çünkü Allah zul celâli vel ikrâmdır. Bu durumda bize düşen; Allah’ın Celal isminin tecelli ettiği her anda Allah’ın ikramını bilmek ve bu ikramı görmektir. Eğer Allah’ın ikramını bilir ve görürsek her anda Allah’ın ikramına nail oluruz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “imanın yarısı sabır, yarısı şükürdür”213 buyurur. Dolayısıyla sabrı ve şükrü olmayanın imanı olmaz. Allah’ın verdiği her şey nimettir. Şükür, nimet nerden ve kimden gelirse gelsin “ben kazandım” dememek ve nimeti Allah’ın ikram ettiğini bilip ona teşekkür etmektir. Bu, imanın yarısıdır. Allah’a verdiği nimetler için teşekkür ettikçe onun bize olan ikramını görürüz, ikramı gördükçe de rabbimize karşı muhabbetimiz; yani imanımız artar; çünkü birine teşekkür ediyorsak onu seviyoruz demektir.
İmanın diğer yarısı da sabırdır. Sabredebilmemiz için musibet nerden veya kimden gelirse gelsin, onun bir imtihan olduğunu, bu musibetin Allah’ın Celal isminin tecellisi olduğunu ve Allah’ın biz ikrama nail olalım diye böyle muamele ettiğini bilmemiz gerekir. Allah Celal ismiyle tecelli ediyorsa mutlaka ikram etmek içindir. Bu yüzden Allah’ın Celal isminin tecellisine en çok Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ve peygamberler muhatap olmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimizin; “en büyük sıkıntıya, musibete, belaya ben, peygamberler sonra da bize yakın olanlar muhatap olur”214 buyurmasının sebebi budur.
Allah Celal ismiyle tecelli edince bizi kendine çeker. Mesela sağlıklıyken Allah’a olan duamız farklı, hasta olduğumuzda ise daha farklıdır. Hasta olduğumuzda rabbimize boynumuzu büküp; “ya rabbi! Bana şifa ver” deyip yalvarırız. Aynı şekilde bir hastamız olduğunda da ona böyle dua ederiz.
Allah bize Celal ismiyle tecelli etmişse o halde bize ikram etmeyi, bizi kendine çekmeyi, onu unutmamamızı ve onunla muhatap olmamızı murad etmiştir. Allah saf hayırdır, saf rahmettir. Bu yüzden bize ister cemaliyle, ister celaliyle tecelli etsin bu tecellisi kuluna ikram etmek içindir. Allah zul celâli vel ikramdır; yani onun cemali zaten ikramdır, celalinin içinde de aynı şekilde ikram vardır; çünkü onun celalinin peşinden mutlaka ikramı gelir.
Bir de Allah’ın cemalini müşahede etmek vardır. Allah’ın cemali müşahede edilir mi edilmez mi diye âlimlerimiz birçok söz söylemişlerdir. Hâlbuki Allah zul celâli vel ikrâmdır; yani Allah tecelli sahibidir, tecelli eder, ikram eder.
Âlimlerimiz Allah’ın cemalinin müşahede edilmeyeceğiyle ilgili olarak Hz. Musa (a.s.)’ı örnek göstermiş Hz. Musa (a.s.) “müşahede yapmadı” demişlerdir. O halde sormak lazım; Hz. Musa (a.s.) Allah’ın cemalini müşahede etmediyse o halde yüz üstü düşüp bayılmasının sebebi nedir?
Evet, ben söyleyeyim; Allah dağa tecelli edince Hz. Musa (a.s.) bu tecelliyi müşahede ederek yüz üstü yere kapanıp bayıldı. Daha doğrusu bu tecelliye dayanamayıp baygınlık geçirdi. Bu konudaki ayette geçen “saika” kelimesi baygınlık geçirdi manasındadır. Hz. Musa (a.s.) bu tecelliyi müşahede edip bayıldı sonra ayıldığı zaman da “sen subhansın”215 dedi. Hz. Musa (a.s.), Allah’ın cemalini baş gözüyle görmeyi isteyince Allah da kendisini zahiri gözle görmenin mümkün olmadığını Hz. Musa (a.s.)’a göstermek için dağa tecelli etmiş ve bunun mümkün olmadığını ona göstermiştir.
Allah’ın cemalini müşahede etmek diyorsak kimse bu sözü farklı bir tarafa çekmesin, baş gözüyle müşahedenin var olduğunu söylemiyoruz. Böyle bir şey zaten söz konusu değildir. Allah’ın cemalini baş gözümüzle müşahede edersek gözlerimiz bu müşahedeyi kaldıramaz, kör olur. Bu yüzden böyle bir şey düşünülemez.
Allah’ın cemalini müşahede, Allah’ın kuluna nefhettiği ruha ait bir müşahededir. Allah, insana ruhundan nefhedip onu yaratmıştır.216 Bu yüzden Allah’ın cemalini müşahede eden, Allah’ın kuluna nefhettiği ruhtur. Aynı şekilde Allah ayet-i kerimede; Ve iz ehaze rabbuke min benî âdeme min zuhûrihim zurriyyetehum ve eşhedehum alâ enfusihim: “Allah, Âdemoğullarının bellerinden zürriyetlerini alıp onları şahit tuttu.” E lestu bi rabbikum: “Ben sizin rabbiniz değil miyim?” Onlar da; Kâlû belâ şehidnâ:217 “Evet, (sen bizim rabbimizsin) biz şahit olduk (buna şahidiz, müşahede ettik), dediler” buyurur. Bu müşahedeyi Allah’ın nefhettiği ruh yapmıştır.
Biz de kirlettiğimiz, kendi kendimizden perdelediğimiz ruhumuzun üzerindeki perdeyi kaldırırsak o zaman rabbimizin cemalini müşahede ederiz; ama perdeyi kaldırmazsak aklımız bunu almaz, anlamadığımız için de müşahedenin varlığını reddederiz. Bilmemiz lazım ki “müşahede yoktur” demek bizi sadece müşahededen mahrum eder.
Allah isimleriyle tecelli edip müşahede yaptırır. Mesela Rahim ismiyle, Semi’ ismiyle, Basir ismiyle, Vedud ismiyle tecelli edip müşahedeyi öyle yaptırır; Herhangi bir isimden bize müşahede ettirince o isim bize perde olur, dolayısıyla o perdeden müşahedeyi yaparız.
Bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “namaz mü’minin miracıdır”218 buyurmuştur. Bu, namazın kendisine miraç olduğu kullar var, demektir. Eğer biri bildiğini zannedip “böyle bir müşahede yoktur” diye konuşursa ona söylenmesi gereken söz; “kendi gördüklerime mi yoksa senin söylediklerine mi inanayım” sözüdür. Bütün veliler Allah’ın cemalini müşahede etmiştir. Zaten velilerin derecesinin sınırı müşahedelerine göredir. Bir velinin müşahedesi ne kadar fazlaysa, Allah isim olarak ona ne kadar tecelli edip onu ikrama nail kılmışsa; yani bir veli celal ve ikram sahibi olan rabbinin cemalini ne kadar müşahede etmişse derecesi o kadar yüksektir.
Allah başka bir ayet-i kerimede; “sizin ikrama en nail olanınız (en ekrem olanınız) en takvalı olanınızdır”219 buyurmuştur. Takva kıvamında demektir, kelimenin asıl manası budur. Dolayısıyla takvalı olmak; Allah’ın her bir isminin insanda kıvamında tecelli etmesi, Allah’ın bir isminin başka bir isminin sınırını çiğnememesi, dengeli olarak rahim, dengeli olarak kerim, dengeli olarak vedud olunması demektir. Muttaki olan biri kendisine öyle bir ölçü koymuştur ki Allah’ın isimleri onda dengede tecelli eder.
Buna örnek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Mesela tabiinden biri Hz. Aişe (r.a.) annemize;
-Bize Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i anlatır mısınız, diye sorduğunda.
Hz. Aişe (r.a.) annemiz;
-O da herkes gibi bir beşerdi, herkes gibi bir insandı; ama Allah’ın bütün isimleri onun üzerinde kâmil manada tecelli etmişti, buyurur.
Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; Kul innemâ ene beşerun mislukum:220 “De ki: Ben de ancak sizin gibi bir beşerim” buyurur. Allah’ın bütün isimleri en kâmil manada Resulullah (s.a.v.) Efendimiz üzerinde tecelli etmişti; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz en kâmil manada rahman, en kâmil manada rahim, en kâmil manada afuvv, en kâmil manada kerim ve cömert biriydi. Zaten Hz. İnsan bu demektir. Bütün ibadetler de bize böyle olmayı kazandırmak içindir.
Allah’a isimleriyle iman etmek gerekir. Kur’an-ı Kerim’de Allah’ın 99 tane ismi geçer. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah’ın 99 ismi vardır”221 buyurmuştur. Biri Allah’ın bir ismine bile bütünüyle iman etmezse Allah’a şirk koşar, müşrik olur. Örneğin; biri Allah’ın Afuvv ismine iman etmezse; yani “Allah affetmez” derse müşrik olur, bu isme yarım yamalak iman ederse bu sefer de imanı eksik olur. İmanı ölçmenin tek bir yolu vardır, o da Allah’ın esmasına imandır. Bu yüzden imanını ölçmek isteyenlerin Allah’ın isimlerine iman etmiş miyim etmemiş miyim diye kendilerine bakmaları gerekir.
Biri, Allah’ın Zul Celâli vel İkrâm ismine iman etmezse ne olur?
Kul, Allah’ın celalinde mutlak ikramının olduğuna iman etmezse; yani nasıl bir musibet, nasıl bir bela, nasıl bir yokluk gelirse gelsin, bunun kesinlikle Allah’ın ikramı olduğuna, Allah’ın ikram etmeyi dilediğine iman etmezse müşrik olur.
Allah ayet-i kerimede; Fe inne meal usri yusrâ, inne meal usri yusrâ:222 “Her zorlukla beraber bir kolaylık vardır; ama mutlaka zorlukla beraber bir kolaylık vardır” buyurur. Yani her zorlukla beraber iki kolaylık vardır. Başımıza gelen bir zorluğun yanında iki tane kolaylığın olduğunu bilmemiz lazım. Niye? -Allah ikram ediyor da ondan. Allah zorluk çekmemiz için bu zorluğu bize göndermemiş, kazanmamız için bu zorluğu göndermiştir. Allah bu ayetle bize “bana güvenin, eğer başınızda bir zorluk varsa onunla beraber mutlaka iki kolaylık vardır, bir zahmet varsa onunla beraber iki ikram vardır” buyurur.
Evet, Allah’ın Zul celâli vel ikrâm ismini ayetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalışıyorduk.
Tebârekesmu rabbike zîl celâli vel ikrâm:223 “Celal ve ikram sahibi olan rabbinin ismi mübarektir (yüceler yücesidir).” Yüceler yücesi olan rabbin celal ve ikram sahibidir. Rabbin tenezzül edip seni muhatap almışsa sana ikram etmek, şerefini sana bildirmek ve senin kendini bilmen, tanıman, anlaman içindir. İnsan, rabbini bilmedikçe, tanımadıkça, anlamadıkça kendi kıymetini de bilemez, anlayamaz; çünkü insan, şerefini Allah’tan alır.
Bir an için şöyle düşünelim; Allah seni ciddiye almaz, seninle konuşmazsa, peygamber ve kitap gönderip seni muhatap kabul etmez, sana tecelli etmez, her anda sana muamele etmezse sana cenneti bile verse bunun ne değeri, ne kıymeti vardır! Sen seni yaratan rabbini görmezsen, cemalini müşahede etmezsen, sohbetini onunla yapmazsan, sen onu, o da seni sevmezse o halde dünyanın, hayatın, cennetin ne kıymeti, ne değeri vardır!
Bu yüzden Allah’ı bilenlere, tanıyanlara; “sana Allah’ın cemali yok; ama bütün cennet senin olsun” dense onlar böyle bir cenneti cehennem gibi görür.
İlk sure olan Âlak Suresi’nde Allah şöyle buyurmuştur; İkra’ bismi rabbikellezî halak:224 “Seni yaratan rabbinin ismiyle oku!” Seni yaratan rabbinin ismini oku! Oku demek anla demektir. Önce kendimizi, sonra kendimizle beraber bizi hâlk eden, yaratan rabbimizi anlamamız gerekir. Halakal insâne min alak:225 “(Allah) İnsanı alakadan yarattı.” Alakasından, yakınlığından, ona duyduğu ilgisinden, sevgisinden dolayı yarattı. Ikra’ ve rabbukel ekrem:226 “Oku! Senin rabbin ekrem sahibidir (ikram sahibidir).” Peki, Allah bu ikramı nasıl yapar?
Ellezî alleme bil kalem:227 “O ki kalemle talim ettirdi.” Allemel insâne mâ lem ya’lem:228 “İnsana bilmediklerini öğretti.”
Bilmediğimiz ne vardır?
Gördüklerimizi düşünürüz; ama bir de bilmediklerimiz vardır. Bilmediğimiz; Allah’ın zatıyla, sıfatıyla, bize tecelli ettiği ruhtur, Allah’ın isimleridir. Allah isimleriyle tecelli edip kendini bize tanıtır, bilmediklerimizi; yani kendi isimlerini bize talim ettirir. İsimleri bilmek başka, talim etmek başka şeydir. Allah’ın isimlerini üzerimizde göstermeye çalışmamız ve bunun sonucunda isimlerin üzerimizde tecelli etmesi talim etmek demektir. Dolayısıyla imtihan, Allah’ın isimlerini talim içindir. Bu yüzden önümüze ne gelirse gelsin, Allah’a göre güzel yaparsak Allah’ın bir ismi üzerimizde tecelli eder. Bu durumda Allah o ismini bize talim ettirmiş olur ve yaptıklarımızı artık Allah’ın ismiyle yapmaya başlarız.
Böyle olmazsa ne olur?
Evet, ayet devam ediyor. Kellâ: “Hayır.” Yani öyle değil, siz anlamadınız, iş anladığınız gibi değildir. Peki, nasılmış? İnnel insâne le yatgâ:229 “Muhakkak ki insan haddini aşar.” İnsan sınırı aşıp taşkınlık yapar, saygısızlık yapar.
Bu saygısızlığı nasıl yapar?
En raâhustagnâ:230 “Kendini müstağni (ihtiyaçsız) görür.” İnsan; Allah’ın vahyettiğine, söylediklerine, isimlerine karşı kendini ihtiyaçsız görüp “benim buna ihtiyacım yok” der. İnne ila rabbikerruc’a:231 “Muhakkak ki sizin dönüşünüz Allah’adır.”
Ahirette elbette ki dönüş Allah’adır. Bir de burada dönüş vardır. Buradaki dönüş; rabbine dönüş, Allah’ın isimlerinin sende tecelli etmesine dönüştür. Allah bunun kesin olarak var olduğunu söyledi; ama biz bu isimleri, tecelliyi burada almak istemez, kazanmak istemez, rabbimizle beraber olup rabbimizin güzelliğiyle güzelleşmezsek kendimizi Allah’a karşı müstağni, ihtiyaçsız görüp; “benim Allah’a, onun güzelliğine ihtiyacım yok, Allah beni böyle kabul etsin” demiş oluruz. Allah da bunu saygısızlık olarak, azgınlık olarak kabul eder. Bu yüzden İnnel insâne le yatgâ: “Muhakkak ki insan haddini aşar” buyurmuştur. Biri Allah’tan başka tarafa dönerse rabbini, dolayısıyla onun güzelliğini kaybeder.
Cennet tamamen Allah’ın ikramıdır. Bunun için Allah ayet-i kerimede; Ve hum mukremûn:232 “Ve onlar (cennette) ikrama nail olurlar” buyurur. Onlar orada celal ve cemal sahibi olan Allah’ın ikramına nail olurlar. Cennet saf ikramdır. Dünyada hem ikram, hem de sıkıntı vardır; çünkü dünyanın asıl yaratılış sebebi imtihan yeri; yani kazanma yeri olmasıdır. Ahirette ise kazanmak yoktur, ibadet yoktur; ama iman vardır, sevmek vardır, Allah’a hamd vardır, selam vardır. Bunu Allah söylüyor.233
O halde yaratılışın gayesi ibadet değil âbdiyettir, âbd olmaktır; yani sevmektir, âşık olmaktır.
Daha iyi anlaşılması için bir örnek vereyim. Mesela; bir babanın iki çocuğu olsun, bir tanesi babasını hiçbir menfaat düşünmeden gerçekten sevsin; ama birçok yanlış yapsın. Öteki de yanlış yapmasın, babasının her emrini olduğu gibi yerine getirsin; ama bunları babasının mirasında gözü olduğu için yapsın. Bu durumda baba hangi çocuğunu daha çok sever? -Emrinden çıkmayıp gözü mirasında olanı mı, yoksa yanlışlar yaptığı halde kendisini gerçekten seveni mi? -Kesinlikle kendisini seveni sever.
Bu yüzden kul yanlış yapabilir, eksik yapabilir, yeter ki Allah’ı sevsin. Eğer Allah’ı severse kazanır; ama Allah’ı severken onun sadece ikramını değil onu celal ve ikram sahibi olarak da sevmesi gerekir. Eğer böyle sevmezse Allah’ın ayet-i kerimede; “insanlardan öylesi var ki Allah kendisine ikram ettiğinde ‘rabbim bana ikram etti’ der. İkramı biraz kıstığında ‘rabbim bana ihanet etti’ der”234 buyurduğu insanlardan olur.
Onlar Allah ikramını biraz kıstığında “rabbim bana ihanet etti” diyorlarmış! Subhanallah! Sözde mü’mindirler; ama rabbim bana yanlış yaptı, diyorlar.
Allah böyle olanlara bir nimet ikram ettiğinde “rabbim bana ikram etti” deyip şükür halinde, hamd halinde olurlar. Nimeti biraz kısıp, biraz sıkıntı verince de rablerine karşı hemen saygısızlık yapıp ihanet ederler; yani “ben bunu hak etmemiştim, Allah bana hak etmediğim bir muameleyi yaptı. Allah niye bana böyle yaptı. Bu bela, bu musibet, bu hastalık bir tek beni mi buldu, böyle olmasa olmaz mıydı” derler.
Allah ayet-i kerimede böyleleri için; “(onlar) Allah’a tek taraftan kulluk yaparlar”235 buyurur. Allah tek taraftan olan kulluğu kabul etmez; çünkü Allah zul celâli vel ikrâmdır. Allah’ın celalinin içinde ikramı vardır; ama böyle olanlar bunu görmez. Bunu görmeyince de Allah’ın Zul Celâli vel İkrâm ismine iman edemez.
Söyledim, Zul Celâli vel İkrâm ismi bu kalıpta, birleşik olarak gelen tek isimdir. Allah isimleri arasında sadece Celal ismini kendisine isim olarak vermemiş ve; “ben celalim” dememiştir. “Ben celal sahibiyim” diyerek celali isimlerinden, kendinden ayırmıştır. Diğer isimleri için “ben rahmanım, ben rahimim, ben kerimim, ben ekremim, ben vedudum, ben vehhabım” buyurmuştur. Zaten Allah’ın; “ben celal sahibiyim” demesi de “celalim ikramım içindir, ben sana böyle muamele etmezsem sen isimlerimi, güzelliğimi kazanamaz, bu ikrama nail olamazsın. Senin sevmediğin bu muamele sana ikram etmem için yaptığım muameledir” demektir.
Peki, Allah’ın Zul Celâli vel İkrâm ismine iman edersek ne olur?
Allah’a hiçbir şekilde itiraz etmez; “şunu niye şöyle yaptın, bunu niye böyle yapmadın” deyip isyan etmeyiz. Hatta böyle bir düşüncede bile bulunmayız; çünkü imanımız buna mani olur; ama Allah’ı bilmediğimizde, tanımadığımızda, anlamadığımızda şeytan bize kendi bilgimize, ilmimize göre vesvese verir. Biz de “şu niye şöyle oldu, bu niye böyle oldu, hâlbuki şöyle olsaydı olmaz mıydı” deriz şeytan ve nefsimiz bunu bize mutlaka dedirtir.
Her zaman söylüyoruz, iman; Allah’ı sevmektir, aşktır. Âbdiyet de Allah’a âşıklıktır, âşık olmaktır. Eğer kul gerçekten düşünüp tefekkür ederse Allah’ın onu kendi nurundan, kendinden yarattığını, kendi isimlerini ona ikram ettiğini, zatıyla ve sıfatıyla tecelli edip ona varlık verdiğini bilir, bunu anlar. Kulun varlığı, güzelliği Allah’a aittir; yani varlığı, görmesi, işitmesi, bilmesi, sevmesi, irade etmesi, tercih etmesi, kısacası her şeyi Allah’a aittir, hepsi Allah’ın isimleri, El Esmau’l Husna’sıdır.
Allah, her anda kuluna tecelli edip onu varlıkta tutar, ona rızkını verir, ikramını yapar, Allah’ın güzelliğini, El Esmau’l Husna’sını üzerinde göstermesi için ona imkân tanır. İmtihan da bu demektir. Allah, kulunu imtihana tabi tutuyorsa ona sıkıntı vermek için değil “haydi kulum güzel yap, sen benim halifemsin, beni temsil ediyorsun, benim yaptığım gibi yap, bana dost ol, bana yakın ol, bana sevgili ol, benimle ol” demek içindir.
Allah’ın bizi böylesine sevdiğini anlarsak, böylesine kerim olduğunu, bize ikram etmeyi dilediğini anlarsak, bize birebir, teke tek böylesine kıymet verdiğini, sevdiğini, kazanmamız için bize böyle muamelede bulunduğunu anlarsak ona nasıl itiraz ederiz! Böyle bir gücü kendimizde nasıl bulabiliriz ya da onu nasıl sevmeyiz, ona nasıl âşık olmayız, “Allah” deyince bizim için nasıl her şey bitmez! Zaten bize ait bir şey yok ki her şey ona aittir. Ona ait olmayan hiçbir şeyimiz, hiçbir şey yoktur.
Allah’ın güzelliği, ikramı ve sevmesi karşısında insanın dilinin tutulması, aynı şekilde rabbini tefekkür edince aklının başından gitmesi gerekir. Eğer böyle olmuyorsa “bu bendeki nasıl imandır, nasıl sevmektir, bu nasıl anlamaktır, bu nasıl rabbimi tanımaktır” deyip imanımızı kontrol etmemiz gerekir.
İnsan beşerdir, dolayısıyla yanlış yapar, bu ayrı şeydir. Allah ayet-i kerimede; “yaratan yarattığını bilmez mi”236 buyurur. İnsan yanlış yapabilir. Allah zaten “yanlış yapmayın” dememiş; “yanlış yaptığınızda tövbe edin, istiğfar edin. Eğer ‘pişman oldum’ derseniz o yanlışı hiç yapmamış gibi size muamele ederim ve günahınızı silerim” demiştir. Eğer tövbe edersek Allah yanlışımızı, günahımızı anında siler. Zaten Allah’ın günde 300 sefer kalbimize tecelli edip nazar etmesi bunun içindir. İşte, Allah’ın Zul celâli vel ikrâm ismi bizi Allah’ın El Esmau’l Husna’sıyla, Allah’ın tecellisiyle muhatap edip onu bize kazandırır.
Bir gün sahabeler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;
-Ya Resulullah! Dua ettiğimizde duamızın kabul olup olmadığını nasıl anlarız, diye sorarlar.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Allah ne zaman ki gönlünüze tecelli etti işte o zaman duanızı kabul etmiştir. Başka türlü ise kabul etmemiştir, buyurur.
Demek ki Allah’ın duamızı kabul edip etmediğini nasıl anlayacakmışız?
Allah gönlümüze tecelli edince anlayacakmışız. Mesela dua ettiğimizde gönlümüze bir huzurun, duamızın kabul olduğuna dair bir hissin geldiğini kendi üzerimizden mutlaka tatmış, yaşamış ve “rabbim duamı kabul etti” demişizdir. İşte böyle bir durumda Allah gönlümüze vahyedip bize; “kulum, senin duanı kabul ettim” demiştir. Bunu bu şekilde kendi gönlümüzde tadarız. Bazen de dua ettiğimizde içimizde bir boşluk oluştuğunu ve Allah’ın bu duamızı kabul etmediğini hissetmişizdir. Bu durumda da Allah’ın duamızı kabul etmediğini kendi gönlümüzden anlamış, tatmış oluruz; yani bunu kendi üzerimizden bilip anlamamız lazım.
Tabi, duamızın kabul olmadığını tattığımız zaman “Allah duamı kabul etmiyor” deyip duamızı bırakmamamız, aksine Allah kabul edinceye, gönlümüze “kulum duanı kabul ettim” deyinceye kadar duamıza devam etmemiz gerekir.
Aynı şey istiğfar için de geçerlidir. Bazen bir günah işlediğimizde yahut yanlış yaptığımızda “ya rabbi! Pişman oldum, tövbe ettim” derken Allah’ın istiğfarımızı kabul etmediğini ve bizi mağfiret etmediğini kendi gönlümüzde hisseriz. Eğer istiğfar ettiğimizde Allah’ın bizi mağfiret ettiğine dair gönlümüzde bir huzur yoksa o halde istiğfarımız istiğfar olmamış demektir. Bu durumda istiğfar etmeyi bırakmamamız, istiğfarımız kabul oluncaya kadar tekrar tekrar istiğfar etmemiz gerekir. Eğer böyle yaparsak sonra boynumuz bükülür ve gözyaşı dökeriz; çünkü Allah devamlı yaptığımız bu istiğfarla gönlümüze şiddetle tecelli eder ve bize “ben ğafur ve vedudum. Seni mağfiret ettim; çünkü seni seviyorum” der. Bu istiğfarımız üzerine bize sevgisini de ikram eder.
Allah; tecelli sahibidir, ikram sahibidir, dolayısıyla kullarına ikram etmek için tecelli eder. Rabbimizin yakınlığını böylesine tatmamız gerekir; yani istiğfar etmekle, tövbe etmekle, Allah’ı zikretmekle, tesbih etmekle, tekbir etmekle Allah’ın yakınlığını tatmamız gerekir.
Allah’ın Zul Celâli vel İkrâm ismi Kur’an’da sadece Rahman Suresi’nde iki sefer geçer, dedik. Allah, Rahman Suresi’nin baş tarafında; “Er rahmân, allemel kur’ân, halakal insân, allemehul beyân”237 buyurur.
Şimdi, Allah’ın bu ayetlerde bize ne vahyettiğini öğrenelim hep beraber.
Er Rahmân:238 “Allah rahmandır.” Senin rabbin rahmandır. Bu yüzden Allah’ı rahman olarak bilmen gerekir. Allah zatında rahman olan, mutlak surette rahmetiyle muamele edendir. Bu yüzden sana nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun onu rahmetinden dolayı yapmıştır; ama bu muamelesi sana azap olarak, sıkıntı olarak gelebilir; fakat içinde rahmet vardır; çünkü Allah sana öyle muamele etmekle rahmet etmeyi dilemiştir. Sen bakarken sadece dünyayı, dünyaya ait hayatı, yaşadığın anı görürsün; ama Allah senin için ebedi bir hayat hazırlamıştır, dolayısıyla sana yaptığı bu muamelelerle seni cennete, Hz. İnsan olmaya, kendisine dost olmaya davet eder.
Allemel kur’ân:239 “(Allah, insana) Kur’anı talim ettirdi.” Halakal insân:240 “İnsanı yarattı.” İnsanı yaratırken onu Kur’an ile yoğurdu, Kur’an’ı ona talim ettirdi. Allah, insanın canlı Kur’an olduğunu söyledi.
Allemehul beyân:241 “Ona beyanı talim etti.” Peki, beyan nedir? -Beyan; anlatmak, göstermek demektir. Dolayısıyla ayet; Allah, insana Kur’an’ı üzerinde göstermeyi talim ettirdi; yani Allah, Hz. İnsan olarak görünmeyi, üzerinde Hz. İnsanı göstermeyi ona talim ettirdi.
Allah celal ve ikram sahibidir, celal tecellisini ikram etmek için yaratmıştır. Demek ki ikram, ekmek değilmiş! İkram; Kur’an’ı, Allah’ın güzelliğini yaşamak, ayet olmak, canlı Kur’an olmak, bir de bunu üzerinde beyan etmek ve üzerinde göstermekmiş.
Evet, ikram; Allah’ın ayetlerinin ve isimlerinin talim edilmesidir. Zaten burası sadece ilmin öğretildiği yer değil, aynı zamanda ilmi talim etme yeridir. Öğretmek, anlatmak farklı, talim ettirmek farklıdır. Biri sevgiyi, muhabbeti anlatabilir ama muhabbeti vermek başka bir şeydir. Mesela biri “Allah rahimdir” diyebilir; ama gönlünden Allah’ın Rahim ismiyle tecelli edip bu ismi ikram etmesi ayrı bir şeydir.
Peki, Allah böyle bir talimi kiminle yapar?
Allah bu talimi nebileriyle, resulleriyle ve onların varisleriyle yapar. Allah her şeyi bir vesileyle yaratır. Aynı şekilde imanı da, muhabbeti de, teslimiyeti de, isimleri olan El Esmau’l Husna’sını da bir gönülden ikram eder. Bunlar kitaptan okunmaz, alınmaz, bilgi olarak öğrenilmez; ancak talim edilir.
Mesela; bir kardeşimiz buraya geldiğinde birkaç gün içerisinde muhabbete boğulur; ama bizi tanımayana kadar hiç öyle olmamıştır. Tabi ki o bunun nerden ve nasıl geldiğini kendi üzerinden bilir. Allah böyle bir muhabbeti bir insanın üzerinden ikram eder. Eğer bir gönülde bu muhabbet yoksa ondan bu muhabbeti alamazsın. Daha iyi anlaşılması için bir örnek vereyim; on tane yoksul yan yana gelip zenginlikten söz ederse zengin olabilir mi? -Elbette ki olamaz; çünkü bu zenginlik hiç birinde yoktur.
Aynı şekilde manevi olarak da fakirlik ve zenginlik vardır. En fakir olan iblistir, şeytandır; çünkü maneviyattan, imandan mahrumdur. En zengin ise; nebiler, resuller ve onlarla beraber olanlardır. Sahabeler bu manevi zenginliği, bu muhabbeti Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den almıştır. Aynı şekilde ümmet kıyamete kadar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in varislerinden bu muhabbeti almaya devam eder. Mesela bir peygamber varisine, Mürşid-i kâmile, tabi olan biri en kötü halde bile olsa hemen Allah’a döner, Allah’a dost ve sevgili olur. Kul tabiri caizse çamura düşer, yuvarlanır, taşlanır, şeytan onu ayakları altında ezer; ama o bir Mürşid-i kâmile tabi olur ve birden silkelenerek; “ya rabbi! Sana döndüm” deyip manevi olarak ayağa kalkarsa Allah ona ikram eder. Bu, Allah’ın, kulundan istediği, beklediği şeydir.
Nasıl ki evden kaçıp birçok yanlış yapan sonra eve dönen bir evladı annesi ve babası çok mutlu bir şekilde karşılıyor, ona sarılıyorsa Allah da kulunun ona dönmesine tabir-i cazise böyle sevinir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah, kulunun kendisine dönmesinden daha çok hiçbir şeye sevinmemiştir”242 buyurmuştur. Allah dilerse kulunu kendine döndürür ama Allah’ın muradı bu değildir. Allah’ın muradı; kulunun kendi iradesiyle onu tercih etmesidir.
Allah bütün kullarına, bütün mahlûkata bir kader tayin etmiştir; yani bir takdir yapmış, kural koymuştur. Allah kendine de kural koymuş; “benim kuralım da senin kendi iradenle bana âbd olman, kul olmandır” demiştir. Allah bir de kendine rahmeti kural olarak koymuş, ayet-i kerimede; “Allah rahmeti zatına yazdı”243 buyurmuştur. Allah başka bir ayette; “Allah kullarına zulmedici değildir”244 buyurur. Yani Allah’ın âlemlere, insana zulmetmesi düşünülemez, böyle bir şey imkânsızdır. Allah kendine kural koyuyor. Bununla beraber peygamberini, kitabını gönderip; “böyle yaparsan kazanırsın, şöyle yaparsan kaybedersin” deyip kullarına vahyediyor.
Allah bir de kullarına mühlet verir. Bunun için Allah ayet-i kerimede o isyan edenler hakkında; “eğer söz benden çıkmış olmasaydı, onlara bir mühlet vermiş olmasaydım onları hemen helak ederdim”245 buyurur. Allah kendisi kural koyar, sonra kendi kuralına kendisi de uyar. Allah, kullarına “böyle yaparsan Hz. İnsan olursun, şöyle yaparsan hayvandan daha aşağı olursun” der ve Allah, insanın tercihine müdahale etmez; ama yardımını da hiçbir şekilde kulundan esirgemez, sürekli olarak yardımıyla ona muamelede bulunur.
Evet, Allah; “nasıl ki senin için kural koymuşsam aynı şekilde ben de kendime koyduğum kurala uyuyorum” der.
Allah ayet-i kerimede; “Allah dilediğini hidayete erdirir, dilediğini delalette bırakır”246 buyurur. Ayette geçen dilemek kelimesi “men yeşâu” kelimesidir. “Yeşâu” kelimesi çift yönlü bir mana taşır ve dilediğini, dileyeni anlamına gelir. Dolayısıyla ayet; “kulum hidayeti dileyince ben de onun hidayetini dileyip onu hidayete erdiririm. O delalette kalmayı dileyince de ona müdahale etmem, onu delalette bırakırım” manasına gelir. Yoksa bu ayet “Allah keyfine göre hareket edip dilediğine şöyle yapar, dilediğine böyle yapar” anlamına gelmez; çünkü Allah kural koymuştur ve bu kurala kendisi de uyar. Allah’ın öyle kuralsız, ilkesiz, gelişi güzel muamele etmeyeceğini kesinlikle bilmemiz lazım.
Allah’ın bizim için koyduğu kuralı elbette ki Allah’ın kitabından anlamamız gerekir. Allah, kitabında kural koyup; “benim senin için koyduğum kural budur, çizgi budur. Böyle yaparsan kazanırsın, şöyle yaparsan kaybedersin, ben de sözümden dönmem” demiştir.
Bu yüzden eğer ikrama nail olmak istiyorsak önce iman etmemiz hem Allah’ın Celal ismine, hem de Cemal ismine iman etmemiz ve rabbimize hiçbir şekilde itiraz etmemiz gerekir. Allah neye ve kime nasıl muamele ederse etsin bize düşen; “rabbim bana ikram etmeyi dilemiş, ben iman ediyorum ki rabbim zul celâli vel ikramdır, ekremdir, kerimdir, vehhabdır” demektir. Eğer böyle demez ve rabbimize itiraz edip kafa tutarsak kaybederiz. Kendimizi kaybederiz, aklımızı kaybeder ve kullanamaz oluruz. Sonra kendimizi doğru yolda zannederiz ve öldüğümüzde de ne kadar ters bir yolda gittiğimizi anlarız.
Allah hepimizi isimlerine, El Esmau’l Husna’sına gerçek manada iman edenlerden eylesin. Cemaline, ikramına iman ettiği gibi celaline de iman edenlerden eylesin. Allah bizi celalinin içinde mutlak surette ikramının olduğunu bilenlerden, bilgisinin, ilminin imana dönüştüğü kullardan, imanını ahlaka, amele dönüştürenlerden eylesin. Allah bizi bize bırakmasın. Allah bizi kendisine karşı saygısızlık edenlerden, kendini müstağni görenlerden, ihtiyaçsız görenlerden eylemesin. Rabbine boynunu büküp acziyetini bilenlerden, rabbinin yüceliğini anlayıp iman edenlerden, kabul edenlerden eylesin. Allah bizi huzura aldığında bir dost gibi, bir sevgili gibi huzura aldığı kullarından eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
