EL KADÎR
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Allah’ı El Esmau’l Husna’sından, güzel isimlerinden anlamaya, tanımaya, daha doğrusu Allah’ın güzelliğini anlamaya çalışıyorduk. Aynı şekilde Allah’ın isimlerini öğrenirken Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insanı anlamaya, tanımaya; yani insanın nasıl olması gerektiğini, Allah’ın ondan nasıl bir Hz. İnsan olmasını istediğini anlamaya çalışıyorduk.
İnsan, Allah’ın isimlerine, sıfatlarına büründükçe insan olur. Bu isimler onun üzerinde kemale erince de Hz. İnsan olur. Zaten Allah’a vasıl olmak demek budur. Bu olmadan Allah’a vuslat olmaz; yani Allah’ın güzel isimleri insanda tecelli etmeden kimse Allah’a vasıl olmaz, dost olmaz; çünkü ancak Allah’ın güzelliğiyle güzel olanlar Allah’a dost olur, Allah’a göre güzel olur.
Allah herhangi bir şeyi sevmekten münezzehtir. Allah kendini, kendi isimlerini, sıfatlarını, güzelliğini sever. Allah’ın, bir kulunu sevebilmesi için de Allah’ın isimlerinin, güzelliğinin o kulun üzerinde tecelli etmesi gerekir; yani Allah’ın Rahman isminin onun üzerinde tecelli etmesi lazım ki o, mahlûkata karşı merhametli olabilsin, Rahim isminin onda tecelli etmesi lazım ki mü’minlere, Allah’ı sevenlere özel olarak rahmet edip onları sevebilsin, Allah’ın Kerim isminin onda tecelli etmesi lazım ki ikram edip cömert olabilsin, Allah’ın Vedud isminin onda tecelli etmesi lazım ki Allah için sevebilsin. Bu bütün isimler için böyledir. Kul ancak Allah’ın isimlerine böyle bürünür, isimler onun üzerinde imana, ahlaka, amele dönüşürse Allah’a yakın olur, dost olur.
Bu yüzden Allah’ın muradını anlamadan, onu isimlerinden tanımadan Allah’a yakınlık, Allah’a dostluk şöyle dursun, kimse iman etmiş bile olmaz. “Ben Allah’a iman etmişim” diyen birine “rabbini anlat” dediğimizde Allah’ı ne kadar anlatabiliyorsa imanı ancak o kadardır.
Allah’ın ilk emri “oku” dur. İkra’ bismi rabbikellezî halak:166 “Seni yaratan rabbinin adıyla oku.” Yani rabbini kendinde oku, kendinde tanı, kendinle tanı. Bu yüzden rabbimizi kendi üzerimizden tanımaya, anlamaya çalışmamız lazım.
Mesela Allah’ın rahman oluşunu nasıl anlamamız gerekir?
Allah’ın rahman oluşunu sadece bir bilgiyle anlayamayız; yani hâsıl olan bir bilgiyle iman olmaz. İman ancak huzuri ilimle; yani hazır olan ilimle olur; çünkü imanı tatmak gerekir. Sadece ilimle bilinen, aklın kabul ettiği bir iman gerçek bir iman olmaz. Bu bilgimizi tadarsak iman olur.
Allah bir hadis-i kutside; “insanı yaratıp dünyaya gönderdim ki varlığını tatsın diye” buyurmuştur. Evet, Allah bizi dünyaya varlığımızı tatmamız için göndermiştir. Zahiri olarak bir yerimiz ağrıdığında, karnımız acıktığında, üşüdüğümüzde, ısındığımızda varlığımızı, bedenimizi, kısacası Allah’ın bize ikram ettiği bu nimetleri tadarız. Bu bizim zahiri varlığımızdır, zahiri tarafımızdır. Bir de bizde Allah’ın; Nefahtu fîhi min rûhî:167 “Ben ona ruhumdan nefhettim” dediği bize nefhettiği ruhu tatmak vardır. Hayvanlar da bedenini tadar, bu yüzden bedenimizi tatmamız bizi hayvandan ayırmaz. Bizi hayvandan ayıran özelliğimiz; Allah’ın bize kendi ruhundan nefhettiği ruhtur. Eğer bu ruhu tatmazsak kendi kendimizden, Allah’tan, insanlıktan mahrum olarak öbür tarafa gideriz.
Peki, bu ruhu nasıl tadarız?
Allah’ı ne kadar tanırsak, isimleri üzerimizde ne kadar tecelli ederse rabbimizi de o kadar tanımış, rabbimizin bize nefhettiği ruhu o kadar tatmış oluruz. Allah’ın bize tanıdığı imkân kadarıyla onun kullarına, mahlûkata ne kadar merhamet edersek, ne kadar ikram edersek, onlara karşı ne kadar hoşgörü gösterip onları ne kadar affedersek, ne kadar seversek ruhumuzu da o kadar tatmış oluruz. Bu, Allah’ın bütün isimleri için böyledir. Bu isimler en baştaki isimler olduğu için bunlardan örnek verdim.
Allah ayet-i kerimede; “kim, Allah yolunda infak ederse biz de onun ruhundaki cömertliği, kerimliği arttırırız”168 buyurur. Biz cömertlik yaptıkça, ikram ettikçe bizde Allah’ın Kerim isminin tecellisi artmaya devam eder; yani Allah cömertliğimizi arttırır. Aynı şekilde insanlara merhamet ettikçe Allah’ın Rahim ismi bizde tecelli eder ve Allah rahmetimizi arttırır. İnsanları sevince, ona göre muamele edince de Allah’ın Vedud ismi bizde tecelli eder, dolayısıyla Allah’a olan muhabbetimiz artar. Bu her bir isim için böyledir.
Allah’ın isimleri üzerimizde kemale erdiği, kâmil olduğu zaman kâmil insan oluruz. Kâmil insan, üstünde Allah’ın isimlerinin kemale erdiği kul demektir. Yoksa kemalat kendi kendine, hayal ile olacak bir şey değildir. Allah’ın bize tanıdığı imkân kadarıyla gereğini yaparsak; yani merhamet etmemiz gereken yerde merhamet eder, sevmemiz gereken yerde sever, ikram etmemiz gereken yerde ikram eder, affetmemiz gereken yerde affeder, hoşgörü göstermemiz gereken yerde hoşgörü gösterirsek Allah’ın isimleri bizde tecelli eder. Dolayısıyla kâmil insan, Hz. İnsan olur, Allah’ın isimleriyle Allah’a yakın, Allah’a dost oluruz. Böyle olunca da Allah ile aramızdaki perdeler kalkar; çünkü Allah ile aramıza yani kendi ruhumuzla, kendi hakikatimizle aramıza bu perdeyi biz koymuşuz. Bu perde de ancak böyle yaparsak kalkar.
Mürşid-i kâmile tabiyet Hz. İnsan olmak içindir. Bu da sadece bilgiyle olacak bir şey değildir. Bazı şeyleri bilgiyle öğreniriz; ama bazı şeyleri de sahabenin Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber olup aldığı gibi birebir canlı bir örnekten almamız gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz canlı Kur’an, Allah’ın bütün Esmau’l Husna’sının kâmil manada üzerinde tecelli ettiği Hz. İnsandır. Sahabe de ona bakıp onunla beraber Hz. İnsan olmuş, gökteki yıldızlar gibi olmuştur. Dolayısıyla kemale ermek kendi kendine yahut okumakla, bilgiyle olacak bir şey değildir.
Allah’ın isimleri bir kulda tecelli ederse isimler o kişide dirilir, aynı şekilde o kul da bu isimlerle dirilir. Biri eğer bir Mürşid-i kâmille beraber olsa; “ben de mürşidim gibi bir kul, bir âbd olmak istiyorum, onun gibi iman etmek, Allah’a teslim olmak, edepli olmak, Allah’ın rızasını kazanmak, Allah’ın isimlerinin, güzelliğinin üzerimde tecelli etmesini istiyorum” dese ve mürşidine benzemeye çalışsa Mürşid-i kâmili kabul etmiş olur. Aksi halde istediği kadar “ben mürşidime tabiyim” desin, gerçekte tabi olmuş olmaz; çünkü kim kimin gibi olmak istiyorsa onu mürşidi olarak kabul etmiştir. Bu yüzden mürşidsiz hiç kimse yoktur, herkesin bir mürşidi vardır; yani mutlaka herkesin benzemek istediği birileri vardır.
Pir Abdulkadir Geylani Hazretleri; “mürşidi olmayanın mürşidi şeytandır” buyurmuştur. Bu söz; gerçek bir Mürşid-i kâmili kabul etmeyenlere mürşidliği şeytanın yapacağı manasına gelir. Şeytan, mürşidi olmayanlara mutlak surette mürşidlik yapar. Bunu anlamayacak hiçbir şey yoktur. İnsan ya yolu Mürşid-i kâmilden öğrenir, kulluğu onunla beraber yapar, Allah’a onunla beraber yürür ya da şeytan ona mürşidlik yapar. Mürşid-i kâmil ile beraber olanlar onun gibi yapmaya, onun gibi olmaya çalışır ve Allah da istediklerini mürşidleri üzerinden onlara ikram eder.
Peki, biri bir mürşide tabi olmasa sadece kitap okusa olur mu?
Olmaz; çünkü Allah’ın âdeti böyle değildir. Allah ayet-i kerimede; “ardı arkası kesilmeden resullerimizi peş peşe gönderdik”169 buyurur. Bir mürşide tabi olmadan kulluk öğrenilebilseydi Allah peş peşe resullerini göndermezdi. Geçmiş ümmetlere baktığımızda insanların Allah’ın resullerinden biraz mahrum kalınca yollarını şaşırdığını görürüz. Allah, kulları kendine gelsin, yolunu bulsun diye de resullerini peşpeşe ardı arkası kesilmeksizin göndermiştir. Aynı şekilde Allah’ın kelamı da böyledir. Zaten Mürşid-i kâmil kendisine tabi olanları yetiştirirken Allah’ın ayetleri ile yetiştirir.
Allah ayet-i kerimede mü’minleri tarif eder; “mü’minler o kimselerdir ki Allah zikredildiğinde kalpleri titrer.”170 O halde mü’min olup olmadığımızı anlamamız için Allah zikredilince kalbimizin titreyip titremediğine bakmamız lazım. Allah’ı zikrettiğimizde, “Allah” dediğimizde kalbimiz titremiyorsa bir sorun var demektir. Eğer şu ana kadar Allah dediğimizde kalbimiz titremiyorsa o halde bu sorunun ortadan kalkması için “Allah” demeyi kalbi titreyen birinden dinlememiz gerekir. Kalbi titreyen biriyle beraber “Allah” dersek kalbimiz titrer. Tabi, bu sadece zahiri olarak “Allah” demek değildir.
“Allah” zikredildiğinde ancak Allah’a âşık olanların kalbi titrer; çünkü âşık olan kul o anda maşukunu zikretmiş, bütün varlığının kendisine ait olduğu rabbinin ismini söylemiş, rabbini bilmiş, rabbi de kendisini ona tanıtmıştır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah kendini sevdiklerine tanıtır” buyurur. Allah kendisini ona tanıttığı için, o, rabbini tanıdığı için, ona âşık olduğu için “Allah” deyince onun kalbi titrer. Bu durumda bize düşen; onun gibi olmaya, rabbimizi onun tanıdığı gibi tanımaya çalışmaktır. Böyle olmazsa onunla beraber onun “Allah” deyişi gibi “Allah” diyemeyiz, dolayısıyla mü’min olamayız.
Allah ayet-i kerimede mü’mini tarif ederken; “mü’minler o kimselerdir ki Allah zikredilince kalpleri titrer, onlara Allah’ın ayetleri okunduğunda imanlarını artırırlar ve onlar rablerine tevekkül ederler”171 buyurur. Dikkat edilirse Allah “ayetleri okuduklarında” demedi, “onlara Allah’ın ayetleri okunduğunda” dedi. Bu durumda ona ayetleri kendisi gibi birinin değil “Allah” deyince kalbi titreyen birinin okuması gerekir; çünkü “Allah” deyince kalbi titreyen biri, Allah’ın ayetlerini onlara okursa onlar imanlarını artırır ve Allah’a bütünüyle tevekkül edip güvenirler. Allah, mü’min tarifini böyle yapmıştır. Yoksa Kur’an’ı gece gündüz okusak, hatta hafız olsak; ama okuduğumuz Kur’an imanımızı artırmazsa iman etmiş olmayız. Bunu kim söylüyor? -Elbette ki Allah söylüyor.
Din, Allah’ın diniyse o halde dini aynı şekilde imanı Allah’tan öğrenmek gerekir. Yoksa imanın şartlarını anlatıp “bunlara inanman imandır” demek Allah’ın diniyle bağdaşmaz; çünkü Allah’ın dini bu değildir. Her bir ayete iman etmek imanın şartıdır. Kur’an’daki bir ayeti, bir kelimeyi, hatta bir harfi inkâr edersek kâfir oluruz. Bu durumda inkâr edince kâfir olacağımız bir kelimeyi de öğrenmezsek imanımızda eksiklik olmaz mı! Bu nedenle imanımız, Allah’ın ayetlerini bildiğimiz, ayetlere iman ettiğimiz ve ayetler bize okununca onunla imanımızı artırdığımız kadardır.
Kur’an’ın özü Fatiha’dır. Fatiha’nın özü de El Esmau’l Husna; yani Allah’ın isimleridir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah’ın 99 ismi vardır. Kim bunları tahsil ederse cennete girdi”172 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu hadiste “kim Allah’ın isimlerini sayarsa” değil tahsil ederse, bu isimler onun üzerinde tecelli ederse buyurdu. Bu durumda Allah’ın Rahman ismini önce öğrenmemiz sonra bu isme iman etmemiz, Allah’ı rahman olarak sevmemiz gerekir; çünkü iman sevmektir, sevmeden iman olmaz. Daha sonra Allah’ın Rahman isminin gönlümüze tecelli etmesi; yani Allah’ın bu ismiyle kullara muamele etmemiz gerekir. Biz kullara rahmet ettikçe de Allah’ın Rahman ismi bizde tecelli edip kemale ermeye devam eder.
Dolayısıyla yaratılıştan gaye; kulun üzerinde Allah’ın isimlerinin kâmil manada tecelli edip onun Hz. İnsan olmasıdır. Bütün emirler, nehiyler, ibadetler bunun içindir. Bu yüzden ibadet amaç değil araçtır; çünkü amaç, imandır. Allah ayet-i kerimede; “biz gönderdiğimiz bütün resullere; Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın ve sadece bana âbd olun, diye vahyettik”173 buyurmuştur. Bütün resullerin geliş gayesi, Allah’ın muradı; kullarının kendisine hiçbir şeyi şirk koşmamaları, bir de sadece Allah’a âbd olmalarıdır.
Kulun, Allah’a Allah’ın isimlerinde şirk koşmaması bunun için de Allah’ın her bir ismini tanıması gerekir; çünkü Allah’ı isimlerinden tanımazsa bu isimleri başkalarına, başka şeylere verir. Mesela biri aybaşında gelecek olan maaşına güvenirse maaşını Allah’ın Rezzak ismine şirk koşar ya da evladına güvenip “çocuğum bana bakar” derse çocuğunu Allah’ın Rezzak ismine, Kerim ismine, Vehhab ismine şirk koşmuş olur. İstisnasız herkesin bu konuda “rezzak olan, kerim olan, vehhab olan Allah’tır” deyip Allah’a güvenmesi gerekir. Bu, Allah’ın bütün isimleri için böyledir. Bu yüzden bize lazım olan önce imandır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “ahir zamanda kişi imanlı olarak akşamlar, sabaha çıktığında ise imanını kaybetmiştir, imansız olmuştur. Sabah imanlı kalkar, akşam olduğunda ise imansız olmuştur”174 buyurur.
Böyle olmasının sebebi nedir?
Çünkü nefsi terbiye olmamış, Allah’a isyan edip itiraz etmiş, Allah’ı bilmemiş, tanımamış, güvenmemiş “Allah” deyince kalbi titrememiş, Allah’ın ayetlerini dinlememiş, ayetler ona okunduğunda imanını artırmamıştır.
Allah’ın hem Kâdir ismi, hem de Kadîr ismi vardır. Kâdir ile Kadîr isimleri arasında Arapçadaki uzatma harflerinden biri olan “y” harfi farkı vardır. Bu iki isim her ne kadar kelime olarak birbirine benzese de farklı manalar taşır. Daha önce hep beraber Allah’ın Kâdir ismini; yani Allah’ın her şeye kaderini koyduğunu, her şeyi bir takdirde yarattığını anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde de Allah’ın El Kadîr ismini, kadir kılan ismini anlamaya çalışacağız. Önce Allah’ın Kadîr ismiyle ilgili ayetleri okuyalım. Öyle ki Allah’ı onun ayetlerinden, Allah’ın kendisini tanıttığı gibi tanımaya çalışmış olalım.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Ve kulle insânin elzemnâhu tâirahu fî unukıh: “Her insanın tairini (kaderini, talihini) boynuna asmışız.” İşi ona bırakmışız; yani herkesin günahı onun boynunadır. Kim neyi yaparsa yapsın kazandığı da, kaybettiği de ona aittir, onun üzerindedir. Ve nuhricu lehu yevmel kıyâmeti kitâba: “Onu (o boynuna astığımız tairini) Kıyamet günü kitap halinde çıkarırız.” Boynuna astığımız tairini Kıyamet günü bir kitap olarak çıkarırız. Yelkâhu menşûrâ:175 “O, ona (kendi kitabına) açılmış bir vaziyette kavuşur (kitabına mülaki olur).” Kitabı açılmış bir vaziyette onu karşılar.
Allah’ın Kadîr ismi; kadir yapan, kadir kılan manasına gelir. Allah irade verdiği varlıkları kadir kılmış, kendi hayatları hakkındaki takdiri onlara bırakmıştır. Bu elbette ki Allah’ın takdirinden bağımsız değildir.
Bir, Allah’ın genel takdiri, kaderi vardır, bir de kulun ebedi hayatı için kaderi vardır. Allah Kadîr ismiyle tecelli edip bu kaderi, takdiri irade sahibi olan varlıklara, insanlara ve cinlere vermiştir. Meleklere bu takdiri vermemiş, Kadîr ismiyle onlara tecelli edip hayatlarınız hakkındaki “takdir sizindir” dememiştir.
Kısacası Allah’ın Kadîr ismi takdir etme hakkını veren; yani insana kendi kaderini, ebedi hayatı için cennete ya da cehenneme gitme takdirini veren anlamına gelir. Bu yüzden Allah ayetinde; “her insanın takdirini boynuna asmışız (kim nasıl dilerse öyle yapar). Kıyamet günü bir kitap olarak yaptıkları onun önüne açılır ve onlar kitaplarına kavuşurlar” buyurmuştur.
Ve iz kâle mûsâ li kavmihî yâ kavmi: “Musa, kavmine dedi ki: Ey kavmim!” Lime tû’zûnenî: “Niçin bana eziyet ediyorsunuz?” Ve kad ta’lemûne ennî resûlullâhi ileykum: “Siz biliyorsunuz ki ben sizin için (Allah’tan gelen) Allah’ın resulüyüm.” Fe lemmâ zâgû: “Ne zaman ki onlar döndüler (eğrildiler).” Ezâgallâhu kulûbehum: “Allah da onların kalplerini döndürdü (saptırdı).” Vallâhu lâ yehdîl kavmel fâsikîn:176 “Allah fasık kavmi hidayete erdirmez.”
Allah’ın onların kalplerini eğriltmesi ne demektir?
Hz. Musa (a.s.) kavmine; siz benim Allah’ın resulü olduğumu, Allah’ın beni size gönderdiğini biliyorsunuz, buyurduysa demek ki kavmi onun Allah’ın resulü olduğunu biliyormuş; ama bildikleri halde Hz. Musa’ya Allah’ın resulü değilmiş gibi muamele ettiler, doğru durmaları gerekirken eğrilip döndüler, yüz çevirdiler Allah da onların kalplerini eğriltti.
Buradan neyi anlamamız gerekir?
Biri hakikati ve doğruyu bildiği halde ona doğru değilmiş gibi davranıp hareket eder, muamele ederse Allah onun kalbini eğriltir, yamultur; yani “nasıl olsa ben biliyorum, böyle davransam da bir şey olmaz” derse ve eğrilirse Allah onun kalbini yamultur. O da artık doğruyu doğru olarak anlamaz, yanlış olarak anlar.
İnsanlar ya inandığı gibi yaşar ya da yaşadığı gibi inanır; yani ya tavrını mü’mince ortaya koyup mü’mince yaşar ya da yaşadığı hayatın doğru olduğuna inanmaya başlar. Böyle olunca da hak üzerinde olmadığı halde kendini hak üzerinde zanneder, haklı olmadığı halde kendini haklı zanneder. Neden? -Çünkü Allah’ı ciddiye almayıp doğruyu kabul etmediği için Allah onun kalbini eğriltmiştir. Demek ki insan ne yaparsa kendi kendisine yapıyormuş.
Lillâhi mâ fîs semâvâti ve mâ fîl ard: “Göklerde ve yerde her ne varsa hepsi Allah’ındır.” Ve in tubdû mâ fî enfusikum ev tuhfûhu: “Kendi nefislerinizdekini (gönlünüzdekini) ister açıklayın, ister gizleyin.” Yuhâsibkum bihillâh: “Allah sizi ondan hesaba çeker.” Allah sizi sadece amelinizden, fiilinizden değil fikirlerinizden, düşüncelerinizden, nefsinizdekilerden, gönlünüzdekilerden de hesaba çeker, dedi Allah. Fe yagfiru limen yeşâu: “Allah dilediğini mağfiret eder.” Ve yuazzibu men yeşâu: “Dilediğine de azap eder.” Sizi gönlünüzdekinden, nefsinizdekinden hesaba çekerken dilediğini affeder, dilediğine de azap eder. Vallâhu alâ kulli şey’in kadîr:177 “Muhakkak ki Allah her şeye kadirdir (her şeye takdirini koymuştur).” Bununla beraber Allah, insana kendisi için takdir etme hakkını vermiştir, dolayısıyla bu takdiri insanın kendisi yapar. Bu yüzden Allah, kulunu hesaba çekeceğini söylemiştir.
Gönlüne neyi doldurursan gönlün onunla meşgul olur. Derdin Allah’ın rızası olursa gönlün Allah’ın rızasının derdiyle dolar. Aynı şekilde ebedi hayatı tercih etmişsen gönlün bu endişeyle dolar. Böyle olunca da Allah’ın rızasını, ebedi hayatını kazanmak için yaşar, bunun için çaba, gayret sarf edersin; ama gönlün dünya sevgisiyle, nefsin arzuları, istekleriyle dolu olursa bu istekler seni başka tarafa yönlendirir, dolayısıyla sana ahiretini, rabbini unutturur ve seni cehenneme sürükler. Yalnız bu tercihi sen kendin yaptığın için böyle olmuştur.
Bu durumda seni cennete de, cehenneme de götürecek olan şey gönlündeki ve nefsindekilerdir. İstersen hedefini belirleyip Allah’a döner, Allah’ın rızası peşinde koşar, Hz. İnsan olmak için çaba, gayret sarf edersin, istersen de dünyayı tercih edersin. Bu durumda tercih senindir. Sadece bu kadar değil gönlünden ve nefsinden yanlış ve kötü şeyler geçirdiğinde de Allah seni hesaba çeker. O zaman neyi düşündüğüne, nefsinin neyle meşgul olduğuna bakman gerekir. Eğer bu düşündüklerin, meşgul oldukların hayırsa sana kazandırır, şerse Allah bunun hesabını sana sorar. Bunu Allah söylüyor.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)!” Âminû billâhi: “Allah’a iman edin.” Ve resûlihî: “Resulüne iman edin.” Vel kitâbillezî nezzele alâ resûlihî: “Resulüne indirdiği kitaba iman edin.” Vel kitâbillezî enzele min kabl: “Ondan önce indirdiği kitaplara da iman edin.” Ve men yekfur billâhi: “Her kim ki Allah’ı inkâr ederse (Allah’a nankörlük ederse, onu yok sayarsa).” Allah burada imanın şartlarını beyan ediyor. Ve melâiketihî ve kutubihî ve rusulihî vel yevmil âhıri: “Meleklerini, kitaplarını, resullerini, ahiret gününü (inkâr ederse).” Fe kad dalle dalâlen baîdâ:178 “O çok uzak bir delaletle delalete düşmüştür.” Allah bu ayette imanın şartını beş olarak beyan etmiştir. Böyle gelen başka ayetler de var ve hepsinde imanın şartı beştir.
Oysaki bize genel itibariyle imanın şartının altı olduğu öğretilmiştir. Eğer Allah imanın şartının beş olduğunu söylemişse o halde âlimlerimizin amentüye koyduğu altıncı şart nerden çıkmıştır?
Âlimlerimiz imanın altıncı şartının Ve bil kaderi hayrihi ve şerrihi minallahu teâla: “Kadere, hayrın ve şerrin Allah’tan geldiğine iman” olduğunu söyledi. Bu çok tehlikeli, çok yanlış bir sözdür; çünkü bu söz hayır da şer de Allah’tandır demektir.
Biraz önce Allah’ın Kadîr ismi ile ilgili ayetleri okurken söyledim; Allah, kulun ebedi hayatını kazanması için takdirini onun boynuna asmış, tercihi ona vermiştir; çünkü tercihi kula vermeseydi iradenin bir manası olmazdı, hatta ne peygamber ne de kitap göndermesine gerek kalırdı. Bu yüzden Allah, peygamberi ve onunla beraber kitabını gönderip kullarına; “şu doğrudur, şu yanlıştır, senin de doğru yapman yanlış yapmaman lazım; ama hangisini seçersen seç tercih senindir” demiş ve kulun kaderini boynuna asıp ona takdir etme hakkını vermiştir. Yalnız bu takdir kulun sadece ebedi hayatını tercih etmesi içindir.
Allah’ın takdiri kulun takdirini kaplamıştır; yani kulun takdir etmesi, irade etmesi Allah’ın iradesi içindedir. Allah’ın külli takdiri, kulun da kendi ebedi hayatı için cüz’i takdiri vardır. Cennete gitmek isteyenler cennete, cehenneme gitmek isteyenler de cehenneme gider. Bu nedenle kul bir günah işlediğinde “Allah böyle takdir etmiştir, Allah’ın takdiri böyledir” diyemez, derse Allah’a iftira atmış, aynı şekilde kendi iradesini, Allah’ın ona verdiği iradeyi inkâr etmiş olur. Oysaki Allah, kulundan ona verdiği iradeyi kullanmasını ister. Hatta Allah’a en sevgili olan, iradesini en çok kullanandır. Bu yüzden kulun, iradesini; Allah’ı, Allah’ın kelamını ve ebedi hayatını kazanmak için inceden inceye düşünüp tefekkür etmede kullanması gerekir.
Demek ki imanın şartı altı değil, beşmiş. Kime göre? -Elbette ki Allah’a göre. “İmanın şartı beş değil altıdır” diyenlere “bu din kimin dinidir” diye sormak gerekir; çünkü şer Allah’tan gelmez, şer, kula aittir. Allah ayet-i kerimede; “bütün hayırlar, bütün iyilikler size Allah’tan, bütün kötülükler de kendi nefsinizdendir”179 buyurmuştur. Dikkat edilirse Allah; “kötülükler de bendendir” demiyor. Eğer şerri Allah’a isnat edersek bu durumda yanlış yapanlar için “kaderi böyleymiş” der ve bütün suçu Allah’a atmış oluruz.
Mesela; arabamızın tekerinin cıvatası gevşese ve cıvatayı sıkmadan arabayı kullanıp kaza yapsak buna “kader, takdir, kaza” derler. Hâlbuki önemsemediğimiz, dikkatli olmadığımız için kendimiz kazaya sebep olmuş, cinayet işlemişizdir ya da arabayı hızlı kullanıp birinin ölümüne sebep olsak bu da cinayettir; çünkü arabayı düzgün kullanıp gideceğimiz yere 5-10 dakika geç gitmiş olsaydık bu yanlışı yapmazdık. Bu yüzden arabayla birine çarpıp ölümüne sebep olmamız kader değil cinayettir. Ahirette cinayet hesabıyla hesaba çekiliriz. Bu durumda buna kaza, kader demek doğru olmaz.
Kaderi ve takdiri doğru anlamamız gerekir. Hem Allah’ın, kullarına bıraktığı takdir vardır, hem de Allah’ın kendi takdiri vardır. Her şey Allah’ın takdiridir; ama kula ait olanlar kulun kendi takdiridir.
Peki, kul ne gibi durumlarda “bu, Allah’ın takdiridir” demelidir?
Karşılaştığı olaylarda kendisinin herhangi bir müdahalesinin, gücünün olmadığı, elinde olmadan gerçekleşen durumlarda; “bu, Allah’ın takdiridir, bu imtihandır” demelidir; yani biri hiçbir şey yapmadan yolda yürüyorsa ve araba gidip ona çarpıyorsa bu onun için Allah’ın takdiridir; çünkü elinde olmadan gerçekleşmiştir. Ona çarpan kişi ise yanlış yapmıştır ve bunun cezasını çeker. Bu yüzden insanın herhangi bir müdahalede bulunmadan başına geldiği durumlar Allah’ın takdiridir, onun imtihanıdır; ama işin içinde kendi yanlışı varsa bu şerdir. Şer de insanın kendi nefsinden; yani kendi yanlışındandır. Hal böyleyken hiç kimse kendi yanlışını, günahını Allah’a mal edip Allah’a bu şekilde iftira atamaz.
Âmener resûlu bimâ unzile ileyhi min rabbihî vel mu’minûn: “Allah’ın resulü kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman etti).” Resul neye iman etti? -Allah’ın kendisine indirdiğine iman etti; yani kendi kafasından din üretmedi, iman şartı üretmedi. Kullun âmene billâhi: “Hepsi Allah’a iman etti.” Ve melâiketihî: “Ve meleklerine (iman etti).” Ve kutubihî: “Ve kitaplarına (iman etti).” Ve rusulih: “Ve resullerine (iman etti).” Lâ nuferriku beyne ehadin min rusulih: “Onlar onun (Allah’ın) resulleri arasında hiçbir fark gözetmezler.” Hepsi Allah’ın resulüdür; çünkü hepsi Allah’ın emrini, ayetlerini, vahyini tebliğ ediyor, derler.
Ve kâlû semi’nâ ve ata’nâ: “Ve derler ki: (Ya rabbi) İşittik ve itaat ettik.” Onlar Allah’ın kelamı için “senin kelamını işittik ve itaat ettik” derler. O halde resule tabi olmaktaki asıl gaye Allah’ın vahyini işitmekmiş. Bu durumda biri Allah’ın vahyini kimden işitirse işitsin “işittik ve itaat ettik” demelidir. Gufrâneke rabbenâ: “Bizi mağfiret et (bizi bağışla).” Ve ileykel masîr:180 “Dönüş sanadır.” Onlae “sana döneceğiz, sana döneceğimizi biliyor, iman ediyoruz, bu yüzden vahyini işittik ve itaat ettik ya rabbi” derler. Allah bu ayette de imanın şartlarını saydı; ama ahiret gününe imanı söylemedi. Allah ahiret gününe iman etmeyenlerin delalette kalacağını Nisa Suresi’nin 136. Ayetinde zaten söylemişti.
Yekâdul berku yahtafu ebsârehum: “Şimşek nerdeyse onların gözlerini alacak.” Kullemâ edâe lehum meşev fîhi: “(Şimşek) Onları aydınlatınca hepsi onun ışığında yürürler.” Hepsi çakan şimşeğin ışığında yürür. Ve izâ azleme aleyhim: “Ne zaman ki (ışık kesilip) karanlık onların üzerlerine çöktü.” Kâmû: “Ayakta kalakalırlar.” Ve lev şâellâhu le zehebe bi sem’ihim ve ebsârihim: “Eğer Allah dileseydi onların işitmelerini, görmelerini giderirdi.” Allah dileseydi onları sağır ve kör yapardı. İnnallâhe alâ kulli şey’in kadîr:181 “Muhakkak ki Allah her şeye kadîrdir.” Muhakkak ki Allah şimşek çakınca yürüyüp, ışık gidince karanlık içinde ayakta kalanların takdirini onlara teslim etmiştir, bu takdiri onlar yapmıştır. Allah da dileseydi onların kulaklarını, gözlerini giderir onları sağır ve kör ederdi.
Bu ayet aynı zamanda muteşabih bir ayettir. İsterseniz ayeti anlaşılması için biraz izah edeyim.
Şimşek çakınca ortalığın aydınlanması; ayetler onlara okunduğunda gönüllerinin bir anda aydınlanması demektir. Birine Allah’ın ayetleri okunduğunda; “demek ki rabbim böyle söylemiş, doğru olan buymuş, benim böyle yapmam gerekiyormuş” der. Yani şimşek çakar ve aydınlanır; ama hemen sonra sanki Allah’ın ayetini hiç işitmemiş, hiç hakikati görmemiş gibi olur, yine eski haline döner ve karanlıkta kalır.
Peki, Allah neden “Allah dileseydi onları sağır ve kör ederdi” buyurmuştur?
Çünkü böyle davrandıkları için aslında görmeyi ve işitmeyi hak etmemişlerdir. Allah ayet-i kerimede müşrik ve münafıkların Kıyamet günkü halini anlatırken; “onlar da zaman zaman derler ki: Keşke biz de iman etseydik” buyurur. Yani Allah’ın ayetlerini dinlediklerinde şimşeğin çakıp etrafı aydınlatması gibi bir an gönülleri aydınlanır; ama sonrasında ayetlere karşı kör ve sağır davranıp tekrar eski hallerine dönerler. İşte, Allah bizden ayetlerine karşı sağır ve kör davranmamamızı istiyor.
Ellezî halakal mevte vel hayâte: “Allah ölümü ve hayatı yarattı ki.” Li yebluvekum eyyukum ahsenu amelâ: “Sizin hanginizin güzel amel işleyeceğini imtihan etmek için.” Ve huvel azîzul gafûr:182 “O, aziz ve ğafurdur.”
Allah hangimiz güzel amel işleriz diye bizi imtihana tabi tutuyorsa bu durumda bu tercihi de bize bırakmıştır; yani “başıma gelenler benim kaderimdir” diye bir şey yoktur. Yanlış yaptıysak biz kendimiz bu yanlışı yapmışızdır, yoksa Allah yanlış yapmamızı takdir etmemiştir. Allah doğru ve yanlış yapma konusunda takdiri bize bırakmıştır. İster güzellik yapar, güzel oluruz, istersek de çirkinlik yapar, güzellikten mahrum kalırız, kötülük yapar, kötü oluruz. İnsanın kazanması için sadece kötülük yapmaması yetmez; çünkü kazanmış olanlar aynı zamanda güzel yapanlardır. Allah ayet-i kerimede; “genişliği yerle gök kadar olan cennete koşun”183 buyurmuşsa o halde cennete varanlar, kötülük yapmayıp yerinde duranlar değil; güzel yapıp cennete koşanlardır.
Zâlike bimâ kaddemet eydîkum: “Bu, ellerinizle takdim ettiğinizin (yaptığınızın) karşılığıdır.” Allah Kıyamet günü kullarını hesaba çekip onlara cezalarını verdiği zaman böyle buyurur. Ve ennallâhe leyse bi zallâmin lil abîd:184 “Allah, kullarına zulmedici değildir.” Allah’ın, kullarına zulmetmesi mümkün değildir, böyle bir şey düşünülemez; çünkü kul kendi kendine zulmetmiştir. İnsan burada yaptığını ahirette karşısında görür; çünkü bunu kendi iradesiyle, kendi tercihiyle, kendi eliyle yapmıştır; yani cehenneme gitmek, azap görmek kimsenin kaderi değildir. Cehenneme gidenler kendi elleriyle yaptıklarından dolayı cehenneme giderler. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “cehennemde ateş yoktur, herkes kendi ateşini beraberinde götürür. Cennette nimet yoktur, herkes nimetini beraberinde götürür” buyurmuştur. Dolayısıyla nimet ve azabın takdirini kulun kendisi yapmıştır.
Mâ kaderûllâhe hakka kadrihî: “(Onlar) Allah’ın hakkını hakkıyla takdir edemediler.” İnnallâhe le kaviyyun azîz:185 “Allah kaviyy ve azizdir.” Allah’ın hakkını nasıl takdir edemediler? -Günahı, şerri, yanlışı, zulmü Allah’a isnat ettiler. Hâlbuki Allah öyle söylemedi; Allah’ın, kullarına zulmetmesi mümkün değildir, buyurdu. Yani Allah hiçbir kulu için zulmü ve şerri dilememiştir. Zulme uğrayanlar bu takdiri kendileri yapmıştır, onlar kendi kendilerine zulmetmiştir.
Allâhu yastafî minel melâiketi rusulen ve minen nâsi, innallâhe semîun basîr:186 “Allah hem meleklerden, hem de insanlardan resuller seçer. Allah her şeyi işiten ve her şeyi görendir.” Allah semi’ ve basirdir. Demek ki Allah, resullerini seçiyormuş. Seçim için birden fazla adayın olması gerekir ki Allah onların içlerinden resullerini seçebilsin. Ayetlere baktığımızda hiçbir ayette “kavmine resul olsun diye Allah resullerini yaratır” veya “onlara vahyin taşınması için Allah içlerinden bir resul yarattı” diye bir söz geçmez. Resullerin gönderilmesiyle ilgili bütün ayetlerde Allah ya “resullerini seçer” ya da “içlerinden resul ba’sederiz (çıkarırız, diriltiriz)” buyurmuştur.
Allah insanlar içinden risalete en çok layık olanını resul olarak seçer. O halde resul olmaya layık başka adaylar da var demektir. Allah da bu adaylar içinde en layık olan kişiyi aralarından seçer ve onu kendisi için resul kılar, muameleyi de ona göre yapar. Bu, kıyamete kadar böyledir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “kim öne geçmek isterse Allah onu öne geçirir. Kim de geride kalmak isterse onu geride bırakır”187 buyurmuştur.
Allah ayet-i kerimede buyurur; “ey mü’minler! Allah’ın yardımcıları olun.”188 Hepimiz Allah’ın hiçbir yardıma ihtiyacı olmadığını biliyoruz. O halde Allah’ın yardımcıları olun ne demektir?
Allah yolunda hem kendinize, hem birbirinize hem de Allah’ın dinini yaşamak, öğrenmek, Allah’ın rızasını kazanmak için Allah’ın resulüne, Allah’ın vahyinin kullarına taşınmasına yardım edin demektir. Allah mü’minleri buna davet ediyor. Bu durumda isteyen yardım eder, isteyen etmez. Bu tercih insanın kendisine aittir. Hiç kimse bu konuda “yapamadım, edemedim” diyemez. Kim öne geçmek isterse Allah onu öne alır, kim de geride kalmak isterse Allah onu geride bırakır. Bu tercih insanın kendi elindedir, Allah bu tercihi insana vermiştir.
İnne rabbeke huvel hallâkul alîm:189 “Muhakkak ki senin rabbin hallâk ve âlimdir.” Yaratmayı tekrar tekrar yapar ve her şeyi bilir. Dolayısıyla yarattığını bizim bakışımıza, anlayışımıza göre değil ilmine göre yaratır, hâlk eder, buna göre imtihana tabi tutar. Allah yaratmayı insanın kazanabileceği şekilde tekrar ettirir; çünkü o âlimdir, kulunun nasıl kazanabileceğini bilir. Allah, kuluna kazanması için her türlü imkânı tanır, yaratır. Öyleyse herkesin bulunduğu durumdan razı olup; “demek ki ben ebedi hayatımı böyle kazanabiliyormuşum ki Allah bana böyle muamelede bulunuyor” deyip Allah’ın takdirine itiraz etmemesi, rıza göstermesi gerekir.
Allah ayet-i kerimede; “sizin hayır bildiğinizde şer, şer bildiğinizde hayır olabilir. Siz bilmezsiniz, Allah bilir”190 buyurur. Herhangi bir konu hakkında “böyle olmasın, şöyle olsun” deyip bazı şeyleri kendimiz için hayır veya şer olarak görebiliriz; ama onun hayır mı şer mi olduğunu bilen sadece Allah’tır. Bu yüzden rahman ve rahim olan Allah muameleyi bize göre değil rahmetine göre yapar.
Mesela; anne ve babasıyla birlikte dışarı çıkan bir çocuk kendisi için uygun olan, olmayan her şeyi ister. Eğer istediği onun için zararlıysa anne, baba çocuğuna istediği şeyi almaz, onu muhafaza etmek için; “bu sana zararlıdır” deyip çocuğuna faydalı olanı alır; çünkü çocuk kendisi için neyin yararlı olduğunu bilmez; ama anne ve babası bilir.
Allah’ın, kulları için faydalı olanları ikram edip zararlı olanlardan kullarını sakındırmasını da böyle anlamamız, Allah’ın kuluna olan üstünlüğünü tabir-i caizse anne, babanın çocuğuna olan üstünlüğü gibi düşünmemiz gerekir. Bu yüzden “Allah ille de böyle yapsın, niye böyle yapmadı” dersek doğru olmaz. Böylelerine “sen mi biliyorsun yoksa Allah mı biliyor, kendi çocuğun için ‘o çocuktur anlamaz’ deyip muamele ediyorsun da Allah sana böyle muamelede bulunduğunda neden itiraz ediyorsun” diye sormak lazım.
Bununla ilgili başka bir örnek daha vereyim. Mesela; bütün anneler bilir. Çocuklarını yıkamak için banyoya soktuklarında çocuklar hemen ağlamaya, feryat etmeye başlarlar. Bu durumda anneye; “yanlış yapıyorsun, bak çocuk nasıl ağlıyor, neden üzüyorsun onu, bu yaptığın doğru değil, çocuğu yıkama” dememiz yanlış olmaz mı? -Elbette ki olur; çünkü çocuk bilmediği için ağlayıp feryat eder ama çocuk bilmese de anne, çocuğunun yıkanıp temizlenmesi gerektiğini bilir. Ya da çocuk, annesi ikide bir uyardığı halde balkonun demirlerine çıksa annesi en son iki tokat atıp; “bir daha balkona çıkma” diye ona kızsa yanlış mı yapmış olur? -Tabi ki hayır; çünkü böyle yapmasa çocuğun balkondan düşme tehlikesi vardır.
İnsanın başına gelen bütün musibetler, bütün sıkıntılar da aynen böyledir. Bu yüzden buna; “Allah’ın şefkat tokadı, rahmet tokadı” denir. Allah; “kulum ebedi hayatını kaybetmesin” deyip kendine gelmesi için ona sıkıntı, musibet verir.
Mesela insanın sağlıklıyken Allah ile beraber olması farklı, hastalandığında Allah ile olması farklıdır. İnsan hastalanınca nefsi aşağı iner, yerde sürünür, dolayısıyla bütünüyle rabbine dönüp; “ya rabbi! Bana şifa ver. Benim hiçbir gücüm yok” deyip rabbine boynunu büker, teslim olur. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “hastanın duası makbuldür”191 buyurmuştur. Çünkü o anda rabbine boyun bükmüştür. Bu durumda ne zaman ki rabbimize boyun bükersek duamız kabul olur.
Yes’eluhu men fîs semâvâti vel ard: “Göklerde ve yerde her kim varsa hepsi ondan (Allah’tan) ister.” Kulle yevmin huve fî şe’n:192 “O, her an bir şe’endedir (her an bir işte, her an bir tecellidedir).” Ruhumuz da bizden bir şey ister. Neyi ister? -Rabbini, onun cemalini ister. O halde bizim de her an bir işte olmamız; yani Allah’ın rızasını kazanma işinde, derdinde olmamız, her an “Allah” dememiz lazım.
Allah hepimize bir ömür takdir etmiştir. Sermayemiz; bu ömürdür, alıp verdiğimiz nefeslerdir, zamanımızdır. Bu sermayeyle ya cenneti ya da cehennemi kazanırız.
İsrafın en büyüğü hayatı, vakti, zamanı israftır; çünkü onunla Allah’ın rızasını, dostluğunu, cenneti kazanabilir veya onu çöpe atabiliriz. Zamanı israf etmek, ebedi hayatı israf etmek demektir. Örneğin; “gidip arkadaşlarla oturalım, biraz vakit öldürelim” dediğimizde “haydi vaktimizi israf edelim” demiş oluruz. Oysaki Allah ayet-i kerimede; “Allah müsrifleri (israf edenleri) sevmez”193 buyurmuştur.
Em men yebdeul halka summe yuîduhu ve men yerzukukum mines semâi vel erd: “Önceden yaratıp sonra yaratmayı tekrarlayacak olan ve size gökten, yerden rızık veren o mudur yoksa.” E ilâhun meallâh: “Allah ile beraber bir ilah mı var?” Yoksa bunu yapan başka biri mi var? Kul: “De ki (onlara).” Hâtû burhânekum in kuntum sâdikîn:194 “Eğer doğru söylüyorsanız (yani Allah’tan başka bir ilah varsa size yerden, gökten rızık veren başka biri varsa o zaman) burhanınızı, delilinizi getirin.”
Allah bize akıl vermiş ve bizden delil istiyor. Bu durumda eğer bir şey söyleyeceksek bunu ispatlamamız gerekir. Bu yüzden herhangi bir şey hakkında delilimiz olmadan “bu böyledir” dememizi, sürü mantığıyla körü körüne birinin peşinden gitmemizi Allah şirk olarak kabul eder; çünkü Allah; “delilini getir, bunu kendine ispatla” buyurmuştur. Aynı şekilde kim ne söylerse söylesin ondan da delil istememiz gerekir.
Mesela; veliler veli olduklarını söylemek zorunda değildirler; çünkü hem kimsenin bunu bilmesinden sorumlu değildirler hem de boyunları rablerine sonuna kadar büküktür ve kendilerini insanların en âcizi, en günahkârı, Allah’ın huzurunda en hesap veremeyeni olarak görürler; ama Mürşid-i kâmiller için işler bunun tam tersidir. Mürşid-i kâmiller kim olduklarını söylerler ve Mürşid-i kâmil olduğunu söyleyen birinin de delilini gösterip bunu ispatlaması gerekir.
Niye?
Çünkü peygamber varisidir, Allah’a davet ediyor da ondan. Eğer o, Mürşid-i kâmil olduğunu söylemezse insanları Allah’a nasıl davet eder? Biri “ben Mürşid-i kâmil değilim, kimseyi Allah’a taşıyamam, Allah’a vasıl edemem” derse birilerinin de ona iftira atıp; “sen Mürşid-i kâmilsin” demesi doğru olmaz. Böyleleri aklını kullanmıyordur. Öyleleri var ki adam “bende bir şey yok” dediği halde kalkıp; “senin baban şeyhti, sen de şeyhsin” diyor ve ona iftira atıyor. Bu ona zulmetmektir ve kesinlikle yanlıştır. Bir de onlar kendi kendilerine bahane üretip o adam hakkında; “tevazu gösteriyor” diyorlar. Bu, peygamberi bir görevdir, bunun tevazusu olmaz!
Peygamber varisi, peygamber gibi yapandır. Eğer Mürşid-i kâmil, insanlara irşad görevinin olduğunu söylemezse onları nasıl davet edecek? Öyleyse biri “ben Mürşid-i kâmilim” derse ona tabi olmak isteyen herkesin de “bunu ispat et, beni ikna et, burhanını, delilini getir” deyip ondan ispat isteme hakkı vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile beraber olanlar Allah’ı sevip Allah’a âşık olmuş, Allah yolunda malını, canını infak edip gökteki yıldızlar gibi olmuştur. Öyle değil mi? İşte, birinin Mürşid-i kâmil olup olmadığına dair ölçü; insanın onunla beraberken Allah’a âşık olup, dost olup olmadığıdır. Yoksa Mürşid-i kâmil olduğuna inanmak için ondan keramet istemek ona; “haydi, uç bakalım” demek doğru değildir.
Allah Mürşid-i kâmilin üzerinden imanı, sevgisini, muhabbetini, teslimiyeti, edebi, kendi güzelliğini veriyorsa bundan büyük ispat olmaz. O halde Mürşid-i kâmil olduğunu söyleyen birinin böyle bir ispatı yoksa o yalancıdır; ama ispatı varsa insanlar onunla beraberken Allah’a âşık oluyor, vuslat ediyorsa o halde o hakiki bir Mürşid-i kâmildir ve herkes ancak gönlündeki kadar ondan istifade eder.
En kaliteli tohumu bile verimsiz bir toprağa atsan yeşermez; çünkü toprak ne kadar kaliteliyse tohum o kadar güzel yeşerir, o kadar çabuk büyür. Aynı şekilde gönüller de toprak, Allah’ın El Esmau’l Husnası da tohum gibidir. Birinin gönlü Allah’ın aşkıyla, esmasıyla yeşermeye ne kadar müsait olursa olsun eğer bulunduğu toprak verimsizse; yani tabi olduğu mürşid gerçek bir mürşid değilse ona hiçbir katkısı olmaz, onu yeşertmez.
Teşbih yapmak gerekirse; Mürşid-i kâmil bir bahçıvandır. Allah’ın ayetlerini, imanı, muhabbeti, Allah’ın isimlerini gönüllere eker, bakımını yapar, onları yeşertir, büyütür. Mesela öyle kardeşlerimiz var ki; dergâha beş aydır geldiği halde bambaşka birine dönüşmüştür, onu daha öncesinde tanıyanlar onu gördüklerinde “bu o mudur” deyip onu tanımazlar.
Peki, ne oldu da o bambaşka birine dönüştü?
Çünkü gönlüne Allah’ın isimlerini, ayetlerini ekmemize müsaade etti, gönlüne Allah’ın isimleri ve ayetler ekilince de onu yeşertti. Bir başkası da beş sene boyunca gelse; ama gönlünü açıp bizi dinlemese, gönlüne Allah’ın isimlerini, ayetlerini ekmemize müsaade etmese onda hiçbir değişiklik olmaz, ahlakı önceden neyse yine öyle olur. Biz ona Allah’ın isimlerini, ayetleri ektiğimiz halde o bunları gönlünden çıkarır, atarsa o asla güzelleşemez.
Allah, kulundan burhan istiyor, delil istiyor. “Bir şey söyleyeceksen delilini getir, aklını kullan” diyor. Bu yüzden birine bir şey söyleyeceksen o söylediğin ne olursa olsun delilini getirmen gerekir.
Allah’a dost olmanın tek bir ölçüsü vardır ve bu ölçüyü Allah koymuştur. Biri bunun dışında bir ölçü koyup; “bana göre biri havada uçarsa velidir” derse Allah’ın dinini anlamamış, Allah’ın dinine göre yaşamamış, dolayısıyla Allah’a iman etmemiş, bu onun kendi dini olmuş olur; çünkü Allah böyle söylemiyor.
Böyle söyleyenler kendi fikrini, zannını, vehmini Allah’ın ayetine şirk koşmuştur; çünkü Allah ve resulu veliyi böyle tarif etmemiştir! Bu durumda veliyi Allah ve resulünün söylediği şekilde değil de kendi kafasına göre tarif edenler “Allah da, resulü de bilmiyor, ben biliyorum” demiştir. Bir de bu kişi çıkıp “sadece ben değil herkes böyle söylüyor” derse bu durumda ona; “peki, senin rabbin herkes midir yoksa Allah mıdır” diye sormak lazım.
Allah ayet-i kerimede mü’minleri tarif ederken buyurur; “Allah mü’minlerin velisidir.”195 “Mü’minler o kimselerdir ki Allah zikredildiğinde kalpleri titrer. Onlara Allah’ın ayetleri okununca imanlarını artırırlar. Onlar bütünüyle Allah’a tevekkül ederler.”196 “İnsanlardan öylesi var ki Allah’ı sever gibi başkalarını severler. Oysaki mü’minlerin Allah’a olan muhabbetleri çok şiddetlidir.”197
Peki, başkalarını Allah’tan daha çok sevenler ne yaparlar?
Allah’ı ve ayetlerini dinlemek yerine onların sözünü dinlerler; yani “falan âlim böyle söyledi, falan cemaat böyle söyledi” deyip Allah’ı sever gibi onları severler, oysaki mü’minlerin Allah’a olan muhabbetleri çok şiddetlidir. Allah, mü’mini böyle tarif etmiştir. Demek ki mü’min; Allah’ı çok şiddetli sevenmiş. Allah’ın veli tarifi, mü’min tarifi budur.
Mü’minler velidir, onlar Allah’ı her şeyden, herkesten çok severler, bu nedenle Allah’ın hesabını her şeyin, herkesin önünde tutarlar, aynı şekilde Allah’ın sözünü de başkalarının sözlerinin önüne alırlar. Bunu da Allah’ı sevdikleri için yaparlar.
Bu yüzden mü’min, rabbinin ismini zikredince kalbi titrer, ürperir. “Ya onun sevgisini kaybedersem, ya onu kaybedersem, ya yanlış düşündüğümde, konuştuğumda, anladığımda, yaptığımda rabbim bana küserse, darılırsa” deyip kalbi ürperir; çünkü o her anda maşukunu zikreder, anar. Mü’minin derdi, korkusu, endişesi sadece budur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz veliyi nasıl tarif etmiştir?
Allah velilerle ilgili ayetini indirince sahabeler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;
-Ya Resulullah! Velileri nasıl tanıyacağız, diye sorarlar.
Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de;
-Onları gördüğünüzde Allah’ı hatırlarsınız, diye cevap verir.198
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in tarifine göre veliler insana Allah’ı hatırlatanlardır. Nasıl hatırlatırlar? -Herkesin fikri neyse zikri de odur. Biri, Allah’ı seviyorsa, mü’minse, hesabını Allah’a göre yapıyorsa bu durumda ne olursa olsun “Allah” der; yani “Allah böyle seviyor, böyle sevmiyor, böyle yaparsak Allah gazap eder, böyle yaparsak Allah sever” der. İnsanlar ona ne söylerse söylesin onun “Allah” diyeceğini bilir. İşte böyle olanlar velidir; çünkü onlar görüldüğünde Allah hatırlanır. İnsanlar hiç farkında olmadan onunla beraber olurken “şimdi böyle yaparsam o, Allah böyle söylemiş” der ve Allah’ın hesabını yapmak zorunda kalır. Bu yüzden onlarla beraber olmak insanı onlardan yapar.
Allah’ın Kadîr isminin bizde tecelli etmesi için kendi yaptıklarımızın sorumluluğunu almamız; “ortada bir yanlış varsa bu yanlışı ben kendi elimle yapmışım, ebedi hayatımı kendi ellerimle kazanıyor ya da kaybediyorum” dememiz gerekir.
Allah ayet-i kerimede; “Allah rahmeti zatına yazdı (kendisi için rahmeti takdir etti)”199 buyurur. Yani mutlaka size rahmetimle muamele ederim. Ayet bu manaya gelir. Bu durumda Allah önümüze neyi koyarsa koysun, bize nasıl bir şey yaşatırsa yaşatsın, bizi nasıl bir imtihana tabi tutarsa tutsun bu onun rahmetidir, kazanmamız içindir; ama dünyayı değil ebedi hayatımızı, cenneti, onun rızasını, dostluğunu, Hz. İnsan olmayı kazanmamız içindir. Allah’a göre bakmazsak bunu anlayamayız, ancak ahirete göre bakarsak bunu anlamamız mümkün olur.
Allah’ın şerri takdir etmediğini şerri kendi ellerimizle yaptığımızla ilgili bir ayet söyleyeyim. Allah ayet-i kerimede buyurur;
“Meleklere; Âdem’e secde edin dedik. Bütün melekler secde etti; ama iblis secde etmedi. İblis cinlerdendi. (Allah soruyor) ‘Ben sana emretmişken neden secde etmedin?’ -O da; ‘beni ateşten, onu çamurdan yaratmışsın. Ben ona nasıl secde ederim! Ben ondan üstünüm, ben ondan hayırlıyım’ dedi. Allah; ‘in oradan! Orası senin kibirleneceğin yer değil’ dedi ve onu kovdu. İblis; ‘insanların tekrar diriltileceği güne kadar bana mühlet ver (izin ver, göreceksin ki bunlar secde edilmeye layık değildir)’ dedi. Allah da; ‘ben sana mühleti verdim’ buyurunca İblis; ‘beni saptırmana karşılık ben de onları saptıracağım’ dedi.”200 İblis kendi sapmasını, günahını Allah’ın üzerine atıp Allah’a “beni sen saptırdın” dedi.
Bu durumda kim günahını Allah’ın üzerine atıp; “şer Allah’tandır” derse onun mürşidi iblis olur, dolayısıyla o da iblis olur. İblis yanlış yapınca yanlışını kendisine değil Allah’a mâl etti. Hz. Âdem de yanlış yaptı; ama yanlışı kendisinin yaptığını bildi, suçunu Allah’a yüklemedi. Zalemnâ enfusenâ:201 “Biz kendi nefsimize zulmettik” dedi.
Allah, iblisin Hz. Âdem babamız ile Havva annemize yaptığı hileyi anlatır;
“Allah onları (Hz. Âdem ve Hz. Havva annemizi) cennete koydu ve ‘bu meyveden kesinlikle yemeyin, bu ağaca yaklaşmayın sonra sıkıntı çekersiniz’ dedi. İblis gelip onları kandırdı (kandırırken de onlara yemin etti) ‘eğer siz bu ağaçtan yerseniz ikiniz iki tane melek olursunuz ya da burada ebediyen kalırsınız’ dedi.202 Onlar da Allah’a güvenmeyip şeytanın yeminine inandı.
Mesela; etrafımızdakiler bizi Allah’tan, Allah yolundan ayırmaya çalıştığında hemen “ben bunu senin için, seni düşündüğüm için, seni sevdiğim için söylüyorum. Dünyayı, okulu, parayı kazan” deyip bir de yemin ederler. Onların dediğini yaparsak bizi severler; ama yapmazsak onların sevgilerini kaybederiz. Allah’a yakın olmamız, Allah’ın sevgisini kazanmamız da onlar için bir mana ifade etmez.
İblis; beni saptırmana karşılık ben de onları saptıracağım, demişti. Eğer biri de kaybetmişse, sapıtmışsa, delalete düşüp yoldan çıkmışsa ve bu durumda “Allah beni saptırdı” derse iblisin ta kendisi olur ve lanetlenip Allah’ın rahmetinden mahrum kalır; ama yanlışını savunmaz “ben yanlış yaptım, ben kendime zulmettim” derse Hz. Âdem gibi olur ve Allah Hz. Âdem’i affettiği gibi onu da affeder.
Allah her şeye kaderini koymuştur. Aynı şekilde insana da bir kader koymuştur ve bu kaderi insana teslim etmiştir. Nasıl? -Allah, insana kaderi kitabıyla, resulüyle koymuştur. Dolayısıyla Kur’an bizim kader kitabımızdır, Allah’ın bizim için takdir ettiği kitaptır.
Bu yüzden Allah’ın takdirini kabul etmek ya da etmemek kendi elimizdedir; yani Allah’ın Kadîr ismine iman iledir. Bu takdiri kabul edersek Allah’ın Kur’an’ına, kitabına uyar, Allah’ın bizim için koyduğu kaderi kabul etmiş olur, Hz. İnsan oluruz; ama Allah’ın bizim için takdirini, kaderini kabul etmezsek kendimiz için bir kader çizmiş oluruz, dolayısıyla Allah’ın kaderinin dışına çıkarız. Böyle olunca da uçuruma gider, cehenneme yuvarlanırız.
Kur’an kader kitabımız, bununla beraber hesap kitabımızdır. Allah bizi Kıyamet günü hesaba çekerken Kur’an’dan, kitabından, ayetlerinden hesaba çeker. Kur’an’a uymuşsak, iman etmiş, amel etmişsek kazanırız, etmemişsek kaybederiz. Kur’an bizim kaderimizi; yani cennete ya da cehenneme gideceğimizi belirleyen kitaptır. Bunun başka bir yolu, izahı yoktur.
Kur’an’ı tam olarak anlayabilmek için bir de canlı Kur’an’a ihtiyaç vardır ki o da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Canlı Kur’an’a uyarsak Kur’an’a uymuş oluruz. Onun gibi yapmaya, onun gibi olmaya, onun gibi iman etmeye çalışırsak Allah’ın kaderini, bizim için yaptığı takdiri kabul etmiş oluruz; çünkü Allah bizim Hz. İnsan olmamızı, kendisine dost olmamızı, cennete gitmemizi ister ve bunu sever.
Eğer insan olmayı kabul etmez, hayvan olmayı tercih edersek, önde olmayı kabul etmez, geride kalmayı tercih edersek Allah da “tercih senindir” der ve bize öyle muamelede bulunur. Bilmemiz lazım ki geride kalanlar tehlike içindedir; ama önde olanlar kesinlikle kazanmıştır, aynı zamanda kazandırmıştır.
Evet, hep beraber Allah’ın El Kadîr ismini Allah’ın ayetlerde beyan ettiği şekilde anlamaya çalıştık ve Allah’ın her şeye kaderini, takdirini koyduğunu, şerrin Allah’tan gelmediğini kulun kendi nefsinden geldiğini, bir de ahireti kazanmanın kişinin kendi elinde olduğunu öğrendik.
Allah hepimizi Kadîr ismiyle isimlendirsin, kendi yaptıklarının sorumluluğunu üstlenmeyi kabul edenlerden, yanlışını, günahını, eksiğini, hatasını kabul edip tövbe, istiğfar edenlerden eylesin. Günahını, yanlışını Allah’ın üzerine atıp Allah’a isnat edenlerden, Allah’a iftira ederek “Allah böyle yaptı, onun için böyle oldu, bu sıkıntıyı Allah’tan dolayı çekiyorum” diyenlerden eylemesin. Allah bizi kendisine zulmedenlerden ve “Allah bana zulmetti” deyip zulmü Allah’a isnat edenlerden eylemesin.
Allah hepinizden razı olsun.
